Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 60 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the English meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — English

Ravana, humbled and fearful after his defeat by Rama, reflects in Lanka that his boons of invulnerability excluded men, and recognizes Rama as the man foretold by Anaranya and the sages. He orders that Kumbhakarna, asleep under Brahma's curse, be awakened and that demons be posted at the gates and ramparts. Demons go to Kumbhakarna's vast cave and struggle to rouse him with heaps of food, blood, liquor, perfumes, and tremendous noise from conches, drums and shouts, even striking him and running elephants over him. At last Kumbhakarna wakes, yawning fearsomely, devours flesh and drinks blood and liquor, and then speaks to the assembled demons.

AI-generated · not yet verified

The English meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

સપ્રવિશ્યપુરીંલઙ્કાંરામબાણભયાર્ધિતઃ ।
ભગ્નદર્પસ્તદારાજાબભૂવવ્યથિતેન્દ્રિયઃ ॥ 1 ॥

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||

Having entered the city of Lanka, the king, his pride shattered and his senses distressed, was tormented by fear of Rama's arrows. ^AI

Shloka 2

માતઙ્ગ ઇવ સિમ્હેન ગરુડેનેવ પન્નગઃ ।
અભિભૂતોઽભવદ્રાજા રાઘવેણ મહાત્મના ॥ 2 ॥

mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||

Like an elephant overcome by a lion, like a serpent overcome by Garuda, the king was overpowered by the great-souled descendant of Raghu. ^AI

Shloka 3

બ્રહ્મદણ્ડપ્રતીકાનાંવિદ્યુત્સદૃશવર્ચસામ્ ।
સ્મરન્રાઘવબાણાનાંવિવ્યથેરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 3 ॥

brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||

Remembering the arrows of the descendant of Raghu, which resembled the staff of Brahma and had the splendor of lightning, the lord of the demons was deeply pained. ^AI

Shloka 4

નકાઞ્ચનમયન્દિવ્યમાશ્રિત્યપરમાસનમ્ ।
વિપ્રેક્ષમાણોરક્ષાંસિરાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||

Seated upon a supreme, divine seat made of gold, Ravana, gazing upon the demons, spoke these words. ^AI

Shloka 5

સર્વન્તત્ખલુમેમોઘંયત્તપ્તમ્પરમન્તપઃ ।
યત્સમાનોમહેન્દ્રેણમાનુષેણાસ્મિર્જિતઃ ॥ 5 ॥

sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||

All that supreme austerity which I have practiced has surely become fruitless, since I, equal to Mahendra, have been conquered by a mere man. ^AI

Shloka 6

ઇદન્તદ્બ્રહ્મણોઘોરંવાક્યમ્મામભ્યુપસ્થિતમ્ ।
માનુષેભ્યોવિજાનીહિભયન્ત્વમિતિતત્તથા ॥ 6 ॥

idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||

This terrible word of Brahma has now come upon me: 'Know that there is fear for you from men' — and that has indeed come to pass. ^AI

Shloka 7

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ ।
અવધ્યત્વમ્મયાપ્રાપ્તમ્માનુષેભ્યોનયાચિતમ્ ॥ 7 ॥

devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||

From gods, danavas, gandharvas, yakshas, rakshasas and serpents I obtained invulnerability, but from men I did not ask it. ^AI

Shloka 8

વિદિતં માનુષં મન્યે રામં દશરથાત્મજમ્ ।
ઇક્ષ્વાકુકુલજાતેન અનર્ણ્યેન યત્ પુરા ॥ 8 ॥

viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||

I think this man to be Rama, the son of Dasaratha, known to be a man, of whom Anaranya, born in the Ikshvaku lineage, spoke long ago. ^AI

Shloka 9

ઉત્પત્સ્યતેહિમદ્વંશેપુરુષોરાક્ષસાધનુ ।
યસ્ત્વાંસપુત્રંસામાત્યંસબલંસાશ્વસારથિમ્ ॥ 9 ॥

utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||

There will be born in the Ikshvaku dynasty a man, a destroyer of the demons, who will slay you in battle along with your sons, ministers, army, horses and charioteer. ^AI

Shloka 10

નિહનિષ્યતિસઙ્ગ્રામેત્વાઙ્કુલાધમ દુર્મતે ।
શપ્તોઽહંવેદવત્યાચયદાસાધર્ષિતાપુરા ॥ 10 ॥

nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||

O vile and wicked-minded one, he will strike you down in battle. I was formerly cursed by Vedavati when you had outraged her. ^AI

Shloka 11

સેયંસીતામહાભાગાજાતાજનકનન્દિની ।
ઉમાનન્દીશ્વરશ્ચાપિરમ્ભાવરુણકન્યકા ॥ 11 ॥

seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||

This is the greatly blessed Sita, born as the daughter of Janaka; and Uma, the consort of the Lord, and Rambha, the daughter of Varuna. ^AI

Shloka 12

યથોક્તાસ્તન્મયાપ્રાપ્તન્નમિથ્યાઋષિભાષિતં એતદેવાભ્યુપાગમ્યયત્નઙ્કર્તુમહાર્હથ ॥ 12 ॥

yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||

All that was foretold by them has come to pass; the words of the sages are never false. Accepting this, you ought now to make every effort. ^AI

Shloka 13

રાક્ષસાશ્ચાપિતિષ્ઠન્તુચર્યાગોપુરમૂર્થસુ ।
સચાપ્રતિમગામ્ભીર્યોદેવદાનવદર્પહા ॥ 13 ॥

rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||

Let the demons also be stationed at the gates and on the ramparts of the city; and let that one of matchless depth, the destroyer of the pride of gods and demons, be roused. ^AI

