6.58 Yuddhakanda - Ashtapanchasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ අෂ්ටපඤ්චාශස්සර්ගඃ .

තතඃප්රහස්තන්නිර්යාන්තන්දෘෂ්ටවාභීමපරාක්රමම් .

උවාචසස්මිතංරාමෝවිභීෂණමරින්දමඃ .. 1 ..

කඒෂස්සුමහාකායෝබලේනමහතාවෘතඃ .

ආචක්ෂ්වමේමහාබාහෝ වීර්යවන්තන්නිශාචරම් .. 2 ..

රාඝවස්යවචශ්ශ්රුත්වාප්රත්යුවාචවිභීෂණඃ .. 3 ..

ඒෂසේනාපතිස්තස්යප්රහස්තෝනාමරාක්ෂසඃ .

ලඞ්කායාංරාක්ෂසේන්ද්රස්යත්රිභාගබලසම්වෘතඃ .. 4 ..

වීර්යවානස්ත්රවිච්ඡූරඃසුප්රඛ්යාශ්චපරාක්රමේ .

තතඃප්රහස්තන්නිර්යාන්තම්භීමම්භීමපරාක්රමම් .. 5 ..

ගර්ජන්තංසුමහාකායංරාක්ෂසෛරභිසම්වෘතම් .

දදර්ශමහතීසේනාවානරාණාම්බලීයසාම් .. 6 ..

අභිසඤ්ජාතරෝෂාණාම්ප්රහස්තමභිගර්ජතාම් .

ඛඩගශක්ත්යෘෂ්ණිබාණාශ්චශූලානිමුසලානිච .. 7 ..

ගදාශ්චපරිඝාඃප්රාසාවිවිධාශ්චපරිශ්වධාඃ .

නූංෂිචවිචිත්රාණිරාක්ෂසානාඤ්ජයෛෂිණාම් .. 8 ..

ප්රගෘහීතාන්යශෝභන්තවානරානභිධාවතාම් .

ජගෘහුඃපාදපාංශ්චාපිපුෂ්පිතාන්වානරර්ෂභාඃ .. 9 ..

ශිලාශ්චවිපුලාදීර්ඝායෝද්ධුකාමාඃප්ලවඞ්ගමාඃ .

තේෂාමන්යෝන්යමාසාද්යසඞ්ග්රාමඃසුමහානභූත් .. 10 ..

බහූනාමශ්මවෘෂ්ටිඤ්චශරවර්ෂඤ්චවර්ෂතාම් .

බහවෝරාක්ෂසායුද්ධේබහූන්වානරයූධපාන් .. 11 ..

වානරාරාක්ෂසාංශ්චාපිනිජඝ්නුර්බහවෝබහූන් .

ශූලෛඃප්රමථිතාඃකේචිත්කේචිච්චපරමායුධෛඃ .. 12 ..

පරිඝෛරාහතාඃකේචිත්කේචිච්ඡින්නාඃපරශ්වධෛඃ .

නිරුච්ඡවාසාඃකෘතාඃ කේචිත්පතිතාධරණීතලේ .. 13 ..

විභින්නහෘදයාඃකේචිදිෂුසන්ධානසන්දිතාඃ .

කේචිව්දිධාකෘතාඃඛඩගෛඃස්ඵුරන්තඃපතිතාභුවි .. 14 ..

වානරාරාක්ෂසෛශ්ශූලෛපාර්ශ්වතශ්චාවදාරිතාඃ .

වානරෛශ්චාපිසඞ්ක්රුද්ධෛරාක්ෂසෞඝාඃසමන්තතඃ .. 15 ..

පාදපෛර්ගිරිශෘඞ්ගෛශ්චසම්පිෂ්ටාවසුධාතලේ .

වජ්රස්පර්ශතලෛර්හස්ස්සෛර්මුෂ්ටිභිශ්චහතාභෘශම් .. 16 ..

වේමුශ්ශෝණිතමාස්යේභ්යෝවිශීර්ණදශනේක්ෂණාඃ .

