શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
એતચ્છ્રુત્વાશુભંવાક્યંરાઘવેણાનુભાષિતમ્ ।
તતશ્શુભતરંવાક્યંવ્યાજહારમહેશ્વરઃ ॥ 1 ॥
પુષ્કરાક્ષ મહાબાહો મહાવક્ષ પરન્તપ ।
દિષ્ટ્યાકૃતમિદઙ્કર્મત્વયાધર્મભૃતાંવર ॥ 2 ॥
દિષ્ટ્યાસર્વસ્યલોકસ્યપ્રવૃદ્ધન્દારુણન્તમઃ ।
અપાવૃત્તન્ત્વયાસઙ્ખ્યેરામરાવણજમ્ભયમ્ ॥ 3 ॥
આશ્વાસ્યભરતન્દીનઙ્કૌસલ્યાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
કૈકેયીં ચ સુમિત્રાં ચ દૃષ્ટવાલક્ષ્મણમાતરમ્ ॥ 4 ॥
પ્રાપ્યરાજ્યમયોધ્યાયાન્નન્દયિત્વાસુહૃજ્જનમ્ ।
ઇક્ષ્વાકૂણાઙ્કુલેવંશંસ્થાપયિત્વામહાબલ ॥ 5 ॥
ઇષ્ટવાતુરગમેધેનપ્રાપ્યચાનુત્તમંયશઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યોધનન્દત્ત્વાત્રિદિવઙ્ગન્તુમર્હસિ ॥ 6 ॥
એષરાજાદશરથોવિમાનસ્થઃપિતાતવ ।
કાકુત્સ્થમાનુષેલોકેગુરુસ્તવમહાયશાઃ ॥ 7 ॥
ઇન્દ્રલોકઙ્ગતઃશ્રીમાંસ્ત્વયાપુત્રેણતારિતઃ ।
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાત્વમેમમભિવાદય ॥ 8 ॥
મહદેવવચ્શ્રુત્વારાઘવઃસહલક્ષ્મણઃ ।
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાદદર્શપિતરમ્પ્રભુઃ ॥ 9 ॥
દીપ્યમાનંસ્વયાલક્ષ્મવિરજોઽમ્ભરધારિણમ્ ।
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાદદર્શપિતરમ્પ્રભુઃ ॥ 10 ॥
હર્ષેણમહતાવિષ્ટોવિમનસ્થોમહીપતિઃ ।
પ્રાણૈઃપ્રિયતરન્દૃષ્ટવાપુત્રન્દશરથસ્તદા ॥ 11 ॥
આરોપ્યાઙ્કેમહબાહુર્વરાસનગતઃપ્રભુઃ ।
બાહુભ્યાંસમ્પરિષ્વજ્યતતોવાક્યંસમાદદે ॥ 12 ॥
ન મેસ્વર્ગોબહુમતસ્સમ્માનશ્ચસુરર્ષભૈઃ ।
ત્વયારામવિહીનસ્યસત્યમ્પ્રતિશૃણોમિતે ॥ 13 ॥
અદ્યત્વાન્નિહતામિત્રન્દૃષ્ટવાસમ્પૂર્ણમાનસમ્ ।
નિસ્તીર્ણવનવાસં ચ પ્રીતિરાસીત્પરામમ ॥ 14 ॥
કૈકેય્યાયાનિચોક્તાનિવાક્યાનિવદતાંવર ।
તવપ્રવ્રાજનાર્થાનિસ્થિતાનિહૃદયેમમ ॥ 15 ॥
ત્વાન્તુદૃષ્ટવાકુશલિનમ્પરિષ્વજ્યસલક્ષ્મણમ્ ।
અદ્યદુઃખાદ્વિમુક્તોઽસ્મિનીહારાદિવભાસ્કરઃ ॥ 16 ॥
તારિતોઽહન્ત્વયાપુત્ર સુપુત્રેણમહાત્મના ।
અષ્ટાવક્રેણધર્માત્માકહોલોબ્રાહ્મણોયથા ॥ 17 ॥
ઇદાનીં ચ વિજાનામિયથાસૌમ્ય સુરેશ્વરૈઃ ।
વધાર્થંરાવણસ્યેહવિહિતમ્પુરુષોત્તમ ॥ 18 ॥
સિદ્ધાર્થાખલુકૌસલ્યાયાત્વાંરામ ગૃહઙ્ગતમ્ ।
વનાન્નિવૃત્તંસંહૃષ્ટાદ્રક્ષ્યતેશત્રુસૂદનમ્ ॥ 19 ॥
સિદ્ધાર્થાઃખલુતેરામ નરાયેત્વામ્પુરીઙ્ગતમ્ ।
રાજ્યેચાવાભિષિક્તં ચ દ્રક્ષ્યન્તેવસુધાધિપમ્ ॥ 20 ॥
અનુરક્તેનબલિનાશુચિનાધર્મચારિણા ।
ઇચ્છેયન્ત્વામહન્દ્રષ્ટુમ્ભરતેનસમાગતમ્ ॥ 21 ॥
ચતુર્દશસમાસ્સૌમ્યવનેનિર્યાતિતાસ્ત્વયા ।
વસતાસીતયાસાર્ધંલક્ષ્મણેન ચ ધીમતા ॥ 22 ॥
નિવૃત્તવનવાસોઽસિપ્રતિજ્ઞાપૂરિતાત્વયા ।
રાવણં ચ રણેહત્વાદેવતાઃપરિતોષિતાઃ ॥ 23 ॥
કૃતઙ્કર્મયશશ્શ્લાઘ્યમ્પ્રાપ્તન્તેશત્રુસૂદન ।
ભ્રાતૃભિઃસહરાજ્યસ્થોદીર્ઘમાયુરવાપ્નુહિ ॥ 24 ॥
ઇતિબ્રુવાણંરાજાનંરામઃપ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ।
કુરુપ્રસાદન્ધર્મજ્ઞકૈકેય્યાભરતસ્ય ચ ॥ 25 ॥
સપુત્રાન્ત્વાન્ત્યજામીતિયદુક્તાકેકયીત્વયા ।
સ શાપઃકેકયીઙ્ઘોરસ્સપુત્રાં ન સ્પૃશેત્પ્રભો ॥ 26 ॥
તથેતિ સ મહારાજોરામમુક્ત્વાકૃતાઞ્જલિમ્ ।
લક્ષ્મણં ચ પરિષ્વજ્યપુનર્વાક્યમુવાચ હ ॥ 27 ॥
રામંશુશ્રૂષતાભક્ત્યાવૈદેહ્યાસહસીતયા ।