Shloka 14

બ્રહ્મશાપાભિભૂતસ્તુકુમ્ભકર્ણોવિબોધ્યતામ્ ।
સપરાજિતમાત્માનમ્પ્રહસ્તઞ્ચનિષૂદિતમ્ ॥ 14 ॥

brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||

Kumbhakarna, overcome by the curse of Brahma, should be awakened; and let him be told that he has been defeated and that Prahasta has been slain. ^AI

Shloka 15

જ્ઞાત્વારક્ષોબલમ્ભીમમાદિદેશમહાબલઃ ।
દ્વારેષુયત્નઃક્રિયતામ્પ્રાકારશ્ચાધિરુહ્યતામ્ ॥ 15 ॥

jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||

Having learned that the demon army is formidable, the mighty one gave orders: let effort be made at the gates, and let the rampart be climbed. ^AI

Shloka 16

નિદ્રાવશસમાવિષ્ટઃકુમ્ભકર્ણોવિબોદ્યતામ્ ।
સુખંસ્વપિતિનિશ્ચિન્તઃકાલોપહતચેતનઃ ॥ 16 ॥

nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||

Kumbhakarna, who is sunk in the grip of sleep, should be awakened; he sleeps at ease, free from care, his senses stricken by time. ^AI

Shloka 17

નવષટ્ સપ્તચાષ્ટૌચમાસાન્ સ્વપિતિરાક્ષસઃ ।
મન્ત્રયિત્વાપ્રસુપ્તોઽયમિતસ્તુનવમેઽહનિ ॥ 17 ॥

navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||

The demon sleeps for nine, six, seven and eight months. Having taken counsel, this one lies asleep; from here, on the ninth day. ^AI

Shloka 18

તન્તુબોધયતક્ષિપ્રઙ્કુમ્ભકર્ણમ્મહાબલમ્ ।
સતુસઙ્ ખ્યેમહાબાહુઃકકુદસ્સર્વરક્ષસામ્ ॥ 18 ॥

tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||

Let them quickly awaken the mighty Kumbhakarna. He, the mighty-armed one, is the foremost bull among all the demons in battle. ^AI

Shloka 19

વાનરાન્ રાજપુત્રૌચક્ષિપ્રમેવહનિષ્યતિ એષઃકેતુઃપરંસઙ્ ખ્યેમુખ્યોવૈસર્વરક્ષસામ્ ॥ 19 ॥

vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||

He will swiftly slay the monkeys and the two princes. This one is the banner, the chief of all the demons in the great battle. ^AI

Shloka 20

કુમ્ભકર્ણઃસદાશેતેમૂઢોગ્રામ્યસુખેરતઃ ।
રામેણહિનિરસ્તસ્યસઙ્ગ્રામેઽસ્મિન્ સુદારુણે ॥ 20 ॥

kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||

Kumbhakarna always lies asleep, deluded and devoted to coarse pleasures. But by Rama he has been struck down in this exceedingly dreadful battle. ^AI

Shloka 21

ભવિષ્યતિનમેશોકઃકુમ્ભકર્ણેવિબોધિતે ।
કિઙ્કરિષ્યામ્યહન્તેનશક્રતુલ્યબલેનહિ ॥ 21 ॥

bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||

There will be no sorrow for me when Kumbhakarna is awakened. What shall I do with him whose strength equals Indra's? ^AI

Shloka 22

ઈદૃશેવ્યસનેઘોરેયોનસાહ્યાયકલ્પતે ।
તેતુતદ્વચનંશ્રુત્વારાક્ષસેન્દ્રસ્યરાક્ષસાઃ ॥ 22 ॥

īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||

In such a dreadful calamity, who does not come to aid? But those demons, having heard that speech of the lord of the demons, ^AI

Shloka 23

જગ્મુઃપરમસમ્ભ્રાન્તાઃકુમ્ભકર્ણનિવેશનમ્ ।
તામ્પ્રવિશ્યમહાદ્વારંસર્વતોયોજનાયતામ્ ॥ 23 ॥

jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||

went greatly agitated to the dwelling of Kumbhakarna. Having entered that great gateway, a yojana in extent on every side, ^AI

Shloka 24

કુમ્ભકર્ણગુહાંરમ્યાંસર્વગન્ધપ્રવાહિનીમ્ ।
કુમ્ભકર્ણસ્યનિઃશ્વાસાદવધૂતામહાબલાઃ ॥ 24 ॥

kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||

into the delightful cave of Kumbhakarna, through which all fragrances flow, fanned by the great breaths of Kumbhakarna, those mighty ones. ^AI

Shloka 25

પ્રતિષ્ઠમાનાઃકૃચ્છ્રેણયત્નાત્પ્રવિવિશુર્ગુહામ્ ।
તામ્પ્રવિશ્યગુહાંરમ્યાંશુભાઙ્કાઞ્ચનકુટ્ટિમામ્ ॥ 25 ॥

pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||

With great difficulty and effort they steadied themselves and entered the cave. Having entered that lovely cave with its auspicious golden floor, ... ^AI

Shloka 26

દદૃશુર્નૈરૃતવ્યાઘ્રંશયાનમ્ભીમવિદર્શનમ્ ।
તેતુતંવિકૃતંસુપ્તંવિકીર્ણમિવપર્વતમ્ ॥ 26 ॥

dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||

...they saw the tiger among the Rakshasas lying asleep, dreadful to behold. They saw him, that deformed one, sleeping, like a scattered mountain. ^AI

