Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
કુમ્ભકર્ણંહતન્દૃષ્ટવારાઘવેણમહાત્મના ।
રાક્ષસારાક્ષસેન્દ્રાયરાવણાયન્યવેદયન્ ॥ 1 ॥
રાક્ષસારાક્ષસેન્દ્રાયરાવણાયન્યવેદયન્ ॥ 1 ॥
kumbhakarṇaṃhatandṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |
rākṣasārākṣasendrāyarāvaṇāyanyavedayan || 1 ||
rākṣasārākṣasendrāyarāvaṇāyanyavedayan || 1 ||
Shloka 2
રાજન્ સ કાલસઙ્કાશસ્સંયુક્તઃકાલકર્મણા ।
વિદ્રાવ્યવાનરીંસેનામ્ભક્ષયિત્વા ચ વાનરાન્ ॥ 2 ॥
વિદ્રાવ્યવાનરીંસેનામ્ભક્ષયિત્વા ચ વાનરાન્ ॥ 2 ॥
rājan sa kālasaṅkāśassaṃyuktaḥkālakarmaṇā |
vidrāvyavānarīṃsenāmbhakṣayitvā ca vānarān || 2 ||
vidrāvyavānarīṃsenāmbhakṣayitvā ca vānarān || 2 ||
Shloka 3
પ્રતપિત્વા મુહૂર્તન્તુપ્રશાન્તોરામતેજસા ।
કાયેનાર્થપ્રવિષ્ટેનસમુદ્રમ્ભીમદર્શનમ્ ॥ 3 ॥
કાયેનાર્થપ્રવિષ્ટેનસમુદ્રમ્ભીમદર્શનમ્ ॥ 3 ॥
pratapitvā muhūrtantupraśāntorāmatejasā |
kāyenārthapraviṣṭenasamudrambhīmadarśanam || 3 ||
kāyenārthapraviṣṭenasamudrambhīmadarśanam || 3 ||
Shloka 4
નિકૃત્તકણ્ઠોરુભુજોવિક્ષરન્રુધિરમ્બહુ ।
રુદ્ધ્વાદ્વારંશરીરેણલઙ્કાયાઃપર્વતોપમઃ ॥ 4 ॥
રુદ્ધ્વાદ્વારંશરીરેણલઙ્કાયાઃપર્વતોપમઃ ॥ 4 ॥
nikṛttakaṇṭhorubhujovikṣaranrudhirambahu |
ruddhvādvāraṃśarīreṇalaṅkāyāḥparvatopamaḥ || 4 ||
ruddhvādvāraṃśarīreṇalaṅkāyāḥparvatopamaḥ || 4 ||
Shloka 5
કુમ્ભકર્ણસ્તવ ભ્રાતા કાકુત્થ્સશરપીડિતઃ ।
લગણ્ડભૂતો વિકૃતો દાવદગ્ધ ઇવ દ્રુમઃ ॥ 5 ॥
લગણ્ડભૂતો વિકૃતો દાવદગ્ધ ઇવ દ્રુમઃ ॥ 5 ॥
kumbhakarṇastava bhrātā kākutthsaśarapīḍitaḥ |
lagaṇḍabhūto vikṛto dāvadagdha iva drumaḥ || 5 ||
lagaṇḍabhūto vikṛto dāvadagdha iva drumaḥ || 5 ||
Shloka 6
તંશ્રુત્વાવિનિહતંસઙ્ખ્યેકુમ્ભકર્ણમ્મહાબલમ્ ।
રાવણશ્શોકસન્તપ્તોમુમોહ ચ પપાત ચ ॥ 6 ॥
રાવણશ્શોકસન્તપ્તોમુમોહ ચ પપાત ચ ॥ 6 ॥
taṃśrutvāvinihataṃsaṅkhyekumbhakarṇammahābalam |
rāvaṇaśśokasantaptomumoha ca papāta ca || 6 ||
rāvaṇaśśokasantaptomumoha ca papāta ca || 6 ||
Shloka 7
પિતૃવ્યન્નિહતંશ્રુત્વાદેવાન્તકનરાન્તકૌ ।
ત્રિશિરાશ્ચાતિકાયશ્ચરુરુદુશ્શોકપીડિતાઃ ॥ 7 ॥
ત્રિશિરાશ્ચાતિકાયશ્ચરુરુદુશ્શોકપીડિતાઃ ॥ 7 ॥
