ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ହତେରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯପାଲେପ୍ଲଵଙ୍ଗମାନାମୃଷଭେଣଯୁଦ୍ଧେ ।
ଭୀମଯୁଧଂସାଗରତୁଲ୍ଯଵେଗଂଵିଦୁଦ୍ରୁଵେରାକ୍ଷସରାଜସୈନ୍ଯମ୍ ॥ 1 ॥
ଗତ୍ଵାଽଥରକ୍ଷୋଧିପତେଶ୍ଶଶଂସୁସ୍ସେନାପତିମ୍ପାଵକସୂନୁଶସ୍ତମ୍ ।
ତଚ୍ଛାପିତେଷାଂଵଚନନ୍ନିଶମ୍ଯରକ୍ଷୋଧିପଃକ୍ରୋଧଵଶଞ୍ଜଗାମ ॥ 2 ॥
ସଙ୍ ଖ୍ଯେପ୍ରହସ୍ତନ୍ନିହତନ୍ନିଶମ୍ଯଶୋକାର୍ଦିତଃକ୍ରୋଧପରୀତଚେତାଃ ।
ଉଵାଚତାନ୍ରାକ୍ଷସଯୂଥମୁଖ୍ଯାନିନ୍ଦ୍ରୋଯଥାନିର୍ଜରଯୋଥମୁଖ୍ଯାନ୍ ॥ 3 ॥
ନାଵଜ୍ଞାରିପଵେକାର୍ଯାଯୈରିନ୍ଦ୍ରବଲସୂଦନଃ ।
ସୂଦିତସ୍ସୈନ୍ଯପାଲୋମେସାନୁଯାତ୍ରସ୍ସକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 4 ॥
ସୋଽହଂରିପୁଵିନାଶାଯଵିଜଯାଯାଵିଚାରଯନ୍ ।
ସ୍ଵଯମେଵଗମିଷ୍ଯାମିରଣଶୀର୍ଷନ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 5 ॥
ଅଦ୍ଯତଦ୍ଵାନରାନୀକଂରାମଞ୍ଚସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ନିର୍ଦହିଷ୍ଯାମିବାଣୌଘୈର୍ଵନନ୍ଦୀପ୍ସ୍ସୈରିଵାନଗିଭିଃ ॥ 6 ॥
ସଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶଂରଥନ୍ତୁରଙ୍ଗୋତ୍ତମରାଜଯୁକ୍ତମ୍ ।
ପ୍ରକାଶମାନଂଵପୁଷାଜ୍ଵଲନ୍ତଂସମାରୁରୋହାମରରାଜଶତ୍ରୁଃ ॥ 7 ॥
ସ ଶନ୍ଖ ଭେରୀ ପଟହ ପ୍ରଣାଦୈର୍ ।
ଆସ୍ଫୋଟିତ କ୍ଷ୍ଵେଡିତ ସିମ୍ହ ନାଦୈହ୍ ।
ପୁଣ୍ଯୈହ୍ ସ୍ତଵୈଶ୍ ଚ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭିପୂଜ୍ଯମାନସ୍ ।
ସ୍ତଦା ଯଯୌ ରାକ୍ଷସ ରାଜ ମୁଖ୍ଯହ୍ ॥ 8 ॥
ସ ନୀଲଜୀମୂତନିକାଶରୂପୈ ।
ର୍ମାଂସ ଅଶନୈହ୍ ପାଵକ ଦୀପ୍ତ ନେତ୍ରୈହ୍ ।
ବଭୌ ଵୃତୋ ରାକ୍ଷସ ରାଜ ମୁଖ୍ଯୈର୍ ।
ଭୂତୈର୍ ଵୃତୋ ରୁଦ୍ର;ଇଵ ଅମର ଈଶହ୍ ॥ 9 ॥
ତତୋନଗର୍ଯାସ୍ସହସାମହୌଜାନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯତଦ୍ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରମ୍ ।
ମହାର୍ଣଵାଭ୍ରସ୍ତନିତନ୍ଦଦର୍ଶସମୁଦ୍ଯତମ୍ପାଦପଶୈଲହସ୍ତମ୍ ॥ 10 ॥
ତଦ୍ରାକ୍ଷସାନୀକମତିପ୍ରଚଣ୍ଡମାଲୋକ୍ଯରାମୋଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରବାହୁଃ ।
ଵିଭୀଷଣଂଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରିଷ୍ଠମୁଵାଚସେଵାନୁଗତଃପୃଥୁଶ୍ରୀଃ ॥ 11 ॥
ନାନାପତାକଧ୍ଵଜଶସ୍ତ୍ରଜୁଷ୍ଟମ୍ପ୍ରାସାସିଶୂଲାଯୁଥଵଜ୍ରଜୁଷ୍ଟମ୍ ।
କସ୍ଯେଦମକ୍ଷୋଭ୍ଯମଭୀରୁଜୁଷ୍ଟମ୍ମହେନ୍ଦ୍ରୋପମନାଗଜୁଷ୍ଟମ୍ ॥ 12 ॥
ତତସ୍ତୁରାମସ୍ଯନିଶମ୍ଯଵାକ୍ଯଂଵିଭୀଷଣଂଶ୍ଶକ୍ରସମାନଵୀର୍ଯଃ ।
ଶଶଂସରାମସ୍ଯବଲପ୍ରଵେଗମ୍ମହାତ୍ମନାଂରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାନାମ୍ ॥ 13 ॥
ଯୋଽସୌଗଜସ୍କନ୍ଧଗତୋମହାତ୍ମାନଵୋଦିତାର୍କୋପମତାମ୍ରଵକ୍ତ୍ରଃ ।
ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍ନାଗଶିରୋଽଭ୍ଯୁପୈତିହ୍ଯକମ୍ପନନ୍ତ୍ଵେନମଵେହିରାଜନ୍ ॥ 14 ॥
ଯୋ ଅସୌ ରଥସ୍ଥୋ ମୃଗ ରାଜ କେତୁର୍ ।
ଧୂନ୍ଵନ୍ ଧନୁହ୍ ଶକ୍ର ଧନୁହ୍ ପ୍ରକାଶମ୍ ।
କରୀ ଇଵ ଭାତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ର ଵିଵୃତ୍ତ ଦମ୍ଷ୍ଟ୍ରହ୍ ।
ସ;ଇନ୍ଦ୍ରଜିନ୍ ନାମ ଵର ପ୍ରଧାନହ୍ ॥ 15 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷଵ୍ନିଧ୍ଯାସ୍ତମହେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପୋଧନ୍ଵୀରଥସ୍ଥୋଽତିରଥୋତିଵୀରଃ ।
ଵିଷ୍ପାରଯନ୍ ଚାପମତୁଲ୍ଯମାନନ୍ନାମ୍ନାତିକାଯୋଽତିଵିଵୃଦ୍ଧକାଯଃ ॥ 16 ॥
ଯୋଽସୌନଵାର୍କୋଦିତତାମ୍ରଚକ୍ଷୁରାରୁହ୍ଯଘଣ୍ଟାନିନଦପ୍ରଣାଦମ୍ ।
ଗଜଙ୍ଖରଙ୍ଗର୍ଜତିଵୈମହାତ୍ମାମହୋଦରୋନାମସଏଷଃଵୀରଃ ॥ 17 ॥
ଯୋଽସୌହଯଙ୍କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଭାଣ୍ଡମାରୁହ୍ଯସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରଗିରିପ୍ରକାଶମ୍ ।
ପ୍ରାସଂସମୁଦ୍ଯମ୍ଯମରୀଚିନଦ୍ଧମ୍ପିଶାଚଏଷୋଽଶନିତୁଲ୍ଯଵେଗଃ ॥ 18 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷଶୂଲନ୍ନିଶିତମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଙ୍କିଙ୍କରଵଜ୍ରଵେଗମ୍ ।
ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରମାସ୍ଥାଯଗିରିପ୍ରକାଶମାଯାତିଯୋଽସୌତ୍ରିଶିରାଯଶସ୍ଵୀ ॥ 19 ॥
ଅସୌଚଜୀମୂତନିକାଶରୂପଃକୁମ୍ଭଃପୃଥୁଵ୍ଯୂଢସୁଜାତଵକ୍ଷାଃ ।
ସମାହିତଃପନ୍ନଗରାଜକେତୁର୍ଵିଷ୍ପାରଯନ୍ଯାତିଧନୁର୍ଵିଧୂନ୍ଵନ୍ ॥ 20 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷଜାମ୍ବୂନଦଵଜ୍ରଜୁଷ୍ଟନ୍ଦୀପ୍ତଂସଧୂମମ୍ପରିଘମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ।
ଆଯାତିରକ୍ଷୋବଲକେତୁଭୂତଃସୋଽସୌନିକୁମ୍ଭୋଽଦ୍ଭୁତଘୋରକର୍ମା ॥ 21 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷଚାପାସିଶରୌଘଜୁଷ୍ଟମ୍ପତାକିନମ୍ପାଵକଦୀପ୍ତରୂପମ୍ ।
ରଥଂସମାସ୍ଥାଯଵିଭାତ୍ଯୁଦଗ୍ରୋନରାନ୍ତକୋଽସୌନଗଶୃଙ୍ଗଯୋଧୀ ॥ 22 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷନାନାଵିଧଘୋରରୂପୈର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରନାଗେନ୍ଦ୍ରମୃଗାଶ୍ଵଵକ୍ତ୍ରୈଃ ।
ଭୂତୈର୍ଵୃତୋଭାତିଵିଵୃତ୍ତନେତ୍ସ୍ରୈସୋଽସୌସୁରାଣାମପିଦର୍ପହନ୍ତା ॥ 23 ॥
ଯତ୍ର ଏତଦ୍ ଇନ୍ଦୁ ପ୍ରତିମଂ ଵିଭାତିଚ୍ ।
ଚତ୍ତ୍ରଂ ସିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶଲାକଂ ଅଗ୍ର୍ଯମ୍ ।
ଅତ୍ର ଏଷ ରକ୍ଷୋ ଅଧିପତିର୍ ମହାତ୍ମା ।
ଭୂତୈର୍ ଵୃତୋ ରୁଦ୍ର;ଇଵ ଅଵଭାତି ॥ 24 ॥
ଅସୌ କିରୀଟୀ ଚଲ କୁଣ୍ଡଲ ଆସ୍ଯୋ ।
ନାଗ ଇନ୍ଦ୍ର ଵିନ୍ଧ୍ଯ ଉପମ ଭୀମ କାଯହ୍ ।
ମହା ଇନ୍ଦ୍ର ଵୈଵସ୍ଵତ ଦର୍ପ ହନ୍ତା ।
ରକ୍ଷୋ ଅଧିପହ୍ ସୂର୍ଯ;ଇଵ ଅଵଭାତି ॥ 25 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚତତୋରାମୋଵିଭୀଷଣମରିନ୍ଦମ୍ ।
ଅହୋଦୀପ୍ତମହାତେଜାରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ॥ 26 ॥
ଆଦିତ୍ଯ;ଇଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ରଶ୍ମିଭିର୍ ଭାତି ରାଵଣହ୍ ।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲକ୍ଷଯେ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ରୂପଂ ତେଜହ୍ ସମାଵୃତମ୍ ॥ 27 ॥
ଦେଵଦାନଵଵୀରାଣାଂଵପୁର୍ନୈଵଂଵିଧମ୍ଭଵେତ୍ ।
ଯାଦୃଶଂରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯଵପୁରେତତ୍ପ୍ରକାଶତେ ॥ 28 ॥
ସର୍ଵେପର୍ଵତସଙ୍କାଶାସ୍ସର୍ଵେପର୍ଵତଯୋଧିନଃ ।
ସର୍ଵେଦୀପ୍ତାଯୁଧଧରାଯୋଧାଶ୍ଚାସ୍ଯମହୋଜସଃ ॥ 29 ॥
ଭାତିରକ୍ଷୋରାଜୋଽସୌପ୍ରଦୀପ୍ତ୍ତୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ।
ଭୂତୈଃପରିଵୃତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଦେହଵଦ୍ଭିରିଵାନ୍ତକଃ ॥ 30 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଽଯମଦ୍ଯପାପାତ୍ମାମମଦୃଷ୍ଟିପଥଙ୍ଗତଃ ।
ଅଦ୍ଯକ୍ରୋଧଂଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମିସୀତାହରଣସମ୍ଭଵମ୍ ॥ 31 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାତତୋରାମୋଧନୁରାଦାଯଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରସ୍ତସ୍ଥୌସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯଶରୋତ୍ତମମ୍ ॥ 32 ॥
