શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુઃપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
સ્વબલસ્ય ચ ઘાતેન અઙ્ગદસ્ય બલેન ચ ।
રાષસઃ ક્રોધમાવિષ્ટો વજ્રદંષ્ટ્રો મહાબલઃ ॥ 1 ॥
વિષ્પાર્યચધનુર્ઘોરંશક્રાશનિસમસ્વનમ્ ।
વાનરાણામનીકાનિપ્રાકિરચ્છરવૃષ્ટિભિઃ ॥ 2 ॥
રાક્ષસાશ્ચાપિમુખ્યાસ્તેરથેષુસમવસ્થિતાઃ ।
નાનાપ્રહરણાશ્શૂરાઃપ્રાયુધ્યન્તસ્તદારણે ॥ 3 ॥
વાનરાણાઞ્ચશૂરાયેતેસર્વેપ્લવગર્ષભાઃ ।
આયુધ્યન્તશિલાહસ્તાસ્સમવેતાસ્સમન્તતઃ ॥ 4 ॥
તત્રાયુધસહસ્રાણિતસ્મિન્નાયોધનેભૃશમ્ ।
રાક્ષસાઃકપિમુખ્યેષુપાતયાઞ્ચક્રિરેતદા ॥ 5 ॥
વાનરાશ્ચાપિરક્ષસ્સુગિરવૃક્ષાન્મહાશિલાઃ ।
પ્રવીરાઃપાતયામાસુર્મત્તમાતઙ્ગસન્નિભાઃ ॥ 6 ॥
શૂરાણાંયુદ્યમાનાનાંસમરેષ્ન્વિવર્તિનામ્ ।
તદ્રાક્ષસગણાનાઞ્ચસુયુદ્ધંસમવર્તત ॥ 7 ॥
પ્રભિન્નશિરસઃકેચિછચિન્નૈઃપાદૈશ્ચબાહુભિઃ ।
શસ્સ્રૈરર્દિતદેહાભ્યરુધિરેણસમુક્ષિતાઃ ॥ 8 ॥
હરયો રાક્ષસાશ્ચૈન શેરતે ગાં સમાશ્રિતાઃ ।
કઙ્કગૃધ્રાબલાઢ્યશ્ચ ગોમાયુકુલસઙ્કુલાઃ ॥ 9 ॥
કબન્ધાનિસમુત્પેતુર્ભીમાણામ્ભીષણાનિવૈ ।
ભુજપાણિશિરશ્છિન્નકાયાશ્ચભૂતલે ॥ 10 ॥
વાનરારાક્ષસાશ્ચાપિનિપેતુસ્તત્રવૈરણે ।
તતોવાનરસૈન્યેનહન્યમાનન્નિશાચરમ્ ॥ 11 ॥
પ્રાભજ્યતબલંસર્વંવજ્રદંષ્ટ્રસ્યપશ્યતઃ ।
રાક્ષસાન્ભયવિત્રસ્તાન્હન્યમાનાન્ પ્લવઙ્ગમૈઃ ॥ 12 ॥
દૃષ્ટવાસરોષતામ્રાક્ષોવજ્રદંષ્ટ્રઃપ્રતાપવાન્ ।
પ્રવિવેશધનુષ્પાણિસ્ત્રાસયન્હરિવાહિનીમ્ ॥ 13 ॥
શરૈર્વિદારયામાસકઙ્કપત્રૈરજિહ્મગૈઃ ।
બિભેદવાનરાંસ્તત્રસપ્તાષ્ટૌનવપઞ્ચચ ॥ 14 ॥
વિવ્યાધપરમક્રુદ્ધોવજ્રદંષ્ટ્રઃપ્રતાપવાન્ ।
ત્રસ્તાઃસર્વેહરિગણાઃશરૈઃસઙ્કૃત્તકન્દરાઃ ॥ 15 ॥
અઙ્ગદંસમ્પ્રધાવન્તિપ્રજાપતિમિવપ્રજાઃ ।
તતોહરિગણાન્ ભગ્નાન્ દૃષ્ટવાવાલિસુતસ્તદા ॥ 16 ॥
ક્રોધેનવજ્રદંષ્ટ્રન્તમુદીક્ષન્તમુદૈક્ષત ।
વજ્રદંષ્ટ્રોઽઙ્ગદશ્ચોભૌસઙ્ગતૌહરિરાક્ષસૌ ॥ 17 ॥
ચેરતુઃપરમક્રુદ્ધૌહરિમત્તગજાવિવ ।
તતશ્શતસહસ્રેણહરિપુત્રમ્મહાબલઃ ॥ 18 ॥
જઘાનમર્મદેશેષુમાતઙ્ગમિવતોમરૈઃ ।
રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગોવાલિસૂનુર્મહાબલઃ ॥ 19 ॥
ચિક્ષેપવજ્રદંષ્ટ્રાયવૃક્ષમ્ભીમપરાક્રમઃ ।
