ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତମକ୍ଷୋଭ୍ଯବଲଂଲଙ୍କାଧିପତଯେଚରାଃ ।
ସୁଵେଲେରାଘଵଂଶୈଲେନିଵିଷ୍ଟମ୍ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍ ॥ 1 ॥
ଚାରାଣାଂରାଵଣଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାପ୍ରାପ୍ତଂରାମମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ଜାତୋଦ୍ଵେଗୋଽଭଵତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଶୀଘ୍ରମାଯାନ୍ତୁସର୍ଵେଵୈସୁସମାହିତାଃ ।
ଅଯନ୍ନୋମନ୍ତ୍ରକାଲୋହିସମ୍ପ୍ରପ୍ତାଇତିରାକ୍ଷସାଃ ॥ 3 ॥
ତସ୍ଯତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାମନ୍ତ୍ରିଣୋଽଭ୍ଯାଗମନ୍ ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ତତସ୍ସମନ୍ତ୍ରଯାମାସରାକ୍ଷସୈସ୍ସଚିଵୈସ୍ସହ ॥ 4 ॥
ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵାସଦୁର୍ଧର୍ଷଃକ୍ଷମଂଯତ୍ସମନନ୍ତରମ୍ ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵାସଚିଵାନ୍ପ୍ରଵିଵେଶସ୍ଵମାଲଯମ୍ ॥ 5 ॥
ତତୋରାକ୍ଷସମାହୂଯଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ମାଯାଵିଦମ୍ମହାମାଯଃପ୍ରାଵିଶଦ୍ଯତ୍ରମୈଥିଲୀ ॥ 6 ॥
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଞ୍ଚମାଯାଜ୍ଞମବ୍ରଵୀଦ୍ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ମୋହଯିଷ୍ଯାଵହେସୀତାମ୍ମାଯଯାଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 7 ॥
ଶିରୋମାଯାମଯଙ୍ଗୃହ୍ଯରାଘଵସ୍ଯନିଶାଚରଃ ।
ତ୍ଵମ୍ମାଂସମୁତିଷ୍ଠସ୍ଵମହଚ୍ଚସଶରନ୍ଧନୁଃ ॥ 8 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯାହଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋନିଶାଚରଃ ।
ଦର୍ଶଯାମାସତାମ୍ମାଯାଂସୁପ୍ରଯୁକ୍ତାଂସରାଵଣେ ॥ 9 ॥
ତସ୍ଯତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ରାଜାପ୍ରଦଦୌଚଵିଭୂଷଣମ୍ ।
ଅଶୋକଵନିକାଯାନ୍ତୁସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ ।
ଵୈରୃତାନାମଧିପତିସ୍ସଂଵିଵେଶମହାବଲଃ ॥ 10 ॥
ତତୋଦୀନାମଦୈନ୍ଯାର୍ହାନ୍ଦଦର୍ଶଧନଦାନୁଜଃ ॥ 11 ॥
ଅଧୋମୁଖୀଂଶୋକପରାମୁପଵିଷ୍ଟାମ୍ମହୀତଲେ ।
ଭର୍ତାରମେଵଧ୍ଯାଯନ୍ତୀମଶୋକଵଵିକାଙ୍ଗତାମ୍ ॥ 12 ॥
ଉପାସ୍ଯମାନାଙ୍ଘୋରାଭୀରାକ୍ଷସୀଭିରିତସ୍ତତଃ ।
ଉପସୃତ୍ଯତତସ୍ସୀତାମ୍ପ୍ରହର୍ଷନ୍ନାମକୀର୍ତଯନ୍ ॥ 13 ॥
ଇଦଞ୍ଚଵଚନନ୍ଧୃଷ୍ଟମୁଵାଚଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନାମଯାଭଦ୍ରେଯମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯଵଲ୍ଗସେ ।
ଖରହନ୍ତାସତେଭର୍ତାରାଘଵସ୍ସମରେହତଃ ॥ 14 ॥
ଛିନ୍ନନ୍ତେସର୍ଵତୋମୂଲନ୍ଦର୍ପସ୍ତେନିହତୋମଯା ।
ଵ୍ଯସନେନାତ୍ମନସ୍ସୀତେ ମମଭାର୍ଯାଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 15 ॥
ଵିସୃଜେମାମ୍ମତିମ୍ମୂଢେଃ କିମ୍ମୃତେନକରିଷ୍ଯସି ।
ଭଵସ୍ଵଭଦ୍ରେଃ ଭାର୍ଯାଣାଂସର୍ଵେସାମୀଶ୍ଵରୀମମ ॥ 16 ॥
ଅଲ୍ପପୁଣ୍ଯେଃ ନିଵୃତ୍ତାର୍ଥେଃ ମୂଢେଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନିଃ ।
ଶୃଣୁଭର୍ତୃଵଧଂସୀତେଃ ଘୋରଂଵୃତ୍ରଵଧଂଯଥା ॥ 17 ॥
ସମାଯାତସ୍ସମୁଦ୍ରାନ୍ତମ୍ମାଂହନ୍ତୁଙ୍କିଲରାଘଵଃ ।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଣୀତେନବଲେନମହତାଵୃତଃ ॥ 18 ॥
ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟସ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯପୀଡ୍ଯତୀରମଥୋତ୍ତରମ୍ ।
ବଲେନମହତାରାମୋଵ୍ରଜତ୍ଯସ୍ତନ୍ଦିଵାକରେ ॥ 19 ॥
ଅଥାଧ୍ଵନିପରିଶ୍ରାନ୍ତମର୍ଧରାତ୍ରେସ୍ଥିତମ୍ବଲମ୍ ।
ସୁଖସୁପ୍ତଂସମାସାଦ୍ଯଚାରିତ୍ରମ୍ପ୍ରଥମଞ୍ଚରୈଃ ॥ 20 ॥
ତତ୍ପ୍ରହସ୍ତପ୍ରଣୀତେନବଲେନମହତାମମ ।
ବଲମସ୍ଯହତଂରାତ୍ରୌଯତ୍ରରାମସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 21 ॥
ପଟ୍ଟସାନ୍ପରିଘାଂଶ୍ଚକ୍ରାନ୍ଦଣ୍ଡାନ୍ମହାଯଶାନ୍ ।