ආර්තස්වනඤ්චස්වනතාංසිංහනාදඤ්චනර්දතාම් .. 17 ..

බභූවතුමුලශ්ශබ්දෝහරීණාංරක්ෂසාංයුධි .

වානරාරාක්ෂසාඃක්රුද්ධාවීරමාර්ගමනුව්රතාඃ .. 18 ..

විවෘත්තනයනාඃක්රූරාශ්චක්රුඃකර්මාණ්යභීතවත් .

නරාන්තකඃකුම්භහනුර්මහානාදස්සමුන්නතඃ .. 19 ..

ඒතේප්රහස්තසචිවාස්සර්වේජඝ්නුර්වනෞකසඃ .

තේෂාමාපතතාංශීඝ්රන්නිඝ්නතාඤ්චාපිවානරාන් .. 20 ..

ද්විවිදෝගිරිශෘඞ්ගේණජඝානෛකන්නරාන්තකම් .

දුර්මුඛඃපුනරුත්ථායකපිස්සවිපුලද්රුමම් .. 21 ..

රාක්ෂසඞ්ක්ෂිප්රහස්තස්තුසමුන්නතමපෝථයත් .

ජාම්බවාංස්තුසුසඞ්ක්රුද්ධඃප්රගෘහ්යමහතීංශිලාම් .. 22 ..

පාතයාමාසතේජස්වීමහානාදස්යවක්ෂසි .

අථකුම්භහනුස්තත්රතාරේණාසාද්යවීර්යවාන් .. 23 ..

වෘක්ෂේණාභිහතෝමූර්ධ්නිප්රාණාන්සන්ත්යාජයද්රණේ .

අමෘෂ්යමාණස්තත්කර්මප්රහස්තෝරථමාශ්රිතඃ .. 24 ..

චකාර කදනං ඝෝරං ධනුෂ් පාණිර් වන ඕකසාම් .

ආවර්ත;ඉව සම්ජජ්නේ;උභයෝහ් සේනයෝස් තදා .. 25 ..

ක්ෂුභිතස්යාප්රමේයස්යසාගරස්යේවනිස්ස්වනඃ .

මහතාහිශරෞඝේණප්රහස්තෝයුද්ධකෝවිදඃ .. 26 ..

අර්දයාමාසසඞ්ක්රුද්ධෝවානරාන් පරමාහවේ .

වානරාණාංශරීරෛශ්චරාක්ෂසානාඤ්චමේදිනී .. 27 ..

බභූන්විචිතාඝෝරාඃපතිතෛරිවපර්වතෛ .

සාමහීරුධිරෞඝේණප්රච්ඡන්නාසම්ප්රකාශතේ .. 28 ..

සඤ්ඡන්නාමාධවේමාසිපලාශෛරිවපුෂ්පිතෛඃ .

හතවීරෞඝවස්රාන්තුභග්නායුධමහාද්රුමාම් .. 29 ..

ශෝණිත ඕඝ මහා තෝයාං යම සාගර ගාමිනීම් .

යකෘත් ප්ලීහ මහා පන්කාං විනිකීර්ණ අන්ත්ර ශෛබලාම් .. 30 ..

භින්නකායශිරෝමීනාමඞ්ගාවයවශාද්වලාම් .

ගෘධ්රහංසගණාකීර්ණාඞ්කඞ්කසාරසසේවිතාම් .. 31 ..

මේදඃඵේනසමාකීර්ණාමාර්තස්න්තිතස්වනාම් .

තාඞ්කාපුරෂුදුස්තාරාංයුද්ධභූමිමයීන්නදීම් .. 32 ..

නදීමිවඝනාපායේහංසසාරසසේවිතාම් .

රාක්ෂසාඃකපිමුඛ්යාශ්චතේරුස්තාන්දුස්තරාන්නදීම් .. 33 ..

යථා පද්ම රජෝ ධ්වස්තාං නලිනීං ගජ යූථපාඃ .

තතඃ සෘජන්තං බාණ ඕඝාන් ප්රහස්තං ස්යන්දනේ ස්ථිතම් .. 34 ..