pitṛvyannihataṃśrutvādevāntakanarāntakau |
triśirāścātikāyaścaruruduśśokapīḍitāḥ || 7 ||
triśirāścātikāyaścaruruduśśokapīḍitāḥ || 7 ||
Shloka 8
ભ્રાતરન્નિહતંશ્રુત્વારામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
મહોદરમહાપાર્શ્વૌશોકાક્રાન્તૌબભૂવતુઃ ॥ 8 ॥
મહોદરમહાપાર્શ્વૌશોકાક્રાન્તૌબભૂવતુઃ ॥ 8 ॥
bhrātarannihataṃśrutvārāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
mahodaramahāpārśvauśokākrāntaubabhūvatuḥ || 8 ||
mahodaramahāpārśvauśokākrāntaubabhūvatuḥ || 8 ||
Shloka 9
તતઃકૃચ્છ્રાત્સમાસાદ્યસઞ્જ્ઞાંરાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।
કુમ્ભકર્ણવધાદ્દીનોવિલલાપકુલેન્દ્રિયઃ ॥ 9 ॥
કુમ્ભકર્ણવધાદ્દીનોવિલલાપકુલેન્દ્રિયઃ ॥ 9 ॥
tataḥkṛcchrātsamāsādyasañjñāṃrākṣasapuṅgavaḥ |
kumbhakarṇavadhāddīnovilalāpakulendriyaḥ || 9 ||
kumbhakarṇavadhāddīnovilalāpakulendriyaḥ || 9 ||
Shloka 10
હાવીર રિપુદર્પઘ્ન કુમ્ભકર્ણ મહાબલ ।
ત્વમ્માંવિહાયવૈદૈવાદ્યાતોઽસિયમસાદનમ્ ॥ 10 ॥
ત્વમ્માંવિહાયવૈદૈવાદ્યાતોઽસિયમસાદનમ્ ॥ 10 ॥
hāvīra ripudarpaghna kumbhakarṇa mahābala |
tvammāṃvihāyavaidaivādyāto'siyamasādanam || 10 ||
tvammāṃvihāyavaidaivādyāto'siyamasādanam || 10 ||
Shloka 11
મમશલ્યમનુદ્ધૃત્યબાન્ધવાનામ્મહાબલ ।
શત્રુસૈન્યમ્પ્રતાપ્યૈકસ્ત્વમ્માંસન્ત્યજ્યગચ્છસિ ॥ 11 ॥
શત્રુસૈન્યમ્પ્રતાપ્યૈકસ્ત્વમ્માંસન્ત્યજ્યગચ્છસિ ॥ 11 ॥
mamaśalyamanuddhṛtyabāndhavānāmmahābala |
śatrusainyampratāpyaikastvammāṃsantyajyagacchasi || 11 ||
śatrusainyampratāpyaikastvammāṃsantyajyagacchasi || 11 ||
Shloka 12
ઇદાનીઙ્ખલ્વહન્નાસ્મિયસ્યમેદક્ષિણોભુજઃ ।
પતિતોયંસમાશ્રિત્ય ન બિભેમિસુરાસુરાન્ ॥ 12 ॥
પતિતોયંસમાશ્રિત્ય ન બિભેમિસુરાસુરાન્ ॥ 12 ॥
idānīṅkhalvahannāsmiyasyamedakṣiṇobhujaḥ |
patitoyaṃsamāśritya na bibhemisurāsurān || 12 ||
patitoyaṃsamāśritya na bibhemisurāsurān || 12 ||
Shloka 13
કથમેવંવિધોવીરોદેવદાનવદર્પહા ।
કાલાગ્નિરુદ્રાપ્રતિમોરણેરાઘવેણવૈહતઃ ॥ 13 ॥
કાલાગ્નિરુદ્રાપ્રતિમોરણેરાઘવેણવૈહતઃ ॥ 13 ॥
kathamevaṃvidhovīrodevadānavadarpahā |
kālāgnirudrāpratimoraṇerāghaveṇavaihataḥ || 13 ||
