Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 17 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Assamese meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Assamese

বিভীষণে ৰাৱণৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ ৰামৰ ওচৰলৈ আহে আৰু সুগ্ৰীৱে তেওঁক শত্ৰুৰ চৰ বুলি সন্দেহ কৰি বধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ৰামে বানৰ মন্ত্ৰীসকলৰ পৰা মত বিচাৰে, আৰু অঙ্গদ, শৰভ, জাম্বৱান, মৈন্দ আৰু হনুমানে ক্ৰমে সতৰ্কতা, চৰ প্ৰেৰণ, সন্দেহ, প্ৰশ্ন কৰি পৰীক্ষা আৰু বিশ্বাসৰ পক্ষত যুক্তি দিয়ে। হনুমানে বিভীষণৰ আগমন দেশ-কাল উপযোগী আৰু তেওঁৰ আচৰণত দুষ্টতাৰ চিন নাই বুলি কৈ তেওঁক গ্ৰহণ কৰাৰ সমৰ্থন কৰে। এইদৰে ৰামে বিভীষণক গ্ৰহণ কৰাৰ আগত মন্ত্ৰীসকলৰ পৰামৰ্শ শুনে।

AI-generated · not yet verified

The Assamese meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તદશસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

ઇત્યુક્ત્વાપરુષંવાક્યંરાવણંરાવણાનુજઃ ।
આજગામમુહૂર્તેનયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 1 ॥

ityuktvāparuṣaṃvākyaṃrāvaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
ājagāmamuhūrtenayatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 1 ||

এইদৰে কঠোৰ বাক্য কৈ ৰাৱণৰ সৰু ভাই ৰাৱণৰ ওচৰৰ পৰা এটা মুহূৰ্ততে তালৈ আহিল, য'ত ৰাম লক্ষ্মণৰ সৈতে আছিল। ^AI

Shloka 2

તમ્મેરુશિખરાકારન્દીપ્તામિવશતહ્રદામ્ ।
ગગનસ્થમ્મહીસ્થાસ્તેદદૃશુસર્વવાનરાઃ ॥ 2 ॥

tammeruśikharākārandīptāmivaśatahradām |
gaganasthammahīsthāstedadṛśusarvavānarāḥ || 2 ||

মেৰু শিখৰৰ দৰে উজ্জ্বল, এশটা বজ্ৰপাতৰ দৰে দীপ্তিমান, আকাশত থকা তেওঁক মাটিত থকা সকলো বানৰে দেখিলে। ^AI

Shloka 3

તે ચાપ્યનુચરાસ્તસ્ય ચત્વારો ભીમવિક્રમાઃ ।
તેઽપિ વર્માયુધોપેતા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ ॥ 3 ॥

te cāpyanucarāstasya catvāro bhīmavikramāḥ |
te'pi varmāyudhopetā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ || 3 ||

তেওঁৰ চাৰিজন অনুচৰো ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী আছিল; তেওঁলোকেও বৰ্ম আৰু অস্ত্ৰেৰে সজ্জিত আছিল আৰু উত্তম অলংকাৰেৰে বিভূষিত আছিল। ^AI

Shloka 4

સ ચ મેઘાચલપ્રખ્યો વજ્રાયુધસમપ્રભઃ ।
વરાયુધધરો વીરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥ 4 ॥

sa ca meghācalaprakhyo vajrāyudhasamaprabhaḥ |
varāyudhadharo vīro divyābharaṇabhūṣitaḥ || 4 ||

তেওঁ মেঘ আৰু পৰ্বতৰ দৰে বিশাল, বজ্ৰায়ুধৰ দৰে তেজস্বী, শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰধাৰী বীৰ, দিব্য অলংকাৰেৰে বিভূষিত আছিল। ^AI

Shloka 5

તમાત્મપઞ્ચમન્દૃષ્ટવાસુગ્રીવોવાહિનીપતિઃ ।
વાનરૈસ્સહદુર્ધર્ષચિન્તયામાસબુદ્ધિમાન્ ॥ 5 ॥

tamātmapañcamandṛṣṭavāsugrīvovāhinīpatiḥ |
vānaraissahadurdharṣacintayāmāsabuddhimān || 5 ||

বুদ্ধিমান বানৰসেনাপতি সুগ্ৰীৱে তেওঁক নিজৰ লগত চাৰিজন অনুচৰসহ দেখি দুৰ্জয় বানৰসকলৰ সৈতে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে। ^AI

Shloka 6

ચિન્તયિત્વામુહૂર્તન્તુવાનરાંસ્તાનુવાચહ ।
હનુમત્પ્રમુખાન્સર્વાનિદંવચનમુત્તમમ્ ॥ 6 ॥

cintayitvāmuhūrtantuvānarāṃstānuvācaha |
hanumatpramukhānsarvānidaṃvacanamuttamam || 6 ||

এটা মুহূৰ্ত চিন্তা কৰি তেওঁ হনুমান আদি সকলো বানৰক এই উত্তম বাক্য ক'লে। ^AI

Shloka 7

એષસર્વાયુધોપેતશ્ચતુર્ભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ।
રાક્ષસોઽભ્યેતિપશ્યધ્વમસ્માન્હન્તુન્નસંશયઃ ॥ 7 ॥

eṣasarvāyudhopetaścaturbhissaharākṣasaiḥ |
rākṣaso'bhyetipaśyadhvamasmānhantunnasaṃśayaḥ || 7 ||

এই ৰাক্ষসে চাৰিজন ৰাক্ষসৰ সৈতে সকলো অস্ত্ৰেৰে সজ্জিত হৈ আমাৰ ফালে আহিছে; নিশ্চয়কৈ আমাক বধ কৰিবলৈ আহিছে, তোমালোকে চোৱা। ^AI

Shloka 8

સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે વાનર ઉત્તમાઃ ।
સાલાન્ ઉદ્યમ્ય શૈલામઃ ચ ઇદં વચનં અબ્રુવન્ ॥ 8 ॥

sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānara uttamāḥ |
sālān udyamya śailāmaḥ ca idaṃ vacanaṃ abruvan || 8 ||

সুগ্ৰীৱৰ বাক্য শুনি সেই সকলো শ্ৰেষ্ঠ বানৰে শাল গছ আৰু শিল দাঙি এই বাক্য ক'লে। ^AI

Shloka 9

શીઘ્રંવ્યાદિશનોરાજન્વધાયૈષાન્દુરાત્મનામ્ ।
નિપતન્તુહતાશ્ચૈતેધરણ્યામલ્પતેજસઃ ॥ 9 ॥

śīghraṃvyādiśanorājanvadhāyaiṣāndurātmanām |
nipatantuhatāścaitedharaṇyāmalpatejasaḥ || 9 ||

হে ৰাজন, তুমি শীঘ্ৰে এই দুৰাত্মাসকলক বধ কৰিবলৈ আজ্ঞা দিয়া। এই অল্প তেজস্বীসকল হত হৈ ভূমিত পতিত হওক। ^AI

