শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
তস্মিন্হতেরাক্ষসসৈন্যপালেপ্লবঙ্গমানামৃষভেণযুদ্ধে ।
ভীমযুধংসাগরতুল্যবেগংবিদুদ্রুবেরাক্ষসরাজসৈন্যম্ ॥ 1 ॥
গত্বাঽথরক্ষোধিপতেশ্শশংসুস্সেনাপতিম্পাবকসূনুশস্তম্ ।
তচ্ছাপিতেষাংবচনন্নিশম্যরক্ষোধিপঃক্রোধবশঞ্জগাম ॥ 2 ॥
সঙ্ খ্যেপ্রহস্তন্নিহতন্নিশম্যশোকার্দিতঃক্রোধপরীতচেতাঃ ।
উবাচতান্রাক্ষসযূথমুখ্যানিন্দ্রোযথানির্জরযোথমুখ্যান্ ॥ 3 ॥
নাবজ্ঞারিপবেকার্যাযৈরিন্দ্রবলসূদনঃ ।
সূদিতস্সৈন্যপালোমেসানুযাত্রস্সকুঞ্জরঃ ॥ 4 ॥
সোঽহংরিপুবিনাশাযবিজযাযাবিচারযন্ ।
স্বযমেবগমিষ্যামিরণশীর্ষন্তদদ্ভুতম্ ॥ 5 ॥
অদ্যতদ্বানরানীকংরামঞ্চসহলক্ষ্মণম্ ।
নির্দহিষ্যামিবাণৌঘৈর্বনন্দীপ্স্সৈরিবানগিভিঃ ॥ 6 ॥
সএবমুক্ত্বাজ্বলনপ্রকাশংরথন্তুরঙ্গোত্তমরাজযুক্তম্ ।
প্রকাশমানংবপুষাজ্বলন্তংসমারুরোহামররাজশত্রুঃ ॥ 7 ॥
স শন্খ ভেরী পটহ প্রণাদৈর্ ।
আস্ফোটিত ক্ষ্বেডিত সিম্হ নাদৈহ্ ।
পুণ্যৈহ্ স্তবৈশ্ চ অপ্য্ অভিপূজ্যমানস্ ।
স্তদা যযৌ রাক্ষস রাজ মুখ্যহ্ ॥ 8 ॥
স নীলজীমূতনিকাশরূপৈ ।
র্মাংস অশনৈহ্ পাবক দীপ্ত নেত্রৈহ্ ।
বভৌ বৃতো রাক্ষস রাজ মুখ্যৈর্ ।
ভূতৈর্ বৃতো রুদ্র;ইব অমর ঈশহ্ ॥ 9 ॥
ততোনগর্যাস্সহসামহৌজানিষ্ক্রম্যতদ্বানরসৈন্যমুগ্রম্ ।
মহার্ণবাভ্রস্তনিতন্দদর্শসমুদ্যতম্পাদপশৈলহস্তম্ ॥ 10 ॥
তদ্রাক্ষসানীকমতিপ্রচণ্ডমালোক্যরামোভুজগেন্দ্রবাহুঃ ।
বিভীষণংশস্ত্রভৃতাংবরিষ্ঠমুবাচসেবানুগতঃপৃথুশ্রীঃ ॥ 11 ॥
নানাপতাকধ্বজশস্ত্রজুষ্টম্প্রাসাসিশূলাযুথবজ্রজুষ্টম্ ।
কস্যেদমক্ষোভ্যমভীরুজুষ্টম্মহেন্দ্রোপমনাগজুষ্টম্ ॥ 12 ॥
ততস্তুরামস্যনিশম্যবাক্যংবিভীষণংশ্শক্রসমানবীর্যঃ ।
শশংসরামস্যবলপ্রবেগম্মহাত্মনাংরাক্ষসপুঙ্গবানাম্ ॥ 13 ॥
যোঽসৌগজস্কন্ধগতোমহাত্মানবোদিতার্কোপমতাম্রবক্ত্রঃ ।
প্রকম্পযন্নাগশিরোঽভ্যুপৈতিহ্যকম্পনন্ত্বেনমবেহিরাজন্ ॥ 14 ॥
যো অসৌ রথস্থো মৃগ রাজ কেতুর্ ।
ধূন্বন্ ধনুহ্ শক্র ধনুহ্ প্রকাশম্ ।
করী ইব ভাত্য্ উগ্র বিবৃত্ত দম্ষ্ট্রহ্ ।
স;ইন্দ্রজিন্ নাম বর প্রধানহ্ ॥ 15 ॥
যশ্চৈষব্নিধ্যাস্তমহেন্দ্রকল্পোধন্বীরথস্থোঽতিরথোতিবীরঃ ।
বিষ্পারযন্ চাপমতুল্যমানন্নাম্নাতিকাযোঽতিবিবৃদ্ধকাযঃ ॥ 16 ॥
যোঽসৌনবার্কোদিততাম্রচক্ষুরারুহ্যঘণ্টানিনদপ্রণাদম্ ।
গজঙ্খরঙ্গর্জতিবৈমহাত্মামহোদরোনামসএষঃবীরঃ ॥ 17 ॥
যোঽসৌহযঙ্কাঞ্চনচিত্রভাণ্ডমারুহ্যসন্ধ্যাভ্রগিরিপ্রকাশম্ ।
প্রাসংসমুদ্যম্যমরীচিনদ্ধম্পিশাচএষোঽশনিতুল্যবেগঃ ॥ 18 ॥
যশ্চৈষশূলন্নিশিতম্প্রগৃহ্যবিদ্যুত্প্রভঙ্কিঙ্করবজ্রবেগম্ ।
বৃষেন্দ্রমাস্থাযগিরিপ্রকাশমাযাতিযোঽসৌত্রিশিরাযশস্বী ॥ 19 ॥
অসৌচজীমূতনিকাশরূপঃকুম্ভঃপৃথুব্যূঢসুজাতবক্ষাঃ ।
সমাহিতঃপন্নগরাজকেতুর্বিষ্পারযন্যাতিধনুর্বিধূন্বন্ ॥ 20 ॥
যশ্চৈষজাম্বূনদবজ্রজুষ্টন্দীপ্তংসধূমম্পরিঘম্প্রগৃহ্য ।
আযাতিরক্ষোবলকেতুভূতঃসোঽসৌনিকুম্ভোঽদ্ভুতঘোরকর্মা ॥ 21 ॥
যশ্চৈষচাপাসিশরৌঘজুষ্টম্পতাকিনম্পাবকদীপ্তরূপম্ ।
রথংসমাস্থাযবিভাত্যুদগ্রোনরান্তকোঽসৌনগশৃঙ্গযোধী ॥ 22 ॥
যশ্চৈষনানাবিধঘোররূপৈর্ব্যাঘ্রোষ্ট্রনাগেন্দ্রমৃগাশ্ববক্ত্রৈঃ ।
ভূতৈর্বৃতোভাতিবিবৃত্তনেত্স্রৈসোঽসৌসুরাণামপিদর্পহন্তা ॥ 23 ॥
যত্র এতদ্ ইন্দু প্রতিমং বিভাতিচ্ ।
চত্ত্রং সিতং সূক্ষ্ম শলাকং অগ্র্যম্ ।
অত্র এষ রক্ষো অধিপতির্ মহাত্মা ।
ভূতৈর্ বৃতো রুদ্র;ইব অবভাতি ॥ 24 ॥
অসৌ কিরীটী চল কুণ্ডল আস্যো ।
নাগ ইন্দ্র বিন্ধ্য উপম ভীম কাযহ্ ।
মহা ইন্দ্র বৈবস্বত দর্প হন্তা ।
রক্ষো অধিপহ্ সূর্য;ইব অবভাতি ॥ 25 ॥
প্রত্যুবাচততোরামোবিভীষণমরিন্দম্ ।
অহোদীপ্তমহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ॥ 26 ॥
আদিত্য;ইব দুষ্প্রেক্ষ্যো রশ্মিভির্ ভাতি রাবণহ্ ।
সুব্যক্তং লক্ষযে হ্য্ অস্য রূপং তেজহ্ সমাবৃতম্ ॥ 27 ॥
দেবদানববীরাণাংবপুর্নৈবংবিধম্ভবেত্ ।
যাদৃশংরাক্ষসেন্দ্রস্যবপুরেতত্প্রকাশতে ॥ 28 ॥
সর্বেপর্বতসঙ্কাশাস্সর্বেপর্বতযোধিনঃ ।
সর্বেদীপ্তাযুধধরাযোধাশ্চাস্যমহোজসঃ ॥ 29 ॥
ভাতিরক্ষোরাজোঽসৌপ্রদীপ্ত্তৈর্ভীমবিক্রমৈঃ ।
ভূতৈঃপরিবৃতস্তীক্ষ্ণৈর্দেহবদ্ভিরিবান্তকঃ ॥ 30 ॥
দিষ্ট্যাঽযমদ্যপাপাত্মামমদৃষ্টিপথঙ্গতঃ ।
অদ্যক্রোধংবিমোক্ষ্যামিসীতাহরণসম্ভবম্ ॥ 31 ॥
এবমুক্ত্বাততোরামোধনুরাদাযবীর্যবান্ ।
লক্ষ্মণানুচরস্তস্থৌসমুদ্ধৃত্যশরোত্তমম্ ॥ 32 ॥
ততঃসরক্ষোধিপতির্মহাত্মারক্ষাংসিতান্যাহমহাবলানি ।
দ্বারেষুচর্যাগৃহগোপুরেষুসুনির্বৃতাস্তিষ্ঠতনির্বিশঙ্কাঃ ॥ 33 ॥
হাঽগতম্মাংসহিতম্ভবদ্ভির্বনৌকসশ্ছিদ্রমিদংবিদিত্বা ।
শূন্যাপুরীন্দুষ্প্রসহাম্প্রমথ্যপ্রধর্ষযেযুস্সহসাসমেতাঃ ॥ 34 ॥
বিসর্জযিত্বাসচিবাংস্ততস্তান্গতেষুরক্ষস্সুযথানিযোগম্ ।
ব্যচারযদ্বানরসাগরৌঘম্মহাঝষঃপূর্ণমিবার্ণবৌঘম্ ॥ 35 ॥
তমাপতন্তংসহসাসমীক্ষ্যদীপ্তেষুচাপংযুধিরাক্ষসেন্দ্রম্ ।
মহত্সমুত্পাট্যমহীধরাগ্রন্দুদ্রাবরক্ষোধিপতিংহরীশঃ ॥ 36 ॥
তচ্ছৈলশৃঙ্গম্বহুবৃক্ষসানুম্প্রগৃহ্যচিক্ষেপনিশাচরায ।