ତତଃସରକ୍ଷୋଧିପତିର୍ମହାତ୍ମାରକ୍ଷାଂସିତାନ୍ଯାହମହାବଲାନି ।
ଦ୍ଵାରେଷୁଚର୍ଯାଗୃହଗୋପୁରେଷୁସୁନିର୍ଵୃତାସ୍ତିଷ୍ଠତନିର୍ଵିଶଙ୍କାଃ ॥ 33 ॥
ହାଽଗତମ୍ମାଂସହିତମ୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵନୌକସଶ୍ଛିଦ୍ରମିଦଂଵିଦିତ୍ଵା ।
ଶୂନ୍ଯାପୁରୀନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରସହାମ୍ପ୍ରମଥ୍ଯପ୍ରଧର୍ଷଯେଯୁସ୍ସହସାସମେତାଃ ॥ 34 ॥
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵାସଚିଵାଂସ୍ତତସ୍ତାନ୍ଗତେଷୁରକ୍ଷସ୍ସୁଯଥାନିଯୋଗମ୍ ।
ଵ୍ଯଚାରଯଦ୍ଵାନରସାଗରୌଘମ୍ମହାଝଷଃପୂର୍ଣମିଵାର୍ଣଵୌଘମ୍ ॥ 35 ॥
ତମାପତନ୍ତଂସହସାସମୀକ୍ଷ୍ଯଦୀପ୍ତେଷୁଚାପଂଯୁଧିରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମ୍ ।
ମହତ୍ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯମହୀଧରାଗ୍ରନ୍ଦୁଦ୍ରାଵରକ୍ଷୋଧିପତିଂହରୀଶଃ ॥ 36 ॥
ତଚ୍ଛୈଲଶୃଙ୍ଗମ୍ବହୁଵୃକ୍ଷସାନୁମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯଚିକ୍ଷେପନିଶାଚରାଯ ।
ତମାପତନ୍ତଂସହସାସମୀକ୍ଷ୍ଯଚିଚ୍ଛେଦବାଣୈସ୍ତପନୀଯପୁଙ୍ଖୈଃ ॥ 37 ॥
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋତ୍ତମସାନୁଵୃକ୍ଷେଶୃଙ୍ଗେଵିକୀର୍ଣେପତିତେପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ।
ମହାହିକଲ୍ପଂଶରମନ୍ତକାଭଂସମାଦଧେରାକ୍ଷସଲୋକନାଥଃ ॥ 38 ॥
ସତଙ୍ଗୃହୀତ୍ଵାଽନିଲତୁଲ୍ଯଵେଗଂସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶମ୍ ।
ବାଣମ୍ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିତୁଲ୍ଯଵେଗଞ୍ଚିକ୍ଷେପସୁଗ୍ରୀଵଵଧାଯରୁଷ୍ଟଃ ॥ 39 ॥
ସସାଯକୋରାଵଣବାହୁମୁକ୍ତଃଶକ୍ରାଶନିପ୍ରଖ୍ଯଵପୁଶ୍ଶିତାଗ୍ରଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵମାସାଦ୍ଯବିଭେଦଵେଗାଦ୍ଗୁହେରିତାକ୍ରୌଞ୍ଚମିଵୋଗ୍ରଶକ୍ତିଃ ॥ 40 ॥
ସସାଯକାର୍ତୋଵିପରୀତଚେତାଃକୂଜନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାନ୍ନିପପାତଵୀରଃ ।
ତମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭୂମୌପତିତଂଵିସଞ୍ଜ୍ଞନ୍ନେଦୁଃପ୍ରହୃଷ୍ଟାଯୁଧିଯାତୁଧାନାଃ ॥ 41 ॥
ତତୋଗଵାକ୍ଷୋଗଵଯସ୍ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ଵଥର୍ଷଭୋଜ୍ଯୋତିମୁଖୋନଲଶ୍ଚ ।
ଶୈଲାନ୍ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯଵିଵୃଦ୍ଧକାଯାଃପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତମ୍ପ୍ରତିରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ 42 ॥
ତେଷାମ୍ପ୍ରହାରାନ୍ ସଚକାରମୋଘାନ୍ ରକ୍ଷୋଧିପୋବାଣଶତୈଃଶିତାଗ୍ରୈଃ ।
ତାନ୍ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାନପିବାଣଜାଲୈର୍ବିଭେଦଜାମ୍ବୂନଦଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖୈଃ ॥ 43 ॥
ତେଵାନରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦଶାରିବାଣୈର୍ଭିନ୍ନାନିପେତୁର୍ଭୁଵିଭୀମକାଯାଃ ।
ତତସ୍ତୁତଦ୍ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରମ୍ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସସବାଣଜାଲୈଃ ॥ 44 ॥
ତେଵଧ୍ଯମାନାଃପତିତାଃପ୍ରଵୀରାନାନଦ୍ଯମାନାଭଯଶଲ୍ଯଵିଦ୍ଧାଃ ।
ଶାଖାମୃଗାରାଵଣସାଯକାର୍ତାଜଗ୍ମୁଶ୍ଶରଣ୍ଯଂଶରଣଂସ୍ମରାମମ୍ ॥ 45 ॥
ତତୋ ମହାତ୍ମା ସ ଧନୁର୍ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ ।
ଆଦାଯ ରାମହ୍ ସହରା ଜଗାମ ।
ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣହ୍ ପ୍ରାନ୍ଜଲିର୍ ଅଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ।
ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ପରମ ଅର୍ଥ ଯୁକ୍ତମ୍ ॥ 46 ॥
କାମମାର୍ଯସ୍ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋଵଧାଯାସ୍ଯଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଵିଧମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଞ୍ଚୈତମନୁଜାନୀହିମାଂଵିଭୋ ॥ 47 ॥
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାରାମସ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।
ଗଚ୍ଛଯତ୍ନପରଶ୍ଚାପିଭଵଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂଯୁଗେ ॥ 48 ॥
ରାଵଣୋହିମହାଵୀର୍ଯୋରଣେଽଦ୍ଭୁତପରାକ୍ରମଃ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନାପିସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋଦୁଷ୍ପ୍ରସହ୍ଯୋନସଂଶଯଃ ॥ 49 ॥
ତସ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରାଣିମାର୍ଗସ୍ଵସ୍ଵଚ୍ଛିଦ୍ରାଣିଚଲକ୍ଷ୍ଯ ।
ଚକ୍ଷୁଷାଧନୁଷାଯତ୍ନା ପ୍ରକ୍ଷାତ୍ମାନଂସମାହିତଃ ॥ 50 ॥
ରାଘଵସ୍ଯଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାସପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଭିପୂଜ୍ଯଚ ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯତତ୍ ରାମଂଯଯୌସୌମିତ୍ରିରାହଵମ୍ ॥ 51 ॥
ସରାଵଣଂଵାରଣହସ୍ତବାହୁନ୍ଦଦର୍ଶଭୀମୋଦ୍ଯତଦୀପ୍ତଚାପମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯନ୍ତଂଶରଵୃଷ୍ଟିଜାଲୈସ୍ତାନ୍ଵାନରାଭନିନ୍ନଵିକୀର୍ଣଦେହାନ୍ ॥ 52 ॥
ତମାଲୋକ୍ଯମହାତେଜାହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ନିଵାର୍ଯଶରଜାଲାନିପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵସରାଵଣମ୍ ॥ 53 ॥
ରଥନ୍ତସ୍ଯସମାସାଦ୍ଯବାହୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ତ୍ରାସଯନ୍ରାଵଣନ୍ଧୀମାନ୍ହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 54 ॥
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵାଯକ୍ଷାଶ୍ଚସହରାକ୍ଷୈସୈଃ ।
ଅଵଶ୍ଯନ୍ତୁତ୍ଵଯାଭଗ୍ନାଵାନରେଭ୍ଯସ୍ତୁତେଭଯମ୍ ॥ 55 ॥
ଏଷମେଦକ୍ଷିଣୋବାହୁଃପଞ୍ଚଶାଖଃସମୁଦ୍ଯତଃ ।
ଵିଧମିଷ୍ଯତିତେଦେହାଦ୍ଭୂତାତ୍ମାନଞ୍ଚିରୋଷିତମ୍ ॥ 56 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵାହନୁମତୋଵାକ୍ଯଂରାଵଣୋଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।
ସଂରକ୍ତନଯନଃକ୍ରୋଧାଦିଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 57 ॥
କ୍ଷିପ୍ରମ୍ପ୍ରହରନିଃଶଙ୍କଂସ୍ଥିରାଙ୍କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି ।
ତତସ୍ତ୍ଵାଞ୍ଜ୍ଞାତଵିକ୍ରାନ୍ତନ୍ନାଶଯିଷ୍ଯାମିଵାନର ॥ 58 ॥
ରାଵଣସ୍ଯଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାଵାଯୁସୂନୁର୍ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