Shloka 10

તેષાસમ્ભાષમાણાનામન્યોન્યંસવિભીષણઃ ।
ઉત્તરન્તીરમાસાદ્યખસ્થએવવ્યતિષ્ઠત ॥ 10 ॥

teṣāsambhāṣamāṇānāmanyonyaṃsavibhīṣaṇaḥ |
uttarantīramāsādyakhasthaevavyatiṣṭhata || 10 ||

সেইসকলে পৰস্পৰে এইদৰে কথা পাতি থকাৰ সময়ত, বিভীষণে উত্তৰ তীৰত উপস্থিত হৈ আকাশতে থিয় হৈ থাকিল। ^AI

Shloka 11

ઉવાચમહાપ્રાજ્ઞસ્સ્વરેણમહતામહાન્ ।
સુગ્રીવન્તાંશ્ચસમ્પ્રેક્ષ્યસર્વાન્વાનરયૂથપાન્ ॥ 11 ॥

uvācamahāprājñassvareṇamahatāmahān |
sugrīvantāṃścasamprekṣyasarvānvānarayūthapān || 11 ||

মহাপ্ৰাজ্ঞ বিভীষণে মহান লোকসকলৰ মাজত মহান স্বৰেৰে সুগ্ৰীৱ আৰু সেই সকলো বানৰ সেনাপতিক লক্ষ্য কৰি ক’লে। ^AI

Shloka 12

રાવણો નામ દુર્વૃત્તો રાક્ષસો રાક્ષસ ઈશ્વરઃ ।
તસ્ય અહં અનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતિ શ્રુતઃ ॥ 12 ॥

rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣasa īśvaraḥ |
tasya ahaṃ anujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ || 12 ||

ৰাৱণ নামৰ দুৰ্বৃত্ত ৰাক্ষস ৰাক্ষসসকলৰ ঈশ্বৰ। মই তেওঁৰ সৰু ভাই, বিভীষণ নামেৰে পৰিচিত। ^AI

Shloka 13

તેનસીતાજનસ્થાનાદ્ધૃતાહત્વાજટાયુષમ્ ।
રુદ્દાચવિવશાદીનારાક્ષસીભિસ્સુરક્ષિતા ॥ 13 ॥

tenasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam |
ruddācavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā || 13 ||

তেওঁ সীতাক জনস্থানৰ পৰা হৰণ কৰি নিছিল, জটায়ুক বধ কৰিছিল, আৰু কন্দন কৰি ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ^AI

Shloka 14

તમહંહેતુભિર્વાક્યૈર્વિવિધૈશ્ચન્યદર્શયમ્ ।
સાધુનિર્યાત્યતાંસીતારામાયેતિપુનઃપુનઃ ॥ 14 ॥

tamahaṃhetubhirvākyairvividhaiścanyadarśayam |
sādhuniryātyatāṃsītārāmāyetipunaḥpunaḥ || 14 ||

মই তেওঁক নানা হেতুযুক্ত বাক্যৰ দ্বাৰা বাৰে বাৰে দেখুৱাইছিলোঁ যে, সীতাক সদায় ৰামৰ ওচৰলৈ ঘূৰাই পঠিয়োৱা উচিত। ^AI

Shloka 15

સ ચ ન પ્રતિજગ્રાહ રાવણઃ કાલ ચોદિતઃ ।
ઉચ્યમાનો હિતં વાક્યં વિપરીત ઇવ ઔષધમ્ ॥ 15 ॥

sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kāla coditaḥ |
ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta iva auṣadham || 15 ||

কালৰ দ্বাৰা চালিত ৰাৱণে হিতকৰ বাক্য কোৱা হৈও গ্ৰহণ নকৰিলে, যেন বিষৰ দৰে বিপৰীত ঔষধ। ^AI

Shloka 16

સોઽહમ્પરુષિતસ્તેનદાસવચ્ચાવમાનિતઃ ।
ત્યક્ત્વાપુત્રાંશ્ચદારાંશ્ચરાઘવંશરણઙ્ગતઃ ॥ 16 ॥

so'hamparuṣitastenadāsavaccāvamānitaḥ |
tyaktvāputrāṃścadārāṃścarāghavaṃśaraṇaṅgataḥ || 16 ||

সেই মই তেওঁৰ দ্বাৰা কঠুৱা ব্যৱহাৰ আৰু দাসৰ দৰে অপমানিত হৈ, পুত্ৰ আৰু পত্নীক ত্যাগ কৰি ৰাঘৱৰ শৰণ লৈছোঁ। ^AI

Shloka 17

સર્વલોકશરણ્યાયરાઘવાયમહાત્મને ।
નિવેદયતમાઙ્ક્ષિપ્રંવિભીષણમુપસ્થિતમ્ ॥ 17 ॥

sarvalokaśaraṇyāyarāghavāyamahātmane |
nivedayatamāṅkṣipraṃvibhīṣaṇamupasthitam || 17 ||

সকলো লোকৰ শৰণ্য মহাত্মা ৰাঘৱৰ ওচৰত উপস্থিত হোৱা বিভীষণক শীঘ্ৰে জনাওক। ^AI

Shloka 18

એતત્તુવચનંશ્રુત્વાસુગ્રીવોલઘુવિક્રમઃ ।
લક્ષ્મણસ્યાગ્રતોરામંસમ્રબ્ધમિદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

etattuvacanaṃśrutvāsugrīvolaghuvikramaḥ |
lakṣmaṇasyāgratorāmaṃsamrabdhamidamabravīt || 18 ||

এই বচন শুনি লঘু-বিক্ৰম সুগ্ৰীৱে লক্ষ্মণৰ আগত ক্ৰুদ্ধ ৰামক এই কথা ক'লে। ^AI

Shloka 19

પ્રવિષ્ટઃ શત્રુ સૈન્યં હિ પ્રાપ્તઃ શત્રુરતર્કિતઃ ।
નિહન્યાદન્ન્તરં લબ્ધ્વા ઉલૂકો વાયસાનિવ ॥ 19 ॥

praviṣṭaḥ śatru sainyaṃ hi prāptaḥ śatruratarkitaḥ |
nihanyādanntaraṃ labdhvā ulūko vāyasāniva || 19 ||

শত্ৰুৱে সৈন্যত প্ৰৱেশ কৰিছে, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে শত্ৰু আহিছে; ফাঁচ লাভ কৰি কাউৰীবোৰক ফেঁচাই যেনে বধ কৰে, তেনে কৰিব পাৰে। ^AI

Shloka 20

મન્ત્રેવ્યૂહેનયેચારેયુક્તોભવિતુમર્હસિ ।
વાનરાણાઞ્ચભદ્રન્તેપરેષાઞ્ચપરન્તપ ॥ 20 ॥

mantrevyūhenayecāreyuktobhavitumarhasi |
vānarāṇāñcabhadrantepareṣāñcaparantapa || 20 ||

মন্ত্ৰ-ব্যূহেৰে যুক্ত হৈ তুমি সতৰ্ক হোৱা উচিত; হে পৰন্তপ, বান্দৰবোৰৰ আৰু শত্ৰুবোৰৰো মঙ্গল হওক। ^AI

