6.122 যুদ্ধকাণ্ড - দ্বাবিংশত্যধিকশততম সর্গঃ

6.122 Yuddhakanda - Dvavimshatyadhikashatatama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বাবিংশত্যধিকশততমস্সর্গঃ ।
এতচ্ছ্রুত্বাশুভংবাক্যংরাঘবেণানুভাষিতম্ ।
ততশ্শুভতরংবাক্যংব্যাজহারমহেশ্বরঃ ॥ 1 ॥
পুষ্করাক্ষ মহাবাহো মহাবক্ষ পরন্তপ ।
দিষ্ট্যাকৃতমিদঙ্কর্মত্বযাধর্মভৃতাংবর ॥ 2 ॥
দিষ্ট্যাসর্বস্যলোকস্যপ্রবৃদ্ধন্দারুণন্তমঃ ।
অপাবৃত্তন্ত্বযাসঙ্খ্যেরামরাবণজম্ভযম্ ॥ 3 ॥
আশ্বাস্যভরতন্দীনঙ্কৌসল্যাং চ যশস্বিনীম্ ।
কৈকেযীং চ সুমিত্রাং চ দৃষ্টবালক্ষ্মণমাতরম্ ॥ 4 ॥
প্রাপ্যরাজ্যমযোধ্যাযান্নন্দযিত্বাসুহৃজ্জনম্ ।
ইক্ষ্বাকূণাঙ্কুলেবংশংস্থাপযিত্বামহাবল ॥ 5 ॥
ইষ্টবাতুরগমেধেনপ্রাপ্যচানুত্তমংযশঃ ।
ব্রাহ্মণেভ্যোধনন্দত্ত্বাত্রিদিবঙ্গন্তুমর্হসি ॥ 6 ॥
এষরাজাদশরথোবিমানস্থঃপিতাতব ।
কাকুত্স্থমানুষেলোকেগুরুস্তবমহাযশাঃ ॥ 7 ॥
ইন্দ্রলোকঙ্গতঃশ্রীমাংস্ত্বযাপুত্রেণতারিতঃ ।
লক্ষ্মণেনসহভ্রাত্রাত্বমেমমভিবাদয ॥ 8 ॥
মহদেববচ্শ্রুত্বারাঘবঃসহলক্ষ্মণঃ ।
লক্ষ্মণেনসহভ্রাত্রাদদর্শপিতরম্প্রভুঃ ॥ 9 ॥
দীপ্যমানংস্বযালক্ষ্মবিরজোঽম্ভরধারিণম্ ।
লক্ষ্মণেনসহভ্রাত্রাদদর্শপিতরম্প্রভুঃ ॥ 10 ॥
হর্ষেণমহতাবিষ্টোবিমনস্থোমহীপতিঃ ।
প্রাণৈঃপ্রিযতরন্দৃষ্টবাপুত্রন্দশরথস্তদা ॥ 11 ॥
আরোপ্যাঙ্কেমহবাহুর্বরাসনগতঃপ্রভুঃ ।
বাহুভ্যাংসম্পরিষ্বজ্যততোবাক্যংসমাদদে ॥ 12 ॥
ন মেস্বর্গোবহুমতস্সম্মানশ্চসুরর্ষভৈঃ ।
ত্বযারামবিহীনস্যসত্যম্প্রতিশৃণোমিতে ॥ 13 ॥
অদ্যত্বান্নিহতামিত্রন্দৃষ্টবাসম্পূর্ণমানসম্ ।
নিস্তীর্ণবনবাসং চ প্রীতিরাসীত্পরামম ॥ 14 ॥
কৈকেয্যাযানিচোক্তানিবাক্যানিবদতাংবর ।
তবপ্রব্রাজনার্থানিস্থিতানিহৃদযেমম ॥ 15 ॥
ত্বান্তুদৃষ্টবাকুশলিনম্পরিষ্বজ্যসলক্ষ্মণম্ ।
অদ্যদুঃখাদ্বিমুক্তোঽস্মিনীহারাদিবভাস্করঃ ॥ 16 ॥
তারিতোঽহন্ত্বযাপুত্র সুপুত্রেণমহাত্মনা ।
অষ্টাবক্রেণধর্মাত্মাকহোলোব্রাহ্মণোযথা ॥ 17 ॥
ইদানীং চ বিজানামিযথাসৌম্য সুরেশ্বরৈঃ ।
বধার্থংরাবণস্যেহবিহিতম্পুরুষোত্তম ॥ 18 ॥
সিদ্ধার্থাখলুকৌসল্যাযাত্বাংরাম গৃহঙ্গতম্ ।
বনান্নিবৃত্তংসংহৃষ্টাদ্রক্ষ্যতেশত্রুসূদনম্ ॥ 19 ॥
সিদ্ধার্থাঃখলুতেরাম নরাযেত্বাম্পুরীঙ্গতম্ ।
রাজ্যেচাবাভিষিক্তং চ দ্রক্ষ্যন্তেবসুধাধিপম্ ॥ 20 ॥
অনুরক্তেনবলিনাশুচিনাধর্মচারিণা ।
ইচ্ছেযন্ত্বামহন্দ্রষ্টুম্ভরতেনসমাগতম্ ॥ 21 ॥
চতুর্দশসমাস্সৌম্যবনেনির্যাতিতাস্ত্বযা ।
বসতাসীতযাসার্ধংলক্ষ্মণেন চ ধীমতা ॥ 22 ॥
নিবৃত্তবনবাসোঽসিপ্রতিজ্ঞাপূরিতাত্বযা ।
রাবণং চ রণেহত্বাদেবতাঃপরিতোষিতাঃ ॥ 23 ॥
কৃতঙ্কর্মযশশ্শ্লাঘ্যম্প্রাপ্তন্তেশত্রুসূদন ।
ভ্রাতৃভিঃসহরাজ্যস্থোদীর্ঘমাযুরবাপ্নুহি ॥ 24 ॥
ইতিব্রুবাণংরাজানংরামঃপ্রাঞ্জলিরব্রবীত্ ।
কুরুপ্রসাদন্ধর্মজ্ঞকৈকেয্যাভরতস্য চ ॥ 25 ॥
সপুত্রান্ত্বান্ত্যজামীতিযদুক্তাকেকযীত্বযা ।
স শাপঃকেকযীঙ্ঘোরস্সপুত্রাং ন স্পৃশেত্প্রভো ॥ 26 ॥
তথেতি স মহারাজোরামমুক্ত্বাকৃতাঞ্জলিম্ ।
লক্ষ্মণং চ পরিষ্বজ্যপুনর্বাক্যমুবাচ হ ॥ 27 ॥
রামংশুশ্রূষতাভক্ত্যাবৈদেহ্যাসহসীতযা ।
কৃতমমমহাপ্রীতিঃপ্রাপ্তন্ধর্মফলং চ তে ॥ 28 ॥
ধর্মম্প্রাপ্স্যসিধর্মজ্ঞ যশশ্চবিপুলম্ভুবি ।