දදර්ශ තරසා නීලෝ විනිඝ්නන්තං ප්ලවං ගමාන් .

උද්ධූත ඉව වායුඃ ඛේ මහාදභ්රබලං බලාත් .. 35 ..

සමීක්ෂ්යාභිද්රුතංයුද්ධේප්රහස්තෝවාහිනීපතිඃ .

රථේනාදිත්යවර්ණේනනීලමේවාභිදුද්රුවේ .. 36 ..

සධනුර්ධන්විනාංශ්රේෂ්ඨෝවිකෘෂ්යපරමාහවේ .. 37 ..

නීලායව්යසෘජද්බාණාන්ප්රහස්තෝවාහිනීපතිඃ .

තේප්රාප්යවිශිඛානීලංවිනිර්භිද්යසමාහිතාඃ .. 38 ..

මහීඤ්ජග්මුර්මහාවේගාරුෂිතාඉවපන්නගාඃ .

නීලඃශරෛරභිහතෝනිශිතෛර්ජ්වලනෝපමෛඃ .. 39 ..

සතම්පරමදුර්ධර්ෂමාපතන්තම්මහාකපිඃ .

ප්රහස්තන්තාඩයාමාසවෘක්ෂමුත්පාට්යවීර්යවාන් .. 40 ..

සතේනාභිහතඃක්රුද්ධෝනදන්රාක්ෂසපුඞ්ගවඃ .

වවර්ෂශරවර්ෂාණිප්ලවඞ්ගානාඤ්චමූපතෞ .. 41 ..

තස්යබාණගණාන්ඝාරාන්රාක්ෂසස්යමහාබලඃ .

අපාරයන්වාරයිතුම්ප්රත්යගෘහ්ණාන්නිමීලිතඃ .. 42 ..

යථෛවගෝවෘෂෝවර්ෂංශාරදංශීඝ්රමාගතම් .

ඒවමේවප්රහස්තස්යශරවර්ෂන්දුරාසදම් .. 43 ..

නිමීලිතාක්ෂස්සහසානීලස්සේහේදුරාසදාන් .

රෝෂිතශ්ශරවර්ෂේණසාලේනමහතාමහාන් .

ප්රජඝානහයානනීලඃප්රහස්තස්යමහාබලඃ .. 44 ..

තතන්සචාපමුද්ගෘහ්යප්රහස්තස්යමහාබලඃ .

බභඤ්ජතරසානීලෝනනාදචපුනඃපුනඃ .. 45 ..

විධනුස්තුකෘතස්තේනප්රහස්තෝවාහිනීපතිඃ .

ප්රගෘහ්යමුසලඞ්ඝෝරංස්යන්දනාදවපුප්ලුවේ .. 46 ..

තාවුභෞවාහිනීමුඛ්යෞජාතවෛරෞතරස්විනෞ .

ස්ථිතෞක්ෂතජගදිග්ධාඞ්ගෞප්රභින්නාවිවකුඤ්ජරෞ .. 47 ..

උල්ලිඛන්තෞසුතීක්ෂ්ණාභිර්දංෂ්ට්රාභිරිතරේතරම් .

සිංහශාර්දූලසදෘශෞසිංහශාර්දූලචේෂ්ටිතෞ .. 48 ..

වික්රාන්තවිජයෞවීරෞසමරේෂ්න්විවර්තිනෞ .

කාඞ්ක්ෂමාණෞයශඃප්රාප්තුංවෘත්රවාසවයෝස්සහ .. 49 ..

ආජඝානතදානීලංලලාටේමුසලේනසඃ .

ප්රහස්තඃපරමායත්තස්තතස්සුස්රාවශෝණිතම් .. 50 ..

තතඃශෝණිතදිග්ධාඞ්ගඃප්රගෘහ්යසුමහාතරුම් .

ප්රහස්තස්යෝරසික්රුද්ධෝවිසසර්ජමහාකපිඃ .. 51 ..