Shloka 21

અન્તર્ધાનગતાહ્યેતેરાક્ષસાઃકામરૂપિણઃ ।
શૂરાશ્ચનિકૃતિજ્ઞાશ્ચતેષાઞ્જાતુનવિશ્વસેત્ ॥ 21 ॥

antardhānagatāhyeterākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ |
śūrāścanikṛtijñāścateṣāñjātunaviśvaset || 21 ||

এই ৰাক্ষসবোৰ অদৃশ্য হৈ থাকিব পাৰে, কামৰূপী, শূৰ আৰু নিকৃতি-জ্ঞ; সেয়ে তেওঁলোকক কেতিয়াও বিশ্বাস নকৰিবা। ^AI

Shloka 22

પ્રણિધીરાક્ષસેન્દ્રસ્યરાવણસ્યભવેદયમ્ ।
અનુપ્રવિશ્યસોઽસ્માસુભેદઙ્કુર્યાન્નસંશયઃ ॥ 22 ॥

praṇidhīrākṣasendrasyarāvaṇasyabhavedayam |
anupraviśyaso'smāsubhedaṅkuryānnasaṃśayaḥ || 22 ||

এইজন ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণৰ চৰ হ'ব পাৰে; সি আমাৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰি ভেদ সৃষ্টি কৰিব, তাত কোনো সন্দেহ নাই। ^AI

Shloka 23

અથવાસ્વયમેવૈષછિદ્રમાસાદ્યબુદ્ધિમાન્ ।
અનુપ્રવિશ્યવિશ્વસ્તેકદાચિત્પ્રહરેદપિ ॥ 23 ॥

athavāsvayamevaiṣachidramāsādyabuddhimān |
anupraviśyaviśvastekadācitpraharedapi || 23 ||

অথবা বুদ্ধিমান সি নিজেই ফাঁচ লাভ কৰি বিশ্বাসীসকলৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰি কেতিয়াবা আক্ৰমণো কৰিব পাৰে। ^AI

Shloka 24

મિત્રાટવીબલઞ્ચૈવમૌલભૃત્યબલન્તથા ।
સર્વમેતદ્બલઙ્ગ્રાહ્યંવર્જયિત્વાદ્વિષદ્બલમ્ ॥ 24 ॥

mitrāṭavībalañcaivamaulabhṛtyabalantathā |
sarvametadbalaṅgrāhyaṃvarjayitvādviṣadbalam || 24 ||

মিত্ৰ, বনবাসী সৈন্য, মৌলিক আৰু ভৃত্য-বল — এই সকলো বল গ্ৰহণ কৰিব লাগে, শত্ৰুৰ বল বাদ দি। ^AI

Shloka 25

પ્રકૃત્યારાક્ષસેન્દ્રસ્યભ્રાતાઽમિત્રસ્યતેપ્રભોઃ ।
આગતશ્ચરિપોસ્સાક્ષાત્કથમસ્મિન્હિવિશ્વસેત્ ॥ 25 ॥

prakṛtyārākṣasendrasyabhrātā'mitrasyateprabhoḥ |
āgataścaripossākṣātkathamasminhiviśvaset || 25 ||

হে প্ৰভু, ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ ভ্ৰাতা প্ৰকৃতিতেই শত্ৰুৰ অনুগত; তেওঁ নিজেই শত্ৰুৰ ওচৰলৈ আহিছে, তেন্তে এই মানুহজনক কেনেকৈ বিশ্বাস কৰিব পাৰি? ^AI

Shloka 26

રાવણેનપ્રણિહિતન્તમવેહિવિભીષણમ્ ।
તસ્યાહન્નિગ્રહમ્મન્યેક્ષમઙ્ક્ષમવતાંવર ॥ 26 ॥

rāvaṇenapraṇihitantamavehivibhīṣaṇam |
tasyāhannigrahammanyekṣamaṅkṣamavatāṃvara || 26 ||

হে ক্ষমাশীলসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, ৰাৱণে পঠোৱা এই বিভীষণ বুলি জানি লোৱা; মই তেওঁক বধ কৰাই উচিত বুলি ভাবোঁ। ^AI

Shloka 27

રાક્ષસોજિહ્મયાબુદ્ધ્યાસન્દિષ્ટોઽયમુપાગતઃ ।
પ્રહર્તુમ્માયયાચ્છન્નોવિશ્વસ્તેત્વયિરાઘવ ॥ 27 ॥

rākṣasojihmayābuddhyāsandiṣṭo'yamupāgataḥ |
prahartummāyayācchannoviśvastetvayirāghava || 27 ||

হে ৰাঘৱ, এই ৰাক্ষসে কুটিল বুদ্ধিৰে ৰাৱণৰ আজ্ঞাত আহিছে; তেওঁ বিশ্বাস লাভ কৰি মায়াৰে আবৃত হৈ প্ৰহাৰ কৰিবলৈ আহিছে। ^AI

Shloka 28

પ્રવિષ્ટશ્શત્રુસૈન્યંહિપ્રાપ્તશ્શત્રુરતર્કિતઃ ।
નિહન્યાદન્તરંલબ્ધ્વાઉલૂકવાયસાનિવ ॥ 28 ॥

praviṣṭaśśatrusainyaṃhiprāptaśśatruratarkitaḥ |
nihanyādantaraṃlabdhvāulūkavāyasāniva || 28 ||

শত্ৰুৰ সৈন্যত প্ৰৱেশ কৰি অচেতনভাৱে অহা শত্ৰুৱে সুযোগ পাই ফেঁচা আৰু কাউৰীৰ দৰে বধ কৰিব পাৰে। ^AI

Shloka 29

વધ્યતામેષતીવ્રેણદણ્ડેનસચિવૈસ્સહ ।
રાવણસ્યનૃશંસસ્યભ્રાતાહ્યેષવિભીષણઃ ॥ 29 ॥

vadhyatāmeṣatīvreṇadaṇḍenasacivaissaha |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyeṣavibhīṣaṇaḥ || 29 ||

নিষ্ঠুৰ ৰাৱণৰ ভ্ৰাতা এই বিভীষণক মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে তীব্ৰ দণ্ডেৰে বধ কৰা উচিত। ^AI

Shloka 30

એવમુક્ત્વાતુતંરામંસમ્રબ્ધોવાહિનીપતિઃ ।
વાક્યજ્ઞોવાક્યકુશલન્તતોમૌનમુપાગમત્ ॥ 30 ॥

evamuktvātutaṃrāmaṃsamrabdhovāhinīpatiḥ |
vākyajñovākyakuśalantatomaunamupāgamat || 30 ||

এইদৰে ৰামক কৈ বাক্যৰ জ্ঞানী তথা বাক্য-কুশল সেনাপতি সুগ্ৰীৱ ক্ৰোধিত হৈ তাৰ পিছত মৌন হৈ পৰিল। ^AI

Shloka 31

સુગ્રીવસ્યતુતદ્વાક્યંશ્રુત્વારામોમહાયશાઃ ।
સમીપસ્થાનુવાચેદંહનુમત્પ્રમુખાન્હરીન્ ॥ 31 ॥

sugrīvasyatutadvākyaṃśrutvārāmomahāyaśāḥ |
samīpasthānuvācedaṃhanumatpramukhānharīn || 31 ||