kālāgnirudrāpratimoraṇerāghaveṇavaihataḥ || 13 ||
Shloka 14
યસ્યતેવજ્રનિષ્પેષો ન કુર્વાદ્વ્યસનંસદા ।
સ કથંરામબાણાર્તમ્પ્રસુપ્તોઽસિમહીતલે ॥ 14 ॥
સ કથંરામબાણાર્તમ્પ્રસુપ્તોઽસિમહીતલે ॥ 14 ॥
yasyatevajraniṣpeṣo na kurvādvyasanaṃsadā |
sa kathaṃrāmabāṇārtamprasupto'simahītale || 14 ||
sa kathaṃrāmabāṇārtamprasupto'simahītale || 14 ||
Shloka 15
એતેદેવગણાસ્સાર્થમૃષિભિર્ગગનેસ્થિતાઃ ।
નિહતન્ત્વાંરણેદૃષ્ટવાનિનદન્તિપ્રહર્ષિતાઃ ॥ 15 ॥
નિહતન્ત્વાંરણેદૃષ્ટવાનિનદન્તિપ્રહર્ષિતાઃ ॥ 15 ॥
etedevagaṇāssārthamṛṣibhirgaganesthitāḥ |
nihatantvāṃraṇedṛṣṭavāninadantipraharṣitāḥ || 15 ||
nihatantvāṃraṇedṛṣṭavāninadantipraharṣitāḥ || 15 ||
Shloka 16
ધ્રુવમદ્યૈવસંહૃષ્ટાલબ્ધલક્ષાઃપ્લવઙ્ગમાઃ ।
આરોક્ષ્યન્તીહદુર્ગાણિલઙ્કાદ્વારાણિસર્વશઃ ॥ 16 ॥
આરોક્ષ્યન્તીહદુર્ગાણિલઙ્કાદ્વારાણિસર્વશઃ ॥ 16 ॥
dhruvamadyaivasaṃhṛṣṭālabdhalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
ārokṣyantīhadurgāṇilaṅkādvārāṇisarvaśaḥ || 16 ||
ārokṣyantīhadurgāṇilaṅkādvārāṇisarvaśaḥ || 16 ||
Shloka 17
રાજ્યેનનાસ્તિમેકાર્યઙ્કિઙ્કરિષ્યામિસીતયા ।
કુમ્ભકર્ણવિહીનસ્યજીવિતેનાસ્તિમેમતિઃ ॥ 17 ॥
કુમ્ભકર્ણવિહીનસ્યજીવિતેનાસ્તિમેમતિઃ ॥ 17 ॥
rājyenanāstimekāryaṅkiṅkariṣyāmisītayā |
kumbhakarṇavihīnasyajīvitenāstimematiḥ || 17 ||
kumbhakarṇavihīnasyajīvitenāstimematiḥ || 17 ||
Shloka 18
યદ્યહમ્ભ્રાતૃહન્તારં ન હન્મિયુધિરાઘવમ્ ।
નનુમેમરણંશ્રેયો ન ચેદંવ્યર્થજીવિતમ્ ॥ 18 ॥
નનુમેમરણંશ્રેયો ન ચેદંવ્યર્થજીવિતમ્ ॥ 18 ॥
yadyahambhrātṛhantāraṃ na hanmiyudhirāghavam |
nanumemaraṇaṃśreyo na cedaṃvyarthajīvitam || 18 ||
nanumemaraṇaṃśreyo na cedaṃvyarthajīvitam || 18 ||
Shloka 19
અદ્યૈવતઙ્ગમિષ્યામિદેશંયત્રાનુજોમમ ।
ન હિભ્રાતૃન્ સમુત્સૃજ્યક્ષણઞ્જીવિતમુત્સહે ॥ 19 ॥
ન હિભ્રાતૃન્ સમુત્સૃજ્યક્ષણઞ્જીવિતમુત્સહે ॥ 19 ॥
adyaivataṅgamiṣyāmideśaṃyatrānujomama |
na hibhrātṛn samutsṛjyakṣaṇañjīvitamutsahe || 19 ||
na hibhrātṛn samutsṛjyakṣaṇañjīvitamutsahe || 19 ||
Shloka 20
દેવાહિમાંહસિષ્યન્તિદૃષ્ટવાપૂર્વાપકારિણમ્ ।
