ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਉਵਾਚਸਸ੍ਮਿਤਂਰਾਮੋਵਿਭੀषਣਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 1 ॥
ਕਏषਸ੍ਸੁਮਹਾਕਾਯੋਬਲੇਨਮਹਤਾਵृਤਃ ।
ਆਚਕ੍ष੍ਵਮੇਮਹਾਬਾਹੋ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰਮ੍ ॥ 2 ॥
ਰਾਘਵਸ੍ਯਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਃ ॥ 3 ॥
ਏषਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਨਾਮਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਲਙ੍ਕਾਯਾਂਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਤ੍ਰਿਭਾਗਬਲਸਮ੍ਵृਤਃ ॥ 4 ॥
ਵੀਰ੍ਯਵਾਨਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚ੍ਛੂਰਃਸੁਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ।
ਤਤਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਮ੍ਭੀਮਮ੍ਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 5 ॥
ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਂਸੁਮਹਾਕਾਯਂਰਾਕ੍षਸੈਰਭਿਸਮ੍ਵृਤਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਮਹਤੀਸੇਨਾਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਬਲੀਯਸਾਮ੍ ॥ 6 ॥
ਅਭਿਸਞ੍ਜਾਤਰੋषਾਣਾਮ੍ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਮਭਿਗਰ੍ਜਤਾਮ੍ ।
ਖਡਗਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯृष੍ਣਿਬਾਣਾਸ਼੍ਚਸ਼ੂਲਾਨਿਮੁਸਲਾਨਿਚ ॥ 7 ॥
ਗਦਾਸ਼੍ਚਪਰਿਘਾਃਪ੍ਰਾਸਾਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚਪਰਿਸ਼੍ਵਧਾਃ ।
ਨੂਂषਿਚਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿਰਾਕ੍षਸਾਨਾਞ੍ਜਯੈषਿਣਾਮ੍ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਗृਹੀਤਾਨ੍ਯਸ਼ੋਭਨ੍ਤਵਾਨਰਾਨਭਿਧਾਵਤਾਮ੍ ।
ਜਗृਹੁਃਪਾਦਪਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ ॥ 9 ॥
ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚਵਿਪੁਲਾਦੀਰ੍ਘਾਯੋਦ੍ਧੁਕਾਮਾਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਤੇषਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਃਸੁਮਹਾਨਭੂਤ੍ ॥ 10 ॥
ਬਹੂਨਾਮਸ਼੍ਮਵृष੍ਟਿਞ੍ਚਸ਼ਰਵਰ੍षਞ੍ਚਵਰ੍षਤਾਮ੍ ।
ਬਹਵੋਰਾਕ੍षਸਾਯੁਦ੍ਧੇਬਹੂਨ੍ਵਾਨਰਯੂਧਪਾਨ੍ ॥ 11 ॥
ਵਾਨਰਾਰਾਕ੍षਸਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿਨਿਜਘ੍ਨੁਰ੍ਬਹਵੋਬਹੂਨ੍ ।
ਸ਼ੂਲੈਃਪ੍ਰਮਥਿਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਚ੍ਚਪਰਮਾਯੁਧੈਃ ॥ 12 ॥
ਪਰਿਘੈਰਾਹਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਃਪਰਸ਼੍ਵਧੈਃ ।
ਨਿਰੁਚ੍ਛਵਾਸਾਃਕृਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪਤਿਤਾਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 13 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਃਕੇਚਿਦਿषੁਸਨ੍ਧਾਨਸਨ੍ਦਿਤਾਃ ।
ਕੇਚਿਵ੍ਦਿਧਾਕृਤਾਃਖਡਗੈਃਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਃਪਤਿਤਾਭੁਵਿ ॥ 14 ॥
ਵਾਨਰਾਰਾਕ੍षਸੈਸ਼੍ਸ਼ੂਲੈਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਵਦਾਰਿਤਾਃ ।
ਵਾਨਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰਾਕ੍षਸੌਘਾਃਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 15 ॥
ਪਾਦਪੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਸਮ੍ਪਿष੍ਟਾਵਸੁਧਾਤਲੇ ।
ਵਜ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਲੈਰ੍ਹਸ੍ਸ੍ਸੈਰ੍ਮੁष੍ਟਿਭਿਸ਼੍ਚਹਤਾਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 16 ॥
ਵੇਮੁਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਮਾਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਦਸ਼ਨੇਕ੍षਣਾਃ ।
ਆਰ੍ਤਸ੍ਵਨਞ੍ਚਸ੍ਵਨਤਾਂਸਿਂਹਨਾਦਞ੍ਚਨਰ੍ਦਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਬਭੂਵਤੁਮੁਲਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦੋਹਰੀਣਾਂਰਕ੍षਸਾਂਯੁਧਿ ।
ਵਾਨਰਾਰਾਕ੍षਸਾਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਵੀਰਮਾਰ੍ਗਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ॥ 18 ॥
ਵਿਵृਤ੍ਤਨਯਨਾਃਕ੍ਰੂਰਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭੀਤਵਤ੍ ।
ਨਰਾਨ੍ਤਕਃਕੁਮ੍ਭਹਨੁਰ੍ਮਹਾਨਾਦਸ੍ਸਮੁਨ੍ਨਤਃ ॥ 19 ॥
ਏਤੇਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸਚਿਵਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਜਘ੍ਨੁਰ੍ਵਨੌਕਸਃ ।
ਤੇषਾਮਾਪਤਤਾਂਸ਼ੀਘ੍ਰਨ੍ਨਿਘ੍ਨਤਾਞ੍ਚਾਪਿਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 20 ॥
ਦ੍ਵਿਵਿਦੋਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੇਣਜਘਾਨੈਕਨ੍ਨਰਾਨ੍ਤਕਮ੍ ।
ਦੁਰ੍ਮੁਖਃਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯਕਪਿਸ੍ਸਵਿਪੁਲਦ੍ਰੁਮਮ੍ ॥ 21 ॥