තමචින්ත්යප්රහාරංසප්රගෘහ්යමුසලම්මහත් .

අභිදුද්රාවබලිනම්බලානනීලම්ප්ලවඞ්ගමම් .. 52 ..

තමුග්රවේගංසංරබ්ධමාපතන්තම්මහාකපිඃ .

තතස්සම්ප්රේක්ෂ්යජග්රාහමහාවේගෝමහාශිලාම් .. 53 ..

තස්යයුද්ධාභිකාමස්යමෘථේමුසලයෝධින .

ප්රහස්තස්යශිලාන්නීලෝමූර්ධ්නිතූර්ණමපාතයත් .. 54 ..

සාතේනකපිමුඛ්යේනවිමුක්තාමහතීශිලා .

බිභේදබහුධාඝෝරාප්රහස්තස්යශිරස්තදා .. 55 ..

විභින්න ශිරසස් තස්ය බහු සුස්රාව ශෝණිතම් .

ශරීරාද් අපි සුස්රාව ගිරේහ් ප්රස්රවණං යථා .. 56 ..

විභින්නශිරසස්තස්යබහුසුස්රාවශෝණිතම් .

ශරීරාදපිසුස්රාවගිරේඃප්රස්රවණංයථා .. 57 ..

හතේප්රහස්තේනීලේනතදකම්ප්යම්මහාබලම් .

රාක්ෂසානාමහෘෂ්ටානාංලඞ්කාමභිජගාමහ .. 58 ..

නශේකුස්සමවස්ථාතුන්නිහතේවාහිනීපතෞ .

සේතුබන්ධංසමාසාද්යවිශීර්ණංසලිලංයථා .. 59 ..

හතේතස්මිංශ්චමූමුඛ්යේරාක්ෂසාස්තේනිරුද්යමාඃ .

රක්ෂඃපතිගෘහඞ්ගත්වාධ්යානමූකත්වමාස්ථිතාඃ .. 60 ..

ප්රාප්තාශ්ශෝකාර්ණවන්තීව්රන්නිස්සජ්ඤෞඉවතේ(අ)භවන් .

තතස්තුනීලෝවිජයීමහාබලඃප්රශස්යමානඃසුකෘතේනකර්මණා .

සමේත්යරාමේණසලක්ෂ්මණේනප්රහෘෂ්ටරූපස්තුබභූවයූථපඃ .. 61 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ අෂ්ටපඤ්චාශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭapañcāśassargaḥ |

