શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ષટ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તત્તુમાલ્યવતોવાક્યંહિતમુક્તન્દશાનનઃ ।
નમર્ષયતિદુષ્ટાત્માકાલસ્યવશમાગતઃ ॥ 1 ॥
નબદ્ ધ્વાભ્રુકુટીંવક્ત્રેક્રોધસ્યવશમાગતઃ ।
અમર્ષાત્પરિવૃત્તાક્ષોમાલ્યવન્તમથાબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
હિતબુધ્યાયદહિતંવચઃપરુષમુચ્યતે ।
પરપક્ષમ્પ્રનિશ્યૈવનૈતચ્ચ્રોત્રગતમ્મમ ॥ 3 ॥
માનુષઙ્કૃપણંરામમેકંશાખામૃગાશ્રયમ્ ।
સમર્થમ્મન્યસેકેનત્યક્તમ્પિત્રાવનાલયમ્ ॥ 4 ॥
રક્ષસામીશ્વરમ્માઞ્ચદેવાનાઞ્ચભયઙ્કરમ્ ।
હીનમ્મામ્મન્યસેકેનહ્યહીનંસર્વવિક્રમૈઃ ॥ 5 ॥
વીરદ્વેષેણવાશઙ્કેપક્ષપાતેનવારિપોઃ ।
ત્વયાહમ્પરુષાણ્યુક્તઃપરપ્રોત્સાહનેનવા ॥ 6 ॥
પ્રભવન્તમ્પદસ્થંહિપરુષઙ્કોઽભિભાષતે ।
પણ્ડિતશ્શાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞોવિનાપ્રોત્સાહનાદ્રિપોઃ ॥ 7 ॥
આનીયચવનાસતીતામ્પદ્મહીનામિવશ્રિયમ્ ।
કિમર્થમ્પ્રતિદાસ્યામિરાઘવસ્યભયાદહમ્ ॥ 8 ॥
વૃતંવાનરકોટીભિસ્સસુગ્રીવંસલક્ષ્મણમ્ ।
પશ્યકૈશ્ચિદહોભિસ્ત્વંરાઘવન્નિહતમ્મયા ॥ 9 ॥
દ્વન્દ્વેયસ્યનતિષ્ઠન્તિદૈવતાન્યપિસંયુગે ।
સકસ્માદ્રાવણોયુદ્ધેભયમાહારયિષ્યતિ ॥ 10 ॥
દ્વિધાભજ્યેયમપ્યેવન્નનમેયન્તુકસ્યચિત્ ।
એષમેસહજોદોષસ્સ્વભાવોદુરતિક્રમઃ ॥ 11 ॥
યદિતાવત્સમુદ્રેતુસેતુર્બદ્ધોયદૃચ્છયા ।
રામેણવિસ્મયઃકોઽત્રયેવમેભયમાગતમ્ ॥ 12 ॥
સતુતીર્ત્વાર્ણવંરામસ્સહવાનરસેનયા ।
પ્રતિજાનામિતેસત્યન્નજીવન્પ્રતિયાસ્યતિ ॥ 13 ॥
એવં બ્રુવાણં સમ્રબ્ધં રુષ્ટં વિજ્નાય રાવણમ્ ।
વ્રીડિતો માલ્યવાન્ વાક્યં ન ઉત્તરં પ્રત્યપદ્યત ॥ 14 ॥
જયાશિષાચરાજાનંવર્ધયિત્વાયથોચિતમ્ ।
માલ્યવાનભ્યનુજ્ઞાતોજગામસ્વન્નિવેશનમ્ ॥ 15 ॥
રાવણસ્તુસહામાત્યોમન્ત્રયિત્વાવિમૃશ્યચ ।
લઙ્કાયામતુલાઙ્ગુપ્તિઙ્કારયામાસરાક્ષસઃ ॥ 16 ॥
વ્યાદિદેશસપૂર્વસ્યામ્પ્રહસ્તન્દ્વારિરાક્ષસમ્ ।
દક્ષિણસ્યામ્મહાવીર્યૌમહાપાર્શ્વમહાદરૌ ॥ 17 ॥
પશ્ચિમાયામથોદ્વારિપુત્રમિન્દ્રજિતન્તદા ।
વ્યાદિદેશમયામાયમ્બહૂભીરાક્ષસૈર્ભહુભિર્વૃતમ્ ॥ 18 ॥
ઉતરસ્યામ્પુરદ્વારિવ્યાદિશ્યશુકસારણૌ ।
સ્વયઞ્ચાત્રગમિષ્યામિમન્ત્રિણસ્તાનુવાચહ ॥ 19 ॥
રાક્ષસાન્તુવિરૂપાક્ષમ્મહાવીર્યપરાક્રમમ્ ।
મધ્યમેઽસ્થાપયદ્ગુલ્મેબહુભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ॥ 20 ॥
એવંવિધાનંલઙ્કાયાઙ્કૃત્વારાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।
કૃતકૃત્યમિવાત્માનમ્મન્યતેકાલચોદિતઃ ॥ 21 ॥
વિસર્જયામાસતતસ્સમન્ત્રિણોવિધાનમાજ્ઞાપ્યપુરસ્યપુષ્કલમ્ ।