ਰਾਕ੍षਸਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਤੁਸਮੁਨ੍ਨਤਮਪੋਥਯਤ੍ ।
ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ੍ਤੁਸੁਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਮਹਤੀਂਸ਼ਿਲਾਮ੍ ॥ 22 ॥
ਪਾਤਯਾਮਾਸਤੇਜਸ੍ਵੀਮਹਾਨਾਦਸ੍ਯਵਕ੍षਸਿ ।
ਅਥਕੁਮ੍ਭਹਨੁਸ੍ਤਤ੍ਰਤਾਰੇਣਾਸਾਦ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 23 ॥
ਵृਕ੍षੇਣਾਭਿਹਤੋਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਜਯਦ੍ਰਣੇ ।
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਰਥਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ 24 ॥
ਚਕਾਰ ਕਦਨਂ ਘੋਰਂ ਧਨੁष੍ ਪਾਣਿਰ੍ ਵਨ ਓਕਸਾਮ੍ ।
ਆਵਰ੍ਤ;ਇਵ ਸਮ੍ਜਜ੍ਨੇ;ਉਭਯੋਹ੍ ਸੇਨਯੋਸ੍ ਤਦਾ ॥ 25 ॥
ਕ੍षੁਭਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯਸਾਗਰਸ੍ਯੇਵਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ।
ਮਹਤਾਹਿਸ਼ਰੌਘੇਣਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਯੁਦ੍ਧਕੋਵਿਦਃ ॥ 26 ॥
ਅਰ੍ਦਯਾਮਾਸਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਵਾਨਰਾਨ੍ ਪਰਮਾਹਵੇ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂਸ਼ਰੀਰੈਸ਼੍ਚਰਾਕ੍षਸਾਨਾਞ੍ਚਮੇਦਿਨੀ ॥ 27 ॥
ਬਭੂਨ੍ਵਿਚਿਤਾਘੋਰਾਃਪਤਿਤੈਰਿਵਪਰ੍ਵਤੈ ।
ਸਾਮਹੀਰੁਧਿਰੌਘੇਣਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ॥ 28 ॥
ਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾਮਾਧਵੇਮਾਸਿਪਲਾਸ਼ੈਰਿਵਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ।
ਹਤਵੀਰੌਘਵਸ੍ਰਾਨ੍ਤੁਭਗ੍ਨਾਯੁਧਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਮ੍ ॥ 29 ॥
ਸ਼ੋਣਿਤ ਓਘ ਮਹਾ ਤੋਯਾਂ ਯਮ ਸਾਗਰ ਗਾਮਿਨੀਮ੍ ।
ਯਕृਤ੍ ਪ੍ਲੀਹ ਮਹਾ ਪਨ੍ਕਾਂ ਵਿਨਿਕੀਰ੍ਣ ਅਨ੍ਤ੍ਰ ਸ਼ੈਬਲਾਮ੍ ॥ 30 ॥
ਭਿਨ੍ਨਕਾਯਸ਼ਿਰੋਮੀਨਾਮਙ੍ਗਾਵਯਵਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾਮ੍ ।
ਗृਧ੍ਰਹਂਸਗਣਾਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਕਙ੍ਕਸਾਰਸਸੇਵਿਤਾਮ੍ ॥ 31 ॥
ਮੇਦਃਫੇਨਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾਮਾਰ੍ਤਸ੍ਨ੍ਤਿਤਸ੍ਵਨਾਮ੍ ।
ਤਾਙ੍ਕਾਪੁਰषੁਦੁਸ੍ਤਾਰਾਂਯੁਦ੍ਧਭੂਮਿਮਯੀਨ੍ਨਦੀਮ੍ ॥ 32 ॥
ਨਦੀਮਿਵਘਨਾਪਾਯੇਹਂਸਸਾਰਸਸੇਵਿਤਾਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਃਕਪਿਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੇਰੁਸ੍ਤਾਨ੍ਦੁਸ੍ਤਰਾਨ੍ਨਦੀਮ੍ ॥ 33 ॥
ਯਥਾ ਪਦ੍ਮ ਰਜੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾਂ ਨਲਿਨੀਂ ਗਜ ਯੂਥਪਾਃ ।
ਤਤਃ ਸृਜਨ੍ਤਂ ਬਾਣ ਓਘਾਨ੍ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 34 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਰਸਾ ਨੀਲੋ ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਂ ਪ੍ਲਵਂ ਗਮਾਨ੍ ।
ਉਦ੍ਧੂਤ ਇਵ ਵਾਯੁਃ ਖੇ ਮਹਾਦਭ੍ਰਬਲਂ ਬਲਾਤ੍ ॥ 35 ॥
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਾਭਿਦ੍ਰੁਤਂਯੁਦ੍ਧੇਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ ।
ਰਥੇਨਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੇਨਨੀਲਮੇਵਾਭਿਦੁਦ੍ਰੁਵੇ ॥ 36 ॥
ਸਧਨੁਰ੍ਧਨ੍ਵਿਨਾਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋਵਿਕृष੍ਯਪਰਮਾਹਵੇ ॥ 37 ॥
ਨੀਲਾਯਵ੍ਯਸृਜਦ੍ਬਾਣਾਨ੍ਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ ।
ਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਯਵਿਸ਼ਿਖਾਨੀਲਂਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 38 ॥
ਮਹੀਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਵੇਗਾਰੁषਿਤਾਇਵਪਨ੍ਨਗਾਃ ।
ਨੀਲਃਸ਼ਰੈਰਭਿਹਤੋਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਜ੍ਵਲਨੋਪਮੈਃ ॥ 39 ॥
ਸਤਮ੍ਪਰਮਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮਾਪਤਨ੍ਤਮ੍ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਨ੍ਤਾਡਯਾਮਾਸਵृਕ੍षਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 40 ॥
ਸਤੇਨਾਭਿਹਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਨਦਨ੍ਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਵਵਰ੍षਸ਼ਰਵਰ੍षਾਣਿਪ੍ਲਵਙ੍ਗਾਨਾਞ੍ਚਮੂਪਤੌ ॥ 41 ॥
ਤਸ੍ਯਬਾਣਗਣਾਨ੍ਘਾਰਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯਮਹਾਬਲਃ ।
ਅਪਾਰਯਨ੍ਵਾਰਯਿਤੁਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਗृਹ੍ਣਾਨ੍ਨਿਮੀਲਿਤਃ ॥ 42 ॥
ਯਥੈਵਗੋਵृषੋਵਰ੍षਂਸ਼ਾਰਦਂਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਤਮ੍ ।
ਏਵਮੇਵਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼ਰਵਰ੍षਨ੍ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ॥ 43 ॥
ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍षਸ੍ਸਹਸਾਨੀਲਸ੍ਸੇਹੇਦੁਰਾਸਦਾਨ੍ ।