tataḥprahastanniryāntandṛṣṭavābhīmaparākramam |

uvācasasmitaṃrāmovibhīṣaṇamarindamaḥ || 1 ||

kaeṣassumahākāyobalenamahatāvṛtaḥ |

ācakṣvamemahābāho vīryavantanniśācaram || 2 ||

rāghavasyavacaśśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||

eṣasenāpatistasyaprahastonāmarākṣasaḥ |

laṅkāyāṃrākṣasendrasyatribhāgabalasamvṛtaḥ || 4 ||

vīryavānastravicchūraḥsuprakhyāścaparākrame |

tataḥprahastanniryāntambhīmambhīmaparākramam || 5 ||

garjantaṃsumahākāyaṃrākṣasairabhisamvṛtam |

dadarśamahatīsenāvānarāṇāmbalīyasām || 6 ||

abhisañjātaroṣāṇāmprahastamabhigarjatām |

khaḍagaśaktyṛṣṇibāṇāścaśūlānimusalānica || 7 ||

gadāścaparighāḥprāsāvividhāścapariśvadhāḥ |

nūṃṣicavicitrāṇirākṣasānāñjayaiṣiṇām || 8 ||

pragṛhītānyaśobhantavānarānabhidhāvatām |

jagṛhuḥpādapāṃścāpipuṣpitānvānararṣabhāḥ || 9 ||

śilāścavipulādīrghāyoddhukāmāḥplavaṅgamāḥ |

teṣāmanyonyamāsādyasaṅgrāmaḥsumahānabhūt || 10 ||

bahūnāmaśmavṛṣṭiñcaśaravarṣañcavarṣatām |

bahavorākṣasāyuddhebahūnvānarayūdhapān || 11 ||

vānarārākṣasāṃścāpinijaghnurbahavobahūn |

śūlaiḥpramathitāḥkecitkeciccaparamāyudhaiḥ || 12 ||

parighairāhatāḥkecitkecicchinnāḥparaśvadhaiḥ |

nirucchavāsāḥkṛtāḥ kecitpatitādharaṇītale || 13 ||

vibhinnahṛdayāḥkecidiṣusandhānasanditāḥ |

kecivdidhākṛtāḥkhaḍagaiḥsphurantaḥpatitābhuvi || 14 ||

vānarārākṣasaiśśūlaipārśvataścāvadāritāḥ |

vānaraiścāpisaṅkruddhairākṣasaughāḥsamantataḥ || 15 ||

pādapairgiriśṛṅgaiścasampiṣṭāvasudhātale |

vajrasparśatalairhasssairmuṣṭibhiścahatābhṛśam || 16 ||

vemuśśoṇitamāsyebhyoviśīrṇadaśanekṣaṇāḥ |

ārtasvanañcasvanatāṃsiṃhanādañcanardatām || 17 ||

babhūvatumulaśśabdoharīṇāṃrakṣasāṃyudhi |

vānarārākṣasāḥkruddhāvīramārgamanuvratāḥ || 18 ||

vivṛttanayanāḥkrūrāścakruḥkarmāṇyabhītavat |

narāntakaḥkumbhahanurmahānādassamunnataḥ || 19 ||

eteprahastasacivāssarvejaghnurvanaukasaḥ |

teṣāmāpatatāṃśīghrannighnatāñcāpivānarān || 20 ||

dvividogiriśṛṅgeṇajaghānaikannarāntakam |

durmukhaḥpunarutthāyakapissavipuladrumam || 21 ||

rākṣasaṅkṣiprahastastusamunnatamapothayat |

jāmbavāṃstususaṅkruddhaḥpragṛhyamahatīṃśilām || 22 ||

pātayāmāsatejasvīmahānādasyavakṣasi |

athakumbhahanustatratāreṇāsādyavīryavān || 23 ||

vṛkṣeṇābhihatomūrdhniprāṇānsantyājayadraṇe |

amṛṣyamāṇastatkarmaprahastorathamāśritaḥ || 24 ||

cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣ pāṇir vana okasām |

āvarta;iva samjajne;ubhayoh senayos tadā || 25 ||

kṣubhitasyāprameyasyasāgarasyevanissvanaḥ |

mahatāhiśaraugheṇaprahastoyuddhakovidaḥ || 26 ||

ardayāmāsasaṅkruddhovānarān paramāhave |

vānarāṇāṃśarīraiścarākṣasānāñcamedinī || 27 ||

babhūnvicitāghorāḥpatitairivaparvatai |

sāmahīrudhiraugheṇapracchannāsamprakāśate || 28 ||

sañchannāmādhavemāsipalāśairivapuṣpitaiḥ |

hatavīraughavasrāntubhagnāyudhamahādrumām || 29 ||

śoṇita ogha mahā toyāṃ yama sāgara gāminīm |

yakṛt plīha mahā pankāṃ vinikīrṇa antra śaibalām || 30 ||

bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśādvalām |

gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṅkaṅkasārasasevitām || 31 ||

medaḥphenasamākīrṇāmārtasntitasvanām |

tāṅkāpuraṣudustārāṃyuddhabhūmimayīnnadīm || 32 ||

nadīmivaghanāpāyehaṃsasārasasevitām |

rākṣasāḥkapimukhyāścaterustāndustarānnadīm || 33 ||

yathā padma rajo dhvastāṃ nalinīṃ gaja yūthapāḥ |

tataḥ sṛjantaṃ bāṇa oghān prahastaṃ syandane sthitam || 34 ||

dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃ gamān |

uddhūta iva vāyuḥ khe mahādabhrabalaṃ balāt || 35 ||

samīkṣyābhidrutaṃyuddheprahastovāhinīpatiḥ |

rathenādityavarṇenanīlamevābhidudruve || 36 ||

sadhanurdhanvināṃśreṣṭhovikṛṣyaparamāhave || 37 ||

nīlāyavyasṛjadbāṇānprahastovāhinīpatiḥ |

teprāpyaviśikhānīlaṃvinirbhidyasamāhitāḥ || 38 ||

mahīñjagmurmahāvegāruṣitāivapannagāḥ |

nīlaḥśarairabhihatoniśitairjvalanopamaiḥ || 39 ||

satamparamadurdharṣamāpatantammahākapiḥ |

prahastantāḍayāmāsavṛkṣamutpāṭyavīryavān || 40 ||

satenābhihataḥkruddhonadanrākṣasapuṅgavaḥ |

vavarṣaśaravarṣāṇiplavaṅgānāñcamūpatau || 41 ||

tasyabāṇagaṇānghārānrākṣasasyamahābalaḥ |

apārayanvārayitumpratyagṛhṇānnimīlitaḥ || 42 ||

yathaivagovṛṣovarṣaṃśāradaṃśīghramāgatam |

evamevaprahastasyaśaravarṣandurāsadam || 43 ||

nimīlitākṣassahasānīlassehedurāsadān |

roṣitaśśaravarṣeṇasālenamahatāmahān |

prajaghānahayānanīlaḥprahastasyamahābalaḥ || 44 ||

tatansacāpamudgṛhyaprahastasyamahābalaḥ |

babhañjatarasānīlonanādacapunaḥpunaḥ || 45 ||

vidhanustukṛtastenaprahastovāhinīpatiḥ |

pragṛhyamusalaṅghoraṃsyandanādavapupluve || 46 ||

tāvubhauvāhinīmukhyaujātavairautarasvinau |

sthitaukṣatajagadigdhāṅgauprabhinnāvivakuñjarau || 47 ||

ullikhantausutīkṣṇābhirdaṃṣṭrābhiritaretaram |

siṃhaśārdūlasadṛśausiṃhaśārdūlaceṣṭitau || 48 ||

vikrāntavijayauvīrausamareṣnvivartinau |

kāṅkṣamāṇauyaśaḥprāptuṃvṛtravāsavayossaha || 49 ||

ājaghānatadānīlaṃlalāṭemusalenasaḥ |

prahastaḥparamāyattastatassusrāvaśoṇitam || 50 ||

tataḥśoṇitadigdhāṅgaḥpragṛhyasumahātarum |

prahastasyorasikruddhovisasarjamahākapiḥ || 51 ||

tamacintyaprahāraṃsapragṛhyamusalammahat |

abhidudrāvabalinambalānanīlamplavaṅgamam || 52 ||

tamugravegaṃsaṃrabdhamāpatantammahākapiḥ |

tatassamprekṣyajagrāhamahāvegomahāśilām || 53 ||

tasyayuddhābhikāmasyamṛthemusalayodhina |

prahastasyaśilānnīlomūrdhnitūrṇamapātayat || 54 ||

sātenakapimukhyenavimuktāmahatīśilā |

bibhedabahudhāghorāprahastasyaśirastadā || 55 ||

vibhinna śirasas tasya bahu susrāva śoṇitam |

śarīrād api susrāva gireh prasravaṇaṃ yathā || 56 ||

vibhinnaśirasastasyabahususrāvaśoṇitam |

śarīrādapisusrāvagireḥprasravaṇaṃyathā || 57 ||

hateprahastenīlenatadakampyammahābalam |

rākṣasānāmahṛṣṭānāṃlaṅkāmabhijagāmaha || 58 ||

naśekussamavasthātunnihatevāhinīpatau |

setubandhaṃsamāsādyaviśīrṇaṃsalilaṃyathā || 59 ||

hatetasmiṃścamūmukhyerākṣasāstenirudyamāḥ |

rakṣaḥpatigṛhaṅgatvādhyānamūkatvamāsthitāḥ || 60 ||

prāptāśśokārṇavantīvrannissajñauivate'bhavan |

tatastunīlovijayīmahābalaḥpraśasyamānaḥsukṛtenakarmaṇā |

sametyarāmeṇasalakṣmaṇenaprahṛṣṭarūpastubabhūvayūthapaḥ || 61 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।