ପ୍ରହୃତଂହିମଯାପୂର୍ଵମକ୍ଷନ୍ତଵସୁତନ୍ତଵ ॥ 59 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋମହାତେଜାରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଆଜଘାନାନିଲସୁତନ୍ତଲେନୋରସିଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 60 ॥
ସତଲାଭିହତସ୍ତେନଚଚାଲଚମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ସ୍ଥିତ୍ଵାମୁହୂର୍ତନ୍ତେଜସ୍ଵୀସ୍ଥୈର୍ଯଙ୍କୃତ୍ଵାମହାମତିଃ ॥ 61 ॥
ଆଜଘାନାଭିସଙ୍କୃଦ୍ଧସ୍ତଲେନୈଵାମରଦ୍ଵିଷମ୍ ।
ତତସ୍ତତେନାଭିହତୋଵାନରେଣମହାତ୍ମନା ॥ 62 ॥
ଦଶଗ୍ରୀଵଃସମାଧୂତୋଯଥାଭୂମିଚଲେଽଚଲଃ ।
ସଙ୍ଗ୍ରାମେତନ୍ତଥାଦୃଷ୍ଟଵାରାଵଣନ୍ତଲତାଡିତମ୍ ॥ 63 ॥
ଋଷଯୋଵାନରାଃସିଦ୍ଧାନେଦୁର୍ଦେଵାସ୍ସହାସୁରୈଃ ।
ଅଥାଽଶ୍ଵାସ୍ଯମହାତେଜାରାଵଣୋଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 64 ॥
ସାଧୁଵାନର ଵୀର୍ଯେଣଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସିମେରିପୁଃ ।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁମାରୁତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 65 ॥
ଧିଗସ୍ତୁମମଵୀର୍ଯେଣଯସ୍ତ୍ଵଞ୍ଜୀଵସିରାଵଣ ।
ସକୃତ୍ତୁପ୍ରହରେଦାନୀନ୍ଦୁର୍ଭୁଦ୍ଧେ କିଂଵିକତ୍ଥସେ ॥ 66 ॥
ତତସ୍ତ୍ଵାମ୍ମାମିକାମୁଷ୍ଟିର୍ନଯିଷ୍ଯତିଯମକ୍ଷଯମ୍ ।
ତୋମାରତିଵାକ୍ଯେନକୋଧସ୍ତସ୍ଯତଦାଽଜ୍ଵଲତ୍ ॥ 67 ॥
ସଂରକ୍ତନଯନୋଯତ୍ନାନ୍ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ପାତଯାମାସଵେଗେନଵାନରୋରସିଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 68 ॥
ହନୂମାନ୍ ଵକ୍ଷସିଵ୍ଯୂଢେସଞ୍ଚଚାଲହତଃପୁନଃ ।
ଵିହ୍ଵଲନ୍ତୁତଦାଦୃଷ୍ଟଵାହନୂମନ୍ତମ୍ମହାବଲମ୍ ॥ 69 ॥
ରଥେନାତିରଥଶଶୀଘ୍ରନ୍ନୀଲମ୍ପ୍ରତିସମଭ୍ଯଗାତ୍ ।
ରାକ୍ଷସାନାମଧିପତିର୍ଧଶଗ୍ରୀଵଃପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 70 ॥
ପନ୍ନଗପ୍ରତିମୈର୍ଭୀମୈଃପରମର୍ମାଭିଭେଦିଭିଃ ।
ଶରୈରାଦୀପଯାମାସନୀଲଂହରିଚମୂପତିମ୍ ॥ 71 ॥
ସଶରୌଘସମାଯସ୍ତୋନୀଲଃକପିଚମୂପତିଃ ।
କରେଣେକୈନେଶୈଲାଗ୍ରଂରକ୍ଷୋଧିପତଯେଽସୃଜତ୍ ॥ 72 ॥
ହନୂମାନପିତେଜସ୍ଵୀସମାଶ୍ଵସ୍ତୋମହାମନାଃ ।
ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋଯୁଦ୍ଧେପ୍ସୁସ୍ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 73 ॥
ନୀଲେନସହସଂଯୁକ୍ତଂରାଵଣଂରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଅନ୍ଯେନଯୁଦ୍ଯମାନସ୍ଯନଯୁକ୍ତମଭିଧାଵନମ୍ ॥ 74 ॥
ରାଵଣୋଽପିମହାତେଜାସ୍ତଞ୍ଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂସପ୍ତଭିଃଶରୈଃ ।
ଆଜଘାନସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈସ୍ତଦ୍ଵିକୀର୍ଣମ୍ପପାତହ ॥ 75 ॥
ତଦ୍ଵିକୀର୍ଣଙ୍ଗିରେଶ୍ଶୃଙ୍ଗନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାହରିଚମୂପତିଃ ।
କାଲାନଗିରିଵଜଜ୍ଵାଲକୋପେନପରଵୀରହା ॥ 76 ॥
ସୋଽଶ୍ଵକର୍ଣାନ୍ଧାନ୍ ଶାଲାଂଶ୍ଚୂତାଶ୍ଚାପିସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍ ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚଵିଵିଧାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ନୀଲଶ୍ଚିକ୍ଷେପସଂଯୁଗେ ॥ 77 ॥
ସତାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ ସମାସାଦ୍ଯପ୍ରତିଚିଚ୍ଛେଦରାଵଣଃ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ୍ସୁଘୋରେଣଶରଵର୍ଷେଣପାଵକିମ୍ ॥ 78 ॥
ଅଭିଵୃଷ୍ଟଶ୍ଶରୌଘେଣମେଘେନେଵମହାବଲଃ ।
ହ୍ରସ୍ଵଙ୍କୃତ୍ଵାତତୋରୂପନ୍ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେନିପପାତହ ॥ 79 ॥
ପାଵକାତ୍ମଜମାଲୋକ୍ଯଧ୍ଵଜାଗ୍ରେସମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ଜଜ୍ଵାଲରାଵଣଃକ୍ରୋଧାତ୍ତତୋନୀଲୋନନାଦଚ ॥ 80 ॥
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେଧନୁଷଶ୍ଚାଗ୍ରେକିରୀଟାଗ୍ରେଚତଂହରିମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଥହନୂମାଂଶ୍ଚଦୃଷ୍ଟଵାରାମଶ୍ଚଵିସ୍ମିତାଃ ॥ 81 ॥
ରାଵଣୋଽପିମହାତେଜାଃକପିଲାଘଵଵିସ୍ମିତଃ ।
ଅସ୍ତ୍ରମାହାରଯାମାସଦୀପ୍ତମାଗ୍ନେଯମଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 82 ॥
ତତସ୍ତେଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ହୃଷ୍ଟାଲବ୍ଦଲକ୍ଷାଃପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ନୀଲଲାଘଵସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାରାଵଣମାହଵେ ॥ 83 ॥
ଵାନରାଣାଞ୍ଚନାଦେଵସଂରବ୍ଦୋରାଵଣସ୍ତଦା ।
ସମ୍ଭ୍ରମାଵିଷ୍ଟହୃଦଯୋନକିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ 84 ॥
ଆଗ୍ନେଯେନାଧସଂଯୁକ୍ତଙ୍ଗୃହୀତ୍ଵାରାଵଣଶ୍ଶରମ୍ ।
ଧ୍ଵଜଶୀର୍ଷସ୍ଥିତଂସୀଲମୁଦୈକ୍ଷତନିଶାଚରଃ ॥ 85 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
କପେଲାଘଵଯୁକ୍ତୋଽସିମାଯଯାପରଯାଽନଯା ॥ 86 ॥
ଜୀଵିତଙ୍ଖଲୁରକ୍ଷସ୍ଵଯଦିଶକ୍ତୋଽପିଵାନର ।
ତାନିତାନ୍ଯାତ୍ମରୂପାଣିସୃଜସିତ୍ଵମନେକଶଃ ॥ 87 ॥
ତଥାପିତ୍ଵାମ୍ମଯାମୁକ୍ତସ୍ସାଯୋକୋଽସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଜିତଃ ।
ଜୀଵିତମ୍ପରିରକ୍ଷନ୍ତଞ୍ଜୀଵିତାଦ୍ଭ୍ରଂଶଯିଷ୍ଯତି ॥ 88 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାମହାବାହୂରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ସନ୍ଧାଯବାଣମସ୍ତ୍ରଣଚମୂପତିମତାଡଯତ୍ ॥ 89 ॥
ସୋଽସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତେନବାଣେନନୀଲୋଵକ୍ଷସିତାଡିତଃ ।
ନିର୍ଧହ୍ଯମାନସ୍ସହସାନିପପାତମହୀତଲେ ॥ 90 ॥
ପିତୃମହାତ୍ମ୍ଯସଂଯୋଗାତ୍ମନଶ୍ଚାପିତେଜସା ।
ଜାନୁଭ୍ଯାନୁପତଦ୍ଭୂମୌନତୁପ୍ରାଣୈର୍ଵ୍ଯଯୁଜ୍ଯତ ॥ 91 ॥
ଵିସଞ୍ଜ୍ଞଂଵାନରନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଦଶଗ୍ରୀଵୋରଣୋତ୍ସୁକଃ ।
ରଥେନାମ୍ବୁଦନାଦେନସୌମିତ୍ରିମଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ ॥ 92 ॥
ଆସାଦ୍ଯରଣମଧ୍ଯେତଂଵାରଯିତ୍ଵାସ୍ଥିତୋଜ୍ଵଲନ୍ ।
ଧନୁର୍ଵିଷ୍ଫାରଯାମାସକମ୍ପଯନ୍ନିଵମେଦିନୀମ୍ ॥ 93 ॥
ତମାହସୌମିତ୍ରିରଦୀନସତ୍ତ୍ଵୋଵିଷ୍ଫାରଯନ୍ତନ୍ଧନୁରପ୍ରମେଯମ୍ ।
ଅଭ୍ଯେହିମାମଦ୍ଯନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ରନଵାନରାଂସ୍ତ୍ଵପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହଃ ॥ 94 ॥
ସତସ୍ଯଵାକ୍ଯମ୍ପ୍ରତିପୂର୍ଣଘୋଷଞ୍ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମୁଗ୍ରଞ୍ଚନିଶମ୍ଯରାଜା ।
ଆସାଦ୍ଯସୌମିତ୍ରିମଵସ୍ଥିତନ୍ତଙ୍କୋପାନ୍ଵିତୋଵାଚମୁଵାଚରକ୍ଷଃ ॥ 95 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସିମେରାଘଵ ଦୃଷ୍ଟିମାର୍ଗମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽନ୍ତଗାମୀଵିପରୀତବୁଦ୍ଧିଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେଯାସ୍ଯସିମୃତ୍ଯୁଦେଶଂସମ୍ପାଦ୍ଯମାନୋମମବାଣଜାଲୈଃ ॥ 96 ॥
ତମାହସୌମିତ୍ରିରଵିସ୍ମଯାନୋଗର୍ଜନ୍ତମୁଦ୍ଵୃତ୍ତସିତାଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରମ୍ ।