Shloka 27

કુમ્ભકર્ણમ્મહાનિદ્રંસહિતાઃપ્રત્યબોધયન્ ।
ઊર્ધ્વરોમાઞ્ચિતતનુંશ્વસન્તમિવપન્નગમ્ ।
ભ્રામયન્તં ન્વિશ્શ્વસૈઃશયાનં ભીમવિદર્શમમ્ ॥ 27 ॥

kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||

Together they roused Kumbhakarna, the mighty sleeper, whose body was covered with bristling hairs, who breathed like a serpent, who tossed about as he breathed, lying there dreadful to look upon. ^AI

Shloka 28

ભીમનાસાપુટન્તન્તુપાતાલોવિપુલાનનમ્ ।
શયનેન્યસ્તસર્વાઙ્ગમ્મેદોરુધિરગન્ધિનમ્ ॥ 28 ॥

bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||

With dreadful nostrils, that one reaching down to the netherworld, with a vast face, all his limbs laid upon the bed, smelling of fat and blood. ^AI

Shloka 29

કાઞ્ચનાઙ્ગદનદ્ધાઙ્ગઙ્કિરીટિનમરિન્દમમ્ ।
દદૃશુર્નૈરૃતવ્યાઘ્રઙ્કુમ્ભકર્ણમરિન્દમમ્ ॥ 29 ॥

kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||

His limbs bound with golden armlets, wearing a diadem, the subduer of foes — they saw Kumbhakarna, the tiger among the Rakshasas, the subduer of foes. ^AI

Shloka 30

તતશ્ચક્રુર્મહાત્માનઙ્કુમ્ભકર્ણાગ્રતસ્તદાચાગ્રતઃ ॥ 30 ॥

tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||

Then they placed the great-souled one before Kumbhakarna, and then before him ... ^AI

Shloka 31

માંસાનામ્મેરુસઙ્કાશંરાશિમ્પરમતર્પણમ્ ।
મૃગાણામ્મહિષાણાઞ્ચવરાહાણાઞ્ચસઞ્ચયાન્ ॥ 31 ॥

māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||

...a heap of meats resembling Mount Meru, the highest gratification, and collections of deer, buffaloes, and boars. ^AI

Shloka 32

ચક્રુર્નૈરૃતશાર્દૂલારાશિમન્નસ્યચાદ્ભુતમ્ ।
તતશ્શોણિતકુમ્ભાંશ્ચમદ્યાનિવિવિધાનિચ ॥ 32 ॥

cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||

The tigers among the Rakshasas made a wondrous heap of food, and then vessels of blood and various liquors. ^AI

Shloka 33

પુરસ્તાત્કુમ્ભકર્ણસ્યચક્રુસ્ત્રિદશશત્રવઃ ।
લિલિપુશ્ચપરાર્ધ્યેનચન્દનેનપરન્તપમ્ ॥ 33 ॥

purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||

The enemies of the gods placed (offerings) before Kumbhakarna, and they smeared the scorcher of foes with precious sandalwood paste. ^AI

Shloka 34

દિવ્યૈરાશ્વાસયામામાસુર્માલ્યૈર્ગન્ધૈસ્સુગન્ધિભિઃ ।
ધૂપંસુગન્ધાંશ્ચસસૃજુસ્તુષ્ટવુશ્ચપરન્તતમ્ ॥ 34 ॥

divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||

They revived him with divine garlands and fragrant perfumes; they released sweet-smelling incense and praised the scorcher of foes. ^AI

Shloka 35

જલદાઇવચાનેદુર્યાતુધાનાસ્તતસ્તતઃ ।
શઙ્ખાન્નાપૂરયામાસુશ્શશાઙ્કસદૃશપ્રભાન્ ॥ 35 ॥

jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||

The night-rangers roared here and there like rain-clouds, and they filled conches whose splendor resembled the moon. ^AI

Shloka 36

તુમુલંયુગપચ્છાપિવિનેદુશ્ચાપ્યમર્ષિતાઃ ।
નેદુરાસ્ફોટયામાસુશ્ચિક્ષિપુસ્તેનિશાચરાઃ ॥ 36 ॥

tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||

Together they raised a tumultuous clamor, and the enraged night-rangers shouted, clapped their arms, and hurled (weapons). ^AI

Shloka 37

કુમ્ભકર્ણવિબોધાર્થં ચક્રુસ્તેવિપુલં સ્વનમ્ ।
સશઙ્ખભેરીપણવપ્રણાદ ।
માસ્ફોટિતક્ષ્વેલિતસિમ્હનાદમ્ ।
દિશો દ્રવન્તસ્ત્રિદિવં કિરન્તઃ ।
શ્રુત્વા વિહમ્ગાઃ સહસા નિપેતુઃ ॥ 37 ॥

kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||

To awaken Kumbhakarna they made a mighty din — with the blare of conches, drums, and panavas, with clapping, shouting, and lion-roars. Birds, fleeing in all directions and pouring down from the sky, hearing it suddenly fell down. ^AI

Shloka 38

યદાભૃશન્તૈર્નિનદૈર્મહાત્માનકુમ્બકર્ણોબુબુધેપ્રસુપ્તઃ ।
તતોમુસુણ્ઠીર્મુસલાનિસર્વેરક્ષોગણાસ્તેજગૃહુર્ગદાશ્ચ ॥ 38 ॥

yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||

When the great-souled Kumbhakarna, asleep, was awakened by those terrible sounds, then all those hosts of demons seized iron clubs, pestles, and maces. ^AI

