6.60 யுத்தகாண்ட - ஷஷ்டிதம ஸர்கஃ

6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத ஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸப்ரவிஶ்யபுரீம்லங்காம்ராமபாணபயார்திதஃ ।
பக்நதர்பஸ்ததாராஜாபபூவவ்யதிதேந்த்ரியஃ ॥ 1 ॥
மாதங்க இவ ஸிம்ஹேந கருடேநேவ பந்நகஃ ।
அபிபூதோऽபவத்ராஜா ராகவேண மஹாத்மநா ॥ 2 ॥
ப்ரஹ்மதண்டப்ரதீகாநாம்வித்யுத்ஸத்ரு'ஶவர்சஸாம் ।
ஸ்மரந்ராகவபாணாநாம்விவ்யதேராக்ஷஸேஶ்வரஃ ॥ 3 ॥
நகாஞ்சநமயந்திவ்யமாஶ்ரித்யபரமாஸநம் ।
விப்ரேக்ஷமாணோரக்ஷாம்ஸிராவணோவாக்யமப்ரவீத் ॥ 4 ॥
ஸர்வந்தத்கலுமேமோகம்யத்தப்தம்பரமந்தபஃ ।
யத்ஸமாநோமஹேந்த்ரேணமாநுஷேணாஸ்மிர்ஜிதஃ ॥ 5 ॥
இதந்தத்ப்ரஹ்மணோகோரம்வாக்யம்மாமப்யுபஸ்திதம் ।
மாநுஷேப்யோவிஜாநீஹிபயந்த்வமிதிதத்ததா ॥ 6 ॥
தேவதாநவகந்தர்வைர்யக்ஷராக்ஷஸபந்நகைஃ ।
அவத்யத்வம்மயாப்ராப்தம்மாநுஷேப்யோநயாசிதம் ॥ 7 ॥
விதிதம் மாநுஷம் மந்யே ராமம் தஶரதாத்மஜம் ।
இக்ஷ்வாகுகுலஜாதேந அநர்ண்யேந யத் புரா ॥ 8 ॥
உத்பத்ஸ்யதேஹிமத்வம்ஶேபுருஷோராக்ஷஸாதநு ।
யஸ்த்வாம்ஸபுத்ரம்ஸாமாத்யம்ஸபலம்ஸாஶ்வஸாரதிம் ॥ 9 ॥
நிஹநிஷ்யதிஸங்க்ராமேத்வாங்குலாதம துர்மதே ।
ஶப்தோऽஹம்வேதவத்யாசயதாஸாதர்ஷிதாபுரா ॥ 10 ॥
ஸேயம்ஸீதாமஹாபாகாஜாதாஜநகநந்திநீ ।
உமாநந்தீஶ்வரஶ்சாபிரம்பாவருணகந்யகா ॥ 11 ॥
யதோக்தாஸ்தந்மயாப்ராப்தந்நமித்யாரு'ஷிபாஷிதம் ஏததேவாப்யுபாகம்யயத்நங்கர்துமஹார்ஹத ॥ 12 ॥
ராக்ஷஸாஶ்சாபிதிஷ்டந்துசர்யாகோபுரமூர்தஸு ।
ஸசாப்ரதிமகாம்பீர்யோதேவதாநவதர்பஹா ॥ 13 ॥
ப்ரஹ்மஶாபாபிபூதஸ்துகும்பகர்ணோவிபோத்யதாம் ।
ஸபராஜிதமாத்மாநம்ப்ரஹஸ்தஞ்சநிஷூதிதம் ॥ 14 ॥
ஜ்ஞாத்வாரக்ஷோபலம்பீமமாதிதேஶமஹாபலஃ ।
த்வாரேஷுயத்நஃக்ரியதாம்ப்ராகாரஶ்சாதிருஹ்யதாம் ॥ 15 ॥
நித்ராவஶஸமாவிஷ்டஃகும்பகர்ணோவிபோத்யதாம் ।
ஸுகம்ஸ்வபிதிநிஶ்சிந்தஃகாலோபஹதசேதநஃ ॥ 16 ॥
நவஷட் ஸப்தசாஷ்டௌசமாஸாந் ஸ்வபிதிராக்ஷஸஃ ।
மந்த்ரயித்வாப்ரஸுப்தோऽயமிதஸ்துநவமேऽஹநி ॥ 17 ॥