ततःप्रहस्तन्निर्यान्तन्दृष्टवाभीमपराक्रमम् ।

उवाचसस्मितंरामोविभीषणमरिन्दमः ॥ 1 ॥

कएषस्सुमहाकायोबलेनमहतावृतः ।

आचक्ष्वमेमहाबाहो वीर्यवन्तन्निशाचरम् ॥ 2 ॥

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ॥ 3 ॥

एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।

लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ॥ 4 ॥

वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

ततःप्रहस्तन्निर्यान्तम्भीमम्भीमपराक्रमम् ॥ 5 ॥

गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् ।

ददर्शमहतीसेनावानराणाम्बलीयसाम् ॥ 6 ॥

अभिसञ्जातरोषाणाम्प्रहस्तमभिगर्जताम् ।

खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ॥ 7 ॥

गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः ।

नूंषिचविचित्राणिराक्षसानाञ्जयैषिणाम् ॥ 8 ॥

प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ।

जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः ॥ 9 ॥

शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवङ्गमाः ।

तेषामन्योन्यमासाद्यसङ्ग्रामःसुमहानभूत् ॥ 10 ॥

बहूनामश्मवृष्टिञ्चशरवर्षञ्चवर्षताम् ।

बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूधपान् ॥ 11 ॥

वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून् ।

शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचिच्चपरमायुधैः ॥ 12 ॥

परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः ।

निरुच्छवासाःकृताः केचित्पतिताधरणीतले ॥ 13 ॥

विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसन्धानसन्दिताः ।

केचिव्दिधाकृताःखडगैःस्फुरन्तःपतिताभुवि ॥ 14 ॥

वानराराक्षसैश्शूलैपार्श्वतश्चावदारिताः ।

वानरैश्चापिसङ्क्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः ॥ 15 ॥

पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसम्पिष्टावसुधातले ।

वज्रस्पर्शतलैर्हस्स्सैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम् ॥ 16 ॥

