શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।
શ્રુત્વાતુભીમનિર્હ્રાદંશક્રાશનિસમસ્વનમ્ ।
વીક્ષમાણાદિશસ્સર્વાદુદ્રુવુર્વાનરર્ષભાઃ ॥ 1 ॥
તાનુવાચતતઃસર્વાન્હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।
વિષણ્ણવદનાન્દીનાંસ્ત્રસ્તાન્વિદ્રવતઃપૃથક્ ॥ 2 ॥
કસ્માદ્વિષણ્ણવદનાવિદ્રવધ્વમ્પ્લવઙ્ગમાઃ ।
ત્યક્તયુદ્ધસમુત્સાહાશ્શૂરત્વઙ્ક્વનુવોગતમ્ ॥ 3 ॥
પૃષ્ઠતોઽનુવ્રજધ્વમ્મામગ્રતોયન્તમાહવે ।
શૂરૈરનિજનોપેતૈરયુક્તંહિનિવર્તિતુમ્ ॥ 4 ॥
એવમુક્તાસ્સુસઙ્ક્રુદ્ધાવાયુપુત્રેણધીમતા ।
શૈલશૃઙ્ગાન્ દ્રુમાંશ્ચવજગૃહુર્હૃષ્ટમાનસાઃ ॥ 5 ॥
અભિપેતુશ્ચગર્જન્તોરાક્ષસાન્વાનરર્ષભાઃ ।
પરિવાર્યહનૂમન્તમન્વયુશ્ચમહાહવે ॥ 6 ॥
સ તૈર્વાનરમુખ્યૈસ્તુ હનૂમાન્સર્વતો વૃતઃ ।
હુતાશન ઇવાર્ચિષ્માનદહચ્છત્રુવાહિનીમ્ ॥ 7 ॥
સ રાક્ષસાનાઙ્કદનઞ્ચકારસુમહાકપિઃ ।
વૃતોવાનરસૈન્યેનકાલાન્તકયોમોપમઃ ॥ 8 ॥
સ તુકોપેનચાવિષ્ટઃશોકેન ચ મહાકપિઃ ।
હનૂમાન્રાવણિરથેમહતીમ્પાતયચ્છિલામ્ ॥ 9 ॥
તામાપતન્તીન્દૃષ્ટવૈવરથસ્સારથિનાતદા ।
વિધેયાશ્વસમાયુક્તોવિદૂરમપવાહિતઃ ॥ 10 ॥
તમિન્દ્રજિતમપ્રાપ્યરથસ્થંસહસારથિમ્ ।
વિવેશધરણીમ્ભિત્ત્વાસાશિલાવ્યર્થમુદ્યતા ॥ 11 ॥
પતિતાયાંશિલાયાન્તુવ્યથિતારક્ષસાઞ્ચમૂઃ ।
નિપતન્ત્યા ચ શિલયારાક્ષસામથિતાભૃશમ્ ॥ 12 ॥
તમભ્યધાવન્ શતશોનદન્તઃકાનનૌકસઃ ।
તેદ્રુમાંશ્ચમહાકાયાગિરિશૃઙ્ગાણિચોદ્યતાઃ ॥ 13 ॥
ક્ષિપનીન્દ્રજિતંસઙ્ખ્યેવાનરાભીમવિક્રમાઃ ।
વૃક્ષશૈલમહાવર્ષંવિસૃજન્તઃપ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 14 ॥
શત્રૂણાઙ્કદનઞ્ચક્રુર્નેદુશ્ચવિવિધૈસ્સ્વનૈઃ ।
વાનરૈસૈર્મહાભીમૈર્ઘોરરૂપાનિશાચરાઃ ॥ 15 ॥
વીર્યાદભિહતાવૃક્ષૈર્વ્યચેષ્ટન્તરણક્ષિતૌ ।
સ્વસૈન્યમભિવીક્ષ્યાથવાનરાર્દિતમિન્દ્રજિત્ ॥ 16 ॥
પ્રગૃહીતાયુધઃક્રુદ્ધઃપરાનભિમુખોયયૌ ।
સઃશરૌઘાનવસૃજન્સ્વસૈન્યેનાભિસમ્વૃતઃ ॥ 17 ॥
જઘાનકપિશાર્દૂલાન્સુબહૂન્દૃષ્ટવિક્રમઃ ।
શૂલૈઃરશનિભિઃખઙ્ગૈઃ પટ્ટસૈઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ ॥ 18 ॥
તેચાપ્યનુચરાસ્તસ્યવાનરાન્જઘ્નુરાહવે ।
સ્કન્ધવિટપૈશ્શાલૈશ્શિલાભિશ્ચમહાબલઃ ॥ 19 ॥
હનૂમાન્કદનઞ્ચક્રેરક્ષસામ્ભીમકર્મણામ્ ।
સનિવાર્યપરાનીકમબ્રવીત્તાન્વનૌકસઃ ॥ 20 ॥
હનૂમાન્ સન્નિવર્તધ્વં ન નસ્સાધ્યમિદમ્બલમ્ ।
ત્યક્ત્વાપ્રાણાન્વિવેષ્ટન્તોરામપ્રિયચિકીર્ષવઃ ॥ 21 ॥
યન્નિમિત્તંહિયુધ્યામોહતાસાજનકાત્મજા ।
ઇમમર્થંહિવિજ્ઞાપ્યરામંસુગ્રીવમેવ ચ ॥ 22 ॥
તૌયત્પ્રતિવિધાસ્યેતેતત્કરિષ્યામહેવયમ્ ।
ત્યુક્ત્વાવાનરશ્રેષ્ઠોવારયન્સર્વવાનરાન્ ॥ 23 ॥
શનૈશ્શનૈરસન્ત્રસ્તસ્સબલસ્સન્યવર્તત ।
તતઃપ્રેક્ષ્યહનૂમન્તંવ્રજન્તંયત્રરાઘવઃ ॥ 24 ॥