ਰੋषਿਤਸ਼੍ਸ਼ਰਵਰ੍षੇਣਸਾਲੇਨਮਹਤਾਮਹਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਜਘਾਨਹਯਾਨਨੀਲਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਮਹਾਬਲਃ ॥ 44 ॥
ਤਤਨ੍ਸਚਾਪਮੁਦ੍ਗृਹ੍ਯਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਮਹਾਬਲਃ ।
ਬਭਞ੍ਜਤਰਸਾਨੀਲੋਨਨਾਦਚਪੁਨਃਪੁਨਃ ॥ 45 ॥
ਵਿਧਨੁਸ੍ਤੁਕृਤਸ੍ਤੇਨਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਮੁਸਲਙ੍ਘੋਰਂਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਦਵਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ॥ 46 ॥
ਤਾਵੁਭੌਵਾਹਿਨੀਮੁਖ੍ਯੌਜਾਤਵੈਰੌਤਰਸ੍ਵਿਨੌ ।
ਸ੍ਥਿਤੌਕ੍षਤਜਗਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੌਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਾਵਿਵਕੁਞ੍ਜਰੌ ॥ 47 ॥
ਉਲ੍ਲਿਖਨ੍ਤੌਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਾਭਿਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਭਿਰਿਤਰੇਤਰਮ੍ ।
ਸਿਂਹਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸਦृਸ਼ੌਸਿਂਹਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਚੇष੍ਟਿਤੌ ॥ 48 ॥
ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਜਯੌਵੀਰੌਸਮਰੇष੍ਨ੍ਵਿਵਰ੍ਤਿਨੌ ।
ਕਾਙ੍ਕ੍षਮਾਣੌਯਸ਼ਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂਵृਤ੍ਰਵਾਸਵਯੋਸ੍ਸਹ ॥ 49 ॥
ਆਜਘਾਨਤਦਾਨੀਲਂਲਲਾਟੇਮੁਸਲੇਨਸਃ ।
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਃਪਰਮਾਯਤ੍ਤਸ੍ਤਤਸ੍ਸੁਸ੍ਰਾਵਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ॥ 50 ॥
ਤਤਃਸ਼ੋਣਿਤਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਃਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਸੁਮਹਾਤਰੁਮ੍ ।
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯੋਰਸਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਵਿਸਸਰ੍ਜਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 51 ॥
ਤਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਹਾਰਂਸਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਮੁਸਲਮ੍ਮਹਤ੍ ।
ਅਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਬਲਿਨਮ੍ਬਲਾਨਨੀਲਮ੍ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਮ੍ ॥ 52 ॥
ਤਮੁਗ੍ਰਵੇਗਂਸਂਰਬ੍ਧਮਾਪਤਨ੍ਤਮ੍ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਤਤਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਜਗ੍ਰਾਹਮਹਾਵੇਗੋਮਹਾਸ਼ਿਲਾਮ੍ ॥ 53 ॥
ਤਸ੍ਯਯੁਦ੍ਧਾਭਿਕਾਮਸ੍ਯਮृਥੇਮੁਸਲਯੋਧਿਨ ।
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼ਿਲਾਨ੍ਨੀਲੋਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਤੂਰ੍ਣਮਪਾਤਯਤ੍ ॥ 54 ॥
ਸਾਤੇਨਕਪਿਮੁਖ੍ਯੇਨਵਿਮੁਕ੍ਤਾਮਹਤੀਸ਼ਿਲਾ ।
ਬਿਭੇਦਬਹੁਧਾਘੋਰਾਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼ਿਰਸ੍ਤਦਾ ॥ 55 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨ ਸ਼ਿਰਸਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਬਹੁ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ।
ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ ਅਪਿ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਗਿਰੇਹ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂ ਯਥਾ ॥ 56 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯਬਹੁਸੁਸ੍ਰਾਵਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ।
ਸ਼ਰੀਰਾਦਪਿਸੁਸ੍ਰਾਵਗਿਰੇਃਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂਯਥਾ ॥ 57 ॥
ਹਤੇਪ੍ਰਹਸ੍ਤੇਨੀਲੇਨਤਦਕਮ੍ਪ੍ਯਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮਹृष੍ਟਾਨਾਂਲਙ੍ਕਾਮਭਿਜਗਾਮਹ ॥ 58 ॥
ਨਸ਼ੇਕੁਸ੍ਸਮਵਸ੍ਥਾਤੁਨ੍ਨਿਹਤੇਵਾਹਿਨੀਪਤੌ ।
ਸੇਤੁਬਨ੍ਧਂਸਮਾਸਾਦ੍ਯਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂਸਲਿਲਂਯਥਾ ॥ 59 ॥
ਹਤੇਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਮੂਮੁਖ੍ਯੇਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤੇਨਿਰੁਦ੍ਯਮਾਃ ।
ਰਕ੍षਃਪਤਿਗृਹਙ੍ਗਤ੍ਵਾਧ੍ਯਾਨਮੂਕਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 60 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ਼੍ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਣਵਨ੍ਤੀਵ੍ਰਨ੍ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਞੌਇਵਤੇऽਭਵਨ੍ ।
ਤਤਸ੍ਤੁਨੀਲੋਵਿਜਯੀਮਹਾਬਲਃਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨਃਸੁਕृਤੇਨਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਸਮੇਤ੍ਯਰਾਮੇਣਸਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਪ੍ਰਹृष੍ਟਰੂਪਸ੍ਤੁਬਭੂਵਯੂਥਪਃ ॥ 61 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tataḥprahastanniryāntandṛṣṭavābhīmaparākramam |