ରାଜନ୍ନଗର୍ଜନ୍ତିମହାପ୍ରଭାଵାଵିକତ୍ଥସେପାପକୃତାଂଵରିଷ୍ଠ ॥ 97 ॥
ଜାନାମିଵୀର୍ଯନ୍ତଵରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରବଲମ୍ପ୍ରତାପଞ୍ଚପରାକ୍ରମଞ୍ଚ ।
ଅଵସ୍ଥିତୋଽହଂଶରଚାପପାଣିରାଗଚ୍ଛକିମ୍ମୋଘଵିକତ୍ଥନେନ ॥ 98 ॥
ସଏଵମୁକ୍ତଃକୁପିତସ୍ସସର୍ଜରକ୍ଷୋଥିପସ୍ସପ୍ତଶରାନ୍ ସୁପୁଙ୍ଖାନ୍ ।
ତାନ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରିପୁଙ୍ଖୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦବାଣୈର୍ନିଶିତାଗ୍ରଧାରୈଃ ॥ 99 ॥
ତାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ସହସାନିକୃତ୍ତାନିକୃତ୍ତଭୋଗାନିଵପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ।
ଲଙ୍କେଶ୍ଵରଃକ୍ରୋଧଵଶଞ୍ଜଗାମସସର୍ଜଚାନ୍ଯାନ୍ନିଶିତାନ୍ପୃଷତ୍କାନ୍ ॥ 100 ॥
ସବାଣଵର୍ଷନ୍ତୁଵଵର୍ଷତୀଵ୍ରଂରାମାନୁଜଃକାର୍ମୁକସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତମ୍ ।
କ୍ଷୁରାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୋତ୍ତମକର୍ଣିଭଲ୍ଲୈଃଶରାଂଶ୍ଚଚିଚ୍ଛେଦନଚୁକ୍ଷୁଭେଚ ॥ 101 ॥
ସବାଣଜାଲାନ୍ଯଥତାନିତାନିମୋଘାନିପଶ୍ଯଂସ୍ତ୍ରିଦଶାରିରାଜଃ ।
ଵିସିସ୍ମିଯେଲକ୍ଷ୍ମଣଲାଘଵେନପୁନଶ୍ଚବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ମୁମୋଚ ॥ 102 ॥
ସଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପିଶରାନ୍ ଶିତାଗ୍ରାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯୋଽଶନିତୁଲ୍ଯଵେଗାନ୍ ।
ସନ୍ଧାଯଚାପେଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶାନ୍ ସସର୍ଜରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ଵଧାଯ ॥ 103 ॥
ସତାନ୍ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦହିରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃଛିତ୍ଵାଚତନ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଜଘାନ ।
ଶରେଣକାଲାଗ୍ନିସମପ୍ରଭେଣସ୍ଵଯମ୍ଭୁଦତ୍ତେନଲଲାଟଦେଶେ ॥ 104 ॥
ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋରାଵଣସାଯକାର୍ତଶ୍ଚଚାଲଚାପଂଶିଧିଲମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ।
ପୁନଶ୍ଚସଞ୍ଜ୍ଞାମ୍ପ୍ରତିଲଭ୍ଯକୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଚିଚ୍ଛେଦଚାପନ୍ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ॥ 105 ॥
ନିକୃତ୍ତଚାପନ୍ତ୍ରିଭିରାଜଘାନବାଣୈସ୍ତଦାଦାଶରଥିଶ୍ଶିତାଗ୍ରୈଃ ।
ସସାଯକାର୍ତୋଵିଚଚାଲରାଜାକୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଛସଞ୍ଜ୍ଞାମ୍ପୁନରାସସାଦ ॥ 106 ॥
ସକୃତ୍ତଚାପଃଶରତାଡିତଶ୍ଚମେଦାର୍ଦ୍ରଗାତ୍ରୋରୁଧିରାଵସିକ୍ତଃ ।
ଜଗ୍ରାହଶକ୍ତିଂସ୍ଵଯମୁଗ୍ରଶକ୍ତିସ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଦତ୍ତାଂଯୁଧିଦେଵଶତ୍ରୁଃ ॥ 107 ॥
ସତାଂସଧୂମାନଲସନ୍ନିକାଶାଂଵିତ୍ରାସନୀଂସଂଯତିଵାନରାଣାମ୍ ।
ଚିକ୍ଷେପଶକ୍ତିନ୍ତରସାଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂସୌମିତ୍ରଯେରାକ୍ଷସରାଷ୍ଟ୍ରନାଥଃ ॥ 108 ॥
ତାମାପତନ୍ତୀମ୍ଭରତାନୁଜୋଽସ୍ତ୍ରୈର୍ଜଘାନବାଣୈଶ୍ଚହୁତାଗ୍ନିକଲ୍ପୈଃ ।
ତଥାପିସାତସ୍ଯଵିଵେଶଶକ୍ତିର୍ଭୁଜାନ୍ତରନ୍ଦାଶରଥେର୍ଵିଶାଲମ୍ ॥ 109 ॥
ସଶକ୍ତିମାନ୍ ଶକ୍ତିସମାହତଃସନ୍ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲମୁହୁଃରଘୁପ୍ରଵୀରଃ ।
ତଂଵିହ୍ଵଲନ୍ତଂସହସାଭ୍ଯୁପେତ୍ଯଜଗ୍ରାହରାଜାତରସାଭୁଜାଭ୍ଯାମ୍ ॥ 110 ॥
ହିମଵାନ୍ ମନ୍ଦରୋମେରୁସ୍ତୈଲୋକ୍ଯଂଵାସହାମରୈଃ ।
ଶକ୍ଯମ୍ଭୁଜାଭ୍ଯାମୁଦ୍ଧର୍ତୁନ୍ନସଙ୍ ଖ୍ଯେଭରତାନୁଜଃ ॥ 111 ॥
ଶକ୍ତ୍ଯାବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାହିସୌମିତ୍ରିସ୍ତାଡିତାସ୍ତୁସ୍ତନାନ୍ତରେ ।
ଵିଷ୍ଣୋରଚିନ୍ଯନ୍ତ୍ଯଂସ୍ଵମ୍ଭାଗମାତ୍ମାନମ୍ପ୍ରତ୍ଯନୁସ୍ମରତ୍ ॥ 112 ॥
ତତୋଦାନଵଦର୍ପଘ୍ନଂସୌମିତ୍ରିନ୍ଦେଵକଣ୍ଟକଃ ।
ତମ୍ପୀଡଯିତ୍ଵାବାହୁଭ୍ଯାନ୍ନପ୍ରଭୁର୍ଲଙ୍ଘନେଽଭଵତ୍ ॥ 113 ॥
ଅଥଵାଯୁସୁତଃକ୍ରୁଦ୍ଧୋରାଵଣଂସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ।
ଆଜଘାନୋରସିକ୍ରୁଦ୍ଧୋଵଜ୍ରକଲ୍ପେନମୁଷ୍ଟିନା ॥ 114 ॥
ତେନମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରେଣରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଜାନୁଭ୍ଯାମପତଦ୍ଭୂମୌଚଚାଲଚପପାତଚ ॥ 115 ॥
ଆସ୍ଯୈଶ୍ଚ ନେତ୍ରୈଃ ଶ୍ରଵଣୈଃ ପପାତ ରୁଧିରଂ ବହୁ ।
ଵିଘାର୍ଣମାନୋ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଚିଶତ୍ ॥ 116 ॥
ଵିସଞ୍ଜ୍ଞୋମୂର୍ଚ୍ଛ୍ରିତଶ୍ଚାସୀନ୍ନଚସ୍ଥାନଂସମାଲଭତ୍ ।
ଵିସଞ୍ଜ୍ଞଂରାଵଣନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାସମରେଭୀମଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 117 ॥
ଋଷଯୋଵାନରାଶ୍ଚୈଵନେଦୁର୍ଦେଵାସ୍ସଵାସଵାଃ ।
ହନୂମାନପିତେଜସ୍ଵୀଲକ୍ଷ୍ମଣଂରାଵଣାର୍ଧିତମ୍ ॥ 118 ॥
ଆନଯଦ୍ରାଘଵାଭ୍ଯାଶମ୍ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ପରିଗୃହ୍ଯତମ୍ ।
ଵାଯୁସୂନୋଃସୁହୃତ୍ତ୍ଵେନଭକ୍ତ୍ଯାପରମଯାଚସଃ ॥ 119 ॥
ଶତ୍ରୂଣାମପ୍ରକମ୍ପ୍ଯୋଽପିଲଘୁତ୍ଵମଗମତ୍କପେଃ ।
ତଂସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯସାଶକ୍ତିଃସୌମିତ୍ରିଂଯୁଧିଦୁର୍ଜଯମ୍ ॥ 120 ॥
ରାଵଣସ୍ଯରଥେତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥାନମ୍ପୁନରୁପାଗତା ।
ଆଶ୍ଵସ୍ତଶ୍ଚନିଶଲ୍ଯଶ୍ଚଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଶତ୍ରୁସୂଦନଃ ॥ 121 ॥
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭାଗମମୀମାଂସ୍ଯମାତ୍ମାନମ୍ପ୍ରତ୍ଯନୁସ୍ମରନ୍ ।
ରାଵଣୋଽପିମହାତେଜାଃପ୍ରାପ୍ଯସଞ୍ଜ୍ଞାମ୍ମହାହଵେ ॥ 122 ॥
ଆଦଦେନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ଜଗ୍ରାହଚମହଦ୍ଧମଃ ।
ନିପାତିତମହାଵୀରାନ୍ଦ୍ରଵନ୍ତୀଂଵାନରୀଞ୍ଚମୂମ୍ ॥ 123 ॥
ରାଘଵସ୍ତୁରଣେଦୃଷ୍ଟଵାରାଵଣଂସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ।
ଅଥୈଵମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 124 ॥
ମମପୃଷ୍ଠଂସମାରୁହ୍ଯରାକ୍ଷସଂଶାସ୍ତୁମର୍ହସି ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଥାଗରୁତ୍ମନ୍ତମ୍ବଲଵନ୍ତଂସମାହିତଃ ॥ 125 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାରାଘଵୋଵାକ୍ଯଂଵାଯୁପୁତ୍ରେଣଭାଷିତମ୍ ।
ଆରୁରୋହମହାଶୂରମ୍ବଲଵନ୍ତମ୍ମହାକପିମ୍ ॥ 126 ॥
ରଥସ୍ଥଂରାଵଣଂସଙ୍ ଖ୍ଯେଦଦର୍ଶମନୁଜାଧିପଃ ।
ତମାଲୋକ୍ଯମହାତେଜାଃପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵସରାଘଵଃ ॥ 127 ॥
ଵୈରୋଚନିଵକ୍ରୁଦ୍ଧୋଵିଷ୍ଣୁରଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧଃ ।
ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମକରୋତ୍ତୀଵ୍ରଂଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 128 ॥