তমাপতন্তংসহসাসমীক্ষ্যচিচ্ছেদবাণৈস্তপনীযপুঙ্খৈঃ ॥ 37 ॥
তস্মিন্ প্রবৃদ্ধোত্তমসানুবৃক্ষেশৃঙ্গেবিকীর্ণেপতিতেপৃথিব্যাম্ ।
মহাহিকল্পংশরমন্তকাভংসমাদধেরাক্ষসলোকনাথঃ ॥ 38 ॥
সতঙ্গৃহীত্বাঽনিলতুল্যবেগংসবিস্ফুলিঙ্গজ্বলনপ্রকাশম্ ।
বাণম্মহেন্দ্রাশনিতুল্যবেগঞ্চিক্ষেপসুগ্রীববধাযরুষ্টঃ ॥ 39 ॥
সসাযকোরাবণবাহুমুক্তঃশক্রাশনিপ্রখ্যবপুশ্শিতাগ্রঃ ।
সুগ্রীবমাসাদ্যবিভেদবেগাদ্গুহেরিতাক্রৌঞ্চমিবোগ্রশক্তিঃ ॥ 40 ॥
সসাযকার্তোবিপরীতচেতাঃকূজন্পৃথিব্যান্নিপপাতবীরঃ ।
তম্প্রেক্ষ্যভূমৌপতিতংবিসঞ্জ্ঞন্নেদুঃপ্রহৃষ্টাযুধিযাতুধানাঃ ॥ 41 ॥
ততোগবাক্ষোগবযস্সুদংষ্ট্রস্ত্বথর্ষভোজ্যোতিমুখোনলশ্চ ।
শৈলান্ সমুত্পাট্যবিবৃদ্ধকাযাঃপ্রদুদ্রুবুস্তম্প্রতিরাক্ষসেন্দ্রম্ ॥ 42 ॥
তেষাম্প্রহারান্ সচকারমোঘান্ রক্ষোধিপোবাণশতৈঃশিতাগ্রৈঃ ।
তান্বানরেন্দ্রানপিবাণজালৈর্বিভেদজাম্বূনদচিত্রপুঙ্খৈঃ ॥ 43 ॥
তেবানরেন্দ্রাস্ত্রিদশারিবাণৈর্ভিন্নানিপেতুর্ভুবিভীমকাযাঃ ।
ততস্তুতদ্বানরসৈন্যমুগ্রম্প্রচ্ছাদযামাসসবাণজালৈঃ ॥ 44 ॥
তেবধ্যমানাঃপতিতাঃপ্রবীরানানদ্যমানাভযশল্যবিদ্ধাঃ ।
শাখামৃগারাবণসাযকার্তাজগ্মুশ্শরণ্যংশরণংস্মরামম্ ॥ 45 ॥
ততো মহাত্মা স ধনুর্ ধনুষ্মান্ ।
আদায রামহ্ সহরা জগাম ।
তং লক্ষ্মণহ্ প্রান্জলির্ অভ্যুপেত্য ।
উবাচ বাক্যং পরম অর্থ যুক্তম্ ॥ 46 ॥
কামমার্যস্সুপর্যাপ্তোবধাযাস্যদুরাত্মনঃ ।
বিধমিষ্যাম্যহঞ্চৈতমনুজানীহিমাংবিভো ॥ 47 ॥
তমব্রবীন্মহাতেজারামস্সত্যপরাক্রমঃ ।
গচ্ছযত্নপরশ্চাপিভবলক্ষ্মণ সংযুগে ॥ 48 ॥
রাবণোহিমহাবীর্যোরণেঽদ্ভুতপরাক্রমঃ ।
ত্রৈলোক্যেনাপিসঙ্ক্রুদ্ধোদুষ্প্রসহ্যোনসংশযঃ ॥ 49 ॥
তস্যচ্ছিদ্রাণিমার্গস্বস্বচ্ছিদ্রাণিচলক্ষ্য ।
চক্ষুষাধনুষাযত্না প্রক্ষাত্মানংসমাহিতঃ ॥ 50 ॥
রাঘবস্যবচশ্শ্রুত্বাসপরিষ্বজ্যাভিপূজ্যচ ।
অভিবাদ্যতত্ রামংযযৌসৌমিত্রিরাহবম্ ॥ 51 ॥
সরাবণংবারণহস্তবাহুন্দদর্শভীমোদ্যতদীপ্তচাপম্ ।
প্রচ্ছাদযন্তংশরবৃষ্টিজালৈস্তান্বানরাভনিন্নবিকীর্ণদেহান্ ॥ 52 ॥
তমালোক্যমহাতেজাহনূমান্মারুতাত্মজঃ ।
নিবার্যশরজালানিপ্রদুদ্রাবসরাবণম্ ॥ 53 ॥
রথন্তস্যসমাসাদ্যবাহুমুদ্যম্যদক্ষিণম্ ।
ত্রাসযন্রাবণন্ধীমান্হনূমান্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 54 ॥
দেবদানবগন্ধর্বাযক্ষাশ্চসহরাক্ষৈসৈঃ ।
অবশ্যন্তুত্বযাভগ্নাবানরেভ্যস্তুতেভযম্ ॥ 55 ॥
এষমেদক্ষিণোবাহুঃপঞ্চশাখঃসমুদ্যতঃ ।
বিধমিষ্যতিতেদেহাদ্ভূতাত্মানঞ্চিরোষিতম্ ॥ 56 ॥
শ্রুত্বাহনুমতোবাক্যংরাবণোভীমবিক্রমঃ ।
সংরক্তনযনঃক্রোধাদিদংবচনমব্রবীত্ ॥ 57 ॥
ক্ষিপ্রম্প্রহরনিঃশঙ্কংস্থিরাঙ্কীর্তিমবাপ্নুহি ।
ততস্ত্বাঞ্জ্ঞাতবিক্রান্তন্নাশযিষ্যামিবানর ॥ 58 ॥
রাবণস্যবচশ্শ্রুত্বাবাযুসূনুর্বচোঽব্রবীত্ ।
প্রহৃতংহিমযাপূর্বমক্ষন্তবসুতন্তব ॥ 59 ॥
এবমুক্তোমহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
আজঘানানিলসুতন্তলেনোরসিবীর্যবান্ ॥ 60 ॥
সতলাভিহতস্তেনচচালচমুহুর্মুহুঃ ।
স্থিত্বামুহূর্তন্তেজস্বীস্থৈর্যঙ্কৃত্বামহামতিঃ ॥ 61 ॥
আজঘানাভিসঙ্কৃদ্ধস্তলেনৈবামরদ্বিষম্ ।
ততস্ততেনাভিহতোবানরেণমহাত্মনা ॥ 62 ॥
দশগ্রীবঃসমাধূতোযথাভূমিচলেঽচলঃ ।
সঙ্গ্রামেতন্তথাদৃষ্টবারাবণন্তলতাডিতম্ ॥ 63 ॥
ঋষযোবানরাঃসিদ্ধানেদুর্দেবাস্সহাসুরৈঃ ।
অথাঽশ্বাস্যমহাতেজারাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 64 ॥
সাধুবানর বীর্যেণশ্লাঘনীযোঽসিমেরিপুঃ ।
রাবণেনৈবমুক্তস্তুমারুতির্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 65 ॥
ধিগস্তুমমবীর্যেণযস্ত্বঞ্জীবসিরাবণ ।
সকৃত্তুপ্রহরেদানীন্দুর্ভুদ্ধে কিংবিকত্থসে ॥ 66 ॥
ততস্ত্বাম্মামিকামুষ্টির্নযিষ্যতিযমক্ষযম্ ।
তোমারতিবাক্যেনকোধস্তস্যতদাঽজ্বলত্ ॥ 67 ॥
সংরক্তনযনোযত্নান্মুষ্টিমুদ্যম্যদক্ষিণম্ ।
পাতযামাসবেগেনবানরোরসিবীর্যবান্ ॥ 68 ॥
হনূমান্ বক্ষসিব্যূঢেসঞ্চচালহতঃপুনঃ ।
বিহ্বলন্তুতদাদৃষ্টবাহনূমন্তম্মহাবলম্ ॥ 69 ॥
রথেনাতিরথশশীঘ্রন্নীলম্প্রতিসমভ্যগাত্ ।
রাক্ষসানামধিপতির্ধশগ্রীবঃপ্রতাপবান্ ॥ 70 ॥
পন্নগপ্রতিমৈর্ভীমৈঃপরমর্মাভিভেদিভিঃ ।
শরৈরাদীপযামাসনীলংহরিচমূপতিম্ ॥ 71 ॥
সশরৌঘসমাযস্তোনীলঃকপিচমূপতিঃ ।
করেণেকৈনেশৈলাগ্রংরক্ষোধিপতযেঽসৃজত্ ॥ 72 ॥
হনূমানপিতেজস্বীসমাশ্বস্তোমহামনাঃ ।
বিপ্রেক্ষমাণোযুদ্ধেপ্সুস্সরোষমিদমব্রবীত্ ॥ 73 ॥
নীলেনসহসংযুক্তংরাবণংরাক্ষসেশ্বরম্ ।
অন্যেনযুদ্যমানস্যনযুক্তমভিধাবনম্ ॥ 74 ॥
রাবণোঽপিমহাতেজাস্তঞ্চ্ছৃঙ্গংসপ্তভিঃশরৈঃ ।
আজঘানসুতীক্ষ্ণাগ্রৈস্তদ্বিকীর্ণম্পপাতহ ॥ 75 ॥
তদ্বিকীর্ণঙ্গিরেশ্শৃঙ্গন্দৃষ্টবাহরিচমূপতিঃ ।
কালানগিরিবজজ্বালকোপেনপরবীরহা ॥ 76 ॥
সোঽশ্বকর্ণান্ধান্ শালাংশ্চূতাশ্চাপিসুপুষ্পিতান্ ।
অন্যাংশ্চবিবিধান্ বৃক্ষান্নীলশ্চিক্ষেপসংযুগে ॥ 77 ॥
সতান্বৃক্ষান্ সমাসাদ্যপ্রতিচিচ্ছেদরাবণঃ ।
অভ্যবর্ষত্সুঘোরেণশরবর্ষেণপাবকিম্ ॥ 78 ॥