মহাযশা ৰামে সুগ্ৰীৱৰ সেই বাক্য শুনি ওচৰত থকা হনুমান আদি বানৰসকলক এই কথা ক’লে। ^AI

Shloka 32

યદુક્તઙ્કપિરાજેનરાવણાવરજમ્પ્રતિ ।
વાક્યંહેતુમદત્યર્થઞ્ચભવદ્ભિરપિતચ્છ્રુતમ્ ॥ 32 ॥

yaduktaṅkapirājenarāvaṇāvarajamprati |
vākyaṃhetumadatyarthañcabhavadbhirapitacchrutam || 32 ||

বানৰৰাজে ৰাৱণৰ সৰু ভ্ৰাতা সম্পৰ্কে যি বাক্য ক’লে, সেই যুক্তিসংগত আৰু অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বাক্য আপোনালোকেও শুনিছে। ^AI

Shloka 33

સુહૃદામર્થકૃચ્છેષુયુક્તમ્બુદ્ધિમતાસદા ।
સમર્થેનોપનિર્દેષ્ટુંશાશ્વતીમ્ભૂતિમિચ્છતા ॥ 33 ॥

suhṛdāmarthakṛccheṣuyuktambuddhimatāsadā |
samarthenopanirdeṣṭuṃśāśvatīmbhūtimicchatā || 33 ||

বন্ধুসকলৰ অৰ্থ-সংকটত সদায় বুদ্ধিমান লোকে যুক্তিসঙ্গতভাৱে উপদেশ দিয়া উচিত, আৰু সক্ষম হৈ চিৰস্থায়ী মঙ্গল কামনা কৰা উচিত। ^AI

Shloka 34

ઇત્યેવમ્પરિપૃષ્ટાસ્તેસ્વંસ્વમ્મતમતન્દ્રિતાઃ ।
સોપચારન્તદારામમૂચુર્હિતચિકીર્ષવઃ ॥ 34 ॥

ityevamparipṛṣṭāstesvaṃsvammatamatandritāḥ |
sopacārantadārāmamūcurhitacikīrṣavaḥ || 34 ||

এইদৰে সোধা হৈ তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ মত অলসতা নকৰি, উপচাৰসহ সেই ৰামৰ আগত হিত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি ক’লে। ^AI

Shloka 35

અજ્ઞાતન્નાસ્તિતેકિઞ્ચિત્ત્રિષુલોકેષુરાઘવઃ ।
આત્માનંસૂચયન્રામઃ પૃચ્છસ્યસ્માન્ સુહૃત્તયા ॥ 35 ॥

ajñātannāstitekiñcittriṣulokeṣurāghavaḥ |
ātmānaṃsūcayanrāmaḥ pṛcchasyasmān suhṛttayā || 35 ||

হে ৰাঘৱ, আপুনি জানে যে তিনিও লোকত আপোনাৰ অজ্ঞাত একো নাই; তথাপি আপুনি বন্ধুত্বভাৱে আমাক সুধিছে, যেন নিজকে সূচাইছে। ^AI

Shloka 36

ત્વંહિસત્યવ્રતશ્શૂરોધાર્મિકોદૃઢવિક્રમઃ ।
પરીક્ષ્યકારીસ્મૃતિમાન્નિસૃષ્ટાત્માસુહૃત્સુચ ॥ 36 ॥

tvaṃhisatyavrataśśūrodhārmikodṛḍhavikramaḥ |
parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsuca || 36 ||

আপুনি সত্যব্ৰত, শূৰ, ধাৰ্মিক, দৃঢ়বিক্ৰম, পৰীক্ষা কৰি কাৰ্য কৰোঁতা, স্মৃতিমান, আৰু বন্ধুসকলত আত্মসমৰ্পণকাৰী। ^AI

Shloka 37

તસ્માદેકૈકશસ્તાવદ્બ્રુવન્તુસચિવાસ્તવ ।
હેતુતોમતિસમ્પન્નાસ્સમર્થાશ્ચપુનઃ પુનઃ ॥ 37 ॥

tasmādekaikaśastāvadbruvantusacivāstava |
hetutomatisampannāssamarthāścapunaḥ punaḥ || 37 ||

সেয়ে আপোনাৰ মন্ত্ৰীসকলে এজন এজনকৈ ক’ব লাগে, কাৰণ তেওঁলোক বুদ্ধিসম্পন্ন আৰু সক্ষম, আৰু বাৰে বাৰে ক’ব লাগে। ^AI

Shloka 38

ઇત્યુક્તેરાઘવાયાઽથમતિમાનઙ્ગદોઽગ્રતઃ ।
વિભીષણપરીક્ષાર્થમુવાચવચનંહરિઃ ॥ 38 ॥

ityukterāghavāyā'thamatimānaṅgado'grataḥ |
vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvācavacanaṃhariḥ || 38 ||

এইদৰে কোৱা হ’লে, বুদ্ধিমান অঙ্গদে ৰাঘৱৰ আগত, বিভীষণৰ পৰীক্ষাৰ অৰ্থে, হৰি (বানৰ) বচন ক’লে। ^AI

Shloka 39

શત્રોસ્સકાશાત્સમ્પ્રાપ્તસ્સર્વથાશઙ્ ક્યએવહિ ।
વિશ્વાસયોગ્યસ્સહસાનકર્તવ્યોવિભીષણઃ ॥ 39 ॥

śatrossakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaevahi |
viśvāsayogyassahasānakartavyovibhīṣaṇaḥ || 39 ||

শত্ৰুৰ পৰা অহা বিভীষণক সৰ্বথা সন্দেহ কৰিবই লাগে; বিশ্বাসযোগ্য নহয়, সেয়ে হঠাতে তেওঁক গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়। ^AI

Shloka 40

છાદયિત્વાઽત્મભાવંહિચરન્તિશઠબુદ્ધયઃ ।
પ્રહરન્તિચરન્ધ્રેષુસોઽનર્થસ્સુમહાન્ભવેત્ ॥ 40 ॥

chādayitvā'tmabhāvaṃhicarantiśaṭhabuddhayaḥ |
praharanticarandhreṣuso'narthassumahānbhavet || 40 ||

শঠ বুদ্ধিৰ লোকে নিজৰ ভাৱ লুকুৱাই ফুৰে আৰু সুবিধা পাই আক্ৰমণ কৰে; তেনে কৰিলে মহা অনিষ্ট হ’ব। ^AI

Shloka 41

અર્થાનર્થૌવિનિશ્ચિત્યવ્યવસાયમ્ભજેતહ ।
ગુણતસ્સઙ્ગ્રહઙ્કુર્યાદ્દોષતસ્તુવિસર્જયેત્ ॥ 41 ॥

arthānarthauviniścityavyavasāyambhajetaha |
guṇatassaṅgrahaṅkuryāddoṣatastuvisarjayet || 41 ||