uvācasasmitaṃrāmovibhīṣaṇamarindamaḥ || 1 ||
kaeṣassumahākāyobalenamahatāvṛtaḥ |
ācakṣvamemahābāho vīryavantanniśācaram || 2 ||
rāghavasyavacaśśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||
eṣasenāpatistasyaprahastonāmarākṣasaḥ |
laṅkāyāṃrākṣasendrasyatribhāgabalasamvṛtaḥ || 4 ||
vīryavānastravicchūraḥsuprakhyāścaparākrame |
tataḥprahastanniryāntambhīmambhīmaparākramam || 5 ||
garjantaṃsumahākāyaṃrākṣasairabhisamvṛtam |
dadarśamahatīsenāvānarāṇāmbalīyasām || 6 ||
abhisañjātaroṣāṇāmprahastamabhigarjatām |
khaḍagaśaktyṛṣṇibāṇāścaśūlānimusalānica || 7 ||
gadāścaparighāḥprāsāvividhāścapariśvadhāḥ |
nūṃṣicavicitrāṇirākṣasānāñjayaiṣiṇām || 8 ||
pragṛhītānyaśobhantavānarānabhidhāvatām |
jagṛhuḥpādapāṃścāpipuṣpitānvānararṣabhāḥ || 9 ||
śilāścavipulādīrghāyoddhukāmāḥplavaṅgamāḥ |
teṣāmanyonyamāsādyasaṅgrāmaḥsumahānabhūt || 10 ||
bahūnāmaśmavṛṣṭiñcaśaravarṣañcavarṣatām |
bahavorākṣasāyuddhebahūnvānarayūdhapān || 11 ||
vānarārākṣasāṃścāpinijaghnurbahavobahūn |
śūlaiḥpramathitāḥkecitkeciccaparamāyudhaiḥ || 12 ||
parighairāhatāḥkecitkecicchinnāḥparaśvadhaiḥ |
nirucchavāsāḥkṛtāḥ kecitpatitādharaṇītale || 13 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidiṣusandhānasanditāḥ |
kecivdidhākṛtāḥkhaḍagaiḥsphurantaḥpatitābhuvi || 14 ||
vānarārākṣasaiśśūlaipārśvataścāvadāritāḥ |
vānaraiścāpisaṅkruddhairākṣasaughāḥsamantataḥ || 15 ||
pādapairgiriśṛṅgaiścasampiṣṭāvasudhātale |
vajrasparśatalairhasssairmuṣṭibhiścahatābhṛśam || 16 ||
vemuśśoṇitamāsyebhyoviśīrṇadaśanekṣaṇāḥ |
ārtasvanañcasvanatāṃsiṃhanādañcanardatām || 17 ||
babhūvatumulaśśabdoharīṇāṃrakṣasāṃyudhi |
vānarārākṣasāḥkruddhāvīramārgamanuvratāḥ || 18 ||
vivṛttanayanāḥkrūrāścakruḥkarmāṇyabhītavat |
narāntakaḥkumbhahanurmahānādassamunnataḥ || 19 ||
eteprahastasacivāssarvejaghnurvanaukasaḥ |
teṣāmāpatatāṃśīghrannighnatāñcāpivānarān || 20 ||
dvividogiriśṛṅgeṇajaghānaikannarāntakam |
durmukhaḥpunarutthāyakapissavipuladrumam || 21 ||
rākṣasaṅkṣiprahastastusamunnatamapothayat |
jāmbavāṃstususaṅkruddhaḥpragṛhyamahatīṃśilām || 22 ||
pātayāmāsatejasvīmahānādasyavakṣasi |
athakumbhahanustatratāreṇāsādyavīryavān || 23 ||
vṛkṣeṇābhihatomūrdhniprāṇānsantyājayadraṇe |
amṛṣyamāṇastatkarmaprahastorathamāśritaḥ || 24 ||
cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣ pāṇir vana okasām |
āvarta;iva samjajne;ubhayoh senayos tadā || 25 ||
kṣubhitasyāprameyasyasāgarasyevanissvanaḥ |
mahatāhiśaraugheṇaprahastoyuddhakovidaḥ || 26 ||
ardayāmāsasaṅkruddhovānarān paramāhave |
vānarāṇāṃśarīraiścarākṣasānāñcamedinī || 27 ||
babhūnvicitāghorāḥpatitairivaparvatai |
sāmahīrudhiraugheṇapracchannāsamprakāśate || 28 ||
sañchannāmādhavemāsipalāśairivapuṣpitaiḥ |
hatavīraughavasrāntubhagnāyudhamahādrumām || 29 ||
śoṇita ogha mahā toyāṃ yama sāgara gāminīm |
yakṛt plīha mahā pankāṃ vinikīrṇa antra śaibalām || 30 ||
bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśādvalām |
gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṅkaṅkasārasasevitām || 31 ||
medaḥphenasamākīrṇāmārtasntitasvanām |
tāṅkāpuraṣudustārāṃyuddhabhūmimayīnnadīm || 32 ||
nadīmivaghanāpāyehaṃsasārasasevitām |
rākṣasāḥkapimukhyāścaterustāndustarānnadīm || 33 ||
yathā padma rajo dhvastāṃ nalinīṃ gaja yūthapāḥ |
tataḥ sṛjantaṃ bāṇa oghān prahastaṃ syandane sthitam || 34 ||
dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃ gamān |
uddhūta iva vāyuḥ khe mahādabhrabalaṃ balāt || 35 ||
samīkṣyābhidrutaṃyuddheprahastovāhinīpatiḥ |
rathenādityavarṇenanīlamevābhidudruve || 36 ||
sadhanurdhanvināṃśreṣṭhovikṛṣyaparamāhave || 37 ||
nīlāyavyasṛjadbāṇānprahastovāhinīpatiḥ |
teprāpyaviśikhānīlaṃvinirbhidyasamāhitāḥ || 38 ||
mahīñjagmurmahāvegāruṣitāivapannagāḥ |
nīlaḥśarairabhihatoniśitairjvalanopamaiḥ || 39 ||