অভিবৃষ্টশ্শরৌঘেণমেঘেনেবমহাবলঃ ।
হ্রস্বঙ্কৃত্বাততোরূপন্ধ্বজাগ্রেনিপপাতহ ॥ 79 ॥
পাবকাত্মজমালোক্যধ্বজাগ্রেসমবস্থিতম্ ।
জজ্বালরাবণঃক্রোধাত্ততোনীলোননাদচ ॥ 80 ॥
ধ্বজাগ্রেধনুষশ্চাগ্রেকিরীটাগ্রেচতংহরিম্ ।
লক্ষ্মণোঽথহনূমাংশ্চদৃষ্টবারামশ্চবিস্মিতাঃ ॥ 81 ॥
রাবণোঽপিমহাতেজাঃকপিলাঘববিস্মিতঃ ।
অস্ত্রমাহারযামাসদীপ্তমাগ্নেযমদ্ভুতম্ ॥ 82 ॥
ততস্তেচুক্রুশুর্হৃষ্টালব্দলক্ষাঃপ্লবঙ্গমাঃ ।
নীললাঘবসম্ভ্রান্তন্দৃষ্টবারাবণমাহবে ॥ 83 ॥
বানরাণাঞ্চনাদেবসংরব্দোরাবণস্তদা ।
সম্ভ্রমাবিষ্টহৃদযোনকিঞ্চিত্প্রত্যপদ্যত ॥ 84 ॥
আগ্নেযেনাধসংযুক্তঙ্গৃহীত্বারাবণশ্শরম্ ।
ধ্বজশীর্ষস্থিতংসীলমুদৈক্ষতনিশাচরঃ ॥ 85 ॥
ততোঽব্রবীন্মহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
কপেলাঘবযুক্তোঽসিমাযযাপরযাঽনযা ॥ 86 ॥
জীবিতঙ্খলুরক্ষস্বযদিশক্তোঽপিবানর ।
তানিতান্যাত্মরূপাণিসৃজসিত্বমনেকশঃ ॥ 87 ॥
তথাপিত্বাম্মযামুক্তস্সাযোকোঽস্ত্রপ্রযোজিতঃ ।
জীবিতম্পরিরক্ষন্তঞ্জীবিতাদ্ভ্রংশযিষ্যতি ॥ 88 ॥
এবমুক্ত্বামহাবাহূরাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
সন্ধাযবাণমস্ত্রণচমূপতিমতাডযত্ ॥ 89 ॥
সোঽস্ত্রযুক্তেনবাণেননীলোবক্ষসিতাডিতঃ ।
নির্ধহ্যমানস্সহসানিপপাতমহীতলে ॥ 90 ॥
পিতৃমহাত্ম্যসংযোগাত্মনশ্চাপিতেজসা ।
জানুভ্যানুপতদ্ভূমৌনতুপ্রাণৈর্ব্যযুজ্যত ॥ 91 ॥
বিসঞ্জ্ঞংবানরন্দৃষ্টবাদশগ্রীবোরণোত্সুকঃ ।
রথেনাম্বুদনাদেনসৌমিত্রিমভিদুদ্রুবে ॥ 92 ॥
আসাদ্যরণমধ্যেতংবারযিত্বাস্থিতোজ্বলন্ ।
ধনুর্বিষ্ফারযামাসকম্পযন্নিবমেদিনীম্ ॥ 93 ॥
তমাহসৌমিত্রিরদীনসত্ত্বোবিষ্ফারযন্তন্ধনুরপ্রমেযম্ ।
অভ্যেহিমামদ্যনিশাচরেন্দ্রনবানরাংস্ত্বপ্রতিযোদ্ধুমর্হঃ ॥ 94 ॥
সতস্যবাক্যম্প্রতিপূর্ণঘোষঞ্জ্যাশব্দমুগ্রঞ্চনিশম্যরাজা ।
আসাদ্যসৌমিত্রিমবস্থিতন্তঙ্কোপান্বিতোবাচমুবাচরক্ষঃ ॥ 95 ॥
দিষ্ট্যাসিমেরাঘব দৃষ্টিমার্গম্প্রাপ্তোঽন্তগামীবিপরীতবুদ্ধিঃ ।
অস্মিন্ ক্ষণেযাস্যসিমৃত্যুদেশংসম্পাদ্যমানোমমবাণজালৈঃ ॥ 96 ॥
তমাহসৌমিত্রিরবিস্মযানোগর্জন্তমুদ্বৃত্তসিতাগ্রদংষ্ট্রম্ ।
রাজন্নগর্জন্তিমহাপ্রভাবাবিকত্থসেপাপকৃতাংবরিষ্ঠ ॥ 97 ॥
জানামিবীর্যন্তবরাক্ষসেন্দ্রবলম্প্রতাপঞ্চপরাক্রমঞ্চ ।
অবস্থিতোঽহংশরচাপপাণিরাগচ্ছকিম্মোঘবিকত্থনেন ॥ 98 ॥
সএবমুক্তঃকুপিতস্সসর্জরক্ষোথিপস্সপ্তশরান্ সুপুঙ্খান্ ।
তান্লক্ষ্মণঃকাঞ্চনচিত্রিপুঙ্খৈশ্চিচ্ছেদবাণৈর্নিশিতাগ্রধারৈঃ ॥ 99 ॥
তান্ প্রেক্ষমাণস্সহসানিকৃত্তানিকৃত্তভোগানিবপন্নগেন্দ্রান্ ।
লঙ্কেশ্বরঃক্রোধবশঞ্জগামসসর্জচান্যান্নিশিতান্পৃষত্কান্ ॥ 100 ॥
সবাণবর্ষন্তুববর্ষতীব্রংরামানুজঃকার্মুকসম্প্রযুক্তম্ ।
ক্ষুরার্ধচন্দ্রোত্তমকর্ণিভল্লৈঃশরাংশ্চচিচ্ছেদনচুক্ষুভেচ ॥ 101 ॥
সবাণজালান্যথতানিতানিমোঘানিপশ্যংস্ত্রিদশারিরাজঃ ।
বিসিস্মিযেলক্ষ্মণলাঘবেনপুনশ্চবাণান্নিশিতান্মুমোচ ॥ 102 ॥
সলক্ষ্মণশ্চাপিশরান্ শিতাগ্রান্মহেন্দ্রতুল্যোঽশনিতুল্যবেগান্ ।
সন্ধাযচাপেজ্বলনপ্রকাশান্ সসর্জরক্ষোধিপতের্বধায ॥ 103 ॥
সতান্ প্রচিচ্ছেদহিরাক্ষসেন্দ্রঃছিত্বাচতন্লক্ষ্মণমাজঘান ।
শরেণকালাগ্নিসমপ্রভেণস্বযম্ভুদত্তেনললাটদেশে ॥ 104 ॥
সলক্ষ্মণোরাবণসাযকার্তশ্চচালচাপংশিধিলম্প্রগৃহ্য ।
পুনশ্চসঞ্জ্ঞাম্প্রতিলভ্যকৃচ্ছ্রাচ্চিচ্ছেদচাপন্ত্রিদশেন্দ্রশত্রো ॥ 105 ॥
নিকৃত্তচাপন্ত্রিভিরাজঘানবাণৈস্তদাদাশরথিশ্শিতাগ্রৈঃ ।
সসাযকার্তোবিচচালরাজাকৃচ্ছ্রাচ্ছসঞ্জ্ঞাম্পুনরাসসাদ ॥ 106 ॥
সকৃত্তচাপঃশরতাডিতশ্চমেদার্দ্রগাত্রোরুধিরাবসিক্তঃ ।
জগ্রাহশক্তিংস্বযমুগ্রশক্তিস্স্বযম্ভুদত্তাংযুধিদেবশত্রুঃ ॥ 107 ॥
সতাংসধূমানলসন্নিকাশাংবিত্রাসনীংসংযতিবানরাণাম্ ।
চিক্ষেপশক্তিন্তরসাজ্বলন্তীংসৌমিত্রযেরাক্ষসরাষ্ট্রনাথঃ ॥ 108 ॥
তামাপতন্তীম্ভরতানুজোঽস্ত্রৈর্জঘানবাণৈশ্চহুতাগ্নিকল্পৈঃ ।
তথাপিসাতস্যবিবেশশক্তির্ভুজান্তরন্দাশরথের্বিশালম্ ॥ 109 ॥
সশক্তিমান্ শক্তিসমাহতঃসন্ প্রজজ্বালমুহুঃরঘুপ্রবীরঃ ।
তংবিহ্বলন্তংসহসাভ্যুপেত্যজগ্রাহরাজাতরসাভুজাভ্যাম্ ॥ 110 ॥
হিমবান্ মন্দরোমেরুস্তৈলোক্যংবাসহামরৈঃ ।
শক্যম্ভুজাভ্যামুদ্ধর্তুন্নসঙ্ খ্যেভরতানুজঃ ॥ 111 ॥
শক্ত্যাব্রাহ্ম্যাহিসৌমিত্রিস্তাডিতাস্তুস্তনান্তরে ।
বিষ্ণোরচিন্যন্ত্যংস্বম্ভাগমাত্মানম্প্রত্যনুস্মরত্ ॥ 112 ॥
ততোদানবদর্পঘ্নংসৌমিত্রিন্দেবকণ্টকঃ ।
তম্পীডযিত্বাবাহুভ্যান্নপ্রভুর্লঙ্ঘনেঽভবত্ ॥ 113 ॥
অথবাযুসুতঃক্রুদ্ধোরাবণংসমভিদ্রবত্ ।
আজঘানোরসিক্রুদ্ধোবজ্রকল্পেনমুষ্টিনা ॥ 114 ॥
তেনমুষ্টিপ্রহারেণরাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
জানুভ্যামপতদ্ভূমৌচচালচপপাতচ ॥ 115 ॥
আস্যৈশ্চ নেত্রৈঃ শ্রবণৈঃ পপাত রুধিরং বহু ।
বিঘার্ণমানো নিশ্চেষ্টো রথোপস্থ উপাচিশত্ ॥ 116 ॥
বিসঞ্জ্ঞোমূর্চ্ছ্রিতশ্চাসীন্নচস্থানংসমালভত্ ।
বিসঞ্জ্ঞংরাবণন্দৃষ্টবাসমরেভীমবিক্রমম্ ॥ 117 ॥
ঋষযোবানরাশ্চৈবনেদুর্দেবাস্সবাসবাঃ ।
