Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 112 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Sinhala meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Sinhala

විභීෂණ තෙම සහෝදරයා රණබිමෙහි මරණයට පත්ව ඇති ආකාරය දැක ශෝකයෙන් විලාප කීය. රාමයන් විභීෂණයන්ට කියා සිටියේ මෙසේ නැසුණවුන් ගැන ශෝක නොවිය යුතු බවත්, යුද්ධයේදී එක් පැත්තකට පමණක් ජය ලැබීම පෙර නොවූ බවත්ය. විභීෂණ තම අමාත්‍යයන් සමඟි කරවා රාම අභියසට පැමිණ, මළවුන් අතරට ගිය ඔහුට කළ යුතු අවසන් කටයුතු රාමගේ ප්‍රසාදයෙන් කිරීමට කැමැත්ත පළ කළේය. වෛරය මරණයෙන් කෙළවර වන බවත්, ඔහුගේ අවසන් කටයුතු කළ යුතු බවත් රාම පැවසීය.

AI-generated · not yet verified

The Sinhala meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Bengali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Bengali

বাল্মীকি রামায়ণের যুদ্ধকাণ্ডের ১১২তম সর্গে রাবণের মৃত্যুর পর বিভীষণ শোকে বিলাপ করেন এবং রাম তাঁকে সান্ত্বনা দেন। রাম বলেন, ক্ষত্রধর্মে প্রতিষ্ঠিত বীর যোদ্ধারা যুদ্ধে নিহত হলে তাদের জন্য শোক করা উচিত নয়, কারণ যুদ্ধে জয়-পরাজয় অনিবার্য। রাম বিভীষণকে লক্ষ্মণসহ লঙ্কায় অভিষিক্ত হতে বলেন এবং বিভীষণ সেই রাজ্য পেয়ে প্রজাদের সান্ত্বনা দিয়ে রামের কাছে আসেন। এরপর বিভীষণ রাবণের সৎকারাদি কার্য রামের অনুমতি নিয়ে করতে ইচ্ছা প্রকাশ করেন, এবং রাম বলেন শত্রুতা মৃত্যু পর্যন্তই থাকে, এখন শেষকৃত্য সম্পন্ন করা উচিত।

AI-generated · not yet verified

The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ।

Shloka 1

भ्रातरन्निहतन्दृष्टवाशयानन्निर्जितंरणे ।
शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ॥ 1 ॥

bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |
śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||

হে ভ্রাতা, রণে নিহত ও পরাজিত হয়ে শয্যায় শায়িত তোমাকে দেখে শোকের বেগে আচ্ছন্ন হয়ে বিভীষণ বিলাপ করতে লাগলেন। ^AI

සහෝදරයා රණබිමෙහි මරණයට පත්ව ඇති බවත්, ඔහු අවසන් වරට සයනය කළ ආකාරයත්, රණෙහි පරාජයට පත්ව ඇති බවත් දුටු විභීෂණ තෙම ශෝකයේ වේගයෙන් වෙළී ගිය සිතින් විලාප කීය. ^AI

Shloka 2

वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।
महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ॥ 2 ॥

vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |
mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||

হে বীর, পরাক্রান্ত, বিখ্যাত, দক্ষ ও নীতিবিশারদ, মহামূল্য শয্যায় শায়িত তুমি কেন এভাবে ভূমিতে নিহত হলে? ^AI

වීරය, වික්‍රමාන්විතය, කීර්තිමත් තැනැත්ත, දක්ෂය, නීතියෙහි දක්ෂය, මහාර්හ වූ යහන් ඇති තැනැත්ත, ඔබ කිසිවක් ඉතිරි නොකොට මෙලෙස පොළොවෙහි මරණයට පත්ව සිටින්නේ කෙසේද? ^AI

Shloka 3

विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।
मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ॥ 3 ॥

vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |
mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||

দীর্ঘ ও নিশ্চেষ্ট দুই বাহু বিস্তৃত হয়ে আছে, যা অঙ্গের অলংকারে ভূষিত; সূর্যের মতো কান্তিযুক্ত মস্তকটি এদিকে সরে পড়েছে। ^AI

දිගු වූ, නිශ්චල වූ, ශරීරාභරණයෙන් සැරසුණු භුජා දෙක විසිරී ඇත; බැහැර වැටුණු, සූර්යයාගේ ආකාරයෙන් බැබළෙන වර්ණය ඇති මුකුටයද එසේය. ^AI

Shloka 4

दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।
काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितन्तव ॥ 4 ॥

daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |
kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||