ଗିରାଗମ୍ଭୀରଯାରାମୋରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚହ ।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠମମତ୍ଵଂହିକୃତ୍ଵାଵିପ୍ରିଯମୀଦୃଶମ୍ ॥ 129 ॥
କ୍ଵନୁରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ଗତୋମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି ।
ଯଦୀନ୍ଦ୍ରଵୈଵସ୍ଵତଭାସ୍କରାନ୍ଵାସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୈଶ୍ଵାନରଶଙ୍କରାନ୍ଵା ।
ଗମିଷ୍ଯସିତ୍ଵନ୍ଦଶଵାଦିଶୋଵାତଥାପିମେନାଦ୍ଯଗତୋଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 130 ॥
ଯଶ୍ଚୈଷ ଶକ୍ତ୍ଯା ନିହତସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ।
ଗଚ୍ଛନ୍ଵିଷାଦଂ ସହସାଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ।
ସ ଏଷ ରକ୍ଷୋଗଣରାଜ ମୃତ୍ଯୁଃ ।
ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରସ୍ଯ ତଵାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ॥ 131 ॥
ଏତେନଚାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାନିଶରୈର୍ଜଵସ୍ଥାନକୃତାଲଯାନି ।
ଚତୁର୍ଧଶାନ୍ଯାତ୍ତଵରାଯୁଧାନିରକ୍ଷଃସହସ୍ରାଣିନିଷୂଦିତାନି ॥ 132 ॥
ରାଘଵସ୍ଯଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋମହାବଲଃ ।
ଵାଯୁପୁତ୍ରମ୍ମହାଵେଗଂଵହନ୍ତଂରାଘଵଂରଣେ ॥ 133 ॥
ରୋଷେଣମହତାଵିଷ୍ଟଃପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ଆଜଘାନଶରୈର୍ଦୀପ୍ସ୍ସୈଃକାଲାନଲଶିଖୋପମୈଃ ॥ 134 ॥
ରାକ୍ଷସେନାହଵେତସ୍ଯତାଡିତସ୍ଯାପିସାଯକୈଃ ।
ସ୍ଵଭାଵତେଜୋଯୁକ୍ତସ୍ଯଭୂଯସ୍ତେଜୋଽଭ୍ଯଵର୍ଧତ ॥ 135 ॥
ତତୋରାମୋମହାତେଜାରାଵଣେନକୃତଵ୍ରଣମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟଵାପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲଙ୍କ୍ରୋଧସ୍ଯଵଶମେଯିଵାନ୍ ॥ 136 ॥
ତସ୍ଯାଭିସଙ୍କ୍ରମ୍ଯରଥଂସଚକ୍ରଂସାଶ୍ଵଧ୍ଵଜଚ୍ଛତ୍ରମହାପତାକମ୍ ।
ସସାରଥିଂସାଶନିଶୂଲଖଡଗଂରାମଃପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦଶରୈସ୍ସୁପୁଙ୍ଖୈଃ ॥ 137 ॥
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁନ୍ତରସାଜଘାନବାଣେନଵଜ୍ରାଶନିସନ୍ନିଭେନ ।
ଭୁଜାନ୍ତରେଵ୍ଯୂଢସୁଜାତରୂପେଵଜ୍ରେଣମେରୁମ୍ଭଗଵାନିଵେନ୍ଦ୍ରଃ ॥ 138 ॥
ଯୋଵଜ୍ରପାତଶନିସନ୍ନିପାତାନ୍ନଚକ୍ଷୁଭେନାପିଚଚାଲରାଜା ।
ସରାମବାଣାଭିହତୋଭୃଶାର୍ତଶ୍ଚଚାଲଚାପଞ୍ଚମୁମୋଚଵୀରଃ ॥ 139 ॥
ତଂଵିହ୍ଵଲନ୍ତମ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯରାମସ୍ସମାଦଦେଦୀପ୍ତମଥାର୍ଥଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ।
ତେନାର୍କଵର୍ଣଂସହସାକିରୀଟଞ୍ଚିଚ୍ଛେଦରକ୍ଷୋଧିପତେର୍ମହାତ୍ମା ॥ 140 ॥
ତନ୍ନିର୍ଵିଷାଶୀଵିଷସନ୍ନିକାଶଂଶାନ୍ତାର୍ଚିଷଂସୂର୍ଯମିଵାପ୍ରକାଶମ୍ ।
ଗତଶ୍ରିଯଙ୍କୃତ୍ତକିରୀଟକୂଟମୁଵାଚରାମୋଯୁଧିରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ 141 ॥
କୃତଂ ତ୍ଵଯା କର୍ମ ମହତ୍ସୁଭୀମମ୍ ।
ହତପ୍ରଵୀରଶ୍ଚ କୃତସ୍ତ୍ଵଯାହମ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ।
ନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ଶରୈର୍ମଋତ୍ଯୁଵଶଂ ନଯାମି ॥ 142 ॥
ଗଚ୍ଛାନୁଜାନାମିରଣାର୍ଧିତସ୍ତ୍ଵମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯରାତ୍ରିଞ୍ଚରରାଜଲଙ୍କାମ୍ ।
ଆଶ୍ଵସ୍ଯନିର୍ଯାହିରଥୀଚଧନ୍ଵୀତଦାବଲମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯସିମେରଥସ୍ଥଃ ॥ 143 ॥
ସଏଵମୁକ୍ତୋହତଦର୍ପହର୍ଷୋନିକୃତ୍ତଚାପଶ୍ଚହତାଶ୍ଵସୂତଃ ।
ଶରାର୍ଦିତଃକୃତ୍ତମହାକିରୀଟୋଵିଵେଶଲଙ୍କାଂସହସାସ୍ମରାଜା ॥ 144 ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟେରଜନୀଚରେନ୍ଦ୍ରେମହାବଲେଦାଵଵଦେଵଶତ୍ରୌ ।
ହରୀନ୍ ଵିଶଲ୍ଯାନ୍ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣେନଚକାରରାମଃପରମାହଵାଗ୍ରେ ॥ 145 ॥
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଭନ୍ନେତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଶତୌସୁରାସୁରାଭୂତଗଣାଦିଶଶ୍ଚ ।
ସସାଗରାସ୍ସର୍ଷିମହୋରଗାଶ୍ଚତଥୈଵଭୂମ୍ଯମ୍ବୁଚରାଶ୍ଚପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ॥ 146 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
तस्मिन्हतेराक्षससैन्यपालेप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।
भीमयुधंसागरतुल्यवेगंविदुद्रुवेराक्षसराजसैन्यम् ॥ 1 ॥
गत्वाऽथरक्षोधिपतेश्शशंसुस्सेनापतिम्पावकसूनुशस्तम् ।
तच्छापितेषांवचनन्निशम्यरक्षोधिपःक्रोधवशञ्जगाम ॥ 2 ॥
सङ् ख्येप्रहस्तन्निहतन्निशम्यशोकार्दितःक्रोधपरीतचेताः ।
उवाचतान्राक्षसयूथमुख्यानिन्द्रोयथानिर्जरयोथमुख्यान् ॥ 3 ॥
नावज्ञारिपवेकार्यायैरिन्द्रबलसूदनः ।
सूदितस्सैन्यपालोमेसानुयात्रस्सकुञ्जरः ॥ 4 ॥
सोऽहंरिपुविनाशायविजयायाविचारयन् ।
स्वयमेवगमिष्यामिरणशीर्षन्तदद्भुतम् ॥ 5 ॥
अद्यतद्वानरानीकंरामञ्चसहलक्ष्मणम् ।
निर्दहिष्यामिबाणौघैर्वनन्दीप्स्सैरिवानगिभिः ॥ 6 ॥
सएवमुक्त्वाज्वलनप्रकाशंरथन्तुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् ।
प्रकाशमानंवपुषाज्वलन्तंसमारुरोहामरराजशत्रुः ॥ 7 ॥
स शन्ख भेरी पटह प्रणादैर् ।
आस्फोटित क्ष्वेडित सिम्ह नादैह् ।
पुण्यैह् स्तवैश् च अप्य् अभिपूज्यमानस् ।
स्तदा ययौ राक्षस राज मुख्यह् ॥ 8 ॥
स नीलजीमूतनिकाशरूपै ।
र्मांस अशनैह् पावक दीप्त नेत्रैह् ।
बभौ वृतो राक्षस राज मुख्यैर् ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अमर ईशह् ॥ 9 ॥
ततोनगर्यास्सहसामहौजानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।
महार्णवाभ्रस्तनितन्ददर्शसमुद्यतम्पादपशैलहस्तम् ॥ 10 ॥
तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्यरामोभुजगेन्द्रबाहुः ।
विभीषणंशस्त्रभृतांवरिष्ठमुवाचसेवानुगतःपृथुश्रीः ॥ 11 ॥
नानापताकध्वजशस्त्रजुष्टम्प्रासासिशूलायुथवज्रजुष्टम् ।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम्महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ 12 ॥
ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यंविभीषणंश्शक्रसमानवीर्यः ।
शशंसरामस्यबलप्रवेगम्महात्मनांराक्षसपुङ्गवानाम् ॥ 13 ॥
योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मानवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।
प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्यकम्पनन्त्वेनमवेहिराजन् ॥ 14 ॥
यो असौ रथस्थो मृग राज केतुर् ।
धून्वन् धनुह् शक्र धनुह् प्रकाशम् ।
करी इव भात्य् उग्र विवृत्त दम्ष्ट्रह् ।