হনূমানপিতেজস্বীলক্ষ্মণংরাবণার্ধিতম্ ॥ 118 ॥
আনযদ্রাঘবাভ্যাশম্বাহুভ্যাম্পরিগৃহ্যতম্ ।
বাযুসূনোঃসুহৃত্ত্বেনভক্ত্যাপরমযাচসঃ ॥ 119 ॥
শত্রূণামপ্রকম্প্যোঽপিলঘুত্বমগমত্কপেঃ ।
তংসমুত্সৃজ্যসাশক্তিঃসৌমিত্রিংযুধিদুর্জযম্ ॥ 120 ॥
রাবণস্যরথেতস্মিন্ স্থানম্পুনরুপাগতা ।
আশ্বস্তশ্চনিশল্যশ্চলক্ষ্মণশ্শত্রুসূদনঃ ॥ 121 ॥
বিষ্ণোর্ভাগমমীমাংস্যমাত্মানম্প্রত্যনুস্মরন্ ।
রাবণোঽপিমহাতেজাঃপ্রাপ্যসঞ্জ্ঞাম্মহাহবে ॥ 122 ॥
আদদেনিশিতান্ বাণান্ জগ্রাহচমহদ্ধমঃ ।
নিপাতিতমহাবীরান্দ্রবন্তীংবানরীঞ্চমূম্ ॥ 123 ॥
রাঘবস্তুরণেদৃষ্টবারাবণংসমভিদ্রবত্ ।
অথৈবমুপসঙ্গম্যহনূমান্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 124 ॥
মমপৃষ্ঠংসমারুহ্যরাক্ষসংশাস্তুমর্হসি ।
বিষ্ণুর্যথাগরুত্মন্তম্বলবন্তংসমাহিতঃ ॥ 125 ॥
তচ্ছ্রুত্বারাঘবোবাক্যংবাযুপুত্রেণভাষিতম্ ।
আরুরোহমহাশূরম্বলবন্তম্মহাকপিম্ ॥ 126 ॥
রথস্থংরাবণংসঙ্ খ্যেদদর্শমনুজাধিপঃ ।
তমালোক্যমহাতেজাঃপ্রদুদ্রাবসরাঘবঃ ॥ 127 ॥
বৈরোচনিবক্রুদ্ধোবিষ্ণুরভ্যুদ্যতাযুধঃ ।
জ্যাশব্দমকরোত্তীব্রংবজ্রনিষ্পেষনিস্বনম্ ॥ 128 ॥
গিরাগম্ভীরযারামোরাক্ষসেন্দ্রমুবাচহ ।
তিষ্ঠতিষ্ঠমমত্বংহিকৃত্বাবিপ্রিযমীদৃশম্ ॥ 129 ॥
ক্বনুরাক্ষসশার্দূল গতোমোক্ষমবাপ্স্যসি ।
যদীন্দ্রবৈবস্বতভাস্করান্বাস্বযম্ভুবৈশ্বানরশঙ্করান্বা ।
গমিষ্যসিত্বন্দশবাদিশোবাতথাপিমেনাদ্যগতোবিমোক্ষ্যসে ॥ 130 ॥
যশ্চৈষ শক্ত্যা নিহতস্ত্বযাদ্য ।
গচ্ছন্বিষাদং সহসাভ্যুপেত্য ।
স এষ রক্ষোগণরাজ মৃত্যুঃ ।
সপুত্রপৌত্রস্য তবাদ্য যুদ্ধে ॥ 131 ॥
এতেনচাত্যদ্ভুতদর্শনানিশরৈর্জবস্থানকৃতালযানি ।
চতুর্ধশান্যাত্তবরাযুধানিরক্ষঃসহস্রাণিনিষূদিতানি ॥ 132 ॥
রাঘবস্যবচশ্শ্রুত্বারাক্ষসেন্দ্রোমহাবলঃ ।
বাযুপুত্রম্মহাবেগংবহন্তংরাঘবংরণে ॥ 133 ॥
রোষেণমহতাবিষ্টঃপূর্ববৈরমনুস্মরন্ ।
আজঘানশরৈর্দীপ্স্সৈঃকালানলশিখোপমৈঃ ॥ 134 ॥
রাক্ষসেনাহবেতস্যতাডিতস্যাপিসাযকৈঃ ।
স্বভাবতেজোযুক্তস্যভূযস্তেজোঽভ্যবর্ধত ॥ 135 ॥
ততোরামোমহাতেজারাবণেনকৃতব্রণম্ ।
দৃষ্টবাপ্লবগশার্দূলঙ্ক্রোধস্যবশমেযিবান্ ॥ 136 ॥
তস্যাভিসঙ্ক্রম্যরথংসচক্রংসাশ্বধ্বজচ্ছত্রমহাপতাকম্ ।
সসারথিংসাশনিশূলখডগংরামঃপ্রচিচ্ছেদশরৈস্সুপুঙ্খৈঃ ॥ 137 ॥
অথেন্দ্রশত্রুন্তরসাজঘানবাণেনবজ্রাশনিসন্নিভেন ।
ভুজান্তরেব্যূঢসুজাতরূপেবজ্রেণমেরুম্ভগবানিবেন্দ্রঃ ॥ 138 ॥
যোবজ্রপাতশনিসন্নিপাতান্নচক্ষুভেনাপিচচালরাজা ।
সরামবাণাভিহতোভৃশার্তশ্চচালচাপঞ্চমুমোচবীরঃ ॥ 139 ॥
তংবিহ্বলন্তম্প্রসমীক্ষ্যরামস্সমাদদেদীপ্তমথার্থচন্দ্রম্ ।
তেনার্কবর্ণংসহসাকিরীটঞ্চিচ্ছেদরক্ষোধিপতের্মহাত্মা ॥ 140 ॥
তন্নির্বিষাশীবিষসন্নিকাশংশান্তার্চিষংসূর্যমিবাপ্রকাশম্ ।
গতশ্রিযঙ্কৃত্তকিরীটকূটমুবাচরামোযুধিরাক্ষসেন্দ্রম্ ॥ 141 ॥
কৃতং ত্বযা কর্ম মহত্সুভীমম্ ।
হতপ্রবীরশ্চ কৃতস্ত্বযাহম্ ।
তস্মাত্পরিশ্রান্ত ইতি ব্যবস্য ।
ন্ন ত্বাং শরৈর্মঋত্যুবশং নযামি ॥ 142 ॥
গচ্ছানুজানামিরণার্ধিতস্ত্বম্প্রবিশ্যরাত্রিঞ্চররাজলঙ্কাম্ ।
আশ্বস্যনির্যাহিরথীচধন্বীতদাবলম্প্রেক্ষ্যসিমেরথস্থঃ ॥ 143 ॥
সএবমুক্তোহতদর্পহর্ষোনিকৃত্তচাপশ্চহতাশ্বসূতঃ ।
শরার্দিতঃকৃত্তমহাকিরীটোবিবেশলঙ্কাংসহসাস্মরাজা ॥ 144 ॥
প্রবিষ্টেরজনীচরেন্দ্রেমহাবলেদাববদেবশত্রৌ ।
হরীন্ বিশল্যান্ সহলক্ষ্মণেনচকাররামঃপরমাহবাগ্রে ॥ 145 ॥
তস্মিন্প্রভন্নেত্রিদশেন্দ্রশতৌসুরাসুরাভূতগণাদিশশ্চ ।
সসাগরাস্সর্ষিমহোরগাশ্চতথৈবভূম্যম্বুচরাশ্চপ্রহৃষ্টাঃ ॥ 146 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
तस्मिन्हतेराक्षससैन्यपालेप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।
भीमयुधंसागरतुल्यवेगंविदुद्रुवेराक्षसराजसैन्यम् ॥ 1 ॥
गत्वाऽथरक्षोधिपतेश्शशंसुस्सेनापतिम्पावकसूनुशस्तम् ।
तच्छापितेषांवचनन्निशम्यरक्षोधिपःक्रोधवशञ्जगाम ॥ 2 ॥
सङ् ख्येप्रहस्तन्निहतन्निशम्यशोकार्दितःक्रोधपरीतचेताः ।
उवाचतान्राक्षसयूथमुख्यानिन्द्रोयथानिर्जरयोथमुख्यान् ॥ 3 ॥
नावज्ञारिपवेकार्यायैरिन्द्रबलसूदनः ।
सूदितस्सैन्यपालोमेसानुयात्रस्सकुञ्जरः ॥ 4 ॥
सोऽहंरिपुविनाशायविजयायाविचारयन् ।
स्वयमेवगमिष्यामिरणशीर्षन्तदद्भुतम् ॥ 5 ॥
अद्यतद्वानरानीकंरामञ्चसहलक्ष्मणम् ।
निर्दहिष्यामिबाणौघैर्वनन्दीप्स्सैरिवानगिभिः ॥ 6 ॥
सएवमुक्त्वाज्वलनप्रकाशंरथन्तुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् ।
प्रकाशमानंवपुषाज्वलन्तंसमारुरोहामरराजशत्रुः ॥ 7 ॥
स शन्ख भेरी पटह प्रणादैर् ।
आस्फोटित क्ष्वेडित सिम्ह नादैह् ।
पुण्यैह् स्तवैश् च अप्य् अभिपूज्यमानस् ।
स्तदा ययौ राक्षस राज मुख्यह् ॥ 8 ॥
स नीलजीमूतनिकाशरूपै ।
र्मांस अशनैह् पावक दीप्त नेत्रैह् ।
बभौ वृतो राक्षस राज मुख्यैर् ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अमर ईशह् ॥ 9 ॥
ततोनगर्यास्सहसामहौजानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।