রামেপ্রসন্নেস্বর্গং চ মহিমানন্তথোত্তমাম্ ॥ 29 ॥
রামংশুশ্রূষভদ্রন্তেসুমিত্রানন্দবর্ধন ।
রামস্সর্বস্যলোকস্যসুভেষ্বভিরতঃসদা ॥ 30 ॥
এতেসেন্দ্রাস্ত্রযোলোকাস্সিদ্ধাশ্চপরমর্ষযঃ ।
অভিগম্যমহাত্মানমর্চন্তিপুরুষোত্তমম্ ॥ 31 ॥
এতত্তদুক্তমব্যক্তমক্ষরম্ব্রহ্মনির্মিতম্ ।
দেবানাংহৃদযংসৌম্য গুহ্যংরামঃপরন্তপ ॥ 32 ॥
অবাপ্তন্ধর্মচরণংযশশ্চবিপুলন্ত্বযা ।
এনংশুশ্রূষতাভক্ত্যাবৈদেহ্যাসহসীতযা ॥ 33 ॥
ইত্যুক্ত্বালক্ষ্মণংরাজাস্নুষাম্বদ্ধাঞ্জলিংস্থিতাম্ ।
পুত্রীত্যাভাষ্যমধুরংশনৈরেনামুবাচ হ ॥ 34 ॥
কর্তব্যো ন তুবৈদেহীমন্যুস্ত্যাগমিমম্প্রতি ।
রামেণেত্বদ্বিশুধ্যর্থঙ্কৃতমেতদ্ধিতৈষিণা ॥ 35 ॥
সুদুষ্করমিদম্পুত্রিতবচারিত্রলক্ষণম্ ।
কৃতংযত্তেঽন্যনারীণাংযশোহ্যভিভবিষ্যতি ॥ 36 ॥
ন ত্বঙ্কামংসমাধেযাভর্তৃশুশ্রূষণম্প্রতি ।
অবশ্যন্তুমযাবাচ্যমেষতেদৈবতম্পরম্ ॥ 37 ॥
ইতিপ্রতিসমাদিশ্যপুত্রৌসীতাং চ রাঘবঃ ।
ইন্দ্রলোকংবিমানেনযযৌদশরথোজ্বলন্ ॥ 38 ॥
বিমানমাস্থাযমহানুভাবঃশ্রিযা চ সম্হৃষ্টতন্নুর্নৃপোত্তমঃ ।
আমন্ত্যপুত্রৌসহসীতযা চ জগামদেবপ্রবরস্যলোকম্ ॥ 39 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে দ্বাবিংশত্যধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणानुभाषितम् ।
ततश्शुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः ॥ 1 ॥
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्ष परन्तप ।
दिष्ट्याकृतमिदङ्कर्मत्वयाधर्मभृतांवर ॥ 2 ॥
दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धन्दारुणन्तमः ।
अपावृत्तन्त्वयासङ्ख्येरामरावणजम्भयम् ॥ 3 ॥
आश्वास्यभरतन्दीनङ्कौसल्यां च यशस्विनीम् ।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ॥ 4 ॥
प्राप्यराज्यमयोध्यायान्नन्दयित्वासुहृज्जनम् ।
इक्ष्वाकूणाङ्कुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ॥ 5 ॥
इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
ब्राह्मणेभ्योधनन्दत्त्वात्रिदिवङ्गन्तुमर्हसि ॥ 6 ॥
एषराजादशरथोविमानस्थःपितातव ।
काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः ॥ 7 ॥
इन्द्रलोकङ्गतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेममभिवादय ॥ 8 ॥
महदेववच्श्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 9 ॥
दीप्यमानंस्वयालक्ष्मविरजोऽम्भरधारिणम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 10 ॥
हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।
प्राणैःप्रियतरन्दृष्टवापुत्रन्दशरथस्तदा ॥ 11 ॥
आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।
बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ॥ 12 ॥
न मेस्वर्गोबहुमतस्सम्मानश्चसुरर्षभैः ।
त्वयारामविहीनस्यसत्यम्प्रतिशृणोमिते ॥ 13 ॥
अद्यत्वान्निहतामित्रन्दृष्टवासम्पूर्णमानसम् ।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत्परामम ॥ 14 ॥
कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर ।
तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम ॥ 15 ॥
त्वान्तुदृष्टवाकुशलिनम्परिष्वज्यसलक्ष्मणम् ।
अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः ॥ 16 ॥
तारितोऽहन्त्वयापुत्र सुपुत्रेणमहात्मना ।
अष्टावक्रेणधर्मात्माकहोलोब्राह्मणोयथा ॥ 17 ॥
इदानीं च विजानामियथासौम्य सुरेश्वरैः ।
वधार्थंरावणस्येहविहितम्पुरुषोत्तम ॥ 18 ॥
सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांराम गृहङ्गतम् ।
वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदनम् ॥ 19 ॥
सिद्धार्थाःखलुतेराम नरायेत्वाम्पुरीङ्गतम् ।
राज्येचावाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्तेवसुधाधिपम् ॥ 20 ॥
अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा ।
इच्छेयन्त्वामहन्द्रष्टुम्भरतेनसमागतम् ॥ 21 ॥
चतुर्दशसमास्सौम्यवनेनिर्यातितास्त्वया ।
वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेन च धीमता ॥ 22 ॥
निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञापूरितात्वया ।
रावणं च रणेहत्वादेवताःपरितोषिताः ॥ 23 ॥
कृतङ्कर्मयशश्श्लाघ्यम्प्राप्तन्तेशत्रुसूदन ।
भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि ॥ 24 ॥
इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत् ।
कुरुप्रसादन्धर्मज्ञकैकेय्याभरतस्य च ॥ 25 ॥
सपुत्रान्त्वान्त्यजामीतियदुक्ताकेकयीत्वया ।
स शापःकेकयीङ्घोरस्सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो ॥ 26 ॥
तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् ।
लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ॥ 27 ॥
रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।
कृतमममहाप्रीतिःप्राप्तन्धर्मफलं च ते ॥ 28 ॥
धर्मम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ यशश्चविपुलम्भुवि ।
रामेप्रसन्नेस्वर्गं च महिमानन्तथोत्तमाम् ॥ 29 ॥
रामंशुश्रूषभद्रन्तेसुमित्रानन्दवर्धन ।
रामस्सर्वस्यलोकस्यसुभेष्वभिरतःसदा ॥ 30 ॥
एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।
अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ॥ 31 ॥
एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरम्ब्रह्मनिर्मितम् ।
देवानांहृदयंसौम्य गुह्यंरामःपरन्तप ॥ 32 ॥
अवाप्तन्धर्मचरणंयशश्चविपुलन्त्वया ।
एनंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ॥ 33 ॥
इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषाम्बद्धाञ्जलिंस्थिताम् ।
पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ॥ 34 ॥
कर्तव्यो न तुवैदेहीमन्युस्त्यागमिमम्प्रति ।
रामेणेत्वद्विशुध्यर्थङ्कृतमेतद्धितैषिणा ॥ 35 ॥
सुदुष्करमिदम्पुत्रितवचारित्रलक्षणम् ।
कृतंयत्तेऽन्यनारीणांयशोह्यभिभविष्यति ॥ 36 ॥
न त्वङ्कामंसमाधेयाभर्तृशुश्रूषणम्प्रति ।
अवश्यन्तुमयावाच्यमेषतेदैवतम्परम् ॥ 37 ॥
इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतां च राघवः ।
इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन् ॥ 38 ॥
विमानमास्थायमहानुभावःश्रिया च सम्हृष्टतन्नुर्नृपोत्तमः ।
आमन्त्यपुत्रौसहसीतया च जगामदेवप्रवरस्यलोकम् ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in