satamparamadurdharṣamāpatantammahākapiḥ |
prahastantāḍayāmāsavṛkṣamutpāṭyavīryavān || 40 ||
satenābhihataḥkruddhonadanrākṣasapuṅgavaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇiplavaṅgānāñcamūpatau || 41 ||
tasyabāṇagaṇānghārānrākṣasasyamahābalaḥ |
apārayanvārayitumpratyagṛhṇānnimīlitaḥ || 42 ||
yathaivagovṛṣovarṣaṃśāradaṃśīghramāgatam |
evamevaprahastasyaśaravarṣandurāsadam || 43 ||
nimīlitākṣassahasānīlassehedurāsadān |
roṣitaśśaravarṣeṇasālenamahatāmahān |
prajaghānahayānanīlaḥprahastasyamahābalaḥ || 44 ||
tatansacāpamudgṛhyaprahastasyamahābalaḥ |
babhañjatarasānīlonanādacapunaḥpunaḥ || 45 ||
vidhanustukṛtastenaprahastovāhinīpatiḥ |
pragṛhyamusalaṅghoraṃsyandanādavapupluve || 46 ||
tāvubhauvāhinīmukhyaujātavairautarasvinau |
sthitaukṣatajagadigdhāṅgauprabhinnāvivakuñjarau || 47 ||
ullikhantausutīkṣṇābhirdaṃṣṭrābhiritaretaram |
siṃhaśārdūlasadṛśausiṃhaśārdūlaceṣṭitau || 48 ||
vikrāntavijayauvīrausamareṣnvivartinau |
kāṅkṣamāṇauyaśaḥprāptuṃvṛtravāsavayossaha || 49 ||
ājaghānatadānīlaṃlalāṭemusalenasaḥ |
prahastaḥparamāyattastatassusrāvaśoṇitam || 50 ||
tataḥśoṇitadigdhāṅgaḥpragṛhyasumahātarum |
prahastasyorasikruddhovisasarjamahākapiḥ || 51 ||
tamacintyaprahāraṃsapragṛhyamusalammahat |
abhidudrāvabalinambalānanīlamplavaṅgamam || 52 ||
tamugravegaṃsaṃrabdhamāpatantammahākapiḥ |
tatassamprekṣyajagrāhamahāvegomahāśilām || 53 ||
tasyayuddhābhikāmasyamṛthemusalayodhina |
prahastasyaśilānnīlomūrdhnitūrṇamapātayat || 54 ||
sātenakapimukhyenavimuktāmahatīśilā |
bibhedabahudhāghorāprahastasyaśirastadā || 55 ||
vibhinna śirasas tasya bahu susrāva śoṇitam |
śarīrād api susrāva gireh prasravaṇaṃ yathā || 56 ||
vibhinnaśirasastasyabahususrāvaśoṇitam |
śarīrādapisusrāvagireḥprasravaṇaṃyathā || 57 ||
hateprahastenīlenatadakampyammahābalam |
rākṣasānāmahṛṣṭānāṃlaṅkāmabhijagāmaha || 58 ||
naśekussamavasthātunnihatevāhinīpatau |
setubandhaṃsamāsādyaviśīrṇaṃsalilaṃyathā || 59 ||
hatetasmiṃścamūmukhyerākṣasāstenirudyamāḥ |
rakṣaḥpatigṛhaṅgatvādhyānamūkatvamāsthitāḥ || 60 ||
prāptāśśokārṇavantīvrannissajñauivate'bhavan |
tatastunīlovijayīmahābalaḥpraśasyamānaḥsukṛtenakarmaṇā |
sametyarāmeṇasalakṣmaṇenaprahṛṣṭarūpastubabhūvayūthapaḥ || 61 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
ततःप्रहस्तन्निर्यान्तन्दृष्टवाभीमपराक्रमम् ।
उवाचसस्मितंरामोविभीषणमरिन्दमः ॥ 1 ॥
कएषस्सुमहाकायोबलेनमहतावृतः ।
आचक्ष्वमेमहाबाहो वीर्यवन्तन्निशाचरम् ॥ 2 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ॥ 3 ॥
एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।
लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ॥ 4 ॥
वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।
ततःप्रहस्तन्निर्यान्तम्भीमम्भीमपराक्रमम् ॥ 5 ॥
गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् ।
ददर्शमहतीसेनावानराणाम्बलीयसाम् ॥ 6 ॥
अभिसञ्जातरोषाणाम्प्रहस्तमभिगर्जताम् ।
खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ॥ 7 ॥
गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः ।
नूंषिचविचित्राणिराक्षसानाञ्जयैषिणाम् ॥ 8 ॥
प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ।
जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः ॥ 9 ॥
शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवङ्गमाः ।
तेषामन्योन्यमासाद्यसङ्ग्रामःसुमहानभूत् ॥ 10 ॥
बहूनामश्मवृष्टिञ्चशरवर्षञ्चवर्षताम् ।
बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूधपान् ॥ 11 ॥
वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून् ।
शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचिच्चपरमायुधैः ॥ 12 ॥
परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः ।
निरुच्छवासाःकृताः केचित्पतिताधरणीतले ॥ 13 ॥
विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसन्धानसन्दिताः ।
केचिव्दिधाकृताःखडगैःस्फुरन्तःपतिताभुवि ॥ 14 ॥
वानराराक्षसैश्शूलैपार्श्वतश्चावदारिताः ।
वानरैश्चापिसङ्क्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः ॥ 15 ॥