Shloka 39

તંશૈલશૃઙ્ગૈર્મુસલૈર્ગદાભિર્વૃક્ષૈસ્તરૈર્મુદ્ગરમુષ્ટિભિશ્ચ ।
સુખપ્રસુપ્તમ્ભુવિકુમ્ભકર્ણંરક્ષાંસ્યુદગ્રાણિતદાનિજઘ્નુઃ ॥ 39 ॥

taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||

With mountain-peaks, pestles, maces, trees, and clubs with fists, the fierce demons then struck Kumbhakarna, who was sleeping comfortably on the ground. ^AI

Shloka 40

તસ્યનિઃશ્વાસવાતેનકુમ્ભકર્ણસ્યરક્ષસઃ ।
રાક્ષસાબલવન્તોઽપિસ્થાતુનાશક્નુવન્પુરઃ ॥ 40 ॥

tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||

By the breath-wind of that demon Kumbhakarna, even powerful demons were unable to stand before him. ^AI

Shloka 41

તતઃપરિહિતાગાઢંરાક્ષસાભીમવિક્રમાઃ ।
મૃદઙ્ગપણવાન્ ભેરીશ્શઙ્ખકુમ્ભગણાંસ્તથા ॥ 41 ॥

tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||

Then the terrible and mighty Rakshasas, striking hard, [seized] the Mrdangas, Panavas, Bheris, and the groups of conches and Kumbhas as well. ^AI

Shloka 42

દશરાક્ષસસાહસ્રંયુગપત્પર્યવારયન્ ।
નીલાઞ્જનચયાકારન્તેતુતમ્પ્રત્યબોધયન્ ॥ 42 ॥

daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||

Ten thousand Rakshasas surrounded him all at once, and they tried to awaken that one who resembled a mass of dark collyrium. ^AI

Shloka 43

અભિઘ્નન્તોનદન્તશ્ચનૈવસંવિવિદેતુસઃ ।
યદાચૈનન્નશેકુસ્તેપ્રતિબોધયિતુન્તદા ॥ 43 ॥

abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||

Striking him and crying out, they did not make him stir; and when they could not awaken him, then— ^AI

Shloka 44

તતોગુરુતરંયત્નન્દારુણંસમુપાક્રમન્ ।
આશ્વાનુષ્ટ્રાન્ ખરન્નાગાન્ જઘ્નુર્દણ્ડકશાઙ્કુશૈઃ ॥ 44 ॥

tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||

Then they undertook an even greater and more terrible effort: they struck horses, camels, donkeys and elephants with rods, whips and goads. ^AI

Shloka 45

ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાંશ્ચસર્વપ્રાણૈરવાદયન્ ।
નિજઘ્નુશ્ચાસ્યગાત્રાણિમહાકાષ્ઠકઙ્કરૈઃ ॥ 45 ॥

bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||

They beat the Bheris, conches and Mrdangas with all their might, and they struck his limbs with great wooden clubs and mallets. ^AI

Shloka 46

મુદ્ગરૈર્મુસલૈશ્ચાપિસર્વપ્રાણસમુદ્યતૈઃ ।
તેનનાદેવમહતાલઙ્કાસમભિપૂરિતા ॥ 46 ॥

mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||

With hammers and pestles too, wielded with all their strength—by that great sound Lanka was completely filled. ^AI

Shloka 47

સપર્વતવનાસર્વાસોઽપિનૈવપ્રબુધ્યતે ।
તતસ્સહસ્રમ્ભેરીણાંયુગસત્સમહન્યત ॥ 47 ॥

saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||

Even with all of Lanka together with its mountains and forests, he did not awaken. Then a thousand Bheris were struck at once. ^AI

Shloka 48

મૃષ્ટકાઞ્ચનકોણાનામાસક્તાનાંસમન્તતઃ ।
એવમપ્યન્તિદ્રિસ્તુયદાનૈવપ્રબુધ્યત ॥ 48 ॥

mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||

[And those] with polished golden rims, hung all around—even so, that one still did not awaken. ^AI

Shloka 49

શાપસ્યવશમાપન્નસ્તતઃક્રુદ્ધાનિશાચરાઃ ।
મહાક્રોધસમાવિષ્ટાસ્સર્વેભીમપરાક્રમાઃ ॥ 49 ॥

śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||

Then the night-rangers (demons), having come under the sway of the curse, became angry; all of them, possessed of great wrath and terrible valor, ^AI

Shloka 50

તદ્રક્ષોબોધયિષ્યન્તશ્ચક્રુરન્યેપરાક્રમમ્ ।
અન્યેભેરીસ્સમાજઘ્નુરન્યેચક્રુર્મહાસ્વનમ્ ॥ 50 ॥

tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||

Some of those demons, wishing to awaken that demon, made other efforts; others struck the kettledrums, and others made a great noise. ^AI

Shloka 51

કેશાનન્યેપ્રલુલુપુઃકર્ણાવન્યેદશન્તિચ ।
ઉદકુમ્બશતાન્યન્યેસમસિઞ્ચન્તકર્ણયોઃ ॥ 51 ॥

keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||

Some tore at his hair, others bit his ears; others poured hundreds of pots of water into his ears. ^AI