સ હોતુકામોદુષ્ટાત્માગતશ્ચૈત્યન્નિકુમ્ભિલામ્ ।
નિકુમ્ભિલામધિષ્ઠાયપાવકઞ્જુહવેન્દ્રજિત્ ॥ 25 ॥
યજ્ઞભૂમ્યાન્તતોગત્વાપાવકસ્તેનરક્ષસા ।
હૂયમાનઃપ્રજજ્વાલમાંસશોણિતભુક્તદા ॥ 26 ॥
અથેન્દ્રજિદ્રાક્ષસભૂતયે તુ ।
જુહાવ હવ્યં વિધિના વિધાનવત્ ।
દૃષ્ટ્વા વ્યતિષ્ઠન્ત ચ રાક્ષસાસ્તે ।
મહાસમૂહેષુ નયાનયજ્ઞાઃ ॥ 27 ॥
અથેન્દ્રજિદ્રાક્ષભૂતયેતુજુહાવહવ્યંવિધિનાવિધાનવિત્ ।
દૃષ્ટવાવ્યતિષ્ઠન્ત ચ રાક્ષસાસ્તેમહાસમૂહેષુસમાનયજ્ઞાઃ ॥ 28 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
śrutvātubhīmanirhrādaṃśakrāśanisamasvanam |
vīkṣamāṇādiśassarvādudruvurvānararṣabhāḥ || 1 ||
tānuvācatataḥsarvānhanumān mārutātmajaḥ |
viṣaṇṇavadanāndīnāṃstrastānvidravataḥpṛthak || 2 ||
kasmādviṣaṇṇavadanāvidravadhvamplavaṅgamāḥ |
tyaktayuddhasamutsāhāśśūratvaṅkvanuvogatam || 3 ||
pṛṣṭhato'nuvrajadhvammāmagratoyantamāhave |
śūrairanijanopetairayuktaṃhinivartitum || 4 ||
evamuktāssusaṅkruddhāvāyuputreṇadhīmatā |
śailaśṛṅgān drumāṃścavajagṛhurhṛṣṭamānasāḥ || 5 ||
abhipetuścagarjantorākṣasānvānararṣabhāḥ |
parivāryahanūmantamanvayuścamahāhave || 6 ||
sa tairvānaramukhyaistu hanūmānsarvato vṛtaḥ |
hutāśana ivārciṣmānadahacchatruvāhinīm || 7 ||
sa rākṣasānāṅkadanañcakārasumahākapiḥ |
vṛtovānarasainyenakālāntakayomopamaḥ || 8 ||
sa tukopenacāviṣṭaḥśokena ca mahākapiḥ |
hanūmānrāvaṇirathemahatīmpātayacchilām || 9 ||
tāmāpatantīndṛṣṭavaivarathassārathinātadā |
vidheyāśvasamāyuktovidūramapavāhitaḥ || 10 ||
tamindrajitamaprāpyarathasthaṃsahasārathim |
viveśadharaṇīmbhittvāsāśilāvyarthamudyatā || 11 ||
patitāyāṃśilāyāntuvyathitārakṣasāñcamūḥ |
nipatantyā ca śilayārākṣasāmathitābhṛśam || 12 ||
tamabhyadhāvan śataśonadantaḥkānanaukasaḥ |
tedrumāṃścamahākāyāgiriśṛṅgāṇicodyatāḥ || 13 ||
kṣipanīndrajitaṃsaṅkhyevānarābhīmavikramāḥ |
vṛkṣaśailamahāvarṣaṃvisṛjantaḥplavaṅgamāḥ || 14 ||
śatrūṇāṅkadanañcakrurneduścavividhaissvanaiḥ |
vānaraisairmahābhīmairghorarūpāniśācarāḥ || 15 ||
vīryādabhihatāvṛkṣairvyaceṣṭantaraṇakṣitau |
svasainyamabhivīkṣyāthavānarārditamindrajit || 16 ||
pragṛhītāyudhaḥkruddhaḥparānabhimukhoyayau |
saḥśaraughānavasṛjansvasainyenābhisamvṛtaḥ || 17 ||
jaghānakapiśārdūlānsubahūndṛṣṭavikramaḥ |
śūlaiḥraśanibhiḥkhaṅgaiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ || 18 ||