महार्णवाभ्रस्तनितन्ददर्शसमुद्यतम्पादपशैलहस्तम् ॥ 10 ॥
तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्यरामोभुजगेन्द्रबाहुः ।
विभीषणंशस्त्रभृतांवरिष्ठमुवाचसेवानुगतःपृथुश्रीः ॥ 11 ॥
नानापताकध्वजशस्त्रजुष्टम्प्रासासिशूलायुथवज्रजुष्टम् ।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम्महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ 12 ॥
ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यंविभीषणंश्शक्रसमानवीर्यः ।
शशंसरामस्यबलप्रवेगम्महात्मनांराक्षसपुङ्गवानाम् ॥ 13 ॥
योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मानवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।
प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्यकम्पनन्त्वेनमवेहिराजन् ॥ 14 ॥
यो असौ रथस्थो मृग राज केतुर् ।
धून्वन् धनुह् शक्र धनुह् प्रकाशम् ।
करी इव भात्य् उग्र विवृत्त दम्ष्ट्रह् ।
स;इन्द्रजिन् नाम वर प्रधानह् ॥ 15 ॥
यश्चैषव्निध्यास्तमहेन्द्रकल्पोधन्वीरथस्थोऽतिरथोतिवीरः ।
विष्पारयन् चापमतुल्यमानन्नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ 16 ॥
योऽसौनवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्यघण्टानिनदप्रणादम् ।
गजङ्खरङ्गर्जतिवैमहात्मामहोदरोनामसएषःवीरः ॥ 17 ॥
योऽसौहयङ्काञ्चनचित्रभाण्डमारुह्यसन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।
प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धम्पिशाचएषोऽशनितुल्यवेगः ॥ 18 ॥
यश्चैषशूलन्निशितम्प्रगृह्यविद्युत्प्रभङ्किङ्करवज्रवेगम् ।
वृषेन्द्रमास्थायगिरिप्रकाशमायातियोऽसौत्रिशिरायशस्वी ॥ 19 ॥
असौचजीमूतनिकाशरूपःकुम्भःपृथुव्यूढसुजातवक्षाः ।
समाहितःपन्नगराजकेतुर्विष्पारयन्यातिधनुर्विधून्वन् ॥ 20 ॥
यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टन्दीप्तंसधूमम्परिघम्प्रगृह्य ।
आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ 21 ॥
यश्चैषचापासिशरौघजुष्टम्पताकिनम्पावकदीप्तरूपम् ।
रथंसमास्थायविभात्युदग्रोनरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी ॥ 22 ॥
यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ॥ 23 ॥
यत्र एतद् इन्दु प्रतिमं विभातिच् ।
चत्त्रं सितं सूक्ष्म शलाकं अग्र्यम् ।
अत्र एष रक्षो अधिपतिर् महात्मा ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अवभाति ॥ 24 ॥
असौ किरीटी चल कुण्डल आस्यो ।
नाग इन्द्र विन्ध्य उपम भीम कायह् ।
महा इन्द्र वैवस्वत दर्प हन्ता ।
रक्षो अधिपह् सूर्य;इव अवभाति ॥ 25 ॥
प्रत्युवाचततोरामोविभीषणमरिन्दम् ।
अहोदीप्तमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ॥ 26 ॥
आदित्य;इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर् भाति रावणह् ।
सुव्यक्तं लक्षये ह्य् अस्य रूपं तेजह् समावृतम् ॥ 27 ॥
देवदानववीराणांवपुर्नैवंविधम्भवेत् ।
यादृशंराक्षसेन्द्रस्यवपुरेतत्प्रकाशते ॥ 28 ॥
सर्वेपर्वतसङ्काशास्सर्वेपर्वतयोधिनः ।
सर्वेदीप्तायुधधरायोधाश्चास्यमहोजसः ॥ 29 ॥
भातिरक्षोराजोऽसौप्रदीप्त्तैर्भीमविक्रमैः ।
भूतैःपरिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ 30 ॥
दिष्ट्याऽयमद्यपापात्माममदृष्टिपथङ्गतः ।
अद्यक्रोधंविमोक्ष्यामिसीताहरणसम्भवम् ॥ 31 ॥
एवमुक्त्वाततोरामोधनुरादायवीर्यवान् ।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौसमुद्धृत्यशरोत्तमम् ॥ 32 ॥
ततःसरक्षोधिपतिर्महात्मारक्षांसितान्याहमहाबलानि ।
द्वारेषुचर्यागृहगोपुरेषुसुनिर्वृतास्तिष्ठतनिर्विशङ्काः ॥ 33 ॥
हाऽगतम्मांसहितम्भवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदंविदित्वा ।
शून्यापुरीन्दुष्प्रसहाम्प्रमथ्यप्रधर्षयेयुस्सहसासमेताः ॥ 34 ॥
विसर्जयित्वासचिवांस्ततस्तान्गतेषुरक्षस्सुयथानियोगम् ।
व्यचारयद्वानरसागरौघम्महाझषःपूर्णमिवार्णवौघम् ॥ 35 ॥
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यदीप्तेषुचापंयुधिराक्षसेन्द्रम् ।
महत्समुत्पाट्यमहीधराग्रन्दुद्रावरक्षोधिपतिंहरीशः ॥ 36 ॥
तच्छैलशृङ्गम्बहुवृक्षसानुम्प्रगृह्यचिक्षेपनिशाचराय ।
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यचिच्छेदबाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ 37 ॥
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षेशृङ्गेविकीर्णेपतितेपृथिव्याम् ।
महाहिकल्पंशरमन्तकाभंसमादधेराक्षसलोकनाथः ॥ 38 ॥
सतङ्गृहीत्वाऽनिलतुल्यवेगंसविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।
बाणम्महेन्द्राशनितुल्यवेगञ्चिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः ॥ 39 ॥
ससायकोरावणबाहुमुक्तःशक्राशनिप्रख्यवपुश्शिताग्रः ।