જયાશિષામન્ત્રિગણેનપૂજિતોવિવેશચાઽન્તઃપુરમૃદ્ધિમન્મહત્ ॥ 22 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
tattumālyavatovākyaṃhitamuktandaśānanaḥ |
namarṣayatiduṣṭātmākālasyavaśamāgataḥ || 1 ||
nabad dhvābhrukuṭīṃvaktrekrodhasyavaśamāgataḥ |
amarṣātparivṛttākṣomālyavantamathābravīt || 2 ||
hitabudhyāyadahitaṃvacaḥparuṣamucyate |
parapakṣampraniśyaivanaitaccrotragatammama || 3 ||
mānuṣaṅkṛpaṇaṃrāmamekaṃśākhāmṛgāśrayam |
samarthammanyasekenatyaktampitrāvanālayam || 4 ||
rakṣasāmīśvarammāñcadevānāñcabhayaṅkaram |
hīnammāmmanyasekenahyahīnaṃsarvavikramaiḥ || 5 ||
vīradveṣeṇavāśaṅkepakṣapātenavāripoḥ |
tvayāhamparuṣāṇyuktaḥparaprotsāhanenavā || 6 ||
prabhavantampadasthaṃhiparuṣaṅko'bhibhāṣate |
paṇḍitaśśāstratattvajñovināprotsāhanādripoḥ || 7 ||
ānīyacavanāsatītāmpadmahīnāmivaśriyam |
kimarthampratidāsyāmirāghavasyabhayādaham || 8 ||
vṛtaṃvānarakoṭībhissasugrīvaṃsalakṣmaṇam |
paśyakaiścidahobhistvaṃrāghavannihatammayā || 9 ||
dvandveyasyanatiṣṭhantidaivatānyapisaṃyuge |
sakasmādrāvaṇoyuddhebhayamāhārayiṣyati || 10 ||
dvidhābhajyeyamapyevannanameyantukasyacit |
eṣamesahajodoṣassvabhāvoduratikramaḥ || 11 ||
yaditāvatsamudretuseturbaddhoyadṛcchayā |
rāmeṇavismayaḥko'trayevamebhayamāgatam || 12 ||
satutīrtvārṇavaṃrāmassahavānarasenayā |
pratijānāmitesatyannajīvanpratiyāsyati || 13 ||
evaṃ bruvāṇaṃ samrabdhaṃ ruṣṭaṃ vijnāya rāvaṇam |
vrīḍito mālyavān vākyaṃ na uttaraṃ pratyapadyata || 14 ||
jayāśiṣācarājānaṃvardhayitvāyathocitam |
mālyavānabhyanujñātojagāmasvanniveśanam || 15 ||
rāvaṇastusahāmātyomantrayitvāvimṛśyaca |
laṅkāyāmatulāṅguptiṅkārayāmāsarākṣasaḥ || 16 ||
vyādideśasapūrvasyāmprahastandvārirākṣasam |
dakṣiṇasyāmmahāvīryaumahāpārśvamahādarau || 17 ||
paścimāyāmathodvāriputramindrajitantadā |
vyādideśamayāmāyambahūbhīrākṣasairbhahubhirvṛtam || 18 ||
utarasyāmpuradvārivyādiśyaśukasāraṇau |
svayañcātragamiṣyāmimantriṇastānuvācaha || 19 ||
rākṣasāntuvirūpākṣammahāvīryaparākramam |
madhyame'sthāpayadgulmebahubhissaharākṣasaiḥ || 20 ||
evaṃvidhānaṃlaṅkāyāṅkṛtvārākṣasapuṅgavaḥ |
kṛtakṛtyamivātmānammanyatekālacoditaḥ || 21 ||
visarjayāmāsatatassamantriṇovidhānamājñāpyapurasyapuṣkalam |