தந்துபோதயதக்ஷிப்ரங்கும்பகர்ணம்மஹாபலம் ।
ஸதுஸங் க்யேமஹாபாஹுஃககுதஸ்ஸர்வரக்ஷஸாம் ॥ 18 ॥
வாநராந் ராஜபுத்ரௌசக்ஷிப்ரமேவஹநிஷ்யதி ஏஷஃகேதுஃபரம்ஸங் க்யேமுக்யோவைஸர்வரக்ஷஸாம் ॥ 19 ॥
கும்பகர்ணஃஸதாஶேதேமூடோக்ராம்யஸுகேரதஃ ।
ராமேணஹிநிரஸ்தஸ்யஸங்க்ராமேऽஸ்மிந் ஸுதாருணே ॥ 20 ॥
பவிஷ்யதிநமேஶோகஃகும்பகர்ணேவிபோதிதே ।
கிங்கரிஷ்யாம்யஹந்தேநஶக்ரதுல்யபலேநஹி ॥ 21 ॥
ஈத்ரு'ஶேவ்யஸநேகோரேயோநஸாஹ்யாயகல்பதே ।
தேதுதத்வசநம்ஶ்ருத்வாராக்ஷஸேந்த்ரஸ்யராக்ஷஸாஃ ॥ 22 ॥
ஜக்முஃபரமஸம்ப்ராந்தாஃகும்பகர்ணநிவேஶநம் ।
தாம்ப்ரவிஶ்யமஹாத்வாரம்ஸர்வதோயோஜநாயதாம் ॥ 23 ॥
கும்பகர்ணகுஹாம்ரம்யாம்ஸர்வகந்தப்ரவாஹிநீம் ।
கும்பகர்ணஸ்யநிஃஶ்வாஸாதவதூதாமஹாபலாஃ ॥ 24 ॥
ப்ரதிஷ்டமாநாஃக்ரு'ச்ச்ரேணயத்நாத்ப்ரவிவிஶுர்குஹாம் ।
தாம்ப்ரவிஶ்யகுஹாம்ரம்யாம்ஶுபாங்காஞ்சநகுட்டிமாம் ॥ 25 ॥
தத்ரு'ஶுர்நைர்ரு'தவ்யாக்ரம்ஶயாநம்பீமவிதர்ஶநம் ।
தேதுதம்விக்ரு'தம்ஸுப்தம்விகீர்ணமிவபர்வதம் ॥ 26 ॥
கும்பகர்ணம்மஹாநித்ரம்ஸஹிதாஃப்ரத்யபோதயந் ।
ஊர்த்வரோமாஞ்சிததநும்ஶ்வஸந்தமிவபந்நகம் ।
ப்ராமயந்தம் ந்விஶ்ஶ்வஸைஃஶயாநம் பீமவிதர்ஶமம் ॥ 27 ॥
பீமநாஸாபுடந்தந்துபாதாலோவிபுலாநநம் ।
ஶயநேந்யஸ்தஸர்வாங்கம்மேதோருதிரகந்திநம் ॥ 28 ॥
காஞ்சநாங்கதநத்தாங்கங்கிரீடிநமரிந்தமம் ।
தத்ரு'ஶுர்நைர்ரு'தவ்யாக்ரங்கும்பகர்ணமரிந்தமம் ॥ 29 ॥
ததஶ்சக்ருர்மஹாத்மாநங்கும்பகர்ணாக்ரதஸ்ததாசாக்ரதஃ ॥ 30 ॥
மாம்ஸாநாம்மேருஸங்காஶம்ராஶிம்பரமதர்பணம் ।
ம்ரு'காணாம்மஹிஷாணாஞ்சவராஹாணாஞ்சஸஞ்சயாந் ॥ 31 ॥
சக்ருர்நைர்ரு'தஶார்தூலாராஶிமந்நஸ்யசாத்புதம் ।
ததஶ்ஶோணிதகும்பாம்ஶ்சமத்யாநிவிவிதாநிச ॥ 32 ॥
புரஸ்தாத்கும்பகர்ணஸ்யசக்ருஸ்த்ரிதஶஶத்ரவஃ ।
லிலிபுஶ்சபரார்த்யேநசந்தநேநபரந்தபம் ॥ 33 ॥
திவ்யைராஶ்வாஸயாமாமாஸுர்மால்யைர்கந்தைஸ்ஸுகந்திபிஃ ।
தூபம்ஸுகந்தாம்ஶ்சஸஸ்ரு'ஜுஸ்துஷ்டவுஶ்சபரந்ததம் ॥ 34 ॥