सुग्रीवमासाद्यबिभेदवेगाद्गुहेरिताक्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ 40 ॥
ससायकार्तोविपरीतचेताःकूजन्पृथिव्यान्निपपातवीरः ।
तम्प्रेक्ष्यभूमौपतितंविसञ्ज्ञन्नेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः ॥ 41 ॥
ततोगवाक्षोगवयस्सुदंष्ट्रस्त्वथर्षभोज्योतिमुखोनलश्च ।
शैलान् समुत्पाट्यविवृद्धकायाःप्रदुद्रुवुस्तम्प्रतिराक्षसेन्द्रम् ॥ 42 ॥
तेषाम्प्रहारान् सचकारमोघान् रक्षोधिपोबाणशतैःशिताग्रैः ।
तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ 43 ॥
तेवानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्नानिपेतुर्भुविभीमकायाः ।
ततस्तुतद्वानरसैन्यमुग्रम्प्रच्छादयामाससबाणजालैः ॥ 44 ॥
तेवध्यमानाःपतिताःप्रवीरानानद्यमानाभयशल्यविद्धाः ।
शाखामृगारावणसायकार्ताजग्मुश्शरण्यंशरणंस्मरामम् ॥ 45 ॥
ततो महात्मा स धनुर् धनुष्मान् ।
आदाय रामह् सहरा जगाम ।
तं लक्ष्मणह् प्रान्जलिर् अभ्युपेत्य ।
उवाच वाक्यं परम अर्थ युक्तम् ॥ 46 ॥
काममार्यस्सुपर्याप्तोवधायास्यदुरात्मनः ।
विधमिष्याम्यहञ्चैतमनुजानीहिमांविभो ॥ 47 ॥
तमब्रवीन्महातेजारामस्सत्यपराक्रमः ।
गच्छयत्नपरश्चापिभवलक्ष्मण संयुगे ॥ 48 ॥
रावणोहिमहावीर्योरणेऽद्भुतपराक्रमः ।
त्रैलोक्येनापिसङ्क्रुद्धोदुष्प्रसह्योनसंशयः ॥ 49 ॥
तस्यच्छिद्राणिमार्गस्वस्वच्छिद्राणिचलक्ष्य ।
चक्षुषाधनुषायत्ना प्रक्षात्मानंसमाहितः ॥ 50 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वासपरिष्वज्याभिपूज्यच ।
अभिवाद्यतत् रामंययौसौमित्रिराहवम् ॥ 51 ॥
सरावणंवारणहस्तबाहुन्ददर्शभीमोद्यतदीप्तचापम् ।
प्रच्छादयन्तंशरवृष्टिजालैस्तान्वानराभनिन्नविकीर्णदेहान् ॥ 52 ॥
तमालोक्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः ।
निवार्यशरजालानिप्रदुद्रावसरावणम् ॥ 53 ॥
रथन्तस्यसमासाद्यबाहुमुद्यम्यदक्षिणम् ।
त्रासयन्रावणन्धीमान्हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 54 ॥
देवदानवगन्धर्वायक्षाश्चसहराक्षैसैः ।
अवश्यन्तुत्वयाभग्नावानरेभ्यस्तुतेभयम् ॥ 55 ॥
एषमेदक्षिणोबाहुःपञ्चशाखःसमुद्यतः ।
विधमिष्यतितेदेहाद्भूतात्मानञ्चिरोषितम् ॥ 56 ॥
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंरावणोभीमविक्रमः ।
संरक्तनयनःक्रोधादिदंवचनमब्रवीत् ॥ 57 ॥
क्षिप्रम्प्रहरनिःशङ्कंस्थिराङ्कीर्तिमवाप्नुहि ।
ततस्त्वाञ्ज्ञातविक्रान्तन्नाशयिष्यामिवानर ॥ 58 ॥
रावणस्यवचश्श्रुत्वावायुसूनुर्वचोऽब्रवीत् ।
प्रहृतंहिमयापूर्वमक्षन्तवसुतन्तव ॥ 59 ॥
एवमुक्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
आजघानानिलसुतन्तलेनोरसिवीर्यवान् ॥ 60 ॥
सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः ।
स्थित्वामुहूर्तन्तेजस्वीस्थैर्यङ्कृत्वामहामतिः ॥ 61 ॥
आजघानाभिसङ्कृद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।
ततस्ततेनाभिहतोवानरेणमहात्मना ॥ 62 ॥
दशग्रीवःसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।
सङ्ग्रामेतन्तथादृष्टवारावणन्तलताडितम् ॥ 63 ॥
ऋषयोवानराःसिद्धानेदुर्देवास्सहासुरैः ।
अथाऽश्वास्यमहातेजारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 64 ॥
साधुवानर वीर्येणश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
रावणेनैवमुक्तस्तुमारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ 65 ॥
धिगस्तुममवीर्येणयस्त्वञ्जीवसिरावण ।
सकृत्तुप्रहरेदानीन्दुर्भुद्धे किंविकत्थसे ॥ 66 ॥
ततस्त्वाम्मामिकामुष्टिर्नयिष्यतियमक्षयम् ।
तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ॥ 67 ॥
संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।
पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ॥ 68 ॥
हनूमान् वक्षसिव्यूढेसञ्चचालहतःपुनः ।
विह्वलन्तुतदादृष्टवाहनूमन्तम्महाबलम् ॥ 69 ॥
रथेनातिरथशशीघ्रन्नीलम्प्रतिसमभ्यगात् ।
राक्षसानामधिपतिर्धशग्रीवःप्रतापवान् ॥ 70 ॥
पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्माभिभेदिभिः ।
शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम् ॥ 71 ॥
सशरौघसमायस्तोनीलःकपिचमूपतिः ।
करेणेकैनेशैलाग्रंरक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ 72 ॥
हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः ।
विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुस्सरोषमिदमब्रवीत् ॥ 73 ॥
नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम् ।
अन्येनयुद्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम् ॥ 74 ॥
रावणोऽपिमहातेजास्तञ्च्छृङ्गंसप्तभिःशरैः ।
आजघानसुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णम्पपातह ॥ 75 ॥