jayāśiṣāmantrigaṇenapūjitoviveśacā'ntaḥpuramṛddhimanmahat || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।
तत्तुमाल्यवतोवाक्यंहितमुक्तन्दशाननः ।
नमर्षयतिदुष्टात्माकालस्यवशमागतः ॥ 1 ॥
नबद् ध्वाभ्रुकुटींवक्त्रेक्रोधस्यवशमागतः ।
अमर्षात्परिवृत्ताक्षोमाल्यवन्तमथाब्रवीत् ॥ 2 ॥
हितबुध्यायदहितंवचःपरुषमुच्यते ।
परपक्षम्प्रनिश्यैवनैतच्च्रोत्रगतम्मम ॥ 3 ॥
मानुषङ्कृपणंराममेकंशाखामृगाश्रयम् ।
समर्थम्मन्यसेकेनत्यक्तम्पित्रावनालयम् ॥ 4 ॥
रक्षसामीश्वरम्माञ्चदेवानाञ्चभयङ्करम् ।
हीनम्माम्मन्यसेकेनह्यहीनंसर्वविक्रमैः ॥ 5 ॥
वीरद्वेषेणवाशङ्केपक्षपातेनवारिपोः ।
त्वयाहम्परुषाण्युक्तःपरप्रोत्साहनेनवा ॥ 6 ॥
प्रभवन्तम्पदस्थंहिपरुषङ्कोऽभिभाषते ।
पण्डितश्शास्त्रतत्त्वज्ञोविनाप्रोत्साहनाद्रिपोः ॥ 7 ॥
आनीयचवनासतीताम्पद्महीनामिवश्रियम् ।
किमर्थम्प्रतिदास्यामिराघवस्यभयादहम् ॥ 8 ॥
वृतंवानरकोटीभिस्ससुग्रीवंसलक्ष्मणम् ।
पश्यकैश्चिदहोभिस्त्वंराघवन्निहतम्मया ॥ 9 ॥
द्वन्द्वेयस्यनतिष्ठन्तिदैवतान्यपिसंयुगे ।
सकस्माद्रावणोयुद्धेभयमाहारयिष्यति ॥ 10 ॥
द्विधाभज्येयमप्येवन्ननमेयन्तुकस्यचित् ।
एषमेसहजोदोषस्स्वभावोदुरतिक्रमः ॥ 11 ॥
यदितावत्समुद्रेतुसेतुर्बद्धोयदृच्छया ।
रामेणविस्मयःकोऽत्रयेवमेभयमागतम् ॥ 12 ॥
सतुतीर्त्वार्णवंरामस्सहवानरसेनया ।
प्रतिजानामितेसत्यन्नजीवन्प्रतियास्यति ॥ 13 ॥
एवं ब्रुवाणं सम्रब्धं रुष्टं विज्नाय रावणम् ।
व्रीडितो माल्यवान् वाक्यं न उत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ 14 ॥
जयाशिषाचराजानंवर्धयित्वायथोचितम् ।
माल्यवानभ्यनुज्ञातोजगामस्वन्निवेशनम् ॥ 15 ॥
रावणस्तुसहामात्योमन्त्रयित्वाविमृश्यच ।
लङ्कायामतुलाङ्गुप्तिङ्कारयामासराक्षसः ॥ 16 ॥
व्यादिदेशसपूर्वस्याम्प्रहस्तन्द्वारिराक्षसम् ।
दक्षिणस्याम्महावीर्यौमहापार्श्वमहादरौ ॥ 17 ॥
पश्चिमायामथोद्वारिपुत्रमिन्द्रजितन्तदा ।
व्यादिदेशमयामायम्बहूभीराक्षसैर्भहुभिर्वृतम् ॥ 18 ॥
उतरस्याम्पुरद्वारिव्यादिश्यशुकसारणौ ।
स्वयञ्चात्रगमिष्यामिमन्त्रिणस्तानुवाचह ॥ 19 ॥
राक्षसान्तुविरूपाक्षम्महावीर्यपराक्रमम् ।
मध्यमेऽस्थापयद्गुल्मेबहुभिस्सहराक्षसैः ॥ 20 ॥
एवंविधानंलङ्कायाङ्कृत्वाराक्षसपुङ्गवः ।
कृतकृत्यमिवात्मानम्मन्यतेकालचोदितः ॥ 21 ॥
विसर्जयामासततस्समन्त्रिणोविधानमाज्ञाप्यपुरस्यपुष्कलम् ।
जयाशिषामन्त्रिगणेनपूजितोविवेशचाऽन्तःपुरमृद्धिमन्महत् ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
tattumālyavatovākyaṃhitamuktandaśānanaḥ |