स;इन्द्रजिन् नाम वर प्रधानह् ॥ 15 ॥
यश्चैषव्निध्यास्तमहेन्द्रकल्पोधन्वीरथस्थोऽतिरथोतिवीरः ।
विष्पारयन् चापमतुल्यमानन्नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ 16 ॥
योऽसौनवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्यघण्टानिनदप्रणादम् ।
गजङ्खरङ्गर्जतिवैमहात्मामहोदरोनामसएषःवीरः ॥ 17 ॥
योऽसौहयङ्काञ्चनचित्रभाण्डमारुह्यसन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।
प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धम्पिशाचएषोऽशनितुल्यवेगः ॥ 18 ॥
यश्चैषशूलन्निशितम्प्रगृह्यविद्युत्प्रभङ्किङ्करवज्रवेगम् ।
वृषेन्द्रमास्थायगिरिप्रकाशमायातियोऽसौत्रिशिरायशस्वी ॥ 19 ॥
असौचजीमूतनिकाशरूपःकुम्भःपृथुव्यूढसुजातवक्षाः ।
समाहितःपन्नगराजकेतुर्विष्पारयन्यातिधनुर्विधून्वन् ॥ 20 ॥
यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टन्दीप्तंसधूमम्परिघम्प्रगृह्य ।
आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ 21 ॥
यश्चैषचापासिशरौघजुष्टम्पताकिनम्पावकदीप्तरूपम् ।
रथंसमास्थायविभात्युदग्रोनरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी ॥ 22 ॥
यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ॥ 23 ॥
यत्र एतद् इन्दु प्रतिमं विभातिच् ।
चत्त्रं सितं सूक्ष्म शलाकं अग्र्यम् ।
अत्र एष रक्षो अधिपतिर् महात्मा ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अवभाति ॥ 24 ॥
असौ किरीटी चल कुण्डल आस्यो ।
नाग इन्द्र विन्ध्य उपम भीम कायह् ।
महा इन्द्र वैवस्वत दर्प हन्ता ।
रक्षो अधिपह् सूर्य;इव अवभाति ॥ 25 ॥
प्रत्युवाचततोरामोविभीषणमरिन्दम् ।
अहोदीप्तमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ॥ 26 ॥
आदित्य;इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर् भाति रावणह् ।
सुव्यक्तं लक्षये ह्य् अस्य रूपं तेजह् समावृतम् ॥ 27 ॥
देवदानववीराणांवपुर्नैवंविधम्भवेत् ।
यादृशंराक्षसेन्द्रस्यवपुरेतत्प्रकाशते ॥ 28 ॥
सर्वेपर्वतसङ्काशास्सर्वेपर्वतयोधिनः ।
सर्वेदीप्तायुधधरायोधाश्चास्यमहोजसः ॥ 29 ॥
भातिरक्षोराजोऽसौप्रदीप्त्तैर्भीमविक्रमैः ।
भूतैःपरिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ 30 ॥
दिष्ट्याऽयमद्यपापात्माममदृष्टिपथङ्गतः ।
अद्यक्रोधंविमोक्ष्यामिसीताहरणसम्भवम् ॥ 31 ॥
एवमुक्त्वाततोरामोधनुरादायवीर्यवान् ।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौसमुद्धृत्यशरोत्तमम् ॥ 32 ॥
ततःसरक्षोधिपतिर्महात्मारक्षांसितान्याहमहाबलानि ।
द्वारेषुचर्यागृहगोपुरेषुसुनिर्वृतास्तिष्ठतनिर्विशङ्काः ॥ 33 ॥
हाऽगतम्मांसहितम्भवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदंविदित्वा ।
शून्यापुरीन्दुष्प्रसहाम्प्रमथ्यप्रधर्षयेयुस्सहसासमेताः ॥ 34 ॥
विसर्जयित्वासचिवांस्ततस्तान्गतेषुरक्षस्सुयथानियोगम् ।
व्यचारयद्वानरसागरौघम्महाझषःपूर्णमिवार्णवौघम् ॥ 35 ॥
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यदीप्तेषुचापंयुधिराक्षसेन्द्रम् ।
महत्समुत्पाट्यमहीधराग्रन्दुद्रावरक्षोधिपतिंहरीशः ॥ 36 ॥
तच्छैलशृङ्गम्बहुवृक्षसानुम्प्रगृह्यचिक्षेपनिशाचराय ।
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यचिच्छेदबाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ 37 ॥
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षेशृङ्गेविकीर्णेपतितेपृथिव्याम् ।
महाहिकल्पंशरमन्तकाभंसमादधेराक्षसलोकनाथः ॥ 38 ॥
सतङ्गृहीत्वाऽनिलतुल्यवेगंसविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।
बाणम्महेन्द्राशनितुल्यवेगञ्चिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः ॥ 39 ॥
ससायकोरावणबाहुमुक्तःशक्राशनिप्रख्यवपुश्शिताग्रः ।
सुग्रीवमासाद्यबिभेदवेगाद्गुहेरिताक्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ 40 ॥
ससायकार्तोविपरीतचेताःकूजन्पृथिव्यान्निपपातवीरः ।
तम्प्रेक्ष्यभूमौपतितंविसञ्ज्ञन्नेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः ॥ 41 ॥
ततोगवाक्षोगवयस्सुदंष्ट्रस्त्वथर्षभोज्योतिमुखोनलश्च ।
शैलान् समुत्पाट्यविवृद्धकायाःप्रदुद्रुवुस्तम्प्रतिराक्षसेन्द्रम् ॥ 42 ॥
तेषाम्प्रहारान् सचकारमोघान् रक्षोधिपोबाणशतैःशिताग्रैः ।
तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ 43 ॥
तेवानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्नानिपेतुर्भुविभीमकायाः ।
ततस्तुतद्वानरसैन्यमुग्रम्प्रच्छादयामाससबाणजालैः ॥ 44 ॥
तेवध्यमानाःपतिताःप्रवीरानानद्यमानाभयशल्यविद्धाः ।
शाखामृगारावणसायकार्ताजग्मुश्शरण्यंशरणंस्मरामम् ॥ 45 ॥
ततो महात्मा स धनुर् धनुष्मान् ।
आदाय रामह् सहरा जगाम ।
तं लक्ष्मणह् प्रान्जलिर् अभ्युपेत्य ।
उवाच वाक्यं परम अर्थ युक्तम् ॥ 46 ॥
काममार्यस्सुपर्याप्तोवधायास्यदुरात्मनः ।
विधमिष्याम्यहञ्चैतमनुजानीहिमांविभो ॥ 47 ॥
तमब्रवीन्महातेजारामस्सत्यपराक्रमः ।
गच्छयत्नपरश्चापिभवलक्ष्मण संयुगे ॥ 48 ॥
रावणोहिमहावीर्योरणेऽद्भुतपराक्रमः ।
त्रैलोक्येनापिसङ्क्रुद्धोदुष्प्रसह्योनसंशयः ॥ 49 ॥
तस्यच्छिद्राणिमार्गस्वस्वच्छिद्राणिचलक्ष्य ।
चक्षुषाधनुषायत्ना प्रक्षात्मानंसमाहितः ॥ 50 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वासपरिष्वज्याभिपूज्यच ।
अभिवाद्यतत् रामंययौसौमित्रिराहवम् ॥ 51 ॥
सरावणंवारणहस्तबाहुन्ददर्शभीमोद्यतदीप्तचापम् ।
प्रच्छादयन्तंशरवृष्टिजालैस्तान्वानराभनिन्नविकीर्णदेहान् ॥ 52 ॥
तमालोक्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः ।
निवार्यशरजालानिप्रदुद्रावसरावणम् ॥ 53 ॥
रथन्तस्यसमासाद्यबाहुमुद्यम्यदक्षिणम् ।
त्रासयन्रावणन्धीमान्हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 54 ॥
देवदानवगन्धर्वायक्षाश्चसहराक्षैसैः ।
अवश्यन्तुत्वयाभग्नावानरेभ्यस्तुतेभयम् ॥ 55 ॥
एषमेदक्षिणोबाहुःपञ्चशाखःसमुद्यतः ।
विधमिष्यतितेदेहाद्भूतात्मानञ्चिरोषितम् ॥ 56 ॥
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंरावणोभीमविक्रमः ।