লাভ আৰু ক্ষতি ভালদৰে বিচাৰ কৰি, তেতিয়াহে কোনো কাৰ্যত অটল হোৱা উচিত। গুণ থাকিলে গ্ৰহণ কৰা উচিত, দোষ থাকিলে পৰিত্যাগ কৰা উচিত। ^AI

Shloka 42

યદિદોષોમહાંસ્તસ્મિંસ્ત્યજ્વતામવિશઙ્કિતમ્ ।
ગુણાન્વાપિબહૂન્ જ્ઞાત્વાસઙ્ગ્રહઃક્રિયતાન્નૃપ ॥ 42 ॥

yadidoṣomahāṃstasmiṃstyajvatāmaviśaṅkitam |
guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatānnṛpa || 42 ||

হে ৰাজন, যদি তাত মহান দোষ থাকে, তেন্তে নিঃসন্দেহে পৰিত্যাগ কৰা উচিত; আৰু যদি বহু গুণ থাকে বুলি জানা যায়, তেন্তে গ্ৰহণ কৰা উচিত। ^AI

Shloka 43

શરભસ્ત્વથનિશ્ચિત્યસાર્થંવચનમબ્રવીત્ ।
ક્ષિપ્રમસ્મિન્નરવ્યાઘ્ર ચારઃપ્રતિવિધીયતામ્ ॥ 43 ॥

śarabhastvathaniścityasārthaṃvacanamabravīt |
kṣipramasminnaravyāghra cāraḥpratividhīyatām || 43 ||

তেতিয়া শৰভে সাৰ্থক বাক্য বিবেচনা কৰি ক'লে, 'হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, শীঘ্ৰে ইয়াৰ বাবে চৰ (গুপ্তচৰ) নিয়োগ কৰা হওক।' ^AI

Shloka 44

પ્રણિધાયહિચારેણયથાવત્સૂક્ષ્મબુદ્ધિના ।
પરીક્ષ્યચતતઃકાર્યોયથાન્યાયમ્પરિગ્રહઃ ॥ 44 ॥

praṇidhāyahicāreṇayathāvatsūkṣmabuddhinā |
parīkṣyacatataḥkāryoyathānyāyamparigrahaḥ || 44 ||

সূক্ষ্ম বুদ্ধিৰ চৰ নিয়োগ কৰি, তেওঁৰ দ্বাৰা ভালদৰে পৰীক্ষা কৰি, তেতিয়া ন্যায় অনুসৰি তেওঁক গ্ৰহণ কৰা উচিত। ^AI

Shloka 45

જામ્બવાંસ્ત્વથસમ્પ્રેક્ષ્યશાસ્ત્રબુધ્યાવિચક્ષણઃ ।
વાક્યંવિજ્ઞાપયામાસગુણવદ્દોષવર્જિતમ્ ॥ 45 ॥

jāmbavāṃstvathasamprekṣyaśāstrabudhyāvicakṣaṇaḥ |
vākyaṃvijñāpayāmāsaguṇavaddoṣavarjitam || 45 ||

তেতিয়া জাম্বৱানে শাস্ত্ৰজ্ঞানত পাৰদৰ্শী হৈ, গুণযুক্ত আৰু দোষবৰ্জিত বাক্য প্ৰকাশ কৰিলে। ^AI

Shloka 46

બદ્ધવૈરાચ્ચપાપાચ્ચરાક્ષેસેન્દ્રાદ્વિભીષણઃ ।
અદેશકાલેસમ્પ્રાપ્તસ્સર્વથાશઙ્ ક્યતામયમ્ ॥ 46 ॥

baddhavairāccapāpāccarākṣesendrādvibhīṣaṇaḥ |
adeśakālesamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam || 46 ||

শত্ৰুতা বান্ধি থোৱা আৰু পাপী ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ পৰা অহা বিভীষণ, অসময়ত উপস্থিত হোৱা বাবে, এইজনক সকলো প্ৰকাৰে সন্দেহ কৰা উচিত। ^AI

Shloka 47

તતોમૈન્દસ્તુસમ્પ્રેક્ષ્યનયાપનયકોવિદઃ ।
વાક્યંવચનસમ્પન્નોબભાષેહેતુમત્તરમ્ ॥ 47 ॥

tatomaindastusamprekṣyanayāpanayakovidaḥ |
vākyaṃvacanasampannobabhāṣehetumattaram || 47 ||

তেতিয়া মৈন্দই, নীতি আৰু অপনীতিৰ জ্ঞানী হৈ, বাক্য-বিশাৰদ হৈ, হেতুযুক্ত উত্তৰ দি ক'লে। ^AI

Shloka 48

વજનન્નામતસ્યૈષરાવણસ્યવિભીષણઃ ।
પૃચ્છયતામ્મધુરેણાયંશનૈર્નરપતીશ્વર ॥ 48 ॥

vajanannāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
pṛcchayatāmmadhureṇāyaṃśanairnarapatīśvara || 48 ||

হে নৰপতিশ্ৰেষ্ঠ, এই বিভীষণ ৰাৱণৰ নামেৰে ভাই। মধুৰভাৱে লাহে লাহে ইয়াক সোধা হওক। ^AI

Shloka 49

ભાવમસ્યતુવિજ્ઞાયતત્ત્વતસ્ત્વઙ્કરિષ્યસિ ।
યદિદુષ્ટોનદુષ્ટોવાબુદ્ધિપૂર્વન્નરર્ષભ ॥ 49 ॥

bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṅkariṣyasi |
yadiduṣṭonaduṣṭovābuddhipūrvannararṣabha || 49 ||

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁৰ ভাৱ তত্ত্বতঃ জানি তুমি তাক গ্ৰহণ কৰিবা — সি দুষ্ট হওক বা দুষ্ট নহওক, বুদ্ধিপূৰ্বক বিচাৰ কৰি। ^AI

Shloka 50

અથસંસ્કારસમ્પન્નોહનુમાન્ સચિવોત્તમઃ ।
ઉવાચવચનંશ્લક્ષ્ણમર્થવન્મધુરંલઘુ ॥ 50 ॥

athasaṃskārasampannohanumān sacivottamaḥ |
uvācavacanaṃślakṣṇamarthavanmadhuraṃlaghu || 50 ||

তেতিয়া সংস্কাৰসম্পন্ন, শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰী হনুমানে শ্লক্ষ্ণ, অৰ্থযুক্ত, মধুৰ আৰু সংক্ষিপ্ত বচন ক'লে। ^AI

Shloka 51

નભવન્તમ્મતિશ્રેષ્ઠંસમર્થંવદતાંવરમ્ ।
અતિશાયયિતુંશક્તોબૃહસ્પતિરપિબ્રુવન્ ॥ 51 ॥

nabhavantammatiśreṣṭhaṃsamarthaṃvadatāṃvaram |
atiśāyayituṃśaktobṛhaspatirapibruvan || 51 ||

হে বদতাম্বৰ! বক্তৃতাত শ্ৰেষ্ঠ, সমৰ্থ তোমাক অতিক্ৰম কৰিবলৈ ব্ৰহস্পতিয়েও কথা কৈও শক্ত নহয়। ^AI

