6.122 Yuddhakanda - Dvavimshatyadhikashatatama Sargah

ॐ

6.122 યુદ્ધકાણ્ડ - દ્વાવિંશત્યધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

એતચ્છ્રુત્વાશુભંવાક્યંરાઘવેણાનુભાષિતમ્ ।

તતશ્શુભતરંવાક્યંવ્યાજહારમહેશ્વરઃ ॥ 1 ॥

પુષ્કરાક્ષ મહાબાહો મહાવક્ષ પરન્તપ ।

દિષ્ટ્યાકૃતમિદઙ્કર્મત્વયાધર્મભૃતાંવર ॥ 2 ॥

દિષ્ટ્યાસર્વસ્યલોકસ્યપ્રવૃદ્ધન્દારુણન્તમઃ ।

અપાવૃત્તન્ત્વયાસઙ્ખ્યેરામરાવણજમ્ભયમ્ ॥ 3 ॥

આશ્વાસ્યભરતન્દીનઙ્કૌસલ્યાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।

કૈકેયીં ચ સુમિત્રાં ચ દૃષ્ટવાલક્ષ્મણમાતરમ્ ॥ 4 ॥

પ્રાપ્યરાજ્યમયોધ્યાયાન્નન્દયિત્વાસુહૃજ્જનમ્ ।

ઇક્ષ્વાકૂણાઙ્કુલેવંશંસ્થાપયિત્વામહાબલ ॥ 5 ॥

ઇષ્ટવાતુરગમેધેનપ્રાપ્યચાનુત્તમંયશઃ ।

બ્રાહ્મણેભ્યોધનન્દત્ત્વાત્રિદિવઙ્ગન્તુમર્હસિ ॥ 6 ॥

એષરાજાદશરથોવિમાનસ્થઃપિતાતવ ।

કાકુત્સ્થમાનુષેલોકેગુરુસ્તવમહાયશાઃ ॥ 7 ॥

ઇન્દ્રલોકઙ્ગતઃશ્રીમાંસ્ત્વયાપુત્રેણતારિતઃ ।

લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાત્વમેમમભિવાદય ॥ 8 ॥

મહદેવવચ્શ્રુત્વારાઘવઃસહલક્ષ્મણઃ ।

લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાદદર્શપિતરમ્પ્રભુઃ ॥ 9 ॥

દીપ્યમાનંસ્વયાલક્ષ્મવિરજોઽમ્ભરધારિણમ્ ।

લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાદદર્શપિતરમ્પ્રભુઃ ॥ 10 ॥

હર્ષેણમહતાવિષ્ટોવિમનસ્થોમહીપતિઃ ।

પ્રાણૈઃપ્રિયતરન્દૃષ્ટવાપુત્રન્દશરથસ્તદા ॥ 11 ॥

આરોપ્યાઙ્કેમહબાહુર્વરાસનગતઃપ્રભુઃ ।

બાહુભ્યાંસમ્પરિષ્વજ્યતતોવાક્યંસમાદદે ॥ 12 ॥

ન મેસ્વર્ગોબહુમતસ્સમ્માનશ્ચસુરર્ષભૈઃ ।

ત્વયારામવિહીનસ્યસત્યમ્પ્રતિશૃણોમિતે ॥ 13 ॥

અદ્યત્વાન્નિહતામિત્રન્દૃષ્ટવાસમ્પૂર્ણમાનસમ્ ।

નિસ્તીર્ણવનવાસં ચ પ્રીતિરાસીત્પરામમ ॥ 14 ॥

કૈકેય્યાયાનિચોક્તાનિવાક્યાનિવદતાંવર ।

તવપ્રવ્રાજનાર્થાનિસ્થિતાનિહૃદયેમમ ॥ 15 ॥

ત્વાન્તુદૃષ્ટવાકુશલિનમ્પરિષ્વજ્યસલક્ષ્મણમ્ ।

અદ્યદુઃખાદ્વિમુક્તોઽસ્મિનીહારાદિવભાસ્કરઃ ॥ 16 ॥

તારિતોઽહન્ત્વયાપુત્ર સુપુત્રેણમહાત્મના ।

અષ્ટાવક્રેણધર્માત્માકહોલોબ્રાહ્મણોયથા ॥ 17 ॥

ઇદાનીં ચ વિજાનામિયથાસૌમ્ય સુરેશ્વરૈઃ ।

વધાર્થંરાવણસ્યેહવિહિતમ્પુરુષોત્તમ ॥ 18 ॥

સિદ્ધાર્થાખલુકૌસલ્યાયાત્વાંરામ ગૃહઙ્ગતમ્ ।

વનાન્નિવૃત્તંસંહૃષ્ટાદ્રક્ષ્યતેશત્રુસૂદનમ્ ॥ 19 ॥

સિદ્ધાર્થાઃખલુતેરામ નરાયેત્વામ્પુરીઙ્ગતમ્ ।

રાજ્યેચાવાભિષિક્તં ચ દ્રક્ષ્યન્તેવસુધાધિપમ્ ॥ 20 ॥

અનુરક્તેનબલિનાશુચિનાધર્મચારિણા ।

ઇચ્છેયન્ત્વામહન્દ્રષ્ટુમ્ભરતેનસમાગતમ્ ॥ 21 ॥

ચતુર્દશસમાસ્સૌમ્યવનેનિર્યાતિતાસ્ત્વયા ।

વસતાસીતયાસાર્ધંલક્ષ્મણેન ચ ધીમતા ॥ 22 ॥

નિવૃત્તવનવાસોઽસિપ્રતિજ્ઞાપૂરિતાત્વયા ।

રાવણં ચ રણેહત્વાદેવતાઃપરિતોષિતાઃ ॥ 23 ॥

કૃતઙ્કર્મયશશ્શ્લાઘ્યમ્પ્રાપ્તન્તેશત્રુસૂદન ।

ભ્રાતૃભિઃસહરાજ્યસ્થોદીર્ઘમાયુરવાપ્નુહિ ॥ 24 ॥

ઇતિબ્રુવાણંરાજાનંરામઃપ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ।

કુરુપ્રસાદન્ધર્મજ્ઞકૈકેય્યાભરતસ્ય ચ ॥ 25 ॥

સપુત્રાન્ત્વાન્ત્યજામીતિયદુક્તાકેકયીત્વયા ।

સ શાપઃકેકયીઙ્ઘોરસ્સપુત્રાં ન સ્પૃશેત્પ્રભો ॥ 26 ॥

તથેતિ સ મહારાજોરામમુક્ત્વાકૃતાઞ્જલિમ્ ।

લક્ષ્મણં ચ પરિષ્વજ્યપુનર્વાક્યમુવાચ હ ॥ 27 ॥

રામંશુશ્રૂષતાભક્ત્યાવૈદેહ્યાસહસીતયા ।

કૃતમમમહાપ્રીતિઃપ્રાપ્તન્ધર્મફલં ચ તે ॥ 28 ॥

ધર્મમ્પ્રાપ્સ્યસિધર્મજ્ઞ યશશ્ચવિપુલમ્ભુવિ ।

રામેપ્રસન્નેસ્વર્ગં ચ મહિમાનન્તથોત્તમામ્ ॥ 29 ॥

રામંશુશ્રૂષભદ્રન્તેસુમિત્રાનન્દવર્ધન ।

રામસ્સર્વસ્યલોકસ્યસુભેષ્વભિરતઃસદા ॥ 30 ॥

એતેસેન્દ્રાસ્ત્રયોલોકાસ્સિદ્ધાશ્ચપરમર્ષયઃ ।

અભિગમ્યમહાત્માનમર્ચન્તિપુરુષોત્તમમ્ ॥ 31 ॥

એતત્તદુક્તમવ્યક્તમક્ષરમ્બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ।

દેવાનાંહૃદયંસૌમ્ય ગુહ્યંરામઃપરન્તપ ॥ 32 ॥

અવાપ્તન્ધર્મચરણંયશશ્ચવિપુલન્ત્વયા ।

એનંશુશ્રૂષતાભક્ત્યાવૈદેહ્યાસહસીતયા ॥ 33 ॥

ઇત્યુક્ત્વાલક્ષ્મણંરાજાસ્નુષામ્બદ્ધાઞ્જલિંસ્થિતામ્ ।

પુત્રીત્યાભાષ્યમધુરંશનૈરેનામુવાચ હ ॥ 34 ॥

કર્તવ્યો ન તુવૈદેહીમન્યુસ્ત્યાગમિમમ્પ્રતિ ।

રામેણેત્વદ્વિશુધ્યર્થઙ્કૃતમેતદ્ધિતૈષિણા ॥ 35 ॥

સુદુષ્કરમિદમ્પુત્રિતવચારિત્રલક્ષણમ્ ।

કૃતંયત્તેઽન્યનારીણાંયશોહ્યભિભવિષ્યતિ ॥ 36 ॥

ન ત્વઙ્કામંસમાધેયાભર્તૃશુશ્રૂષણમ્પ્રતિ ।

અવશ્યન્તુમયાવાચ્યમેષતેદૈવતમ્પરમ્ ॥ 37 ॥

ઇતિપ્રતિસમાદિશ્યપુત્રૌસીતાં ચ રાઘવઃ ।

ઇન્દ્રલોકંવિમાનેનયયૌદશરથોજ્વલન્ ॥ 38 ॥

વિમાનમાસ્થાયમહાનુભાવઃશ્રિયા ચ સમ્હૃષ્ટતન્નુર્નૃપોત્તમઃ ।

આમન્ત્યપુત્રૌસહસીતયા ચ જગામદેવપ્રવરસ્યલોકમ્ ॥ 39 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |

tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |

diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||

diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |

apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||

āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |

kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||

prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |

ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||

iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |

brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||

eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |

kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||

indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |

lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||

mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |

lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||

dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |

lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||

harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |

prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||

āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |

bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||

na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |

tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||

adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |

nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||

kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |

tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||

tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |

adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||

tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |

aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||

idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |

vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||

siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |

vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||

siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |

rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||

anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |

iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||

caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |

vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||

nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |

rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||

kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |

bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||

itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |

kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||

saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |

sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||

tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |

lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||

rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |

kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||

dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |

rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||

rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |

rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||

etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |

abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||

etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |

devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||

avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |

enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||

ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |

putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||

kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |

rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||

suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |

kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||

na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |

avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||

itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |

indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||

vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |

āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||