દૃષ્ટાપતન્તન્તંવૃક્ષમસમ્ભ્રાન્તશ્ચરાક્ષસઃ ॥ 20 ॥
ચિચ્છેદબહુધાસોઽપિમથિતઃપ્રાદતદ્ભુવિ ।
તન્દૃષ્ટવાવજ્રદંષ્ટ્રસ્યવિક્રમમ્પ્લવગર્ષભ ॥ 21 ॥
પ્રગૃહ્યવિપુલંશૈલઞ્ચિક્ષેપચનનાદચ ।
સમાપતન્તન્દૃષ્ટવાસરથાદાપ્લુત્યવીર્યવાન્ ॥ 22 ॥
ગદાપાણિરસમ્ભ્રાન્તઃપૃથિવ્યાંસમતિષ્ઠત ।
સાઙ્ગદેનગદાક્ષિપ્તાગત્વાતુરણમૂર્ધનિ ॥ 23 ॥
સચક્રકૂબરંસાશ્વમ્પ્રમમાથરથન્તદા ।
તતોઽન્યચ્છિખરઙ્ગૃહ્યવિપુલન્દ્રુમભૂષિતમ્ ॥ 24 ॥
વજ્રદંષ્ટ્રસ્યશિરસિપાતયામાસસાઽઙ્ગદઃ ।
અભવચ્છોણિતોદ્ગારીવજ્રદંષ્ટ્રસ્સમૂર્છિતઃ ॥ 25 ॥
મુહૂર્તમભવન્મૂઢોગદામાલિઙ્ ગ્યનિશ્શ્વસન્ ।
સંલબ્દસઞ્જ્ઞોગદયાવાલિપુત્રમવસ્થિતમ્ ॥ 26 ॥
જઘાનપરમક્રુદ્ધોવક્ષોદેશેનિશાચરઃ ।
ગદાન્ત્યક્ત્વાતતસ્તત્રમુષ્ટિયુદ્ધમવર્તત ॥ 27 ॥
અન્યોન્યઞ્જઘ્નતુસ્તત્રતાવુભૌહરિરાક્ષસૌ ।
રુધિરોદ્ગારિણૌતૌતુપ્રહારૈર્જનિતશ્રમૌ ॥ 28 ॥
બભૂવતુસ્સુવિક્રાન્તાવઙ્ગારકબુધાવિવ ।
તતઃપરમતેજસ્વીઅઙ્ગદઃપ્લવગર્ષભઃ ॥ 29 ॥
ઉત્પાટ્યવૃક્ષંસ્થિતવાન્ બહુપુષ્પફલાઞ્ચિતમ્ ।
જગ્રાહચાર્ષભઞ્ચર્મખડગઞ્ચવિપુલંશુભમ્ ॥ 30 ॥
કિઙ્કિણાજાલસઞ્છન્નઞ્ચર્મણાચપરિષ્કૃતમ્ ।
ચિત્રાંશ્ચરુચિરાન્માર્ગાંશ્ચેરતુઃકપિરાક્ષસૌ ॥ 31 ॥
જઘ્નતુશ્ચતદાન્યોન્યન્નિર્દયઞ્જયકાઙ્ ક્ષિણૌ ।
વ્રણૈસ્સાસ્ત્રૈરશોભેતામ્પુષ્પિતાવિવકિંશુકૌ ॥ 32 ॥
યુધ્યમાનૌ પરિશ્રાનૌ જાનુભ્યામવનીં ગતૌ ।
નિમેષાન્તરમાત્રેણ અઙ્ગદહ્ કપિકુઞ્જરઃ ॥ 33 ॥
ઉદતિષ્ઠત દીપ્તાક્ષો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ ।
નિર્મલેન સુધૌતેન ખડ્ગેનાસ્ય મહચ્છિરઃ ॥ 34 ॥
જઘાનવજ્રદંષ્ટ્રસ્યવાલિસૂમર્મહાબલઃ ।
રુધિરોક્ષિતગાત્રસ્યબભૂવપતિતન્દ્વિધા ॥ 35 ॥
સરોષપરિવૃત્તાક્ષંશુભઙ્ખડગહતંશિરઃ ।
વજ્રદંષ્ટ્રંહતન્દૃષ્ટવારાક્ષસાભયમોહિતાઃ ॥ 36 ॥
ત્રસ્તાહ્યભ્યદ્રવન્ લઙ્કાંવધ્યમાનાઃપ્લવઙ્ગમૈઃ ।
વિષણ્ણવદનાઃ દીનાહ્રિયાકિઞ્ચિદવાઙ્મુખાઃ ॥ 37 ॥
નિહત્યતંવજ્રધરપ્રતાપઃસવાલિસૂનુઃકપિસૈન્યમધ્યે ।
જગામહર્ષમ્મહિતોમહાબલઃસહસ્રનેત્રસ્ત્રિદશૈરિવાવૃતઃ ॥ 38 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુઃપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च ।
राषसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ 1 ॥