Shloka 52

નકુમ્ભકર્ણઃપસ્પન્દેમહાનિદ્રાવશઙ્ગતઃ ।
અન્યેચબલિનસ્તસ્યકૂટમુદ્ગરપાણયઃ ॥ 52 ॥

nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||

Kumbhakarna stirred, seized by great drowsiness; and others, mighty ones with iron clubs and hammers in their hands, ^AI

Shloka 53

મૂર્ધ્નિવક્ષસિગાત્રેષુપાતન્ કૂટમુદ્ગરાન્ ।
રજ્જુબન્ધનબદ્ધાભિશ્શતઘ્નીભિશ્ચસર્વશઃ ॥ 53 ॥

mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||

struck iron clubs and hammers upon his head, chest and limbs; and with hundred-slayers (battering rams) bound with rope-bindings, from all sides, ^AI

Shloka 54

વધ્યમાનોમહાકાયોનપ્રાબુધ્યતરાક્ષસઃ ।
વારણાનાંસહસ્રઞ્ચશરીરેઽસ્યપ્રધાવિતમ્ ॥ 54 ॥

vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||

Though being struck, that great-bodied demon did not awaken. And a thousand elephants were made to run over his body. ^AI

Shloka 55

કુમ્બકર્ણસ્તદાબુદ્ ધ્વાસ્પર્શમ્પરમબુધ્યત ।
સપાત્યમાનૈર્ગિરિશૃઙ્ગવૃક્ષૈરચિન્તયંસ્તાન્વિપુલાન્ પ્રહારાન્ ।
નિદ્રાક્ષ્યાત્ ક્ષુદ્ભયપીડિતશ્ચવિજૃમ્ભમાણસ્સહસોત્પપાપ ॥ 55 ॥

kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||

Then Kumbhakarna, awakened, became aware of the touch and fully understood. Disregarding those mighty blows from trees and mountain peaks hurled at him, he, oppressed by sleep and hunger, yawning, suddenly sprang up. ^AI

Shloka 56

સનાગભોગાચલશૃઙ્ગકલ્પૌવિક્ષિપ્યબાહૂગિરશૃઙ્ગસારૌ ।
નિવૃત્યવક્ત્રંવડવામુખાભન્નિશાચરોઽસૌવિકૃતઞ્જજૃમ્ભે ॥ 56 ॥

sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||

That night-ranger, whose arms were like the slopes of a mountain and who resembled a mountain peak with the coils of an elephant, stretching out his two arms that were like the essence of mountain peaks, turned his face like a mare's mouth and yawned horribly. ^AI

Shloka 57

તસ્ય જાજૃમ્ભમાણસ્ય વક્ત્રં પાતાલસમ્નિભમ્ ।
દદ્Rઉશે મેરુશૃઙ્ગાગ્રે દિવાકર ઇવોદિતઃ ॥ 57 ॥

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||

As he yawned, his mouth, resembling the netherworld, appeared like the risen sun upon the peak of Mount Meru. ^AI

Shloka 58

સજૃમ્ભમાણોઽતિબલઃપ્રદ્ધોનિશાચરઃ ।
નિઃશ્વાસશ્ચાસ્યસઞ્જજ્ઞેપર્વતાદિવમારુતઃ ॥ 58 ॥

sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||

As the exceedingly mighty night-ranger (demon) yawned and stretched, his breath arose like a wind from a mountain. ^AI

Shloka 59

રૂપમુત્તિષ્ઠતસ્તસ્યકુમ્ભકર્ણસ્યતદ્બભૌ ।
તપાન્તેસબલાકસ્યમેઘસ્યેવવિવર્ષતઃ ॥ 59 ॥

rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||

The form of Kumbhakarna as he rose shone like a cloud with its cranes at the end of the hot season pouring down rain. ^AI

Shloka 60

તસ્યદીપ્તાગ્નિસદૃશેવિદ્યુત્સદૃશવર્ચસી ।
દદૃશાતેમહાનેત્રેદીપ્તાવિવમહાગ્રહૌ ॥ 60 ॥

tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||

His two great eyes, resembling blazing fire and with splendor like lightning, appeared like two great blazing planets. ^AI

Shloka 61

તતસ્ત્વદર્શયન્ સર્વાન્ભક્ષ્યાંશ્ચવિવિધાન્ બહૂન્ ।
વરાહાન્મહિષાંશ્ચૈવબભક્ષસમહાબલઃ ॥ 61 ॥

tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||

Then the mighty one devoured many various creatures fit for food, boars and buffaloes as well. ^AI

Shloka 62

આદદુન્ભુક્ષિતોમાંસંશોણિતન્તૃષિતઃપિબન્ ।
મેદઃકુમ્ભાંશ્ચમદ્યાંશ્ચપપૌશક્રરિપુસ્તદા ॥ 62 ॥

ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||

Hungry, he seized flesh, and thirsty he drank blood; then the enemy of Shakra drank goblets of fat and cups of liquor. ^AI

Shloka 63

તતસ્તૃપ્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા સમુત્પેરુર્નિશાચરાઃ ।
શિરોભિશ્ચ પ્રણમ્યૈનં સર્વતઃ પર્યવારયન્ ॥ 63 ॥

tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||

Then the night-rangers, knowing him to be satisfied, rose up and, bowing to him with their heads, surrounded him on all sides. ^AI

Shloka 64

નિદ્રાવિશદનેત્રસ્તુકલુષીકૃતલોચનઃ ।
ચારયન્ સર્વતોદૃષ્ટિન્તાન્ દદર્શનિશાચરાન્ ॥ 64 ॥

nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||

With sleep entering his eyes and his eyes grown dim, casting his gaze in all directions, he saw those night-rangers. ^AI