ஜலதாஇவசாநேதுர்யாதுதாநாஸ்ததஸ்ததஃ ।
ஶங்காந்நாபூரயாமாஸுஶ்ஶஶாங்கஸத்ரு'ஶப்ரபாந் ॥ 35 ॥
துமுலம்யுகபச்சாபிவிநேதுஶ்சாப்யமர்ஷிதாஃ ।
நேதுராஸ்போடயாமாஸுஶ்சிக்ஷிபுஸ்தேநிஶாசராஃ ॥ 36 ॥
கும்பகர்ணவிபோதார்தம் சக்ருஸ்தேவிபுலம் ஸ்வநம் ।
ஸஶங்கபேரீபணவப்ரணாத ।
மாஸ்போடிதக்ஷ்வேலிதஸிம்ஹநாதம் ।
திஶோ த்ரவந்தஸ்த்ரிதிவம் கிரந்தஃ ।
ஶ்ருத்வா விஹம்காஃ ஸஹஸா நிபேதுஃ ॥ 37 ॥
யதாப்ரு'ஶந்தைர்நிநதைர்மஹாத்மாநகும்பகர்ணோபுபுதேப்ரஸுப்தஃ ।
ததோமுஸுண்டீர்முஸலாநிஸர்வேரக்ஷோகணாஸ்தேஜக்ரு'ஹுர்கதாஶ்ச ॥ 38 ॥
தம்ஶைலஶ்ரு'ங்கைர்முஸலைர்கதாபிர்வ்ரு'க்ஷைஸ்தரைர்முத்கரமுஷ்டிபிஶ்ச ।
ஸுகப்ரஸுப்தம்புவிகும்பகர்ணம்ரக்ஷாம்ஸ்யுதக்ராணிததாநிஜக்நுஃ ॥ 39 ॥
தஸ்யநிஃஶ்வாஸவாதேநகும்பகர்ணஸ்யரக்ஷஸஃ ।
ராக்ஷஸாபலவந்தோऽபிஸ்தாதுநாஶக்நுவந்புரஃ ॥ 40 ॥
ததஃபரிஹிதாகாடம்ராக்ஷஸாபீமவிக்ரமாஃ ।
ம்ரு'தங்கபணவாந் பேரீஶ்ஶங்ககும்பகணாம்ஸ்ததா ॥ 41 ॥
தஶராக்ஷஸஸாஹஸ்ரம்யுகபத்பர்யவாரயந் ।
நீலாஞ்ஜநசயாகாரந்தேதுதம்ப்ரத்யபோதயந் ॥ 42 ॥
அபிக்நந்தோநதந்தஶ்சநைவஸம்விவிதேதுஸஃ ।
யதாசைநந்நஶேகுஸ்தேப்ரதிபோதயிதுந்ததா ॥ 43 ॥
ததோகுருதரம்யத்நந்தாருணம்ஸமுபாக்ரமந் ।
ஆஶ்வாநுஷ்ட்ராந் கரந்நாகாந் ஜக்நுர்தண்டகஶாங்குஶைஃ ॥ 44 ॥
பேரீஶங்கம்ரு'தங்காம்ஶ்சஸர்வப்ராணைரவாதயந் ।
நிஜக்நுஶ்சாஸ்யகாத்ராணிமஹாகாஷ்டகங்கரைஃ ॥ 45 ॥
முத்கரைர்முஸலைஶ்சாபிஸர்வப்ராணஸமுத்யதைஃ ।
தேநநாதேவமஹதாலங்காஸமபிபூரிதா ॥ 46 ॥
ஸபர்வதவநாஸர்வாஸோऽபிநைவப்ரபுத்யதே ।
ததஸ்ஸஹஸ்ரம்பேரீணாம்யுகஸத்ஸமஹந்யத ॥ 47 ॥
ம்ரு'ஷ்டகாஞ்சநகோணாநாமாஸக்தாநாம்ஸமந்ததஃ ।
ஏவமப்யந்தித்ரிஸ்துயதாநைவப்ரபுத்யத ॥ 48 ॥
ஶாபஸ்யவஶமாபந்நஸ்ததஃக்ருத்தாநிஶாசராஃ ।
மஹாக்ரோதஸமாவிஷ்டாஸ்ஸர்வேபீமபராக்ரமாஃ ॥ 49 ॥
தத்ரக்ஷோபோதயிஷ்யந்தஶ்சக்ருரந்யேபராக்ரமம் ।
அந்யேபேரீஸ்ஸமாஜக்நுரந்யேசக்ருர்மஹாஸ்வநம் ॥ 50 ॥
கேஶாநந்யேப்ரலுலுபுஃகர்ணாவந்யேதஶந்திச ।
உதகும்பஶதாந்யந்யேஸமஸிஞ்சந்தகர்ணயோஃ ॥ 51 ॥