विष्पार्यचधनुर्घोरंशक्राशनिसमस्वनम् ।
वानराणामनीकानिप्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ 2 ॥
राक्षसाश्चापिमुख्यास्तेरथेषुसमवस्थिताः ।
नानाप्रहरणाश्शूराःप्रायुध्यन्तस्तदारणे ॥ 3 ॥
वानराणाञ्चशूरायेतेसर्वेप्लवगर्षभाः ।
आयुध्यन्तशिलाहस्तास्समवेतास्समन्ततः ॥ 4 ॥
तत्रायुधसहस्राणितस्मिन्नायोधनेभृशम् ।
राक्षसाःकपिमुख्येषुपातयाञ्चक्रिरेतदा ॥ 5 ॥
वानराश्चापिरक्षस्सुगिरवृक्षान्महाशिलाः ।
प्रवीराःपातयामासुर्मत्तमातङ्गसन्निभाः ॥ 6 ॥
शूराणांयुद्यमानानांसमरेष्न्विवर्तिनाम् ।
तद्राक्षसगणानाञ्चसुयुद्धंसमवर्तत ॥ 7 ॥
प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।
शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ॥ 8 ॥
हरयो राक्षसाश्चैन शेरते गां समाश्रिताः ।
कङ्कगृध्राबलाढ्यश्च गोमायुकुलसङ्कुलाः ॥ 9 ॥
कबन्धानिसमुत्पेतुर्भीमाणाम्भीषणानिवै ।
भुजपाणिशिरश्छिन्नकायाश्चभूतले ॥ 10 ॥
वानराराक्षसाश्चापिनिपेतुस्तत्रवैरणे ।
ततोवानरसैन्येनहन्यमानन्निशाचरम् ॥ 11 ॥
प्राभज्यतबलंसर्वंवज्रदंष्ट्रस्यपश्यतः ।
राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ॥ 12 ॥
दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ॥ 13 ॥
शरैर्विदारयामासकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।
बिभेदवानरांस्तत्रसप्ताष्टौनवपञ्चच ॥ 14 ॥
विव्याधपरमक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
त्रस्ताःसर्वेहरिगणाःशरैःसङ्कृत्तकन्दराः ॥ 15 ॥
अङ्गदंसम्प्रधावन्तिप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततोहरिगणान् भग्नान् दृष्टवावालिसुतस्तदा ॥ 16 ॥
क्रोधेनवज्रदंष्ट्रन्तमुदीक्षन्तमुदैक्षत ।
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौसङ्गतौहरिराक्षसौ ॥ 17 ॥
चेरतुःपरमक्रुद्धौहरिमत्तगजाविव ।
ततश्शतसहस्रेणहरिपुत्रम्महाबलः ॥ 18 ॥
जघानमर्मदेशेषुमातङ्गमिवतोमरैः ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गोवालिसूनुर्महाबलः ॥ 19 ॥
चिक्षेपवज्रदंष्ट्रायवृक्षम्भीमपराक्रमः ।
दृष्टापतन्तन्तंवृक्षमसम्भ्रान्तश्चराक्षसः ॥ 20 ॥