Shloka 65

સસર્વાન્ સાન્ત્વયામાસનૈરૃતાન્ નૈરૃતર્ષભઃ ।
બોધનાદ્વિસ્મિતશ્ચાપિરાક્ષસાનિદમબ્રવીત્ ॥ 65 ॥

sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||

That bull among the Rakshasas soothed all those night-rangers; and, astonished at being awakened, he too spoke these words to the Rakshasas. ^AI

Shloka 66

કિમર્થમહમાદૃત્યભવદ્ભિઃપ્રતિબોધિતઃ ।
કચ્છિત્સુકુશલંરાજ્ઞોભયંવાનેષનકિમ્ ॥ 66 ॥

kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||

Why have I been awakened by you with such urgency? Is the king well and safe, and is there no danger to him? ^AI

Shloka 67

અથવાધ્રુવમન્યેભ્યોભયમ્પરમુપસ્થિતમ્ ।
યદર્થમેવત્વરિતૈર્ભવદ્ભિઃપ્રતિબોધિતઃ ॥ 67 ॥

athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||

Or else some great danger has surely come upon him from others, for the sake of which you have hastily awakened me. ^AI

Shloka 68

અદ્યરાક્ષસરાજસ્યભયમુત્પાટયામ્યહમ્ ।
દારયિષ્યેમહેન્દ્રંવાશાતયિષ્યેતથાનલમ્ ॥ 68 ॥

adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||

Today I shall tear out the danger that threatens the king of the Rakshasas; I shall split Mount Mahendra, or I shall fell the fire itself. ^AI

Shloka 69

નહ્યલ્પકારણેસુપ્તમ્બોધયિષ્યતિમાઙ્ગુરુઃ ।
તદાખ્યાતાર્થતત્ત્વેનમત્પ્રબોધનકારણમ્ ॥ 69 ॥

nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||

For a great one would not awaken one who is asleep for a trifling cause. Therefore tell me truly the reason for my being awakened. ^AI

Shloka 70

એવમ્બ્રુવાણંસમ્રબ્ધઙ્કુમ્ભકર્ણમરિન્દમમ્ ।
યૂપાક્ષઃસચિવોરાજ્ઞઃકૃતાઞ્જલિરભાષત ॥ 70 ॥

evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||

As Kumbhakarna, the subduer of foes, thus spoke in anger, Yupaksha, a minister of the king, with joined palms, addressed him. ^AI

Shloka 71

નનોદેવકૃતઙ્કિઞ્ચિદ્ભયમસ્તિકદાચન ।
માનુષાન્નોભયંરાજંસ્તુમુલંસમ્પ્રબાધતે ॥ 71 ॥

nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||

There is no danger whatever created by the gods, nor at any time; but a terrible danger from a human being, O king, is now oppressing us. ^AI

Shloka 72

નદૈત્યદાનવેભ્યોવાભયમસ્તિહિતાદૃશમ્ ।
યાદૃશમ્માનુષંરાજન્ ભયમસ્માનુપસ્થિતમ્ ॥ 72 ॥

nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||

There is no danger of this kind from Daityas or Danavas, O king, as the danger from a human being that has now come upon us. ^AI

Shloka 73

વાનરૈઃપર્વતાકારૈર્લઙ્કેયમ્પરિવારિતા ।
સીતાહરણસન્તપ્તાદ્રામાન્નસ્તુમુલમ્ભયમ્ ॥ 73 ॥

vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||

This Lanka is surrounded by monkeys shaped like mountains; from Rama, who is tormented by the abduction of Sita, a terrible fear has come upon us. ^AI

Shloka 74

એકેનવાનરેણેયમ્પૂર્વન્દગ્ધામહાપુરી ।
કુમારોનિહતશ્ચાક્ષસ્સાનુયાત્રઃસકુઞ્જરઃ ॥ 74 ॥

ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||

This great city was formerly burned by a single monkey; and the prince Aksha was slain, together with his followers and his elephants. ^AI

Shloka 75

સ્વયંરક્ષોધિપશ્ચાપિપૌલસ્ત્યોદેવકણ્ટકઃ ।
મૃતેતિસંયુગેમુક્તોરામેણાદિત્યતેજસા ॥ 75 ॥

svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||

And the lord of the demons himself, the son of Pulastya, a thorn to the gods, was struck down in battle and released by the radiant Rama. ^AI

Shloka 76

યન્ન દેવૈઃ કૃતો રાજા નાપિ દૈત્યૈર્ન દાનવૈઃ ।
કૃતઃ સ ઇહ રામેણ વિમુક્તઃ પ્રાણસંશયાત્ ॥ 76 ॥

yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||

The king whom neither the gods nor the demons nor the Danavas could make, was made here by Rama, and released from the peril of his life. ^AI

Shloka 77

સયૂપાક્ષ્વચશ્શ્રુત્વાભ્રાતુર્યુધિપરાભવમ્ ।
કુમ્ભકર્ણોવિવૃત્તાક્ષોયૂપાક્ષમિદમબ્રવીત્ ॥ 77 ॥

sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||

Hearing of his brother's defeat in battle, Kumbhakarna, with rolling eyes, said this to Yupaksha. ^AI