tecāpyanucarāstasyavānarānjaghnurāhave |
skandhaviṭapaiśśālaiśśilābhiścamahābalaḥ || 19 ||
hanūmānkadanañcakrerakṣasāmbhīmakarmaṇām |
sanivāryaparānīkamabravīttānvanaukasaḥ || 20 ||
hanūmān sannivartadhvaṃ na nassādhyamidambalam |
tyaktvāprāṇānviveṣṭantorāmapriyacikīrṣavaḥ || 21 ||
yannimittaṃhiyudhyāmohatāsājanakātmajā |
imamarthaṃhivijñāpyarāmaṃsugrīvameva ca || 22 ||
tauyatpratividhāsyetetatkariṣyāmahevayam |
tyuktvāvānaraśreṣṭhovārayansarvavānarān || 23 ||
śanaiśśanairasantrastassabalassanyavartata |
tataḥprekṣyahanūmantaṃvrajantaṃyatrarāghavaḥ || 24 ||
sa hotukāmoduṣṭātmāgataścaityannikumbhilām |
nikumbhilāmadhiṣṭhāyapāvakañjuhavendrajit || 25 ||
yajñabhūmyāntatogatvāpāvakastenarakṣasā |
hūyamānaḥprajajvālamāṃsaśoṇitabhuktadā || 26 ||
athendrajidrākṣasabhūtaye tu |
juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavat |
dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasāste |
mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ || 27 ||
athendrajidrākṣabhūtayetujuhāvahavyaṃvidhināvidhānavit |
dṛṣṭavāvyatiṣṭhanta ca rākṣasāstemahāsamūheṣusamānayajñāḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वाशीतितमस्सर्गः ।
श्रुत्वातुभीमनिर्ह्रादंशक्राशनिसमस्वनम् ।
वीक्षमाणादिशस्सर्वादुद्रुवुर्वानरर्षभाः ॥ 1 ॥
तानुवाचततःसर्वान्हनुमान् मारुतात्मजः ।
विषण्णवदनान्दीनांस्त्रस्तान्विद्रवतःपृथक् ॥ 2 ॥
कस्माद्विषण्णवदनाविद्रवध्वम्प्लवङ्गमाः ।
त्यक्तयुद्धसमुत्साहाश्शूरत्वङ्क्वनुवोगतम् ॥ 3 ॥
पृष्ठतोऽनुव्रजध्वम्मामग्रतोयन्तमाहवे ।
शूरैरनिजनोपेतैरयुक्तंहिनिवर्तितुम् ॥ 4 ॥
एवमुक्तास्सुसङ्क्रुद्धावायुपुत्रेणधीमता ।
शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चवजगृहुर्हृष्टमानसाः ॥ 5 ॥
अभिपेतुश्चगर्जन्तोराक्षसान्वानरर्षभाः ।
परिवार्यहनूमन्तमन्वयुश्चमहाहवे ॥ 6 ॥
स तैर्वानरमुख्यैस्तु हनूमान्सर्वतो वृतः ।
हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम् ॥ 7 ॥
स राक्षसानाङ्कदनञ्चकारसुमहाकपिः ।
वृतोवानरसैन्येनकालान्तकयोमोपमः ॥ 8 ॥
स तुकोपेनचाविष्टःशोकेन च महाकपिः ।
हनूमान्रावणिरथेमहतीम्पातयच्छिलाम् ॥ 9 ॥
तामापतन्तीन्दृष्टवैवरथस्सारथिनातदा ।
विधेयाश्वसमायुक्तोविदूरमपवाहितः ॥ 10 ॥
तमिन्द्रजितमप्राप्यरथस्थंसहसारथिम् ।
विवेशधरणीम्भित्त्वासाशिलाव्यर्थमुद्यता ॥ 11 ॥
पतितायांशिलायान्तुव्यथितारक्षसाञ्चमूः ।
निपतन्त्या च शिलयाराक्षसामथिताभृशम् ॥ 12 ॥