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसम्पिष्टावसुधातले ।
वज्रस्पर्शतलैर्हस्स्सैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम् ॥ 16 ॥
वेमुश्शोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणाः ।
आर्तस्वनञ्चस्वनतांसिंहनादञ्चनर्दताम् ॥ 17 ॥
बभूवतुमुलश्शब्दोहरीणांरक्षसांयुधि ।
वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः ॥ 18 ॥
विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।
नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ॥ 19 ॥
एतेप्रहस्तसचिवास्सर्वेजघ्नुर्वनौकसः ।
तेषामापततांशीघ्रन्निघ्नताञ्चापिवानरान् ॥ 20 ॥
द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकन्नरान्तकम् ।
दुर्मुखःपुनरुत्थायकपिस्सविपुलद्रुमम् ॥ 21 ॥
राक्षसङ्क्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत् ।
जाम्बवांस्तुसुसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम् ॥ 22 ॥
पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि ।
अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान् ॥ 23 ॥
वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणान्सन्त्याजयद्रणे ।
अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमाश्रितः ॥ 24 ॥
चकार कदनं घोरं धनुष् पाणिर् वन ओकसाम् ।
आवर्त;इव सम्जज्ने;उभयोह् सेनयोस् तदा ॥ 25 ॥
क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्स्वनः ।
महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः ॥ 26 ॥
अर्दयामाससङ्क्रुद्धोवानरान् परमाहवे ।
वानराणांशरीरैश्चराक्षसानाञ्चमेदिनी ॥ 27 ॥
बभून्विचिताघोराःपतितैरिवपर्वतै ।
सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासम्प्रकाशते ॥ 28 ॥
सञ्छन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः ।
हतवीरौघवस्रान्तुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ॥ 29 ॥
शोणित ओघ महा तोयां यम सागर गामिनीम् ।
यकृत् प्लीह महा पन्कां विनिकीर्ण अन्त्र शैबलाम् ॥ 30 ॥
भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।
गृध्रहंसगणाकीर्णाङ्कङ्कसारससेविताम् ॥ 31 ॥
मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।
ताङ्कापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयीन्नदीम् ॥ 32 ॥
नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।
राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तान्दुस्तरान्नदीम् ॥ 33 ॥
यथा पद्म रजो ध्वस्तां नलिनीं गज यूथपाः ।
ततः सृजन्तं बाण ओघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम् ॥ 34 ॥
ददर्श तरसा नीलो विनिघ्नन्तं प्लवं गमान् ।
उद्धूत इव वायुः खे महादभ्रबलं बलात् ॥ 35 ॥
समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।
रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ॥ 36 ॥
सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठोविकृष्यपरमाहवे ॥ 37 ॥
नीलायव्यसृजद्बाणान्प्रहस्तोवाहिनीपतिः ।
तेप्राप्यविशिखानीलंविनिर्भिद्यसमाहिताः ॥ 38 ॥
महीञ्जग्मुर्महावेगारुषिताइवपन्नगाः ।
नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ॥ 39 ॥
सतम्परमदुर्धर्षमापतन्तम्महाकपिः ।
प्रहस्तन्ताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ॥ 40 ॥
सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुङ्गवः ।
ववर्षशरवर्षाणिप्लवङ्गानाञ्चमूपतौ ॥ 41 ॥
तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः ।
अपारयन्वारयितुम्प्रत्यगृह्णान्निमीलितः ॥ 42 ॥
यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम् ।
एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षन्दुरासदम् ॥ 43 ॥
निमीलिताक्षस्सहसानीलस्सेहेदुरासदान् ।
रोषितश्शरवर्षेणसालेनमहतामहान् ।
प्रजघानहयाननीलःप्रहस्तस्यमहाबलः ॥ 44 ॥
ततन्सचापमुद्गृह्यप्रहस्तस्यमहाबलः ।
बभञ्जतरसानीलोननादचपुनःपुनः ॥ 45 ॥
विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।
प्रगृह्यमुसलङ्घोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे ॥ 46 ॥
तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ ।
स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ॥ 47 ॥
उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।
सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ 48 ॥
विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।
काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ॥ 49 ॥
आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः ।
प्रहस्तःपरमायत्तस्ततस्सुस्रावशोणितम् ॥ 50 ॥
ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम् ।
प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः ॥ 51 ॥
तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलम्महत् ।
अभिदुद्रावबलिनम्बलाननीलम्प्लवङ्गमम् ॥ 52 ॥
तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तम्महाकपिः ।
ततस्सम्प्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम् ॥ 53 ॥
तस्ययुद्धाभिकामस्यमृथेमुसलयोधिन ।
प्रहस्तस्यशिलान्नीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत् ॥ 54 ॥
सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला ।
बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा ॥ 55 ॥
विभिन्न शिरसस् तस्य बहु सुस्राव शोणितम् ।
शरीराद् अपि सुस्राव गिरेह् प्रस्रवणं यथा ॥ 56 ॥
विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम् ।
शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा ॥ 57 ॥
हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यम्महाबलम् ।
राक्षसानामहृष्टानांलङ्कामभिजगामह ॥ 58 ॥
नशेकुस्समवस्थातुन्निहतेवाहिनीपतौ ।
सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा ॥ 59 ॥
हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसास्तेनिरुद्यमाः ।
रक्षःपतिगृहङ्गत्वाध्यानमूकत्वमास्थिताः ॥ 60 ॥
प्राप्ताश्शोकार्णवन्तीव्रन्निस्सज्ञौइवतेऽभवन् ।
ततस्तुनीलोविजयीमहाबलःप्रशस्यमानःसुकृतेनकर्मणा ।
समेत्यरामेणसलक्ष्मणेनप्रहृष्टरूपस्तुबभूवयूथपः ॥ 61 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tataḥprahastanniryāntandṛṣṭavābhīmaparākramam |
uvācasasmitaṃrāmovibhīṣaṇamarindamaḥ || 1 ||
kaeṣassumahākāyobalenamahatāvṛtaḥ |
ācakṣvamemahābāho vīryavantanniśācaram || 2 ||
rāghavasyavacaśśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||
eṣasenāpatistasyaprahastonāmarākṣasaḥ |
laṅkāyāṃrākṣasendrasyatribhāgabalasamvṛtaḥ || 4 ||
vīryavānastravicchūraḥsuprakhyāścaparākrame |
tataḥprahastanniryāntambhīmambhīmaparākramam || 5 ||
garjantaṃsumahākāyaṃrākṣasairabhisamvṛtam |
dadarśamahatīsenāvānarāṇāmbalīyasām || 6 ||
abhisañjātaroṣāṇāmprahastamabhigarjatām |
khaḍagaśaktyṛṣṇibāṇāścaśūlānimusalānica || 7 ||
gadāścaparighāḥprāsāvividhāścapariśvadhāḥ |
nūṃṣicavicitrāṇirākṣasānāñjayaiṣiṇām || 8 ||
pragṛhītānyaśobhantavānarānabhidhāvatām |
jagṛhuḥpādapāṃścāpipuṣpitānvānararṣabhāḥ || 9 ||
śilāścavipulādīrghāyoddhukāmāḥplavaṅgamāḥ |
teṣāmanyonyamāsādyasaṅgrāmaḥsumahānabhūt || 10 ||
bahūnāmaśmavṛṣṭiñcaśaravarṣañcavarṣatām |
bahavorākṣasāyuddhebahūnvānarayūdhapān || 11 ||
vānarārākṣasāṃścāpinijaghnurbahavobahūn |
śūlaiḥpramathitāḥkecitkeciccaparamāyudhaiḥ || 12 ||
parighairāhatāḥkecitkecicchinnāḥparaśvadhaiḥ |
nirucchavāsāḥkṛtāḥ kecitpatitādharaṇītale || 13 ||
vibhinnahṛdayāḥkecidiṣusandhānasanditāḥ |
kecivdidhākṛtāḥkhaḍagaiḥsphurantaḥpatitābhuvi || 14 ||
vānarārākṣasaiśśūlaipārśvataścāvadāritāḥ |
vānaraiścāpisaṅkruddhairākṣasaughāḥsamantataḥ || 15 ||
pādapairgiriśṛṅgaiścasampiṣṭāvasudhātale |
vajrasparśatalairhasssairmuṣṭibhiścahatābhṛśam || 16 ||
vemuśśoṇitamāsyebhyoviśīrṇadaśanekṣaṇāḥ |
ārtasvanañcasvanatāṃsiṃhanādañcanardatām || 17 ||
babhūvatumulaśśabdoharīṇāṃrakṣasāṃyudhi |
vānarārākṣasāḥkruddhāvīramārgamanuvratāḥ || 18 ||
vivṛttanayanāḥkrūrāścakruḥkarmāṇyabhītavat |
narāntakaḥkumbhahanurmahānādassamunnataḥ || 19 ||
eteprahastasacivāssarvejaghnurvanaukasaḥ |
teṣāmāpatatāṃśīghrannighnatāñcāpivānarān || 20 ||
dvividogiriśṛṅgeṇajaghānaikannarāntakam |
durmukhaḥpunarutthāyakapissavipuladrumam || 21 ||
rākṣasaṅkṣiprahastastusamunnatamapothayat |
jāmbavāṃstususaṅkruddhaḥpragṛhyamahatīṃśilām || 22 ||
pātayāmāsatejasvīmahānādasyavakṣasi |
athakumbhahanustatratāreṇāsādyavīryavān || 23 ||
vṛkṣeṇābhihatomūrdhniprāṇānsantyājayadraṇe |