કૃતમમમહાપ્રીતિઃપ્રાપ્તન્ધર્મફલં ચ તે ॥ 28 ॥
ધર્મમ્પ્રાપ્સ્યસિધર્મજ્ઞ યશશ્ચવિપુલમ્ભુવિ ।
રામેપ્રસન્નેસ્વર્ગં ચ મહિમાનન્તથોત્તમામ્ ॥ 29 ॥
રામંશુશ્રૂષભદ્રન્તેસુમિત્રાનન્દવર્ધન ।
રામસ્સર્વસ્યલોકસ્યસુભેષ્વભિરતઃસદા ॥ 30 ॥
એતેસેન્દ્રાસ્ત્રયોલોકાસ્સિદ્ધાશ્ચપરમર્ષયઃ ।
અભિગમ્યમહાત્માનમર્ચન્તિપુરુષોત્તમમ્ ॥ 31 ॥
એતત્તદુક્તમવ્યક્તમક્ષરમ્બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ।
દેવાનાંહૃદયંસૌમ્ય ગુહ્યંરામઃપરન્તપ ॥ 32 ॥
અવાપ્તન્ધર્મચરણંયશશ્ચવિપુલન્ત્વયા ।
એનંશુશ્રૂષતાભક્ત્યાવૈદેહ્યાસહસીતયા ॥ 33 ॥
ઇત્યુક્ત્વાલક્ષ્મણંરાજાસ્નુષામ્બદ્ધાઞ્જલિંસ્થિતામ્ ।
પુત્રીત્યાભાષ્યમધુરંશનૈરેનામુવાચ હ ॥ 34 ॥
કર્તવ્યો ન તુવૈદેહીમન્યુસ્ત્યાગમિમમ્પ્રતિ ।
રામેણેત્વદ્વિશુધ્યર્થઙ્કૃતમેતદ્ધિતૈષિણા ॥ 35 ॥
સુદુષ્કરમિદમ્પુત્રિતવચારિત્રલક્ષણમ્ ।
કૃતંયત્તેઽન્યનારીણાંયશોહ્યભિભવિષ્યતિ ॥ 36 ॥
ન ત્વઙ્કામંસમાધેયાભર્તૃશુશ્રૂષણમ્પ્રતિ ।
અવશ્યન્તુમયાવાચ્યમેષતેદૈવતમ્પરમ્ ॥ 37 ॥
ઇતિપ્રતિસમાદિશ્યપુત્રૌસીતાં ચ રાઘવઃ ।
ઇન્દ્રલોકંવિમાનેનયયૌદશરથોજ્વલન્ ॥ 38 ॥
વિમાનમાસ્થાયમહાનુભાવઃશ્રિયા ચ સમ્હૃષ્ટતન્નુર્નૃપોત્તમઃ ।
આમન્ત્યપુત્રૌસહસીતયા ચ જગામદેવપ્રવરસ્યલોકમ્ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणानुभाषितम् ।
ततश्शुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः ॥ 1 ॥
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्ष परन्तप ।
दिष्ट्याकृतमिदङ्कर्मत्वयाधर्मभृतांवर ॥ 2 ॥
दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धन्दारुणन्तमः ।
अपावृत्तन्त्वयासङ्ख्येरामरावणजम्भयम् ॥ 3 ॥
आश्वास्यभरतन्दीनङ्कौसल्यां च यशस्विनीम् ।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ॥ 4 ॥
प्राप्यराज्यमयोध्यायान्नन्दयित्वासुहृज्जनम् ।
इक्ष्वाकूणाङ्कुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ॥ 5 ॥
इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
ब्राह्मणेभ्योधनन्दत्त्वात्रिदिवङ्गन्तुमर्हसि ॥ 6 ॥
एषराजादशरथोविमानस्थःपितातव ।
काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः ॥ 7 ॥
इन्द्रलोकङ्गतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेममभिवादय ॥ 8 ॥
महदेववच्श्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 9 ॥
दीप्यमानंस्वयालक्ष्मविरजोऽम्भरधारिणम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 10 ॥
हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।
प्राणैःप्रियतरन्दृष्टवापुत्रन्दशरथस्तदा ॥ 11 ॥
आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।
बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ॥ 12 ॥
न मेस्वर्गोबहुमतस्सम्मानश्चसुरर्षभैः ।
त्वयारामविहीनस्यसत्यम्प्रतिशृणोमिते ॥ 13 ॥
अद्यत्वान्निहतामित्रन्दृष्टवासम्पूर्णमानसम् ।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत्परामम ॥ 14 ॥
कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर ।
तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम ॥ 15 ॥
त्वान्तुदृष्टवाकुशलिनम्परिष्वज्यसलक्ष्मणम् ।
अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः ॥ 16 ॥
तारितोऽहन्त्वयापुत्र सुपुत्रेणमहात्मना ।
अष्टावक्रेणधर्मात्माकहोलोब्राह्मणोयथा ॥ 17 ॥
इदानीं च विजानामियथासौम्य सुरेश्वरैः ।
वधार्थंरावणस्येहविहितम्पुरुषोत्तम ॥ 18 ॥
सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांराम गृहङ्गतम् ।
वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदनम् ॥ 19 ॥
सिद्धार्थाःखलुतेराम नरायेत्वाम्पुरीङ्गतम् ।
राज्येचावाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्तेवसुधाधिपम् ॥ 20 ॥
अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा ।
इच्छेयन्त्वामहन्द्रष्टुम्भरतेनसमागतम् ॥ 21 ॥
चतुर्दशसमास्सौम्यवनेनिर्यातितास्त्वया ।
वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेन च धीमता ॥ 22 ॥
निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञापूरितात्वया ।
रावणं च रणेहत्वादेवताःपरितोषिताः ॥ 23 ॥
कृतङ्कर्मयशश्श्लाघ्यम्प्राप्तन्तेशत्रुसूदन ।
भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि ॥ 24 ॥
इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत् ।
कुरुप्रसादन्धर्मज्ञकैकेय्याभरतस्य च ॥ 25 ॥
सपुत्रान्त्वान्त्यजामीतियदुक्ताकेकयीत्वया ।
स शापःकेकयीङ्घोरस्सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो ॥ 26 ॥
तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् ।
लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ॥ 27 ॥
रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।
कृतमममहाप्रीतिःप्राप्तन्धर्मफलं च ते ॥ 28 ॥
धर्मम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ यशश्चविपुलम्भुवि ।
रामेप्रसन्नेस्वर्गं च महिमानन्तथोत्तमाम् ॥ 29 ॥
रामंशुश्रूषभद्रन्तेसुमित्रानन्दवर्धन ।
रामस्सर्वस्यलोकस्यसुभेष्वभिरतःसदा ॥ 30 ॥
एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।
अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ॥ 31 ॥
एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरम्ब्रह्मनिर्मितम् ।
देवानांहृदयंसौम्य गुह्यंरामःपरन्तप ॥ 32 ॥
अवाप्तन्धर्मचरणंयशश्चविपुलन्त्वया ।
एनंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ॥ 33 ॥
इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषाम्बद्धाञ्जलिंस्थिताम् ।
पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ॥ 34 ॥
कर्तव्यो न तुवैदेहीमन्युस्त्यागमिमम्प्रति ।
रामेणेत्वद्विशुध्यर्थङ्कृतमेतद्धितैषिणा ॥ 35 ॥
सुदुष्करमिदम्पुत्रितवचारित्रलक्षणम् ।
कृतंयत्तेऽन्यनारीणांयशोह्यभिभविष्यति ॥ 36 ॥
न त्वङ्कामंसमाधेयाभर्तृशुश्रूषणम्प्रति ।
अवश्यन्तुमयावाच्यमेषतेदैवतम्परम् ॥ 37 ॥
इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतां च राघवः ।
इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन् ॥ 38 ॥
विमानमास्थायमहानुभावःश्रिया च सम्हृष्टतन्नुर्नृपोत्तमः ।
आमन्त्यपुत्रौसहसीतया च जगामदेवप्रवरस्यलोकम् ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.