કથમિન્દ્રઞ્જયિષ્યામિકુમ્ભકર્ણ હતેત્વયિ ॥ 20 ॥
કથમિન્દ્રઞ્જયિષ્યામિકુમ્ભકર્ણ હતેત્વયિ ॥ 20 ॥
devāhimāṃhasiṣyantidṛṣṭavāpūrvāpakāriṇam |
kathamindrañjayiṣyāmikumbhakarṇa hatetvayi || 20 ||
kathamindrañjayiṣyāmikumbhakarṇa hatetvayi || 20 ||
Shloka 21
તદિદમ્મામનુપ્રાપ્તંવિભીષણવચશ્શુભમ્ ।
યદજ્ઞાનાન્મયાતસ્ય ન ગૃહીતમ્મહાત્મનઃ ॥ 21 ॥
યદજ્ઞાનાન્મયાતસ્ય ન ગૃહીતમ્મહાત્મનઃ ॥ 21 ॥
tadidammāmanuprāptaṃvibhīṣaṇavacaśśubham |
yadajñānānmayātasya na gṛhītammahātmanaḥ || 21 ||
yadajñānānmayātasya na gṛhītammahātmanaḥ || 21 ||
Shloka 22
વિભીષણવચોયાવત્કુમ્ભકર્ણપ્રહસ્તયોઃ ।
વિનાશોઽયંસમુત્પન્નોમાંવ્રીડયતિદારુણઃ ॥ 22 ॥
વિનાશોઽયંસમુત્પન્નોમાંવ્રીડયતિદારુણઃ ॥ 22 ॥
vibhīṣaṇavacoyāvatkumbhakarṇaprahastayoḥ |
vināśo'yaṃsamutpannomāṃvrīḍayatidāruṇaḥ || 22 ||
vināśo'yaṃsamutpannomāṃvrīḍayatidāruṇaḥ || 22 ||
Shloka 23
તસ્યાયઙ્કર્મણઃપ્રાપ્તોવિપાકોમમશોકદઃ ।
યન્મયાધાર્મિકશ્શમાન્ સ નિરસ્તોવિભીષણઃ ॥ 23 ॥
યન્મયાધાર્મિકશ્શમાન્ સ નિરસ્તોવિભીષણઃ ॥ 23 ॥
tasyāyaṅkarmaṇaḥprāptovipākomamaśokadaḥ |
yanmayādhārmikaśśamān sa nirastovibhīṣaṇaḥ || 23 ||
yanmayādhārmikaśśamān sa nirastovibhīṣaṇaḥ || 23 ||
Shloka 24
ઇતિબહુવિધમાકુલાન્તરાત્માકૃપણમતીવવિલપ્યકુમ્ભકર્ણમ્ ।
ન્યપદથદશાનનોભૃશાર્તસ્તમનુજમિન્દ્રરિપુંહતંવિદિત્વા ॥ 24 ॥
ન્યપદથદશાનનોભૃશાર્તસ્તમનુજમિન્દ્રરિપુંહતંવિદિત્વા ॥ 24 ॥
itibahuvidhamākulāntarātmākṛpaṇamatīvavilapyakumbhakarṇam |
nyapadathadaśānanobhṛśārtastamanujamindraripuṃhataṃviditvā || 24 ||
nyapadathadaśānanobhṛśārtastamanujamindraripuṃhataṃviditvā || 24 ||
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
कुम्भकर्णंहतन्दृष्टवाराघवेणमहात्मना ।
राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन् ॥ 1 ॥
राजन् स कालसङ्काशस्संयुक्तःकालकर्मणा ।
विद्राव्यवानरींसेनाम्भक्षयित्वा च वानरान् ॥ 2 ॥
प्रतपित्वा मुहूर्तन्तुप्रशान्तोरामतेजसा ।
कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रम्भीमदर्शनम् ॥ 3 ॥
निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरम्बहु ।
रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ॥ 4 ॥
कुम्भकर्णस्तव भ्राता काकुत्थ्सशरपीडितः ।
लगण्डभूतो विकृतो दावदग्ध इव द्रुमः ॥ 5 ॥
तंश्रुत्वाविनिहतंसङ्ख्येकुम्भकर्णम्महाबलम् ।
रावणश्शोकसन्तप्तोमुमोह च पपात च ॥ 6 ॥
पितृव्यन्निहतंश्रुत्वादेवान्तकनरान्तकौ ।
त्रिशिराश्चातिकायश्चरुरुदुश्शोकपीडिताः ॥ 7 ॥
भ्रातरन्निहतंश्रुत्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
महोदरमहापार्श्वौशोकाक्रान्तौबभूवतुः ॥ 8 ॥
ततःकृच्छ्रात्समासाद्यसञ्ज्ञांराक्षसपुङ्गवः ।
कुम्भकर्णवधाद्दीनोविललापकुलेन्द्रियः ॥ 9 ॥
हावीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल ।
त्वम्मांविहायवैदैवाद्यातोऽसियमसादनम् ॥ 10 ॥
ममशल्यमनुद्धृत्यबान्धवानाम्महाबल ।
शत्रुसैन्यम्प्रताप्यैकस्त्वम्मांसन्त्यज्यगच्छसि ॥ 11 ॥
इदानीङ्खल्वहन्नास्मियस्यमेदक्षिणोभुजः ।
पतितोयंसमाश्रित्य न बिभेमिसुरासुरान् ॥ 12 ॥
कथमेवंविधोवीरोदेवदानवदर्पहा ।
कालाग्निरुद्राप्रतिमोरणेराघवेणवैहतः ॥ 13 ॥
यस्यतेवज्रनिष्पेषो न कुर्वाद्व्यसनंसदा ।
स कथंरामबाणार्तम्प्रसुप्तोऽसिमहीतले ॥ 14 ॥
एतेदेवगणास्सार्थमृषिभिर्गगनेस्थिताः ।
निहतन्त्वांरणेदृष्टवानिनदन्तिप्रहर्षिताः ॥ 15 ॥
ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।
आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ॥ 16 ॥
राज्येननास्तिमेकार्यङ्किङ्करिष्यामिसीतया ।
कुम्भकर्णविहीनस्यजीवितेनास्तिमेमतिः ॥ 17 ॥
यद्यहम्भ्रातृहन्तारं न हन्मियुधिराघवम् ।
ननुमेमरणंश्रेयो न चेदंव्यर्थजीवितम् ॥ 18 ॥
अद्यैवतङ्गमिष्यामिदेशंयत्रानुजोमम ।
न हिभ्रातृन् समुत्सृज्यक्षणञ्जीवितमुत्सहे ॥ 19 ॥
देवाहिमांहसिष्यन्तिदृष्टवापूर्वापकारिणम् ।
कथमिन्द्रञ्जयिष्यामिकुम्भकर्ण हतेत्वयि ॥ 20 ॥
तदिदम्मामनुप्राप्तंविभीषणवचश्शुभम् ।
यदज्ञानान्मयातस्य न गृहीतम्महात्मनः ॥ 21 ॥
विभीषणवचोयावत्कुम्भकर्णप्रहस्तयोः ।
विनाशोऽयंसमुत्पन्नोमांव्रीडयतिदारुणः ॥ 22 ॥
तस्यायङ्कर्मणःप्राप्तोविपाकोममशोकदः ।
यन्मयाधार्मिकश्शमान् स निरस्तोविभीषणः ॥ 23 ॥
इतिबहुविधमाकुलान्तरात्माकृपणमतीवविलप्यकुम्भकर्णम् ।
न्यपदथदशाननोभृशार्तस्तमनुजमिन्द्ररिपुंहतंविदित्वा ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.