ବାଣଜାଲାନିଶୂଲାନିଭାସ୍ଵରାନ୍କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍ ॥ 22 ॥
ଯଷ୍ଟୀଶ୍ଚତୋମରାନ୍ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚକ୍ରାଣିମୁସଲାନିଚ ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯୋଦ୍ଯମ୍ଯରକ୍ଷୋଭିର୍ଵାନରେଷୁନିପାତିତାମ୍ ॥ 23 ॥
ଅଥସୁପ୍ତସ୍ଯରାମସ୍ଯପ୍ରହସ୍ତେନପ୍ରମାଥିନା ।
ଅସକ୍ତଙ୍କୃତହସ୍ତେନଶିରଶ୍ଛିନ୍ନମ୍ମହାସିନା ॥ 24 ॥
ଵିଭୀଷଣସ୍ସମୁତ୍ପତ୍ଯନିଗୃହୀତୋଯଦୃଚ୍ଛଯା ।
ଦିଶଃପ୍ରଵ୍ରାଜିତସ୍ସର୍ଵୈସ୍ସର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃପ୍ଲଵଗୈସ୍ସହା ॥ 25 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵୋଗ୍ରୀନଯାସୀତେଭଗ୍ନଯାପ୍ଲଵଗାଧିପଃ ।
ନିରସ୍ତହନୁକଶ୍ଶେତେହନୁମାନ୍ରାକ୍ଷସୈର୍ହତଃ ॥ 26 ॥
ଜାମ୍ବଵାନଥଜାନୁଭ୍ଯାମୁତ୍ପତନ୍ନିହତୋଯୁଧି ।
ପଟ୍ଟସୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନୋନିକୃତ୍ତଃପାଦପୋଯଥା ॥ 27 ॥
ମୈନ୍ଦଶ୍ଚଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୋଭୌନିହତୌଵାନରର୍ଷଭୌ ॥ 28 ॥
ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ତୌରୁଦନ୍ତୌଚରୁଧିରେଣସମୁକ୍ଷିତୌ ।
ଅସିନାଵ୍ଯାଯତୌଛିନ୍ନୌମଧ୍ଯେହ୍ଯରିନିଷୂଦନୌ ॥ 29 ॥
ଅନୁତିଷ୍ଠତିମେଦିନ୍ଯାମ୍ପନସଃପନସୋଯଥା ॥ 30 ॥
ନାରାଚୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚିନ୍ନଶ୍ଶେତେଦର୍ଯାନ୍ଦରୀମୁଖଃ ।
କୁମୁଦସ୍ତୁମହାତେଜାନିଷ୍କୂଜନ୍ସାଯକୈଃ କୃତଃ ॥ 31 ॥
ଅଙ୍ଗଦୋବହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନଶ୍ଶରୈରାସାଦ୍ଯରାକ୍ଷସୈଃ ।
ପତିତୋରୁଧିରୋଦ୍ଗାରୀକ୍ଷିତୌନିପତିତାଙ୍ଗଦଃ ॥ 32 ॥
ହରଯୋମଥିତାନାଗୈରଥଜାତୈସ୍ତଥାପରେ ।
ଶଯିତାମୃଦିତାଶ୍ଚାଶ୍ଵୈର୍ଯାଯୁଵେଗୈରିଵାମ୍ବୁଦାଃ ॥ 33 ॥
ପ୍ରହୃତାଶ୍ଚପରେତ୍ରସ୍ତାହସ୍ଯମାନାଜଘନ୍ଯତଃ ।
ଅଭିଦ୍ରୁତାସ୍ତୁରକ୍ଷୋଭିସ୍ସିଂହୈରିଵମହାଦ୍ଵିପାଃ ॥ 34 ॥
ସାଗରେପତିତାଃକେଚିତ୍କେଚିଗ୍ଦଗନମାଶ୍ରିତାଃ ।
ଋକ୍ଷାଵୃକ୍ଷାନୁପାରୂଢାଵାନରୀଂଵୃତ୍ତିମାଶ୍ରିତାଃ ॥ 35 ॥
ସାଗରସ୍ଯଚତୀରେଷୁଶୈଲେଷୁଚଵନେଷୁଚ ।
ପିଙ୍ଗଲାସ୍ତେଵିରୂପାକ୍ଷୈର୍ବହୁଭିର୍ବହଵୋହତାଃ ॥ 36 ॥
ଏଵନ୍ତଵହତୋଭର୍ତାସସୈନ୍ଯୋମମସେନଯା ।
କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂରଜୋଧ୍ଵସ୍ତମିଦଞ୍ଚସ୍ଯାହୃତଂଶିରଃ ॥ 37 ॥
ତତଃପରମଦୁର୍ଧର୍ଷୋରାଵଣୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ସୀତାଯାମୁପଶନ୍ତ୍ଯାଂରାକ୍ଷସୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 38 ॥
ରାକ୍ଷସଙ୍କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵନ୍ତ୍ଵମାନଯ ।
ଯେନତଦ୍ରାଘଵଶିରସ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମାତ୍ସ୍ଵଯମାହୃତମ୍ ॥ 39 ॥
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ତତୋଗୃହ୍ଯଶିରସ୍ତତ୍ସଶରାସନମ୍ ।
ପ୍ରଣାମଂଶିରସାକୃତ୍ଵାରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ଥିତଃ ॥ 40 ॥
ତମବ୍ରଵୀତ୍ତତୋରାଜାରାଵଣୋରାକ୍ଷସଂସ୍ଥିତମ୍ ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵମ୍ମହାଜିହ୍ଵଂସମୀପପରିଵର୍ତିନମ୍ ॥ 41 ॥
ଅଗ୍ରତଃକୁରୁସୀତାଯାଶ୍ଶୀଘ୍ରନ୍ଦାଶରଧେଶଶିରଃ ।
ଅଵସ୍ଥାମ୍ପଶ୍ଚିମାମ୍ଭର୍ତୁଃକୃପଣାସାଧୁପଶ୍ଯତୁ ॥ 42 ॥
ଏଵମୁକ୍ତନ୍ତୁତଦ୍ରକ୍ଷଶଶିରସ୍ତତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ ।
ଉପନିକ୍ଷିପ୍ଯସୀତାଯାଃକ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରଧୀଯତ ॥ 43 ॥
ରାଵଣଶ୍ଚାପିଚିକ୍ଷେପଭସ୍ଵରଙ୍କାର୍ମୁକମ୍ମହତ୍ ।
ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁଵିଖ୍ଯାତଂସୀତାମିଦମୁଵାଚହ ॥ 44 ॥
ଇଦନ୍ତୁତଵରାମସ୍ଯକାର୍ମୁକଞ୍ଜ୍ଯାସମାଯୁତମ୍ ।
ଇହପ୍ରହସ୍ତେନାନୀତଂହତ୍ଵାତନ୍ନିଶିମାନୁଷମ୍ ॥ 45 ॥
ସଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵେନସହୈଵତଚ୍ଛିରୋଧନୁଶ୍ଚଭୂମୌଵିନିକୀର୍ଯରାଵଣଃ ।
ଵିଦେହରାଜସ୍ଯସୁତାଂଯଶସ୍ଵିନୀନ୍ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତାମ୍ଭଵମେଵଶାନୁଗା ॥ 46 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।
सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टम्प्रत्यवेदयन् ॥ 1 ॥
चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामम्महाबलम् ।
जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।
अयन्नोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ॥ 3 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।
ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ॥ 4 ॥
मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।
विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ॥ 5 ॥
ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वम्महाबलम् ।
मायाविदम्महामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ॥ 6 ॥
विद्युज्जिह्वञ्चमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।
मोहयिष्यावहेसीताम्माययाजनकात्मजाम् ॥ 7 ॥
शिरोमायामयङ्गृह्यराघवस्यनिशाचरः ।
त्वम्मांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरन्धनुः ॥ 8 ॥
एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।
दर्शयामासताम्मायांसुप्रयुक्तांसरावणे ॥ 9 ॥
तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।
अशोकवनिकायान्तुसीतादर्शनलालसः ।
वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ॥ 10 ॥
ततोदीनामदैन्यार्हान्ददर्शधनदानुजः ॥ 11 ॥
अधोमुखींशोकपरामुपविष्टाम्महीतले ।
भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकाङ्गताम् ॥ 12 ॥
उपास्यमानाङ्घोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।
उपसृत्यततस्सीताम्प्रहर्षन्नामकीर्तयन् ॥ 13 ॥
इदञ्चवचनन्धृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।
सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।
खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ॥ 14 ॥
छिन्नन्तेसर्वतोमूलन्दर्पस्तेनिहतोमया ।
व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ॥ 15 ॥
विसृजेमाम्मतिम्मूढेः किम्मृतेनकरिष्यसि ।
भवस्वभद्रेः भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ॥ 16 ॥
अल्पपुण्येः निवृत्तार्थेः मूढेः पण्डितमानिनिः ।
शृणुभर्तृवधंसीतेः घोरंवृत्रवधंयथा ॥ 17 ॥
समायातस्समुद्रान्तम्मांहन्तुङ्किलराघवः ।
वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ॥ 18 ॥
सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।
बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तन्दिवाकरे ॥ 19 ॥
अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितम्बलम् ।
सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रम्प्रथमञ्चरैः ॥ 20 ॥
तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।
बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 21 ॥
पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।
बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ॥ 22 ॥
यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।
उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातिताम् ॥ 23 ॥
अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।
असक्तङ्कृतहस्तेनशिरश्छिन्नम्महासिना ॥ 24 ॥
विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।
दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ॥ 25 ॥
सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।
निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ॥ 26 ॥
जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।
पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ॥ 27 ॥
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ॥ 28 ॥
निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।
असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ॥ 29 ॥
अनुतिष्ठतिमेदिन्याम्पनसःपनसोयथा ॥ 30 ॥
नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यान्दरीमुखः ।
कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकैः कृतः ॥ 31 ॥
अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।
पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ॥ 32 ॥
हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।
शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ॥ 33 ॥
प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।
अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ॥ 34 ॥
सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।
ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ॥ 35 ॥
सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।
पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ॥ 36 ॥
एवन्तवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।
क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदञ्चस्याहृतंशिरः ॥ 37 ॥
ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।
सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ॥ 38 ॥
राक्षसङ्क्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वन्त्वमानय ।
येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ॥ 39 ॥
विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।
प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ॥ 40 ॥
तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।
विद्युज्जिह्वम्महाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ॥ 41 ॥
अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रन्दाशरधेशशिरः ।
अवस्थाम्पश्चिमाम्भर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ॥ 42 ॥
एवमुक्तन्तुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।
उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ॥ 43 ॥
रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरङ्कार्मुकम्महत् ।
त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ॥ 44 ॥
इदन्तुतवरामस्यकार्मुकञ्ज्यासमायुतम् ।
इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातन्निशिमानुषम् ॥ 45 ॥
सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।
विदेहराजस्यसुतांयशस्विनीन्ततोऽब्रवीत्ताम्भवमेवशानुगा ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.