Shloka 78

સર્વમદ્યૈવયૂપાક્ષહરિસૈન્યંસલક્ષ્મણમ્ ।
રાઘવઞ્ચરણેજિત્વાતતોદ્રક્ષ્યામિરાવણમ્ ॥ 78 ॥

sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||

Today itself, O Yupaksha, having conquered in battle the entire monkey army together with Lakshmana and Rama, I shall then see Ravana. ^AI

Shloka 79

રાક્ષસાંસ્તર્પયિષ્યામિહરીણામ્માંસશોણિતૈઃ ।
રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિસ્વયમ્પાસ્યામિશોણિતમ્ ॥ 79 ॥

rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||

I shall satisfy the demons with the flesh and blood of the monkeys, and I shall myself drink the blood of Rama and Lakshmana. ^AI

Shloka 80

તત્તસ્યવાક્યમ્બ્રુવતોનિશમ્યસગર્વિતંરોષવિવૃદ્ધદોષમ્ ।
મહોદરોનૈરૃતયોધમુખ્યઃકૃતાઞ્જલિર્વાક્યમિદમ્બભાષે ॥ 80 ॥

tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||

Hearing that proud speech of his, which was being uttered and which increased his fault through anger, Mahodara, a chief of the demon warriors, spoke this word with joined palms. ^AI

Shloka 81

રાવણસ્યવચઃશ્રુત્વાગુણદોષૌવિમૃશ્યચ ।
પશ્ચાદપિમહાબાહો શત્રૂન્યુધિવિજેષ્યસિ ॥ 81 ॥

rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||

Having heard Ravana's words and having weighed their merits and faults, you shall afterwards, O mighty-armed one, conquer the enemies in battle. ^AI

Shloka 82

મહોદરવચશ્શ્રુત્વારાક્ષસૈઃપરિવારિતઃ ।
કુમ્ભકર્ણોમહાતેજાસ્સમ્પ્રતસ્થેમહાબલઃ ॥ 82 ॥

mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||

Having heard Mahodara's words, the great-splendoured and mighty Kumbhakarna, surrounded by the rakshasas, set forth. ^AI

Shloka 83

સુપ્તમુત્થાપ્યભીમાક્ષમ્ભીમરૂપપરાક્રમમ્ ।
રાક્ષસાસ્ત્વરિતાજુગ્મર્દશગ્રીન્વિવેશનમ્ ॥ 83 ॥

suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||

The rakshasas quickly roused the sleeping one of fearful eyes, of fearful form and valor, and entered the palace of the ten-necked Ravana. ^AI

Shloka 84

તતોગત્વાદશગ્રીવમાસીનમ્પરમાસને ।
ઊચુર્બદ્ધાઞ્જલિપુટાસ્સર્વએવનિશાચરાઃ ॥ 84 ॥

tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||

Then, going to the ten-necked Ravana seated on his supreme throne, all the night-rangers, with joined palms, spoke. ^AI

Shloka 85

પ્રબુદ્ધોઽયઙ્કુમ્ભકર્ણભ્રાતાતેરાક્ષસેશ્વર ।
કથન્તત્રૈવનિર્યાતુદ્રક્ષ્યસેતમિહાગતમ્ ॥ 85 ॥

prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||

This Kumbhakarna, your brother, O lord of the rakshasas, has awakened. How is it that he sets out there and will see you who have come here? ^AI

Shloka 86

રાવણસ્ત્વબ્રવીદ્ધૃષ્ટોરાક્ષસાંસ્તાનુપસ્થિતાન્ ।
દ્રષ્ટુમેનમિહેચ્છામિયથાન્યાયઞ્ચપૂજ્યતામ્ ॥ 86 ॥

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||

Ravana, delighted, said to those rakshasas who had approached: I wish to see him here; let him be honored according to what is proper. ^AI

Shloka 87

તથેત્યુક્ત્વાતુતેસર્વેપુનરાગમ્યરાક્ષસાઃ ।
કુમ્ભકર્ણમિદંવાક્યમૂચૂરાવણચોદિતાઃ ॥ 87 ॥

tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||

Saying 'So be it,' all those rakshasas, having come again, urged by Ravana, spoke these words to Kumbhakarna. ^AI

Shloka 88

દ્રષ્ટુન્ત્વાઙ્કાઙ્ક્ષતેરાજાસર્વરાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।
ગમનેક્રિયતામ્બુદ્ધિર્ભ્રાતરંસમ્પ્રહર્ષયઃ ॥ 88 ॥

draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||

The king, the foremost of all rakshasas, longs to see you. Let your mind be set on going; gladden your brother. ^AI

Shloka 89

કુમ્ભકર્ણસ્તુદુર્ધર્ષોભ્રાતુરાજ્ઞાયશાસનમ્ ।
તથેત્યુક્ત્વામહાવીર્યશ્શયનાદુત્પપાતહ ॥ 89 ॥

kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||

Kumbhakarna, who was hard to overcome, having understood his brother's command, said "So be it," and the mighty hero sprang up from his bed. ^AI

Shloka 90

પ્રક્ષાલ્ય વદનં હ્Rષ્ટઃ સ્નાતઃ પરમભૂષિતઃ ।
પિપાસુસ્ત્વરયામાસ પાનં બલસમીરણમ્ ॥ 90 ॥

prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||

Having washed his face, joyful, bathed, and adorned with the finest ornaments, being thirsty, he hastened to drink the drink that stirs up strength. ^AI

Shloka 91

તતસ્તેત્વરિતાસ્તત્રરાક્ષસારાવણાજ્ઞયા ।
મદ્યકુમ્ભાંશ્ચવિવિધાન્ ક્ષિપ્રમેવોપહારયન્ ॥ 91 ॥

tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||

Then those Rakshasas, hurried by the command of the king of the Rakshasas, quickly brought before him jars of various liquors. ^AI