चिच्छेदबहुधासोऽपिमथितःप्रादतद्भुवि ।
तन्दृष्टवावज्रदंष्ट्रस्यविक्रमम्प्लवगर्षभ ॥ 21 ॥
प्रगृह्यविपुलंशैलञ्चिक्षेपचननादच ।
समापतन्तन्दृष्टवासरथादाप्लुत्यवीर्यवान् ॥ 22 ॥
गदापाणिरसम्भ्रान्तःपृथिव्यांसमतिष्ठत ।
साङ्गदेनगदाक्षिप्तागत्वातुरणमूर्धनि ॥ 23 ॥
सचक्रकूबरंसाश्वम्प्रममाथरथन्तदा ।
ततोऽन्यच्छिखरङ्गृह्यविपुलन्द्रुमभूषितम् ॥ 24 ॥
वज्रदंष्ट्रस्यशिरसिपातयामाससाऽङ्गदः ।
अभवच्छोणितोद्गारीवज्रदंष्ट्रस्समूर्छितः ॥ 25 ॥
मुहूर्तमभवन्मूढोगदामालिङ् ग्यनिश्श्वसन् ।
संलब्दसञ्ज्ञोगदयावालिपुत्रमवस्थितम् ॥ 26 ॥
जघानपरमक्रुद्धोवक्षोदेशेनिशाचरः ।
गदान्त्यक्त्वाततस्तत्रमुष्टियुद्धमवर्तत ॥ 27 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुस्तत्रतावुभौहरिराक्षसौ ।
रुधिरोद्गारिणौतौतुप्रहारैर्जनितश्रमौ ॥ 28 ॥
बभूवतुस्सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ।
ततःपरमतेजस्वीअङ्गदःप्लवगर्षभः ॥ 29 ॥
उत्पाट्यवृक्षंस्थितवान् बहुपुष्पफलाञ्चितम् ।
जग्राहचार्षभञ्चर्मखडगञ्चविपुलंशुभम् ॥ 30 ॥
किङ्किणाजालसञ्छन्नञ्चर्मणाचपरिष्कृतम् ।
चित्रांश्चरुचिरान्मार्गांश्चेरतुःकपिराक्षसौ ॥ 31 ॥
जघ्नतुश्चतदान्योन्यन्निर्दयञ्जयकाङ् क्षिणौ ।
व्रणैस्सास्त्रैरशोभेताम्पुष्पिताविवकिंशुकौ ॥ 32 ॥
युध्यमानौ परिश्रानौ जानुभ्यामवनीं गतौ ।
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदह् कपिकुञ्जरः ॥ 33 ॥
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः ।
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः ॥ 34 ॥
जघानवज्रदंष्ट्रस्यवालिसूमर्महाबलः ।
रुधिरोक्षितगात्रस्यबभूवपतितन्द्विधा ॥ 35 ॥
सरोषपरिवृत्ताक्षंशुभङ्खडगहतंशिरः ।
वज्रदंष्ट्रंहतन्दृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ॥ 36 ॥
त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।
विषण्णवदनाः दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ॥ 37 ॥
निहत्यतंवज्रधरप्रतापःसवालिसूनुःकपिसैन्यमध्ये ।
जगामहर्षम्महितोमहाबलःसहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.