হে বীর, কাম ও মোহে আচ্ছন্ন হয়ে আমি পূর্বে যা বলেছিলাম, তা তোমার পছন্দ হয়নি। ^AI

වීරය, ඔබ මා විසින් පෙර කී ලෙස ක්‍රියා කළේ නම් මෙය සිදු නොවන්නට තිබුණි; කාමයෙන් හා මෝහයෙන් වෙළී ගිය මා විසින් කියන ලද එය ඔබට රුචි නොවීය. ^AI

Shloka 5

यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।
न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ॥ 5 ॥

yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |
na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||

যা প্রহস্ত, ইন্দ্রজিৎ বা অন্য কেউ দর্পভরে করেনি, যা মহারথী কুম্ভকর্ণ বা নরান্তক অতিকায়ও করেনি। ^AI

එබැවින් අහංකාරයෙන් ප්‍රහස්ත, ඉන්ද්‍රජිත් හෝ අනෙක් අය, මහා රථයාණන් කුම්භකර්ණ, මහා කාය ඇති නරාන්තක යන කිසිවෙක් ඔබ නොසැලකූහ. ^AI

Shloka 6

न स्वयन्त्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।
गतस्सेतुस्सुनीतीनाङ्गतोधर्मस्यविग्रहः ॥ 6 ॥

na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |
gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||

তুমি নিজেও তা ভাবনি; তার এই পরিণাম এসে গেছে। সুनीতির সেতু চলে গেছে, ধর্মের মূর্তি চলে গেছে। ^AI

ඔබද ඔබ ගැන නොසිතුවෙහිය; එහි ප්‍රතිඵලය මෙයයි. යහපත් නීතියේ සේතුව ගියේය; ධර්මයේ මූර්තිය ගියේය. ^AI

Shloka 7

गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानाङ्गतिर्गता ।
आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ॥ 7 ॥

gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |
ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||

সত্ত্বের সংক্ষেপ চলে গেছে, প্রস্তাবনার গতি চলে গেছে; সূর্য ভূমিতে পতিত হয়েছে, চন্দ্র তমসায় মগ্ন হয়েছে। ^AI

සත්ත්වයේ සංක්ෂේපය ගියේය; ප්‍රස්තාවන්ගේ ගමන ගියේය. ආදිත්‍යයා පොළොවෙහි වැටුණි; චන්ද්‍රයා අන්ධකාරයෙහි ගිලුණි. ^AI

Shloka 8

चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।
अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ॥ 8 ॥

citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |
asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||

শস্ত্রধারীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ এই বীর ভূমিতে পতিত হলে অগ্নির শিখা প্রশান্ত হয়েছে, আর উদ্যম নিষ্ক্রিয় হয়েছে। ^AI

චිත්‍රභානුගේ ගිනිදැල් නිවී ගියේය; උත්සාහය නිරුත්සාහය බවට පත්විය. ශස්ත්‍රධාරීන් අතර උතුම් වූ ඒ වීරයා පොළොවෙහි වැටී සිටින විට මෙසේය. ^AI

Shloka 9

सौमित्रिं सत्त्वसम्पन्नं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विभीषणमिमं सौम्य लङ्कायामभिषेचय ॥ 9 ॥

saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||

হে সৌম্য, সত্ত্বগুণে সম্পন্ন, শুভলক্ষণযুক্ত সৌমিত্রি লক্ষ্মণকে এবং এই বিভীষণকে লঙ্কায় অভিষিক্ত কর। ^AI

සෞමිත්‍රියාණන් වන, සත්ත්ව ගුණයෙන් යුත්, ශුභ ලක්ෂණ ඇති ලක්ෂ්මණයන් ද, මේ විභීෂණයන් ද, සෞම්‍යය, ලංකාවෙහි අභිෂේක කරන්න. ^AI

Shloka 10

धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।
रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ॥ 10 ॥

dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |
raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||

ধৈর্যরূপী কিশলয়যুক্ত, দুর্দমনীয় ও শ্রেষ্ঠ পুষ্পযুক্ত, তপোবলে ও শৌর্যে দৃঢ়মূল, সেই মহান রাক্ষসরাজরূপী বৃক্ষ রাঘবরূপী মরুতের আঘাতে সম্পূর্ণ বিধ্বস্ত হয়েছে। ^AI