Shloka 92

પીત્વાઘટસહસ્રેદ્વેગમનાયોપચક્રમે ।
ઈષત્સમુત્કટોમત્તસ્તેજોબલસમન્વિતઃ ॥ 92 ॥

pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||

Having drunk two thousand jars, he began to move about, slightly fierce and intoxicated, endowed with might and valor. ^AI

Shloka 93

કુમ્ભકર્ણોબભૌહૃષ્ટઃકાલાન્તકયમોપમઃ ।
ભ્રાતુસ્સભવનઙ્ગચ્છન્રક્ષોબલસમન્વિતઃ ॥ 93 ॥

kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||

Kumbhakarna, joyful, resembling the destroyer at the end of time and Yama, shone as he went to his brother's assembly hall, accompanied by the Rakshasa army. ^AI

Shloka 94

કુમ્ભકર્ણઃ પદન્યાસૈરકમ્પયત મેદિનીમ્ ।
સ રાજમાર્ગં વપુષા પ્રકાશયન્ ।
સહસ્રરસ્મિર્ધરણીમિવાંશુભિઃ ।
જગામ તત્રાઞ્જલિમાલયા વૃતઃ ।
શતક્રતુર્ગેહમિવ સ્વયમ્ભુવઃ ॥ 94 ॥

kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||

Kumbhakarna shook the earth with the tread of his feet. Illuminating the royal highway with his body, as the thousand-rayed sun illumines the earth with its rays, he went there surrounded by a garland of joined hands, like the self-born Brahma going to the house of the hundred-sacrificed Indra. ^AI

Shloka 95

તંરાજમાર્ગસ્થમમિત્રઘાતિનંવનૌકસસ્તેસહસાબહિસ્સ્થિતાઃ ।
દૃષ્ટવાઽપ્રમેયઙ્ગિરિશૃઙ્ગકલ્પંવિતત્રસુસ્તેહરિયૂથપાલાઃ ॥ 95 ॥

taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||

Seeing him, the slayer of foes, standing on the royal highway, and immeasurable like a mountain peak, those forest-dwelling monkey chieftains stationed outside were suddenly terrified. ^AI

Shloka 96

કેચિચ્છરણ્યંશરણંસ્મરામંવ્રજન્તિકેચિદ્ વ્યથિતાઃપતન્તિ ।
કેચિદ્ધશસ્મવ્યથિતાઃપતન્તિકેચિદ્ભયાર્તાભુવિશેરતેસ્મ ॥ 96 ॥

keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||

Some, distressed, call upon Rama, the refuge of the helpless, and go to him; some, afflicted, fall down; some, pained by fear, fall down; and some, tormented by fear, lay themselves upon the earth. ^AI

Shloka 97

તમદ્રિશૃઙ્ગપ્રતિમઙ્કિરીટિનંસ્પૃશન્તમાદિત્યમિવાઽત્મતેજસા ।
વનૌકસઃપ્રેક્ષ્યવિવૃદ્ધમદ્ભુતં 3 ભયાર્ધિતાદુદ્રુવિરેતતસ્તતઃ ॥ 97 ॥

tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||

Seeing him who resembled a mountain peak, wearing a crown, and seeming to touch the sun with his own radiance — that greatly increased and wondrous one — the forest-dwellers, stricken with fear, fled from him in every direction. ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।

भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥

मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।

अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥

ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।

स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥

नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।

विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥

सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।

यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥

इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।

मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।

अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥

विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।

इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥

उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।

यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥

निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।

शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥

सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।

उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥

यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥

राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।

सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥

ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।

सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥

ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।

द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥

निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥

नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥

तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।

सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥

वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥

कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।

रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥

भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।

किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥

ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।

तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥

जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।

ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥

कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।

कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥

प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।

तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥

कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।

भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥

भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।

शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥

काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥

ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥

मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।

मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥

चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।

ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥

पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।

लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥

दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।

धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥

जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।

शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥

तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥

कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।

सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।

मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।

दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।

श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥

यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।

ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥

तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।

सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥

तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।

राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥

ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।

मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥

दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।

नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥

अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।

यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥

ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।

आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥

भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।

निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥

मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।

तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥

सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।

ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥

मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।

एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥

शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।

महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥

तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।

अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥

केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।

उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥

नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।

अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥

मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।

रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥

वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।

वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥

कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।

सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।

निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।

निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।

दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।

निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।

तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥

तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।

ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥

ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।

वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥

आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।

मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥

ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।

शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥

निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।

चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥

ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।

बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥

किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।

कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥

अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।

यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥

अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।

दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥

नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।

तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥

एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।

यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥

ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।

मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥

नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।

यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।

सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥

एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।

कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥

स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।

मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥

यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।

कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।

कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥

सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।

राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥

राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।

रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥

तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।

महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥

रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।

पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥

महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।

कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥

सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।

राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥

ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।

ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥

प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।

कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।

द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥

तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।

कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥

द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।

गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥

कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।

तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥

प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।

पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥

ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।

मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥

पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।

ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥

कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।

भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥

कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।

सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।

जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।

शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥

तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।

दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥

केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।

केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥

तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।

वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.60 યુદ્ધકાણ્ડ - ષષ્ટિતમ સર્ગઃ