શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
ભ્રાતરન્નિહતન્દૃષ્ટવાશયાનન્નિર્જિતંરણે ।
શોકવેગપરીતાત્માવિલલાપવિભીષણઃ ॥ 1 ॥
વીર વિક્રાન્ત વિખ્યાત પ્રવીણ નયકોવિદ ।
મહાર્હાશયનોપેતકિંશેષેનિહતોભુવિ ॥ 2 ॥
વિક્ષિપ્યદીર્ઘૌનિશ્ચેષ્ટૌભુજાવઙ્ગભૂષિતૌ ।
મુકુટેનાપવૃત્તેનભાસ્કરાકારવર્ચસા ॥ 3 ॥
દંવીરસમ્પ્રાપ્તંયન્મયાપૂર્વમીરિતમ્ ।
કામમોહપરીતસ્યયત્તન્નરુચિતન્તવ ॥ 4 ॥
યન્નદર્પાત્પ્રહસ્તોવાનેન્દ્રજિન્નાપરેજનાઃ ।
ન કુમ્બકર્ણોઽતિરથોનાતિકાયોનરાન્તકઃ ॥ 5 ॥
ન સ્વયન્ત્વમમન્યેથાસ્તસ્યોદર્કોઽયમાગતઃ ।
ગતસ્સેતુસ્સુનીતીનાઙ્ગતોધર્મસ્યવિગ્રહઃ ॥ 6 ॥
ગતસ્સત્ત્વસ્યસઙ્ક્ષેપઃપ્રસ્તાવાનાઙ્ગતિર્ગતા ।
આદિત્યઃપતિતોભૂમૌમગ્નસ્તમસિચન્દ્રમાઃ ॥ 7 ॥
ચિત્રભાનુઃપ્રશાન્તાર્ચિર્વ્યવસાયોનિરુદ્યમઃ ।
અસ્મિન્નિપતિતેવીરે ભૂમૌશસ્ત્રભૃતાંવરે ॥ 8 ॥
સૌમિત્રિં સત્ત્વસમ્પન્નં લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્ ।
વિભીષણમિમં સૌમ્ય લઙ્કાયામભિષેચય ॥ 9 ॥
ધૃતિપ્રવાલઃપ્રસહ્યાગ્ય્રપુષ્પસ્તપોબલશ્શૌર્યનિબદ્ધમૂલઃ ।
રણેમહાન્રાક્ષસરાજવૃક્ષઃસમ્મર્દિતોરાઘવમારુતેન ॥ 10 ॥
તેજોવિષાણઃકુલવંશવંશઃકોપપ્રસાદાપરગાત્રહસ્તઃ ।
ઇક્ષ્વાકુસિંહાવગૃહીતદેહઃસુપ્તઃક્ષિતૌરાવણગન્ધહસ્તી ॥ 11 ॥
પરાક્રમોત્સાહવિજૃમ્ભિતાર્ચિર્નિઃશ્વાસધૂમસ્સ્વબલપ્રતાપઃ ।
પ્રતાપવાન્સમ્યતિરાક્ષસાગ્નિર્વિર્વાપિતોરામપયોધરેણ ॥ 12 ॥
સિંહરક્ષલાઙ્ગૂલકકુદ્વિષાણઃપરાભિજિદ્ગન્ધનગન્ધહસ્તી ।
રક્ષોવૃષશ્ચાપલકર્ણચક્ષુઃક્ષિતીશ્વરવ્યાઘ્રહતોઽવસન્નઃ ॥ 13 ॥
વદન્તંહેતુમદ્વાક્યમ્પરિદૃષ્ટાર્થનિશ્ચયમ્ ।
રામઃશોકસમાવિષ્ટમિત્યુવાચવિભીષણમ્ ॥ 14 ॥
નાયંવિનષ્ટોનિશ્ચેષ્ટસ્સમરેચણ્ડવિક્રમઃ ।
અત્યુન્નતમહોત્સાહઃપતિતોઽયમશઙ્કિતઃ ॥ 15 ॥
નૈવંવિનષ્ટાઃશોચ્યન્તેક્ષત્રધર્મવ્યવસ્થિતાઃ ।
વૃધદિમાશંસમાનાયેનિપતન્તિરણાજિરે ॥ 16 ॥
યેનસેન્દ્રાસ્ત્રયોલોકાસ્ત્રાસિતાયુધિધીમતા ।
તસ્મિન્કાલસમાયુક્તે ન કાલઃપરિશોચિતુમ્ ॥ 17 ॥
નૈકાન્તવિજયોયુદ્ધેભૂતપૂર્વઃકદાચન ।
પરૈરાહન્યતેવીરઃપરાન્વાહન્તિસંયુગે ॥ 18 ॥
સ તદ્રાજ્યં મહત્પ્રાપ્ય રામદત્તં વિભીષણઃ ।
પ્રકૃતીઃ સાન્ત્યયિત્વા ચ તતો રામમુપાગમત્ ॥ 19 ॥
તદેવન્નિશ્ચયન્દૃષ્ટવાતત્ત્વમાસ્થાયવિજ્વરઃ ।
યદિહાનન્તરઙ્કાર્યઙ્કલ્પ્યન્તદનુચિન્તય ॥ 20 ॥
મુક્તવાક્યંવિક્રાન્તંરાજપુત્રંવિભીષણઃ ।
ઉવાચશોકસન્તપ્તોભ્રાતુર્હિતમનન્તરમ્ ॥ 21 ॥
યોઽયંવિમર્દેષ્વવિભગ્નપૂર્વઃસુરૈસ્સમસ્થેરપિવાસવેન ।
ભવન્તમાસાદ્યરણેવિભગ્નોવેલામિવાસાદ્યયથાસમુદ્રઃ ॥ 22 ॥
અનેનદત્તાનિવનીપકેષુભુક્તાશ્ચભોગાનિભૃતાશ્ચભૃત્યાઃ ।
ધનાનિમિત્રેષુસમર્પિતાનિવૈરાણ્યમિત્રેષુનિપાતિતાનિ ॥ 23 ॥
એષોહિતાગ્નિશ્ચઃમહાતપાશ્ચવેદાન્તગઃકર્મસુચાગ્ય્રશૂરઃ ।
એતસ્યયત્પ્રેતગતસ્યકૃત્યન્તત્કર્તુમિચ્છામિતવપ્રસાદાત્ ॥ 24 ॥
મરણાન્તાનિવૈરાણિનિર્વૃત્તંવઃપ્રયોજનમ્ ।
ક્રિયતામસ્યસંસ્કારોમમાપ્યેષયથાતવ ॥ 25 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |
śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |
mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||
vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |
mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||
daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |
kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||
yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |
na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||
na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |
gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||
gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |
ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||
citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |
asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||
saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||
dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |
raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||
tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |
ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||
parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |
pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||
siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |
rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||
vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |
rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||
nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |
atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||
naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |
vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||
yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |
tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||
naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |
parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||
sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |
prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||
tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |
yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||
muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |
uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||
yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |
bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||
anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |
dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||
eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |
etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||
maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ।
भ्रातरन्निहतन्दृष्टवाशयानन्निर्जितंरणे ।
शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ॥ 1 ॥
वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।
महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ॥ 2 ॥
विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।
मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ॥ 3 ॥
दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।
काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितन्तव ॥ 4 ॥
यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।
न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ॥ 5 ॥
न स्वयन्त्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।
गतस्सेतुस्सुनीतीनाङ्गतोधर्मस्यविग्रहः ॥ 6 ॥
गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानाङ्गतिर्गता ।
आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ॥ 7 ॥
चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।
अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ॥ 8 ॥
सौमित्रिं सत्त्वसम्पन्नं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विभीषणमिमं सौम्य लङ्कायामभिषेचय ॥ 9 ॥
धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।
रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ॥ 10 ॥
तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ॥ 11 ॥
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।
प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ॥ 12 ॥
सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ 13 ॥
वदन्तंहेतुमद्वाक्यम्परिदृष्टार्थनिश्चयम् ।
रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ॥ 14 ॥
नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।
अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ॥ 15 ॥
नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।
वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ॥ 16 ॥
येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।
तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ॥ 17 ॥
नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।
परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ॥ 18 ॥
स तद्राज्यं महत्प्राप्य रामदत्तं विभीषणः ।
प्रकृतीः सान्त्ययित्वा च ततो राममुपागमत् ॥ 19 ॥
तदेवन्निश्चयन्दृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।
यदिहानन्तरङ्कार्यङ्कल्प्यन्तदनुचिन्तय ॥ 20 ॥
मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।
उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ 21 ॥
योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।
भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ॥ 22 ॥
अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।
धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ॥ 23 ॥
एषोहिताग्निश्चःमहातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।
एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यन्तत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ॥ 24 ॥
मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।
क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |
śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |
mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||
vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |
mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||
daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |
kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||
yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |
na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||
na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |
gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||
gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |
ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||
citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |
asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||
saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||
dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |
raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||
tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |
ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||
parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |
pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||
siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |
rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||
vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |
rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||
nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |
atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||
naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |
vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||
yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |
tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||
naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |
parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||
sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |
prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||
tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |
yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||
muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |
uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||
yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |
bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||
anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |
dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||
eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |
etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||
maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.