तमभ्यधावन् शतशोनदन्तःकाननौकसः ।
तेद्रुमांश्चमहाकायागिरिशृङ्गाणिचोद्यताः ॥ 13 ॥
क्षिपनीन्द्रजितंसङ्ख्येवानराभीमविक्रमाः ।
वृक्षशैलमहावर्षंविसृजन्तःप्लवङ्गमाः ॥ 14 ॥
शत्रूणाङ्कदनञ्चक्रुर्नेदुश्चविविधैस्स्वनैः ।
वानरैसैर्महाभीमैर्घोररूपानिशाचराः ॥ 15 ॥
वीर्यादभिहतावृक्षैर्व्यचेष्टन्तरणक्षितौ ।
स्वसैन्यमभिवीक्ष्याथवानरार्दितमिन्द्रजित् ॥ 16 ॥
प्रगृहीतायुधःक्रुद्धःपरानभिमुखोययौ ।
सःशरौघानवसृजन्स्वसैन्येनाभिसम्वृतः ॥ 17 ॥
जघानकपिशार्दूलान्सुबहून्दृष्टविक्रमः ।
शूलैःरशनिभिःखङ्गैः पट्टसैः कूटमुद्गरैः ॥ 18 ॥
तेचाप्यनुचरास्तस्यवानरान्जघ्नुराहवे ।
स्कन्धविटपैश्शालैश्शिलाभिश्चमहाबलः ॥ 19 ॥
हनूमान्कदनञ्चक्रेरक्षसाम्भीमकर्मणाम् ।
सनिवार्यपरानीकमब्रवीत्तान्वनौकसः ॥ 20 ॥
हनूमान् सन्निवर्तध्वं न नस्साध्यमिदम्बलम् ।
त्यक्त्वाप्राणान्विवेष्टन्तोरामप्रियचिकीर्षवः ॥ 21 ॥
यन्निमित्तंहियुध्यामोहतासाजनकात्मजा ।
इममर्थंहिविज्ञाप्यरामंसुग्रीवमेव च ॥ 22 ॥
तौयत्प्रतिविधास्येतेतत्करिष्यामहेवयम् ।
त्युक्त्वावानरश्रेष्ठोवारयन्सर्ववानरान् ॥ 23 ॥
शनैश्शनैरसन्त्रस्तस्सबलस्सन्यवर्तत ।
ततःप्रेक्ष्यहनूमन्तंव्रजन्तंयत्रराघवः ॥ 24 ॥
स होतुकामोदुष्टात्मागतश्चैत्यन्निकुम्भिलाम् ।
निकुम्भिलामधिष्ठायपावकञ्जुहवेन्द्रजित् ॥ 25 ॥
यज्ञभूम्यान्ततोगत्वापावकस्तेनरक्षसा ।
हूयमानःप्रजज्वालमांसशोणितभुक्तदा ॥ 26 ॥
अथेन्द्रजिद्राक्षसभूतये तु ।
जुहाव हव्यं विधिना विधानवत् ।
दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते ।
महासमूहेषु नयानयज्ञाः ॥ 27 ॥
अथेन्द्रजिद्राक्षभूतयेतुजुहावहव्यंविधिनाविधानवित् ।
दृष्टवाव्यतिष्ठन्त च राक्षसास्तेमहासमूहेषुसमानयज्ञाः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
śrutvātubhīmanirhrādaṃśakrāśanisamasvanam |
vīkṣamāṇādiśassarvādudruvurvānararṣabhāḥ || 1 ||
tānuvācatataḥsarvānhanumān mārutātmajaḥ |
viṣaṇṇavadanāndīnāṃstrastānvidravataḥpṛthak || 2 ||
kasmādviṣaṇṇavadanāvidravadhvamplavaṅgamāḥ |
tyaktayuddhasamutsāhāśśūratvaṅkvanuvogatam || 3 ||
pṛṣṭhato'nuvrajadhvammāmagratoyantamāhave |
śūrairanijanopetairayuktaṃhinivartitum || 4 ||
evamuktāssusaṅkruddhāvāyuputreṇadhīmatā |
śailaśṛṅgān drumāṃścavajagṛhurhṛṣṭamānasāḥ || 5 ||
abhipetuścagarjantorākṣasānvānararṣabhāḥ |
parivāryahanūmantamanvayuścamahāhave || 6 ||
sa tairvānaramukhyaistu hanūmānsarvato vṛtaḥ |
hutāśana ivārciṣmānadahacchatruvāhinīm || 7 ||
sa rākṣasānāṅkadanañcakārasumahākapiḥ |