Shloka 52

નવાદાન્નપિસઙ્ઘર્ષાન્નાધિક્યાન્નચકામતઃ ।
વક્ષ્યામિવચનંરાજન્યથાર્થંરામગૌરવાત્ ॥ 52 ॥

navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnacakāmataḥ |
vakṣyāmivacanaṃrājanyathārthaṃrāmagauravāt || 52 ||

হে ৰাজন! মই বাদ, সংঘৰ্ষ, আধিক্য বা কামনাৰ বশতঃ নকওঁ; ৰামৰ গৌৰৱৰ বাবে যথাৰ্থ কথা ক'ম। ^AI

Shloka 53

અર્થાનર્થનિમિત્તંહિયદુક્તંસચિવૈસ્તવ ।
તત્રદોષમ્પ્રપશ્યામિક્રિયાનહ્યુપપદ્યતે ॥ 53 ॥

arthānarthanimittaṃhiyaduktaṃsacivaistava |
tatradoṣamprapaśyāmikriyānahyupapadyate || 53 ||

তোমাৰ মন্ত্ৰীসকলে অৰ্থানৰ্থৰ নিমিত্তে যি কৈছে, তাত মই দোষ দেখিছোঁ; কাৰণ সেই ক্ৰিয়া উপযুক্ত নহয়। ^AI

Shloka 54

ઋતેનિયોગાત્સામર્થ્યમવબોદ્ધુન્નશક્યતે ।
સહસાવિનિયોગોહિદોષવાન્પ્રતિભાતિમે ॥ 54 ॥

ṛteniyogātsāmarthyamavaboddhunnaśakyate |
sahasāviniyogohidoṣavānpratibhātime || 54 ||

নিয়োগৰ বাহিৰে সামৰ্থ্য বুজিব নোৱাৰি; কাৰণ হঠাতে নিয়োগ কৰা দোষযুক্ত যেন মোক প্ৰতিভাত হয়। ^AI

Shloka 55

ચારપ્રણિહિતંયુક્તંયદુક્તંસચિવૈસ્તવ ।
અર્થસ્યાસમ્ભવાત્તત્રકારણન્નોપયુજ્યતે ॥ 55 ॥

cārapraṇihitaṃyuktaṃyaduktaṃsacivaistava |
arthasyāsambhavāttatrakāraṇannopayujyate || 55 ||

তোমাৰ মন্ত্ৰীসকলে চাৰ-প্ৰণিধিৰ যোগ্য যি কৈছে, অৰ্থৰ অসম্ভৱতাত তাৰ কাৰণ উপযোগী নহয়। ^AI

Shloka 56

અદેશ કાલે સમ્પ્રાપ્ત ઇતિ અયં યદ્ વિભીષણઃ ।
વિવક્ષા ચ અત્ર મે અસ્તિ ઇયં તાં નિબોધ યથા મતિ ॥ 56 ॥

adeśa kāle samprāpta iti ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ |
vivakṣā ca atra me asti iyaṃ tāṃ nibodha yathā mati || 56 ||

এই বিভীষণ অদেশ-কালত উপস্থিত হৈছে বুলি; আৰু ইয়াত মোৰ যি অভিপ্ৰায় আছে, তাক মোৰ মতি অনুসাৰে জানি লোৱা। ^AI

Shloka 57

સએષદેશઃ કાલશ્ચભવતીતિયથાતથા ।
પુરુષાત્પુરુષમ્પ્રાપ્યતથાદોષગુણાવપિ ॥ 57 ॥

saeṣadeśaḥ kālaścabhavatītiyathātathā |
puruṣātpuruṣamprāpyatathādoṣaguṇāvapi || 57 ||

এই দেশ আৰু কাল যেনেকুৱা হয়, সেইদৰে পুৰুষে পুৰুষক লগ পাই দোষ আৰু গুণো তেনেকুৱাই হয়। ^AI

Shloka 58

ત્મ્યંરાવણેદૃષ્ટવાવિક્રમઞ્ચતથાત્વયિ ।
યુક્તમાગમનંહ્યત્રસદૃશન્તસ્યબુદ્ધિતઃ ॥ 58 ॥

tmyaṃrāvaṇedṛṣṭavāvikramañcatathātvayi |
yuktamāgamanaṃhyatrasadṛśantasyabuddhitaḥ || 58 ||

হে ৰাৱণ, মই তোমাৰ পৰাক্ৰম আৰু তোমাৰ মাজত থকা গুণ দেখিছোঁ; সেয়ে তেওঁৰ বুদ্ধিৰ লগত সংগত হোৱা এই আগমন উপযুক্ত। ^AI

Shloka 59

અજ્ઞાતરૂપૈઃપુરુષૈસ્સરાજન્પૃચ્છ્ યતામિતિ ।
યદુક્તમત્રમેપ્રેક્ષાકાચિદસ્તિસમીક્ષિતા ॥ 59 ॥

ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛcch yatāmiti |
yaduktamatrameprekṣākācidastisamīkṣitā || 59 ||

অজ্ঞাত ৰূপধাৰী পুৰুষসকলে ৰজাক প্ৰশ্ন কৰিব বুলি যি কোৱা হৈছিল, সেই বিষয়ে মোৰ এটা বিবেচনা আছে, সেয়া ভালদৰে চোৱা হৈছে। ^AI

Shloka 60

પૃચ્છયમાનોવિશઙ્કેતસહસાબુદ્ધિમાન્વચઃ ।
તત્રમિત્રમ્પ્રદુષ્યેતમિથ્યાપૃષ્ટંસુખાગતમ્ ॥ 60 ॥

pṛcchayamānoviśaṅketasahasābuddhimānvacaḥ |
tatramitrampraduṣyetamithyāpṛṣṭaṃsukhāgatam || 60 ||

বুদ্ধিমান লোকে হঠাতে প্ৰশ্ন কৰিলে সন্দেহ কৰিব পাৰে; তাত বন্ধুৱে বিৰূপ হ’ব পাৰে, মিথ্যা প্ৰশ্ন কৰিলে সুখেৰে অহা লোকৰো ক্ষতি হ’ব পাৰে। ^AI

Shloka 61

અશક્યસ્સહસારાજન્ભાવોબોદ્ધુમ્પરસ્યવૈ ।
અન્તસ્સ્વભાવૈર્ગીતૈસ્તૈર્નૈપુણ્યમ્પશ્યતામ્ભૃશમ્ ॥ 61 ॥

aśakyassahasārājanbhāvoboddhumparasyavai |
antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyampaśyatāmbhṛśam || 61 ||

ৰজাই হঠাতে আনৰ অন্তৰ্ভাৱ জানিব নোৱাৰে; তেওঁলোকৰ স্বভাৱৰ গীত আদিৰ দ্বাৰা অন্তৰ্নিহিত ভাৱ প্ৰকাশ পায়, আৰু তেনে দক্ষতা বহু পৰিমাণে দেখা যায়। ^AI