वेमुश्शोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणाः ।

आर्तस्वनञ्चस्वनतांसिंहनादञ्चनर्दताम् ॥ 17 ॥

बभूवतुमुलश्शब्दोहरीणांरक्षसांयुधि ।

वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः ॥ 18 ॥

विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।

नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ॥ 19 ॥

एतेप्रहस्तसचिवास्सर्वेजघ्नुर्वनौकसः ।

तेषामापततांशीघ्रन्निघ्नताञ्चापिवानरान् ॥ 20 ॥

द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकन्नरान्तकम् ।

दुर्मुखःपुनरुत्थायकपिस्सविपुलद्रुमम् ॥ 21 ॥

राक्षसङ्क्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत् ।

जाम्बवांस्तुसुसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम् ॥ 22 ॥

पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि ।

अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान् ॥ 23 ॥

वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणान्सन्त्याजयद्रणे ।

अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमाश्रितः ॥ 24 ॥

चकार कदनं घोरं धनुष् पाणिर् वन ओकसाम् ।

आवर्त;इव सम्जज्ने;उभयोह् सेनयोस् तदा ॥ 25 ॥

क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्स्वनः ।

महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः ॥ 26 ॥

अर्दयामाससङ्क्रुद्धोवानरान् परमाहवे ।

वानराणांशरीरैश्चराक्षसानाञ्चमेदिनी ॥ 27 ॥

बभून्विचिताघोराःपतितैरिवपर्वतै ।

सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासम्प्रकाशते ॥ 28 ॥

सञ्छन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः ।

हतवीरौघवस्रान्तुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ॥ 29 ॥

शोणित ओघ महा तोयां यम सागर गामिनीम् ।

यकृत् प्लीह महा पन्कां विनिकीर्ण अन्त्र शैबलाम् ॥ 30 ॥

भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।

गृध्रहंसगणाकीर्णाङ्कङ्कसारससेविताम् ॥ 31 ॥

मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।

ताङ्कापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयीन्नदीम् ॥ 32 ॥

नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।

राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तान्दुस्तरान्नदीम् ॥ 33 ॥

यथा पद्म रजो ध्वस्तां नलिनीं गज यूथपाः ।

ततः सृजन्तं बाण ओघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम् ॥ 34 ॥

ददर्श तरसा नीलो विनिघ्नन्तं प्लवं गमान् ।

उद्धूत इव वायुः खे महादभ्रबलं बलात् ॥ 35 ॥

समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।

रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ॥ 36 ॥

सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठोविकृष्यपरमाहवे ॥ 37 ॥

नीलायव्यसृजद्बाणान्प्रहस्तोवाहिनीपतिः ।

तेप्राप्यविशिखानीलंविनिर्भिद्यसमाहिताः ॥ 38 ॥

महीञ्जग्मुर्महावेगारुषिताइवपन्नगाः ।

नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ॥ 39 ॥

सतम्परमदुर्धर्षमापतन्तम्महाकपिः ।

प्रहस्तन्ताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ॥ 40 ॥

सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुङ्गवः ।

ववर्षशरवर्षाणिप्लवङ्गानाञ्चमूपतौ ॥ 41 ॥

तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः ।

अपारयन्वारयितुम्प्रत्यगृह्णान्निमीलितः ॥ 42 ॥

यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम् ।

एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षन्दुरासदम् ॥ 43 ॥

निमीलिताक्षस्सहसानीलस्सेहेदुरासदान् ।

रोषितश्शरवर्षेणसालेनमहतामहान् ।

प्रजघानहयाननीलःप्रहस्तस्यमहाबलः ॥ 44 ॥

ततन्सचापमुद्गृह्यप्रहस्तस्यमहाबलः ।

बभञ्जतरसानीलोननादचपुनःपुनः ॥ 45 ॥

विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।

प्रगृह्यमुसलङ्घोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे ॥ 46 ॥

तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ ।

स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ॥ 47 ॥

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।

सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ 48 ॥

विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।

काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ॥ 49 ॥

आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः ।

प्रहस्तःपरमायत्तस्ततस्सुस्रावशोणितम् ॥ 50 ॥

ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम् ।

प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः ॥ 51 ॥

तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलम्महत् ।

अभिदुद्रावबलिनम्बलाननीलम्प्लवङ्गमम् ॥ 52 ॥

तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तम्महाकपिः ।

ततस्सम्प्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम् ॥ 53 ॥

तस्ययुद्धाभिकामस्यमृथेमुसलयोधिन ।

प्रहस्तस्यशिलान्नीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत् ॥ 54 ॥

सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला ।

बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा ॥ 55 ॥

विभिन्न शिरसस् तस्य बहु सुस्राव शोणितम् ।

शरीराद् अपि सुस्राव गिरेह् प्रस्रवणं यथा ॥ 56 ॥

विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम् ।

शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा ॥ 57 ॥

हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यम्महाबलम् ।

राक्षसानामहृष्टानांलङ्कामभिजगामह ॥ 58 ॥

नशेकुस्समवस्थातुन्निहतेवाहिनीपतौ ।

सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा ॥ 59 ॥

हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसास्तेनिरुद्यमाः ।

रक्षःपतिगृहङ्गत्वाध्यानमूकत्वमास्थिताः ॥ 60 ॥

प्राप्ताश्शोकार्णवन्तीव्रन्निस्सज्ञौइवतेऽभवन् ।

ततस्तुनीलोविजयीमहाबलःप्रशस्यमानःसुकृतेनकर्मणा ।

समेत्यरामेणसलक्ष्मणेनप्रहृष्टरूपस्तुबभूवयूथपः ॥ 61 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