ධෛර්යය නමැති දළු ඇති, බලයෙන් උපන් අග්‍ර පුෂ්ප ඇති, තපෝ බලය නමැති මුල ඇති, ශූරත්වයෙන් බැඳුණු මුල් ඇති, යුද්ධයෙහි මහා රාක්ෂස රජ නමැති වෘක්ෂය රාඝව මාරුතයෙන් බිඳ දමන ලදී. ^AI

Shloka 11

तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ॥ 11 ॥

tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |
ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||

তেজরূপী শিংযুক্ত, কুল ও বংশরূপী গ্রীবাযুক্ত, ক্রোধ ও প্রসাদরূপী পার্শ্ব ও হস্তযুক্ত, ইক্ষ্বাকুবংশীয় সিংহ কর্তৃক দেহ আক্রান্ত, সেই রাবণরূপী গন্ধহস্তী ভূমিতে শায়িত হয়েছে। ^AI

තේජස නමැති අං ඇති, කුල වංශය නමැති වංශය ඇති, කෝපය හා ප්‍රසාදය නමැති අන්‍ය අවයව හා අත් ඇති, ඉක්ෂ්වාකු සිංහයා විසින් ග්‍රහණය කරන ලද ශරීර ඇති, රාවණ නමැති ගජ භූමියෙහි සයනය කරයි. ^AI

Shloka 12

पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।
प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ॥ 12 ॥

parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |
pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||

পরাক্রম ও উৎসাহে বিস্ফারিত অগ্নিশিখাযুক্ত, নিঃশ্বাসরূপী ধূমযুক্ত, স্ববলরূপী প্রতাপযুক্ত, সেই প্রতাপশালী রাক্ষসরূপী অগ্নি রামরূপী জলধারার দ্বারা সম্পূর্ণ নির্বাপিত হয়েছে। ^AI

පරාක්‍රමය හා උත්සාහය නමැති දැල්වෙන ගිනිසිළු ඇති, නිශ්වාසය නමැති දුම ඇති, තම බලයේ ප්‍රතාපය ඇති, ප්‍රතාපවත් වූ, සංයමයෙන් යුත් රාක්ෂස නමැති ගින්න රාම නමැති ජලධරයා විසින් නිවා දමන ලදී. ^AI

Shloka 13

सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ 13 ॥

siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |
rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||

সিংহরূপী লাঙ্কার লাঙুল ও ককুদ এবং শিংযুক্ত, শত্রুজয়ী গন্ধনগরূপী গন্ধহস্তী, রাক্ষসরূপী বৃষ, চঞ্চল কর্ণ ও চক্ষুযুক্ত, সেই ভূপতিরূপী ব্যাঘ্রের আঘাতে নিহত হয়ে ভূমিতে পতিত হয়েছে। ^AI

සිංහයා නමැති රක්ෂයාගේ වල්ගය හා කූඤ්ඤය අං ඇති, සතුරන් පරාජය කරන, ගන්ධ නමැති ගඳ ඇති හස්තියා, රාක්ෂස නමැති ගොනා, චපල නමැති කන් හා ඇස් ඇති, රජු නමැති ව්‍යාඝ්‍රයා විසින් මරණ ලදුව වැටී ඇත. ^AI

Shloka 14

वदन्तंहेतुमद्वाक्यम्परिदृष्टार्थनिश्चयम् ।
रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ॥ 14 ॥

vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |
rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||

যিনি যুক্তিসঙ্গত বাক্য বলছিলেন এবং যিনি অর্থের নিশ্চয়তা প্রত্যক্ষ করেছেন, শোকে আচ্ছন্ন সেই বিভীষণকে রাম এই কথা বললেন। ^AI

හේතු සහිත වචන කියන, අර්ථය නිශ්චය කර බැලූ, ශෝකයෙන් වැදුණු විභීෂණයන්ට රාමයන් මෙසේ කීවේය. ^AI

Shloka 15

नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।
अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ॥ 15 ॥

nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |
atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||

এই প্রচণ্ডপরাক্রমী ব্যক্তি বিনষ্ট হননি, নিশ্চেষ্ট হননি; অত্যুচ্চ মহোৎসাহযুক্ত এই ব্যক্তি নিঃসন্দেহে পতিত হয়েছেন। ^AI

මොහු නැසී නැත; යුද්ධයෙහි චණ්ඩ පරාක්‍රම ඇති මොහු නිශ්චේෂ්ට නොවේ. ඉතා උන්නත මහත් උත්සාහ ඇති මොහු අනුමානයකින් තොරව වැටී ඇත. ^AI

Shloka 16

नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।
वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ॥ 16 ॥

naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |
vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||