Shloka 62

નત્વસ્યબ્રુવતોજાતુલક્ષ્યતેદુષ્ટભાવતા ।
પ્રસન્નંવદનઞ્ચાપિતસ્માન્મેનાસ્તિસંશયઃ ॥ 62 ॥

natvasyabruvatojātulakṣyateduṣṭabhāvatā |
prasannaṃvadanañcāpitasmānmenāstisaṃśayaḥ || 62 ||

কথা কোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ দুষ্ট ভাৱ কেতিয়াও দেখা নাযায়; তেওঁৰ মুখ প্ৰসন্ন থাকে, সেয়ে মোৰ কোনো সন্দেহ নাই। ^AI

Shloka 63

અશઙ્કિતમતિસ્સ્વસ્થોનશઠઃપરિસર્પતિ ।
નચાસ્યદુષ્ટાવાક્ચાપિતસ્માન્નાસ્તીહસંશયઃ ॥ 63 ॥

aśaṅkitamatissvasthonaśaṭhaḥparisarpati |
nacāsyaduṣṭāvākcāpitasmānnāstīhasaṃśayaḥ || 63 ||

সন্দেহহীন বুদ্ধিৰ, স্বস্থ, শঠ নোহোৱা লোকে পৰিভ্ৰমণ কৰে; তেওঁৰ বাক্যো দুষ্ট নহয়, সেয়ে ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। ^AI

Shloka 64

આકારશ્ચાદ્યમાનોઽપિનશક્યોવિનિગૂહિતમ્ ।
બલાદ્ધિવિવૃણોત્યેવભાવમન્તર્ગતન્નૃણામ્ ॥ 64 ॥

ākāraścādyamāno'pinaśakyovinigūhitam |
balāddhivivṛṇotyevabhāvamantargatannṛṇām || 64 ||

আচৰণ গোপন কৰি ৰাখিব নোৱাৰি; বলপূৰ্বক মানুহৰ অন্তৰ্নিহিত ভাৱ প্ৰকাশ পায়। ^AI

Shloka 65

દેશકાલોપપન્નઞ્ચકાર્યઙ્કાર્યવિદાંવરઃ ।
સ્વફલઙ્કુરુતેક્ષિપ્રમ્પ્રયોગેણાભિસંહિતમ્ ॥ 65 ॥

deśakālopapannañcakāryaṅkāryavidāṃvaraḥ |
svaphalaṅkurutekṣipramprayogeṇābhisaṃhitam || 65 ||

কৰ্মৰ তত্ত্বজ্ঞ শ্ৰেষ্ঠজনে দেশ আৰু কালৰ উপযোগী কৰ্ম কৰে; উপযুক্ত প্ৰয়োগৰ দ্বাৰা সেয়া শীঘ্ৰে নিজৰ ফল দিয়ে। ^AI

Shloka 66

ઉદ્યોગન્તવસમ્પ્રેક્ષ્યમિથ્યાવૃત્તઞ્ચરાવણમ્ ।
વાલિનઞ્ચહતંશ્રુત્વાસુગ્રીવઞ્ચાભિષેચિતમ્ ॥ 66 ॥

udyogantavasamprekṣyamithyāvṛttañcarāvaṇam |
vālinañcahataṃśrutvāsugrīvañcābhiṣecitam || 66 ||

তোমাৰ উদ্যোগ, মিথ্যাচাৰী ৰাৱণ, বালিৰ বধ আৰু সুগ্ৰীৱৰ অভিষেক শুনি। ^AI

Shloka 67

રાજ્યમ્પ્રાર્થયમાનશ્ચબુદ્ધિપૂર્વમિહાગતઃ ।
એતાવત્તુપુરસ્કૃત્યયુજ્યતેતસ્યસઙ્ગ્રહઃ ॥ 67 ॥

rājyamprārthayamānaścabuddhipūrvamihāgataḥ |
etāvattupuraskṛtyayujyatetasyasaṅgrahaḥ || 67 ||

ৰাজ্য বিচাৰি বুদ্ধিপূৰ্বক ইয়ালৈ অহা হেতুকে, এইখিনি বিবেচনা কৰিয়েই তেওঁৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰা উচিত। ^AI

Shloka 68

યથાશક્તિમયોક્તન્તુરાક્ષસસ્યાર્જવમ્પ્રતિ ।
પ્રમાણન્ત્વન્તુશેષસ્યશૃત્વાબુદ્ધિમતાંવરઃ ॥ 68 ॥

yathāśaktimayoktanturākṣasasyārjavamprati |
pramāṇantvantuśeṣasyaśṛtvābuddhimatāṃvaraḥ || 68 ||

ৰাক্ষসৰ প্ৰতি মোৰ যি সৰলতা, সেয়া শক্তি অনুসাৰে প্ৰকাশ কৰিছোঁ; বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে বাকী থকা প্ৰমাণ শুনি। ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તદશસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ सप्तदशस्सर्गः ।