vṛtovānarasainyenakālāntakayomopamaḥ || 8 ||
sa tukopenacāviṣṭaḥśokena ca mahākapiḥ |
hanūmānrāvaṇirathemahatīmpātayacchilām || 9 ||
tāmāpatantīndṛṣṭavaivarathassārathinātadā |
vidheyāśvasamāyuktovidūramapavāhitaḥ || 10 ||
tamindrajitamaprāpyarathasthaṃsahasārathim |
viveśadharaṇīmbhittvāsāśilāvyarthamudyatā || 11 ||
patitāyāṃśilāyāntuvyathitārakṣasāñcamūḥ |
nipatantyā ca śilayārākṣasāmathitābhṛśam || 12 ||
tamabhyadhāvan śataśonadantaḥkānanaukasaḥ |
tedrumāṃścamahākāyāgiriśṛṅgāṇicodyatāḥ || 13 ||
kṣipanīndrajitaṃsaṅkhyevānarābhīmavikramāḥ |
vṛkṣaśailamahāvarṣaṃvisṛjantaḥplavaṅgamāḥ || 14 ||
śatrūṇāṅkadanañcakrurneduścavividhaissvanaiḥ |
vānaraisairmahābhīmairghorarūpāniśācarāḥ || 15 ||
vīryādabhihatāvṛkṣairvyaceṣṭantaraṇakṣitau |
svasainyamabhivīkṣyāthavānarārditamindrajit || 16 ||
pragṛhītāyudhaḥkruddhaḥparānabhimukhoyayau |
saḥśaraughānavasṛjansvasainyenābhisamvṛtaḥ || 17 ||
jaghānakapiśārdūlānsubahūndṛṣṭavikramaḥ |
śūlaiḥraśanibhiḥkhaṅgaiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ || 18 ||
tecāpyanucarāstasyavānarānjaghnurāhave |
skandhaviṭapaiśśālaiśśilābhiścamahābalaḥ || 19 ||
hanūmānkadanañcakrerakṣasāmbhīmakarmaṇām |
sanivāryaparānīkamabravīttānvanaukasaḥ || 20 ||
hanūmān sannivartadhvaṃ na nassādhyamidambalam |
tyaktvāprāṇānviveṣṭantorāmapriyacikīrṣavaḥ || 21 ||
yannimittaṃhiyudhyāmohatāsājanakātmajā |
imamarthaṃhivijñāpyarāmaṃsugrīvameva ca || 22 ||
tauyatpratividhāsyetetatkariṣyāmahevayam |
tyuktvāvānaraśreṣṭhovārayansarvavānarān || 23 ||
śanaiśśanairasantrastassabalassanyavartata |
tataḥprekṣyahanūmantaṃvrajantaṃyatrarāghavaḥ || 24 ||
sa hotukāmoduṣṭātmāgataścaityannikumbhilām |
nikumbhilāmadhiṣṭhāyapāvakañjuhavendrajit || 25 ||
yajñabhūmyāntatogatvāpāvakastenarakṣasā |
hūyamānaḥprajajvālamāṃsaśoṇitabhuktadā || 26 ||
athendrajidrākṣasabhūtaye tu |
juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavat |
dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasāste |
mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ || 27 ||
athendrajidrākṣabhūtayetujuhāvahavyaṃvidhināvidhānavit |
dṛṣṭavāvyatiṣṭhanta ca rākṣasāstemahāsamūheṣusamānayajñāḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.