amṛṣyamāṇastatkarmaprahastorathamāśritaḥ || 24 ||
cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣ pāṇir vana okasām |
āvarta;iva samjajne;ubhayoh senayos tadā || 25 ||
kṣubhitasyāprameyasyasāgarasyevanissvanaḥ |
mahatāhiśaraugheṇaprahastoyuddhakovidaḥ || 26 ||
ardayāmāsasaṅkruddhovānarān paramāhave |
vānarāṇāṃśarīraiścarākṣasānāñcamedinī || 27 ||
babhūnvicitāghorāḥpatitairivaparvatai |
sāmahīrudhiraugheṇapracchannāsamprakāśate || 28 ||
sañchannāmādhavemāsipalāśairivapuṣpitaiḥ |
hatavīraughavasrāntubhagnāyudhamahādrumām || 29 ||
śoṇita ogha mahā toyāṃ yama sāgara gāminīm |
yakṛt plīha mahā pankāṃ vinikīrṇa antra śaibalām || 30 ||
bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśādvalām |
gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṅkaṅkasārasasevitām || 31 ||
medaḥphenasamākīrṇāmārtasntitasvanām |
tāṅkāpuraṣudustārāṃyuddhabhūmimayīnnadīm || 32 ||
nadīmivaghanāpāyehaṃsasārasasevitām |
rākṣasāḥkapimukhyāścaterustāndustarānnadīm || 33 ||
yathā padma rajo dhvastāṃ nalinīṃ gaja yūthapāḥ |
tataḥ sṛjantaṃ bāṇa oghān prahastaṃ syandane sthitam || 34 ||
dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃ gamān |
uddhūta iva vāyuḥ khe mahādabhrabalaṃ balāt || 35 ||
samīkṣyābhidrutaṃyuddheprahastovāhinīpatiḥ |
rathenādityavarṇenanīlamevābhidudruve || 36 ||
sadhanurdhanvināṃśreṣṭhovikṛṣyaparamāhave || 37 ||
nīlāyavyasṛjadbāṇānprahastovāhinīpatiḥ |
teprāpyaviśikhānīlaṃvinirbhidyasamāhitāḥ || 38 ||
mahīñjagmurmahāvegāruṣitāivapannagāḥ |
nīlaḥśarairabhihatoniśitairjvalanopamaiḥ || 39 ||
satamparamadurdharṣamāpatantammahākapiḥ |
prahastantāḍayāmāsavṛkṣamutpāṭyavīryavān || 40 ||
satenābhihataḥkruddhonadanrākṣasapuṅgavaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇiplavaṅgānāñcamūpatau || 41 ||
tasyabāṇagaṇānghārānrākṣasasyamahābalaḥ |
apārayanvārayitumpratyagṛhṇānnimīlitaḥ || 42 ||
yathaivagovṛṣovarṣaṃśāradaṃśīghramāgatam |
evamevaprahastasyaśaravarṣandurāsadam || 43 ||
nimīlitākṣassahasānīlassehedurāsadān |
roṣitaśśaravarṣeṇasālenamahatāmahān |
prajaghānahayānanīlaḥprahastasyamahābalaḥ || 44 ||
tatansacāpamudgṛhyaprahastasyamahābalaḥ |
babhañjatarasānīlonanādacapunaḥpunaḥ || 45 ||
vidhanustukṛtastenaprahastovāhinīpatiḥ |
pragṛhyamusalaṅghoraṃsyandanādavapupluve || 46 ||
tāvubhauvāhinīmukhyaujātavairautarasvinau |
sthitaukṣatajagadigdhāṅgauprabhinnāvivakuñjarau || 47 ||
ullikhantausutīkṣṇābhirdaṃṣṭrābhiritaretaram |
siṃhaśārdūlasadṛśausiṃhaśārdūlaceṣṭitau || 48 ||
vikrāntavijayauvīrausamareṣnvivartinau |
kāṅkṣamāṇauyaśaḥprāptuṃvṛtravāsavayossaha || 49 ||
ājaghānatadānīlaṃlalāṭemusalenasaḥ |
prahastaḥparamāyattastatassusrāvaśoṇitam || 50 ||
tataḥśoṇitadigdhāṅgaḥpragṛhyasumahātarum |
prahastasyorasikruddhovisasarjamahākapiḥ || 51 ||
tamacintyaprahāraṃsapragṛhyamusalammahat |
abhidudrāvabalinambalānanīlamplavaṅgamam || 52 ||
tamugravegaṃsaṃrabdhamāpatantammahākapiḥ |
tatassamprekṣyajagrāhamahāvegomahāśilām || 53 ||
tasyayuddhābhikāmasyamṛthemusalayodhina |
prahastasyaśilānnīlomūrdhnitūrṇamapātayat || 54 ||
sātenakapimukhyenavimuktāmahatīśilā |
bibhedabahudhāghorāprahastasyaśirastadā || 55 ||
vibhinna śirasas tasya bahu susrāva śoṇitam |
śarīrād api susrāva gireh prasravaṇaṃ yathā || 56 ||
vibhinnaśirasastasyabahususrāvaśoṇitam |
śarīrādapisusrāvagireḥprasravaṇaṃyathā || 57 ||
hateprahastenīlenatadakampyammahābalam |
rākṣasānāmahṛṣṭānāṃlaṅkāmabhijagāmaha || 58 ||
naśekussamavasthātunnihatevāhinīpatau |
setubandhaṃsamāsādyaviśīrṇaṃsalilaṃyathā || 59 ||
hatetasmiṃścamūmukhyerākṣasāstenirudyamāḥ |
rakṣaḥpatigṛhaṅgatvādhyānamūkatvamāsthitāḥ || 60 ||
prāptāśśokārṇavantīvrannissajñauivate'bhavan |
tatastunīlovijayīmahābalaḥpraśasyamānaḥsukṛtenakarmaṇā |
sametyarāmeṇasalakṣmaṇenaprahṛṣṭarūpastubabhūvayūthapaḥ || 61 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.