तद्विकीर्णङ्गिरेश्शृङ्गन्दृष्टवाहरिचमूपतिः ।
कालानगिरिवजज्वालकोपेनपरवीरहा ॥ 76 ॥
सोऽश्वकर्णान्धान् शालांश्चूताश्चापिसुपुष्पितान् ।
अन्यांश्चविविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेपसंयुगे ॥ 77 ॥
सतान्वृक्षान् समासाद्यप्रतिचिच्छेदरावणः ।
अभ्यवर्षत्सुघोरेणशरवर्षेणपावकिम् ॥ 78 ॥
अभिवृष्टश्शरौघेणमेघेनेवमहाबलः ।
ह्रस्वङ्कृत्वाततोरूपन्ध्वजाग्रेनिपपातह ॥ 79 ॥
पावकात्मजमालोक्यध्वजाग्रेसमवस्थितम् ।
जज्वालरावणःक्रोधात्ततोनीलोननादच ॥ 80 ॥
ध्वजाग्रेधनुषश्चाग्रेकिरीटाग्रेचतंहरिम् ।
लक्ष्मणोऽथहनूमांश्चदृष्टवारामश्चविस्मिताः ॥ 81 ॥
रावणोऽपिमहातेजाःकपिलाघवविस्मितः ।
अस्त्रमाहारयामासदीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ 82 ॥
ततस्तेचुक्रुशुर्हृष्टालब्दलक्षाःप्लवङ्गमाः ।
नीललाघवसम्भ्रान्तन्दृष्टवारावणमाहवे ॥ 83 ॥
वानराणाञ्चनादेवसंरब्दोरावणस्तदा ।
सम्भ्रमाविष्टहृदयोनकिञ्चित्प्रत्यपद्यत ॥ 84 ॥
आग्नेयेनाधसंयुक्तङ्गृहीत्वारावणश्शरम् ।
ध्वजशीर्षस्थितंसीलमुदैक्षतनिशाचरः ॥ 85 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
कपेलाघवयुक्तोऽसिमाययापरयाऽनया ॥ 86 ॥
जीवितङ्खलुरक्षस्वयदिशक्तोऽपिवानर ।
तानितान्यात्मरूपाणिसृजसित्वमनेकशः ॥ 87 ॥
तथापित्वाम्मयामुक्तस्सायोकोऽस्त्रप्रयोजितः ।
जीवितम्परिरक्षन्तञ्जीविताद्भ्रंशयिष्यति ॥ 88 ॥
एवमुक्त्वामहाबाहूरावणोराक्षसेश्वरः ।
सन्धायबाणमस्त्रणचमूपतिमताडयत् ॥ 89 ॥
सोऽस्त्रयुक्तेनबाणेननीलोवक्षसिताडितः ।
निर्धह्यमानस्सहसानिपपातमहीतले ॥ 90 ॥
पितृमहात्म्यसंयोगात्मनश्चापितेजसा ।
जानुभ्यानुपतद्भूमौनतुप्राणैर्व्ययुज्यत ॥ 91 ॥
विसञ्ज्ञंवानरन्दृष्टवादशग्रीवोरणोत्सुकः ।
रथेनाम्बुदनादेनसौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ 92 ॥
आसाद्यरणमध्येतंवारयित्वास्थितोज्वलन् ।
धनुर्विष्फारयामासकम्पयन्निवमेदिनीम् ॥ 93 ॥
तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वोविष्फारयन्तन्धनुरप्रमेयम् ।
अभ्येहिमामद्यनिशाचरेन्द्रनवानरांस्त्वप्रतियोद्धुमर्हः ॥ 94 ॥
सतस्यवाक्यम्प्रतिपूर्णघोषञ्ज्याशब्दमुग्रञ्चनिशम्यराजा ।
आसाद्यसौमित्रिमवस्थितन्तङ्कोपान्वितोवाचमुवाचरक्षः ॥ 95 ॥
दिष्ट्यासिमेराघव दृष्टिमार्गम्प्राप्तोऽन्तगामीविपरीतबुद्धिः ।
अस्मिन् क्षणेयास्यसिमृत्युदेशंसम्पाद्यमानोममबाणजालैः ॥ 96 ॥
तमाहसौमित्रिरविस्मयानोगर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् ।
राजन्नगर्जन्तिमहाप्रभावाविकत्थसेपापकृतांवरिष्ठ ॥ 97 ॥
जानामिवीर्यन्तवराक्षसेन्द्रबलम्प्रतापञ्चपराक्रमञ्च ।
अवस्थितोऽहंशरचापपाणिरागच्छकिम्मोघविकत्थनेन ॥ 98 ॥
सएवमुक्तःकुपितस्ससर्जरक्षोथिपस्सप्तशरान् सुपुङ्खान् ।
तान्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रिपुङ्खैश्चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ 99 ॥
तान् प्रेक्षमाणस्सहसानिकृत्तानिकृत्तभोगानिवपन्नगेन्द्रान् ।
लङ्केश्वरःक्रोधवशञ्जगामससर्जचान्यान्निशितान्पृषत्कान् ॥ 100 ॥
सबाणवर्षन्तुववर्षतीव्रंरामानुजःकार्मुकसम्प्रयुक्तम् ।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैःशरांश्चचिच्छेदनचुक्षुभेच ॥ 101 ॥
सबाणजालान्यथतानितानिमोघानिपश्यंस्त्रिदशारिराजः ।
विसिस्मियेलक्ष्मणलाघवेनपुनश्चबाणान्निशितान्मुमोच ॥ 102 ॥
सलक्ष्मणश्चापिशरान् शिताग्रान्महेन्द्रतुल्योऽशनितुल्यवेगान् ।
सन्धायचापेज्वलनप्रकाशान् ससर्जरक्षोधिपतेर्वधाय ॥ 103 ॥
सतान् प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रःछित्वाचतन्लक्ष्मणमाजघान ।
शरेणकालाग्निसमप्रभेणस्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे ॥ 104 ॥
सलक्ष्मणोरावणसायकार्तश्चचालचापंशिधिलम्प्रगृह्य ।
पुनश्चसञ्ज्ञाम्प्रतिलभ्यकृच्छ्राच्चिच्छेदचापन्त्रिदशेन्द्रशत्रो ॥ 105 ॥
निकृत्तचापन्त्रिभिराजघानबाणैस्तदादाशरथिश्शिताग्रैः ।
ससायकार्तोविचचालराजाकृच्छ्राच्छसञ्ज्ञाम्पुनराससाद ॥ 106 ॥
सकृत्तचापःशरताडितश्चमेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः ।
जग्राहशक्तिंस्वयमुग्रशक्तिस्स्वयम्भुदत्तांयुधिदेवशत्रुः ॥ 107 ॥
सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।
चिक्षेपशक्तिन्तरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ॥ 108 ॥
तामापतन्तीम्भरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।
तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरन्दाशरथेर्विशालम् ॥ 109 ॥
सशक्तिमान् शक्तिसमाहतःसन् प्रजज्वालमुहुःरघुप्रवीरः ।
तंविह्वलन्तंसहसाभ्युपेत्यजग्राहराजातरसाभुजाभ्याम् ॥ 110 ॥
हिमवान् मन्दरोमेरुस्तैलोक्यंवासहामरैः ।
शक्यम्भुजाभ्यामुद्धर्तुन्नसङ् ख्येभरतानुजः ॥ 111 ॥