ক্ষত্রধর্মে প্রতিষ্ঠিত যোদ্ধারা এইভাবে বিনষ্ট হলে শোক করা হয় না; যাঁরা মহৎ যশ কামনা করে যুদ্ধক্ষেত্রে পতিত হন, তাঁদের জন্য শোক করা হয় না। ^AI

ක්ෂත්‍රිය ධර්මයෙහි සිටින, මෙසේ නැසුණවුන් ගැන ශෝක නොවිය යුතුය. මහල්ලෙකු විසින් අපේක්ෂා කරනු ලබන ඔහු යුද්ධ භූමියෙහි වැටී ඇත. ^AI

Shloka 17

येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।
तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ॥ 17 ॥

yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |
tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||

যিনি ধনুর্বিদ্যায় ধীর (অর্থাৎ অত্যন্ত দক্ষ) এবং যাঁর দ্বারা ইন্দ্রসহ তিন লোক ভীত হয়েছিল, তাঁর জন্য এখন শোক করা উচিত নয়, কারণ সময় উপস্থিত হয়েছে। ^AI

ඉන්ද්‍රයා ද සහිත තුන් ලොවම බියට පත් කළ, ඥානවන්ත වූ, ආයුධ දරන්නා වූ ඔහු කාලයට යටත් වූ කල්හි, ඔහු ගැන ශෝක වීමට කාලය නොවේ. ^AI

Shloka 18

नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।
परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ॥ 18 ॥

naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |
parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||

যুদ্ধে কখনও একপক্ষের অনিবার্য জয় হয় না; কখনও বীর পুরুষ শত্রু দ্বারা নিহত হন, কখনও বা সংগ্রামে শত্রুকে নিহত করেন। ^AI

යුද්ධයේදී එක් පැත්තකට පමණක් ජය ලැබීම කිසිදාක පෙර නොවීය. වීරයා සතුරන් විසින් මරණු ලැබේ; ඔහුද සටනේදී සතුරන් මරයි. ^AI

Shloka 19

स तद्राज्यं महत्प्राप्य रामदत्तं विभीषणः ।
प्रकृतीः सान्त्ययित्वा च ततो राममुपागमत् ॥ 19 ॥

sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |
prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||

সেই বিভীষণ রামের দেওয়া সেই মহান রাজ্য পেয়ে, প্রজাদের সান্ত্বনা দিয়ে তারপর রামের কাছে এলেন। ^AI

රාම විසින් දෙන ලද ඒ මහත් රාජ්‍යය ලබාගෙන, විභීෂණ තම අමාත්‍යයන් සමඟි කරවා, පසුව රාම අභියසට පැමිණියේය. ^AI

Shloka 20

तदेवन्निश्चयन्दृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।
यदिहानन्तरङ्कार्यङ्कल्प्यन्तदनुचिन्तय ॥ 20 ॥

tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |
yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||

এইভাবে নিশ্চয় জেনে, সেই সত্যে প্রতিষ্ঠিত হয়ে নিশ্চিন্ত হয়ে, এখানে যা পরবর্তী কর্তব্য তা স্থির করে তা নিয়ে চিন্তা কর। ^AI

එබැවින් තත්ත්වය තේරුම් ගෙන, ඒ ගැන නිශ්චය කර, බියෙන් තොරව, මෙහි ඊළඟට කළ යුතු කාර්යය කුමක්දැයි සිතා එය ගැන මෙනෙහි කරන්න. ^AI

Shloka 21

मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।
उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ 21 ॥

muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |
uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||

বীর্যবান রাজপুত্রের মুক্ত বাক্য শুনে, শোকে সন্তপ্ত বিভীষণ ভ্রাতার হিতকর পরবর্তী কথা বললেন। ^AI

නිදහසේ වචන කී, පරාක්‍රමවත් රාජකුමාරයාට, ශෝකයෙන් දැවෙන විභීෂණ සහෝදරයාගේ යහපත අදහස් කරමින් පසුව මෙසේ කීවේය. ^AI

Shloka 22

योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।
भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ॥ 22 ॥

yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |
bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||

যিনি সংগ্রামে কখনও ভগ্ন হননি, দেবতাদের সঙ্গে বা বাসবের সঙ্গেও; তিনি আপনাকে পেয়ে যুদ্ধে ভগ্ন হলেন, যেমন সৈকত পেয়ে সমুদ্র থামে। ^AI