संरक्तनयनःक्रोधादिदंवचनमब्रवीत् ॥ 57 ॥
क्षिप्रम्प्रहरनिःशङ्कंस्थिराङ्कीर्तिमवाप्नुहि ।
ततस्त्वाञ्ज्ञातविक्रान्तन्नाशयिष्यामिवानर ॥ 58 ॥
रावणस्यवचश्श्रुत्वावायुसूनुर्वचोऽब्रवीत् ।
प्रहृतंहिमयापूर्वमक्षन्तवसुतन्तव ॥ 59 ॥
एवमुक्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
आजघानानिलसुतन्तलेनोरसिवीर्यवान् ॥ 60 ॥
सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः ।
स्थित्वामुहूर्तन्तेजस्वीस्थैर्यङ्कृत्वामहामतिः ॥ 61 ॥
आजघानाभिसङ्कृद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।
ततस्ततेनाभिहतोवानरेणमहात्मना ॥ 62 ॥
दशग्रीवःसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।
सङ्ग्रामेतन्तथादृष्टवारावणन्तलताडितम् ॥ 63 ॥
ऋषयोवानराःसिद्धानेदुर्देवास्सहासुरैः ।
अथाऽश्वास्यमहातेजारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 64 ॥
साधुवानर वीर्येणश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
रावणेनैवमुक्तस्तुमारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ 65 ॥
धिगस्तुममवीर्येणयस्त्वञ्जीवसिरावण ।
सकृत्तुप्रहरेदानीन्दुर्भुद्धे किंविकत्थसे ॥ 66 ॥
ततस्त्वाम्मामिकामुष्टिर्नयिष्यतियमक्षयम् ।
तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ॥ 67 ॥
संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।
पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ॥ 68 ॥
हनूमान् वक्षसिव्यूढेसञ्चचालहतःपुनः ।
विह्वलन्तुतदादृष्टवाहनूमन्तम्महाबलम् ॥ 69 ॥
रथेनातिरथशशीघ्रन्नीलम्प्रतिसमभ्यगात् ।
राक्षसानामधिपतिर्धशग्रीवःप्रतापवान् ॥ 70 ॥
पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्माभिभेदिभिः ।
शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम् ॥ 71 ॥
सशरौघसमायस्तोनीलःकपिचमूपतिः ।
करेणेकैनेशैलाग्रंरक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ 72 ॥
हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः ।
विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुस्सरोषमिदमब्रवीत् ॥ 73 ॥
नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम् ।
अन्येनयुद्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम् ॥ 74 ॥
रावणोऽपिमहातेजास्तञ्च्छृङ्गंसप्तभिःशरैः ।
आजघानसुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णम्पपातह ॥ 75 ॥
तद्विकीर्णङ्गिरेश्शृङ्गन्दृष्टवाहरिचमूपतिः ।
कालानगिरिवजज्वालकोपेनपरवीरहा ॥ 76 ॥
सोऽश्वकर्णान्धान् शालांश्चूताश्चापिसुपुष्पितान् ।
अन्यांश्चविविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेपसंयुगे ॥ 77 ॥
सतान्वृक्षान् समासाद्यप्रतिचिच्छेदरावणः ।
अभ्यवर्षत्सुघोरेणशरवर्षेणपावकिम् ॥ 78 ॥
अभिवृष्टश्शरौघेणमेघेनेवमहाबलः ।
ह्रस्वङ्कृत्वाततोरूपन्ध्वजाग्रेनिपपातह ॥ 79 ॥
पावकात्मजमालोक्यध्वजाग्रेसमवस्थितम् ।
जज्वालरावणःक्रोधात्ततोनीलोननादच ॥ 80 ॥
ध्वजाग्रेधनुषश्चाग्रेकिरीटाग्रेचतंहरिम् ।
लक्ष्मणोऽथहनूमांश्चदृष्टवारामश्चविस्मिताः ॥ 81 ॥
रावणोऽपिमहातेजाःकपिलाघवविस्मितः ।
अस्त्रमाहारयामासदीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ 82 ॥
ततस्तेचुक्रुशुर्हृष्टालब्दलक्षाःप्लवङ्गमाः ।
नीललाघवसम्भ्रान्तन्दृष्टवारावणमाहवे ॥ 83 ॥
वानराणाञ्चनादेवसंरब्दोरावणस्तदा ।
सम्भ्रमाविष्टहृदयोनकिञ्चित्प्रत्यपद्यत ॥ 84 ॥
आग्नेयेनाधसंयुक्तङ्गृहीत्वारावणश्शरम् ।
ध्वजशीर्षस्थितंसीलमुदैक्षतनिशाचरः ॥ 85 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
कपेलाघवयुक्तोऽसिमाययापरयाऽनया ॥ 86 ॥
जीवितङ्खलुरक्षस्वयदिशक्तोऽपिवानर ।
तानितान्यात्मरूपाणिसृजसित्वमनेकशः ॥ 87 ॥
तथापित्वाम्मयामुक्तस्सायोकोऽस्त्रप्रयोजितः ।
जीवितम्परिरक्षन्तञ्जीविताद्भ्रंशयिष्यति ॥ 88 ॥
एवमुक्त्वामहाबाहूरावणोराक्षसेश्वरः ।
सन्धायबाणमस्त्रणचमूपतिमताडयत् ॥ 89 ॥
सोऽस्त्रयुक्तेनबाणेननीलोवक्षसिताडितः ।
निर्धह्यमानस्सहसानिपपातमहीतले ॥ 90 ॥
पितृमहात्म्यसंयोगात्मनश्चापितेजसा ।
जानुभ्यानुपतद्भूमौनतुप्राणैर्व्ययुज्यत ॥ 91 ॥
विसञ्ज्ञंवानरन्दृष्टवादशग्रीवोरणोत्सुकः ।
रथेनाम्बुदनादेनसौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ 92 ॥
आसाद्यरणमध्येतंवारयित्वास्थितोज्वलन् ।
धनुर्विष्फारयामासकम्पयन्निवमेदिनीम् ॥ 93 ॥
तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वोविष्फारयन्तन्धनुरप्रमेयम् ।
अभ्येहिमामद्यनिशाचरेन्द्रनवानरांस्त्वप्रतियोद्धुमर्हः ॥ 94 ॥
सतस्यवाक्यम्प्रतिपूर्णघोषञ्ज्याशब्दमुग्रञ्चनिशम्यराजा ।
आसाद्यसौमित्रिमवस्थितन्तङ्कोपान्वितोवाचमुवाचरक्षः ॥ 95 ॥
दिष्ट्यासिमेराघव दृष्टिमार्गम्प्राप्तोऽन्तगामीविपरीतबुद्धिः ।
अस्मिन् क्षणेयास्यसिमृत्युदेशंसम्पाद्यमानोममबाणजालैः ॥ 96 ॥
तमाहसौमित्रिरविस्मयानोगर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् ।
राजन्नगर्जन्तिमहाप्रभावाविकत्थसेपापकृतांवरिष्ठ ॥ 97 ॥
जानामिवीर्यन्तवराक्षसेन्द्रबलम्प्रतापञ्चपराक्रमञ्च ।
अवस्थितोऽहंशरचापपाणिरागच्छकिम्मोघविकत्थनेन ॥ 98 ॥
सएवमुक्तःकुपितस्ससर्जरक्षोथिपस्सप्तशरान् सुपुङ्खान् ।
तान्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रिपुङ्खैश्चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ 99 ॥
तान् प्रेक्षमाणस्सहसानिकृत्तानिकृत्तभोगानिवपन्नगेन्द्रान् ।
लङ्केश्वरःक्रोधवशञ्जगामससर्जचान्यान्निशितान्पृषत्कान् ॥ 100 ॥
सबाणवर्षन्तुववर्षतीव्रंरामानुजःकार्मुकसम्प्रयुक्तम् ।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैःशरांश्चचिच्छेदनचुक्षुभेच ॥ 101 ॥
सबाणजालान्यथतानितानिमोघानिपश्यंस्त्रिदशारिराजः ।
विसिस्मियेलक्ष्मणलाघवेनपुनश्चबाणान्निशितान्मुमोच ॥ 102 ॥
सलक्ष्मणश्चापिशरान् शिताग्रान्महेन्द्रतुल्योऽशनितुल्यवेगान् ।
सन्धायचापेज्वलनप्रकाशान् ससर्जरक्षोधिपतेर्वधाय ॥ 103 ॥