शक्त्याब्राह्म्याहिसौमित्रिस्ताडितास्तुस्तनान्तरे ।
विष्णोरचिन्यन्त्यंस्वम्भागमात्मानम्प्रत्यनुस्मरत् ॥ 112 ॥
ततोदानवदर्पघ्नंसौमित्रिन्देवकण्टकः ।
तम्पीडयित्वाबाहुभ्यान्नप्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ 113 ॥
अथवायुसुतःक्रुद्धोरावणंसमभिद्रवत् ।
आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रकल्पेनमुष्टिना ॥ 114 ॥
तेनमुष्टिप्रहारेणरावणोराक्षसेश्वरः ।
जानुभ्यामपतद्भूमौचचालचपपातच ॥ 115 ॥
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु ।
विघार्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाचिशत् ॥ 116 ॥
विसञ्ज्ञोमूर्च्छ्रितश्चासीन्नचस्थानंसमालभत् ।
विसञ्ज्ञंरावणन्दृष्टवासमरेभीमविक्रमम् ॥ 117 ॥
ऋषयोवानराश्चैवनेदुर्देवास्सवासवाः ।
हनूमानपितेजस्वीलक्ष्मणंरावणार्धितम् ॥ 118 ॥
आनयद्राघवाभ्याशम्बाहुभ्याम्परिगृह्यतम् ।
वायुसूनोःसुहृत्त्वेनभक्त्यापरमयाचसः ॥ 119 ॥
शत्रूणामप्रकम्प्योऽपिलघुत्वमगमत्कपेः ।
तंसमुत्सृज्यसाशक्तिःसौमित्रिंयुधिदुर्जयम् ॥ 120 ॥
रावणस्यरथेतस्मिन् स्थानम्पुनरुपागता ।
आश्वस्तश्चनिशल्यश्चलक्ष्मणश्शत्रुसूदनः ॥ 121 ॥
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानम्प्रत्यनुस्मरन् ।
रावणोऽपिमहातेजाःप्राप्यसञ्ज्ञाम्महाहवे ॥ 122 ॥
आददेनिशितान् बाणान् जग्राहचमहद्धमः ।
निपातितमहावीरान्द्रवन्तींवानरीञ्चमूम् ॥ 123 ॥
राघवस्तुरणेदृष्टवारावणंसमभिद्रवत् ।
अथैवमुपसङ्गम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 124 ॥
ममपृष्ठंसमारुह्यराक्षसंशास्तुमर्हसि ।
विष्णुर्यथागरुत्मन्तम्बलवन्तंसमाहितः ॥ 125 ॥
तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यंवायुपुत्रेणभाषितम् ।
आरुरोहमहाशूरम्बलवन्तम्महाकपिम् ॥ 126 ॥
रथस्थंरावणंसङ् ख्येददर्शमनुजाधिपः ।
तमालोक्यमहातेजाःप्रदुद्रावसराघवः ॥ 127 ॥
वैरोचनिवक्रुद्धोविष्णुरभ्युद्यतायुधः ।
ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंवज्रनिष्पेषनिस्वनम् ॥ 128 ॥
गिरागम्भीरयारामोराक्षसेन्द्रमुवाचह ।
तिष्ठतिष्ठममत्वंहिकृत्वाविप्रियमीदृशम् ॥ 129 ॥
क्वनुराक्षसशार्दूल गतोमोक्षमवाप्स्यसि ।
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान्वास्वयम्भुवैश्वानरशङ्करान्वा ।
गमिष्यसित्वन्दशवादिशोवातथापिमेनाद्यगतोविमोक्ष्यसे ॥ 130 ॥
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य ।
गच्छन्विषादं सहसाभ्युपेत्य ।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः ।
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ 131 ॥
एतेनचात्यद्भुतदर्शनानिशरैर्जवस्थानकृतालयानि ।
चतुर्धशान्यात्तवरायुधानिरक्षःसहस्राणिनिषूदितानि ॥ 132 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।
वायुपुत्रम्महावेगंवहन्तंराघवंरणे ॥ 133 ॥
रोषेणमहताविष्टःपूर्ववैरमनुस्मरन् ।
आजघानशरैर्दीप्स्सैःकालानलशिखोपमैः ॥ 134 ॥
राक्षसेनाहवेतस्यताडितस्यापिसायकैः ।
स्वभावतेजोयुक्तस्यभूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ 135 ॥
ततोरामोमहातेजारावणेनकृतव्रणम् ।
दृष्टवाप्लवगशार्दूलङ्क्रोधस्यवशमेयिवान् ॥ 136 ॥
तस्याभिसङ्क्रम्यरथंसचक्रंसाश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।
ससारथिंसाशनिशूलखडगंरामःप्रचिच्छेदशरैस्सुपुङ्खैः ॥ 137 ॥
अथेन्द्रशत्रुन्तरसाजघानबाणेनवज्राशनिसन्निभेन ।
भुजान्तरेव्यूढसुजातरूपेवज्रेणमेरुम्भगवानिवेन्द्रः ॥ 138 ॥
योवज्रपातशनिसन्निपातान्नचक्षुभेनापिचचालराजा ।
सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्चचालचापञ्चमुमोचवीरः ॥ 139 ॥
तंविह्वलन्तम्प्रसमीक्ष्यरामस्समाददेदीप्तमथार्थचन्द्रम् ।
तेनार्कवर्णंसहसाकिरीटञ्चिच्छेदरक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ 140 ॥
तन्निर्विषाशीविषसन्निकाशंशान्तार्चिषंसूर्यमिवाप्रकाशम् ।
गतश्रियङ्कृत्तकिरीटकूटमुवाचरामोयुधिराक्षसेन्द्रम् ॥ 141 ॥
कृतं त्वया कर्म महत्सुभीमम् ।
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम् ।
तस्मात्परिश्रान्त इति व्यवस्य ।
न्न त्वां शरैर्मऋत्युवशं नयामि ॥ 142 ॥
गच्छानुजानामिरणार्धितस्त्वम्प्रविश्यरात्रिञ्चरराजलङ्काम् ।
आश्वस्यनिर्याहिरथीचधन्वीतदाबलम्प्रेक्ष्यसिमेरथस्थः ॥ 143 ॥
सएवमुक्तोहतदर्पहर्षोनिकृत्तचापश्चहताश्वसूतः ।
शरार्दितःकृत्तमहाकिरीटोविवेशलङ्कांसहसास्मराजा ॥ 144 ॥
प्रविष्टेरजनीचरेन्द्रेमहाबलेदाववदेवशत्रौ ।
हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेनचकाररामःपरमाहवाग्रे ॥ 145 ॥
तस्मिन्प्रभन्नेत्रिदशेन्द्रशतौसुरासुराभूतगणादिशश्च ।
ससागरास्सर्षिमहोरगाश्चतथैवभूम्यम्बुचराश्चप्रहृष्टाः ॥ 146 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.