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।

आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 1 ॥

तम्मेरुशिखराकारन्दीप्तामिवशतह्रदाम् ।

गगनस्थम्महीस्थास्तेददृशुसर्ववानराः ॥ 2 ॥

ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः ।

तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ 3 ॥

स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः ।

वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ 4 ॥

तमात्मपञ्चमन्दृष्टवासुग्रीवोवाहिनीपतिः ।

वानरैस्सहदुर्धर्षचिन्तयामासबुद्धिमान् ॥ 5 ॥

चिन्तयित्वामुहूर्तन्तुवानरांस्तानुवाचह ।

हनुमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम् ॥ 6 ॥

एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।

राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुन्नसंशयः ॥ 7 ॥

सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानर उत्तमाः ।

सालान् उद्यम्य शैलामः च इदं वचनं अब्रुवन् ॥ 8 ॥

शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषान्दुरात्मनाम् ।

निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पतेजसः ॥ 9 ॥

तेषासम्भाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः ।

उत्तरन्तीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत ॥ 10 ॥

उवाचमहाप्राज्ञस्स्वरेणमहतामहान् ।

सुग्रीवन्तांश्चसम्प्रेक्ष्यसर्वान्वानरयूथपान् ॥ 11 ॥

रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षस ईश्वरः ।

तस्य अहं अनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ 12 ॥

तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम् ।

रुद्दाचविवशादीनाराक्षसीभिस्सुरक्षिता ॥ 13 ॥

तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम् ।

साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः ॥ 14 ॥

स च न प्रतिजग्राह रावणः काल चोदितः ।

उच्यमानो हितं वाक्यं विपरीत इव औषधम् ॥ 15 ॥

सोऽहम्परुषितस्तेनदासवच्चावमानितः ।

त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणङ्गतः ॥ 16 ॥

सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने ।

निवेदयतमाङ्क्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम् ॥ 17 ॥

एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः ।

लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसम्रब्धमिदमब्रवीत् ॥ 18 ॥

प्रविष्टः शत्रु सैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः ।

निहन्यादन्न्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ 19 ॥

मन्त्रेव्यूहेनयेचारेयुक्तोभवितुमर्हसि ।

वानराणाञ्चभद्रन्तेपरेषाञ्चपरन्तप ॥ 20 ॥

अन्तर्धानगताह्येतेराक्षसाःकामरूपिणः ।

शूराश्चनिकृतिज्ञाश्चतेषाञ्जातुनविश्वसेत् ॥ 21 ॥

प्रणिधीराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यभवेदयम् ।

अनुप्रविश्यसोऽस्मासुभेदङ्कुर्यान्नसंशयः ॥ 22 ॥

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् ।

अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ॥ 23 ॥

मित्राटवीबलञ्चैवमौलभृत्यबलन्तथा ।

सर्वमेतद्बलङ्ग्राह्यंवर्जयित्वाद्विषद्बलम् ॥ 24 ॥

प्रकृत्याराक्षसेन्द्रस्यभ्राताऽमित्रस्यतेप्रभोः ।

आगतश्चरिपोस्साक्षात्कथमस्मिन्हिविश्वसेत् ॥ 25 ॥

रावणेनप्रणिहितन्तमवेहिविभीषणम् ।

तस्याहन्निग्रहम्मन्येक्षमङ्क्षमवतांवर ॥ 26 ॥

राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासन्दिष्टोऽयमुपागतः ।

प्रहर्तुम्माययाच्छन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव ॥ 27 ॥

प्रविष्टश्शत्रुसैन्यंहिप्राप्तश्शत्रुरतर्कितः ।

निहन्यादन्तरंलब्ध्वाउलूकवायसानिव ॥ 28 ॥

वध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैस्सह ।

रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ॥ 29 ॥

एवमुक्त्वातुतंरामंसम्रब्धोवाहिनीपतिः ।

वाक्यज्ञोवाक्यकुशलन्ततोमौनमुपागमत् ॥ 30 ॥

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहायशाः ।

समीपस्थानुवाचेदंहनुमत्प्रमुखान्हरीन् ॥ 31 ॥

यदुक्तङ्कपिराजेनरावणावरजम्प्रति ।

वाक्यंहेतुमदत्यर्थञ्चभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ॥ 32 ॥

सुहृदामर्थकृच्छेषुयुक्तम्बुद्धिमतासदा ।

समर्थेनोपनिर्देष्टुंशाश्वतीम्भूतिमिच्छता ॥ 33 ॥

इत्येवम्परिपृष्टास्तेस्वंस्वम्मतमतन्द्रिताः ।

सोपचारन्तदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ॥ 34 ॥

अज्ञातन्नास्तितेकिञ्चित्त्रिषुलोकेषुराघवः ।

आत्मानंसूचयन्रामः पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ 35 ॥

त्वंहिसत्यव्रतश्शूरोधार्मिकोदृढविक्रमः ।

परीक्ष्यकारीस्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच ॥ 36 ॥

तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव ।

हेतुतोमतिसम्पन्नास्समर्थाश्चपुनः पुनः ॥ 37 ॥

इत्युक्तेराघवायाऽथमतिमानङ्गदोऽग्रतः ।

विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः ॥ 38 ॥

शत्रोस्सकाशात्सम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यएवहि ।

विश्वासयोग्यस्सहसानकर्तव्योविभीषणः ॥ 39 ॥

छादयित्वाऽत्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः ।

प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थस्सुमहान्भवेत् ॥ 40 ॥

अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायम्भजेतह ।

गुणतस्सङ्ग्रहङ्कुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत् ॥ 41 ॥

यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्वतामविशङ्कितम् ।

गुणान्वापिबहून् ज्ञात्वासङ्ग्रहःक्रियतान्नृप ॥ 42 ॥

शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत् ।

क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारःप्रतिविधीयताम् ॥ 43 ॥

प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना ।

परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायम्परिग्रहः ॥ 44 ॥

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः ।

वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ॥ 45 ॥

बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षेसेन्द्राद्विभीषणः ।

अदेशकालेसम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यतामयम् ॥ 46 ॥

ततोमैन्दस्तुसम्प्रेक्ष्यनयापनयकोविदः ।

वाक्यंवचनसम्पन्नोबभाषेहेतुमत्तरम् ॥ 47 ॥

वजनन्नामतस्यैषरावणस्यविभीषणः ।

पृच्छयताम्मधुरेणायंशनैर्नरपतीश्वर ॥ 48 ॥

भावमस्यतुविज्ञायतत्त्वतस्त्वङ्करिष्यसि ।

यदिदुष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वन्नरर्षभ ॥ 49 ॥

अथसंस्कारसम्पन्नोहनुमान् सचिवोत्तमः ।

उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु ॥ 50 ॥

नभवन्तम्मतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम् ।

अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन् ॥ 51 ॥

नवादान्नपिसङ्घर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः ।

वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात् ॥ 52 ॥

अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव ।

तत्रदोषम्प्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते ॥ 53 ॥

ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुन्नशक्यते ।

सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे ॥ 54 ॥

चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव ।

अर्थस्यासम्भवात्तत्रकारणन्नोपयुज्यते ॥ 55 ॥

अदेश काले सम्प्राप्त इति अयं यद् विभीषणः ।

विवक्षा च अत्र मे अस्ति इयं तां निबोध यथा मति ॥ 56 ॥

सएषदेशः कालश्चभवतीतियथातथा ।

पुरुषात्पुरुषम्प्राप्यतथादोषगुणावपि ॥ 57 ॥

त्म्यंरावणेदृष्टवाविक्रमञ्चतथात्वयि ।

युक्तमागमनंह्यत्रसदृशन्तस्यबुद्धितः ॥ 58 ॥

अज्ञातरूपैःपुरुषैस्सराजन्पृच्छ् यतामिति ।

यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता ॥ 59 ॥

पृच्छयमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः ।

तत्रमित्रम्प्रदुष्येतमिथ्यापृष्टंसुखागतम् ॥ 60 ॥

अशक्यस्सहसाराजन्भावोबोद्धुम्परस्यवै ।

अन्तस्स्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यम्पश्यताम्भृशम् ॥ 61 ॥

नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता ।

प्रसन्नंवदनञ्चापितस्मान्मेनास्तिसंशयः ॥ 62 ॥

अशङ्कितमतिस्स्वस्थोनशठःपरिसर्पति ।

नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः ॥ 63 ॥

आकारश्चाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितम् ।

बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतन्नृणाम् ॥ 64 ॥

देशकालोपपन्नञ्चकार्यङ्कार्यविदांवरः ।

स्वफलङ्कुरुतेक्षिप्रम्प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ 65 ॥

उद्योगन्तवसम्प्रेक्ष्यमिथ्यावृत्तञ्चरावणम् ।

वालिनञ्चहतंश्रुत्वासुग्रीवञ्चाभिषेचितम् ॥ 66 ॥

राज्यम्प्रार्थयमानश्चबुद्धिपूर्वमिहागतः ।

एतावत्तुपुरस्कृत्ययुज्यतेतस्यसङ्ग्रहः ॥ 67 ॥

यथाशक्तिमयोक्तन्तुराक्षसस्यार्जवम्प्रति ।

प्रमाणन्त्वन्तुशेषस्यशृत्वाबुद्धिमतांवरः ॥ 68 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तदशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.17 યુદ્ધકાણ્ડ - સપ્તદશ સર્ગઃ