namarṣayatiduṣṭātmākālasyavaśamāgataḥ || 1 ||
nabad dhvābhrukuṭīṃvaktrekrodhasyavaśamāgataḥ |
amarṣātparivṛttākṣomālyavantamathābravīt || 2 ||
hitabudhyāyadahitaṃvacaḥparuṣamucyate |
parapakṣampraniśyaivanaitaccrotragatammama || 3 ||
mānuṣaṅkṛpaṇaṃrāmamekaṃśākhāmṛgāśrayam |
samarthammanyasekenatyaktampitrāvanālayam || 4 ||
rakṣasāmīśvarammāñcadevānāñcabhayaṅkaram |
hīnammāmmanyasekenahyahīnaṃsarvavikramaiḥ || 5 ||
vīradveṣeṇavāśaṅkepakṣapātenavāripoḥ |
tvayāhamparuṣāṇyuktaḥparaprotsāhanenavā || 6 ||
prabhavantampadasthaṃhiparuṣaṅko'bhibhāṣate |
paṇḍitaśśāstratattvajñovināprotsāhanādripoḥ || 7 ||
ānīyacavanāsatītāmpadmahīnāmivaśriyam |
kimarthampratidāsyāmirāghavasyabhayādaham || 8 ||
vṛtaṃvānarakoṭībhissasugrīvaṃsalakṣmaṇam |
paśyakaiścidahobhistvaṃrāghavannihatammayā || 9 ||
dvandveyasyanatiṣṭhantidaivatānyapisaṃyuge |
sakasmādrāvaṇoyuddhebhayamāhārayiṣyati || 10 ||
dvidhābhajyeyamapyevannanameyantukasyacit |
eṣamesahajodoṣassvabhāvoduratikramaḥ || 11 ||
yaditāvatsamudretuseturbaddhoyadṛcchayā |
rāmeṇavismayaḥko'trayevamebhayamāgatam || 12 ||
satutīrtvārṇavaṃrāmassahavānarasenayā |
pratijānāmitesatyannajīvanpratiyāsyati || 13 ||
evaṃ bruvāṇaṃ samrabdhaṃ ruṣṭaṃ vijnāya rāvaṇam |
vrīḍito mālyavān vākyaṃ na uttaraṃ pratyapadyata || 14 ||
jayāśiṣācarājānaṃvardhayitvāyathocitam |
mālyavānabhyanujñātojagāmasvanniveśanam || 15 ||
rāvaṇastusahāmātyomantrayitvāvimṛśyaca |
laṅkāyāmatulāṅguptiṅkārayāmāsarākṣasaḥ || 16 ||
vyādideśasapūrvasyāmprahastandvārirākṣasam |
dakṣiṇasyāmmahāvīryaumahāpārśvamahādarau || 17 ||
paścimāyāmathodvāriputramindrajitantadā |
vyādideśamayāmāyambahūbhīrākṣasairbhahubhirvṛtam || 18 ||
utarasyāmpuradvārivyādiśyaśukasāraṇau |
svayañcātragamiṣyāmimantriṇastānuvācaha || 19 ||
rākṣasāntuvirūpākṣammahāvīryaparākramam |
madhyame'sthāpayadgulmebahubhissaharākṣasaiḥ || 20 ||
evaṃvidhānaṃlaṅkāyāṅkṛtvārākṣasapuṅgavaḥ |
kṛtakṛtyamivātmānammanyatekālacoditaḥ || 21 ||
visarjayāmāsatatassamantriṇovidhānamājñāpyapurasyapuṣkalam |
jayāśiṣāmantrigaṇenapūjitoviveśacā'ntaḥpuramṛddhimanmahat || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.