මොහු මෙතෙක් කල් සටන්වලදී දෙවියන් හෝ ඉන්ද්‍රයා හෝ විසින් කිසිදා බිඳ නොදැමුණු අයෙකි; ඔබ හමුවීමෙන් මුහුද තම වෙරළට පැමිණි විට මෙන් ඔහු බිඳී ගියේය. ^AI

Shloka 23

अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।
धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ॥ 23 ॥

anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |
dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||

তিনি ভৃত্যদের নানাবিধ ভোগ্য দিয়েছেন এবং তাদের ভরণপোষণ করেছেন; শত্রুদের মধ্যে ধন বিতরণ করেছেন এবং অমিত্রদের উপর অস্ত্র নিক্ষেপ করেছেন। ^AI

මොහු විසින් දෙන ලද භෝගයන් ඔහුගේ සේවකයෝ භුක්ති විඳ, සතුටින් විසූහ; ධනය මිතුරන්ට පවරන ලද්දාක් මෙන්ද, සතුරන් කෙරෙහි අවි යෙදූවාක් මෙන්ද විය. ^AI

Shloka 24

एषोहिताग्निश्चःमहातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।
एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यन्तत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ॥ 24 ॥

eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |
etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||

ইনি অগ্নিহোত্রী, মহাতপা, বেদান্তপারগ, কর্মে অগ্রগণ্য ও শূর। ইনি প্রেতগত হয়েছেন, তাঁর সৎকারাদি কার্য আমি আপনার প্রসাদে করতে ইচ্ছা করি। ^AI

මොහු අග්නිහෝත්‍ර කරන්නාද, මහත් තපස් ඇත්තාද, වේදාන්තය අවසන් කළාද, කර්මයන්හි අග්‍රගණ්‍යද, ශූරයාද වේ. මොහු මළවුන් අතරට ගිය පසු ඔහුට කළ යුතු අවසන් කටයුතු, ඔබගේ ප්‍රසාදයෙන් මම කිරීමට කැමැත්තෙමි. ^AI

Shloka 25

मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।
क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ॥ 25 ॥

maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||

শত্রুতা মৃত্যু পর্যন্তই হয়ে থাকে; তোমাদের উদ্দেশ্য সিদ্ধ হয়েছে। এখন এর শেষকৃত্য সম্পন্ন করো, এ আমারও যেমন, তেমনই তোমারও। ^AI

වෛරය මරණයෙන් කෙළවර වේ; ඔබගේ කටයුත්ත ඉටු වී ඇත. මොහුගේ අවසන් කටයුතු කරන්න; මොහු මාගේ ද වේ, ඔබගේ ද වේ. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ।

भ्रातरन्निहतन्दृष्टवाशयानन्निर्जितंरणे ।

शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ॥ 1 ॥

वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।

महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ॥ 2 ॥

विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।

मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ॥ 3 ॥

दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।

काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितन्तव ॥ 4 ॥

यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।

न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ॥ 5 ॥

न स्वयन्त्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।

गतस्सेतुस्सुनीतीनाङ्गतोधर्मस्यविग्रहः ॥ 6 ॥

गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानाङ्गतिर्गता ।

आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ॥ 7 ॥

चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।

अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ॥ 8 ॥

सौमित्रिं सत्त्वसम्पन्नं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।

विभीषणमिमं सौम्य लङ्कायामभिषेचय ॥ 9 ॥

धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।

रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ॥ 10 ॥

तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।

इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ॥ 11 ॥

पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।

प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ॥ 12 ॥

सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।

रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ 13 ॥

वदन्तंहेतुमद्वाक्यम्परिदृष्टार्थनिश्चयम् ।

रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ॥ 14 ॥

नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।

अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ॥ 15 ॥

नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।

वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ॥ 16 ॥

येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।

तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ॥ 17 ॥

नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।

परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ॥ 18 ॥

स तद्राज्यं महत्प्राप्य रामदत्तं विभीषणः ।

प्रकृतीः सान्त्ययित्वा च ततो राममुपागमत् ॥ 19 ॥

तदेवन्निश्चयन्दृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।

यदिहानन्तरङ्कार्यङ्कल्प्यन्तदनुचिन्तय ॥ 20 ॥

मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।

उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ 21 ॥

योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।

भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ॥ 22 ॥

अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।

धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ॥ 23 ॥

एषोहिताग्निश्चःमहातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।

एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यन्तत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ॥ 24 ॥

मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।

क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ॥ 25 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.112 युद्धकाण्ड - द्वादशाधिकशततम सर्गः