सतान् प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रःछित्वाचतन्लक्ष्मणमाजघान ।
शरेणकालाग्निसमप्रभेणस्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे ॥ 104 ॥
सलक्ष्मणोरावणसायकार्तश्चचालचापंशिधिलम्प्रगृह्य ।
पुनश्चसञ्ज्ञाम्प्रतिलभ्यकृच्छ्राच्चिच्छेदचापन्त्रिदशेन्द्रशत्रो ॥ 105 ॥
निकृत्तचापन्त्रिभिराजघानबाणैस्तदादाशरथिश्शिताग्रैः ।
ससायकार्तोविचचालराजाकृच्छ्राच्छसञ्ज्ञाम्पुनराससाद ॥ 106 ॥
सकृत्तचापःशरताडितश्चमेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः ।
जग्राहशक्तिंस्वयमुग्रशक्तिस्स्वयम्भुदत्तांयुधिदेवशत्रुः ॥ 107 ॥
सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।
चिक्षेपशक्तिन्तरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ॥ 108 ॥
तामापतन्तीम्भरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।
तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरन्दाशरथेर्विशालम् ॥ 109 ॥
सशक्तिमान् शक्तिसमाहतःसन् प्रजज्वालमुहुःरघुप्रवीरः ।
तंविह्वलन्तंसहसाभ्युपेत्यजग्राहराजातरसाभुजाभ्याम् ॥ 110 ॥
हिमवान् मन्दरोमेरुस्तैलोक्यंवासहामरैः ।
शक्यम्भुजाभ्यामुद्धर्तुन्नसङ् ख्येभरतानुजः ॥ 111 ॥
शक्त्याब्राह्म्याहिसौमित्रिस्ताडितास्तुस्तनान्तरे ।
विष्णोरचिन्यन्त्यंस्वम्भागमात्मानम्प्रत्यनुस्मरत् ॥ 112 ॥
ततोदानवदर्पघ्नंसौमित्रिन्देवकण्टकः ।
तम्पीडयित्वाबाहुभ्यान्नप्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ 113 ॥
अथवायुसुतःक्रुद्धोरावणंसमभिद्रवत् ।
आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रकल्पेनमुष्टिना ॥ 114 ॥
तेनमुष्टिप्रहारेणरावणोराक्षसेश्वरः ।
जानुभ्यामपतद्भूमौचचालचपपातच ॥ 115 ॥
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु ।
विघार्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाचिशत् ॥ 116 ॥
विसञ्ज्ञोमूर्च्छ्रितश्चासीन्नचस्थानंसमालभत् ।
विसञ्ज्ञंरावणन्दृष्टवासमरेभीमविक्रमम् ॥ 117 ॥
ऋषयोवानराश्चैवनेदुर्देवास्सवासवाः ।
हनूमानपितेजस्वीलक्ष्मणंरावणार्धितम् ॥ 118 ॥
आनयद्राघवाभ्याशम्बाहुभ्याम्परिगृह्यतम् ।
वायुसूनोःसुहृत्त्वेनभक्त्यापरमयाचसः ॥ 119 ॥
शत्रूणामप्रकम्प्योऽपिलघुत्वमगमत्कपेः ।
तंसमुत्सृज्यसाशक्तिःसौमित्रिंयुधिदुर्जयम् ॥ 120 ॥
रावणस्यरथेतस्मिन् स्थानम्पुनरुपागता ।
आश्वस्तश्चनिशल्यश्चलक्ष्मणश्शत्रुसूदनः ॥ 121 ॥
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानम्प्रत्यनुस्मरन् ।
रावणोऽपिमहातेजाःप्राप्यसञ्ज्ञाम्महाहवे ॥ 122 ॥
आददेनिशितान् बाणान् जग्राहचमहद्धमः ।
निपातितमहावीरान्द्रवन्तींवानरीञ्चमूम् ॥ 123 ॥
राघवस्तुरणेदृष्टवारावणंसमभिद्रवत् ।
अथैवमुपसङ्गम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 124 ॥
ममपृष्ठंसमारुह्यराक्षसंशास्तुमर्हसि ।
विष्णुर्यथागरुत्मन्तम्बलवन्तंसमाहितः ॥ 125 ॥
तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यंवायुपुत्रेणभाषितम् ।
आरुरोहमहाशूरम्बलवन्तम्महाकपिम् ॥ 126 ॥
रथस्थंरावणंसङ् ख्येददर्शमनुजाधिपः ।
तमालोक्यमहातेजाःप्रदुद्रावसराघवः ॥ 127 ॥
वैरोचनिवक्रुद्धोविष्णुरभ्युद्यतायुधः ।
ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंवज्रनिष्पेषनिस्वनम् ॥ 128 ॥
गिरागम्भीरयारामोराक्षसेन्द्रमुवाचह ।
तिष्ठतिष्ठममत्वंहिकृत्वाविप्रियमीदृशम् ॥ 129 ॥
क्वनुराक्षसशार्दूल गतोमोक्षमवाप्स्यसि ।
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान्वास्वयम्भुवैश्वानरशङ्करान्वा ।
गमिष्यसित्वन्दशवादिशोवातथापिमेनाद्यगतोविमोक्ष्यसे ॥ 130 ॥
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य ।
गच्छन्विषादं सहसाभ्युपेत्य ।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः ।
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ 131 ॥
एतेनचात्यद्भुतदर्शनानिशरैर्जवस्थानकृतालयानि ।
चतुर्धशान्यात्तवरायुधानिरक्षःसहस्राणिनिषूदितानि ॥ 132 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।
वायुपुत्रम्महावेगंवहन्तंराघवंरणे ॥ 133 ॥
रोषेणमहताविष्टःपूर्ववैरमनुस्मरन् ।
आजघानशरैर्दीप्स्सैःकालानलशिखोपमैः ॥ 134 ॥
राक्षसेनाहवेतस्यताडितस्यापिसायकैः ।
स्वभावतेजोयुक्तस्यभूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ 135 ॥
ततोरामोमहातेजारावणेनकृतव्रणम् ।
दृष्टवाप्लवगशार्दूलङ्क्रोधस्यवशमेयिवान् ॥ 136 ॥
तस्याभिसङ्क्रम्यरथंसचक्रंसाश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।
ससारथिंसाशनिशूलखडगंरामःप्रचिच्छेदशरैस्सुपुङ्खैः ॥ 137 ॥
अथेन्द्रशत्रुन्तरसाजघानबाणेनवज्राशनिसन्निभेन ।
भुजान्तरेव्यूढसुजातरूपेवज्रेणमेरुम्भगवानिवेन्द्रः ॥ 138 ॥
योवज्रपातशनिसन्निपातान्नचक्षुभेनापिचचालराजा ।
सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्चचालचापञ्चमुमोचवीरः ॥ 139 ॥
तंविह्वलन्तम्प्रसमीक्ष्यरामस्समाददेदीप्तमथार्थचन्द्रम् ।
तेनार्कवर्णंसहसाकिरीटञ्चिच्छेदरक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ 140 ॥
तन्निर्विषाशीविषसन्निकाशंशान्तार्चिषंसूर्यमिवाप्रकाशम् ।
गतश्रियङ्कृत्तकिरीटकूटमुवाचरामोयुधिराक्षसेन्द्रम् ॥ 141 ॥
कृतं त्वया कर्म महत्सुभीमम् ।
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम् ।
तस्मात्परिश्रान्त इति व्यवस्य ।
न्न त्वां शरैर्मऋत्युवशं नयामि ॥ 142 ॥
गच्छानुजानामिरणार्धितस्त्वम्प्रविश्यरात्रिञ्चरराजलङ्काम् ।
आश्वस्यनिर्याहिरथीचधन्वीतदाबलम्प्रेक्ष्यसिमेरथस्थः ॥ 143 ॥
सएवमुक्तोहतदर्पहर्षोनिकृत्तचापश्चहताश्वसूतः ।
शरार्दितःकृत्तमहाकिरीटोविवेशलङ्कांसहसास्मराजा ॥ 144 ॥
प्रविष्टेरजनीचरेन्द्रेमहाबलेदाववदेवशत्रौ ।
हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेनचकाररामःपरमाहवाग्रे ॥ 145 ॥
तस्मिन्प्रभन्नेत्रिदशेन्द्रशतौसुरासुराभूतगणादिशश्च ।
ससागरास्सर्षिमहोरगाश्चतथैवभूम्यम्बुचराश्चप्रहृष्टाः ॥ 146 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.