நகும்பகர்ணஃபஸ்பந்தேமஹாநித்ராவஶங்கதஃ ।
அந்யேசபலிநஸ்தஸ்யகூடமுத்கரபாணயஃ ॥ 52 ॥
மூர்த்நிவக்ஷஸிகாத்ரேஷுபாதந் கூடமுத்கராந் ।
ரஜ்ஜுபந்தநபத்தாபிஶ்ஶதக்நீபிஶ்சஸர்வஶஃ ॥ 53 ॥
வத்யமாநோமஹாகாயோநப்ராபுத்யதராக்ஷஸஃ ।
வாரணாநாம்ஸஹஸ்ரஞ்சஶரீரேऽஸ்யப்ரதாவிதம் ॥ 54 ॥
கும்பகர்ணஸ்ததாபுத் த்வாஸ்பர்ஶம்பரமபுத்யத ।
ஸபாத்யமாநைர்கிரிஶ்ரு'ங்கவ்ரு'க்ஷைரசிந்தயம்ஸ்தாந்விபுலாந் ப்ரஹாராந் ।
நித்ராக்ஷ்யாத் க்ஷுத்பயபீடிதஶ்சவிஜ்ரு'ம்பமாணஸ்ஸஹஸோத்பபாப ॥ 55 ॥
ஸநாகபோகாசலஶ்ரு'ங்ககல்பௌவிக்ஷிப்யபாஹூகிரஶ்ரு'ங்கஸாரௌ ।
நிவ்ரு'த்யவக்த்ரம்வடவாமுகாபந்நிஶாசரோऽஸௌவிக்ரு'தஞ்ஜஜ்ரு'ம்பே ॥ 56 ॥
தஸ்ய ஜாஜ்ரு'ம்பமாணஸ்ய வக்த்ரம் பாதாலஸம்நிபம் ।
தத்R​உஶே மேருஶ்ரு'ங்காக்ரே திவாகர இவோதிதஃ ॥ 57 ॥
ஸஜ்ரு'ம்பமாணோऽதிபலஃப்ரத்தோநிஶாசரஃ ।
நிஃஶ்வாஸஶ்சாஸ்யஸஞ்ஜஜ்ஞேபர்வதாதிவமாருதஃ ॥ 58 ॥
ரூபமுத்திஷ்டதஸ்தஸ்யகும்பகர்ணஸ்யதத்பபௌ ।
தபாந்தேஸபலாகஸ்யமேகஸ்யேவவிவர்ஷதஃ ॥ 59 ॥
தஸ்யதீப்தாக்நிஸத்ரு'ஶேவித்யுத்ஸத்ரு'ஶவர்சஸீ ।
தத்ரு'ஶாதேமஹாநேத்ரேதீப்தாவிவமஹாக்ரஹௌ ॥ 60 ॥
ததஸ்த்வதர்ஶயந் ஸர்வாந்பக்ஷ்யாம்ஶ்சவிவிதாந் பஹூந் ।
வராஹாந்மஹிஷாம்ஶ்சைவபபக்ஷஸமஹாபலஃ ॥ 61 ॥
ஆததுந்புக்ஷிதோமாம்ஸம்ஶோணிதந்த்ரு'ஷிதஃபிபந் ।
மேதஃகும்பாம்ஶ்சமத்யாம்ஶ்சபபௌஶக்ரரிபுஸ்ததா ॥ 62 ॥
ததஸ்த்ரு'ப்த இதி ஜ்ஞாத்வா ஸமுத்பேருர்நிஶாசராஃ ।
ஶிரோபிஶ்ச ப்ரணம்யைநம் ஸர்வதஃ பர்யவாரயந் ॥ 63 ॥
நித்ராவிஶதநேத்ரஸ்துகலுஷீக்ரு'தலோசநஃ ।
சாரயந் ஸர்வதோத்ரு'ஷ்டிந்தாந் ததர்ஶநிஶாசராந் ॥ 64 ॥
ஸஸர்வாந் ஸாந்த்வயாமாஸநைர்ரு'தாந் நைர்ரு'தர்ஷபஃ ।
போதநாத்விஸ்மிதஶ்சாபிராக்ஷஸாநிதமப்ரவீத் ॥ 65 ॥
கிமர்தமஹமாத்ரு'த்யபவத்பிஃப்ரதிபோதிதஃ ।
கச்சித்ஸுகுஶலம்ராஜ்ஞோபயம்வாநேஷநகிம் ॥ 66 ॥
அதவாத்ருவமந்யேப்யோபயம்பரமுபஸ்திதம் ।
யதர்தமேவத்வரிதைர்பவத்பிஃப்ரதிபோதிதஃ ॥ 67 ॥
அத்யராக்ஷஸராஜஸ்யபயமுத்பாடயாம்யஹம் ।
தாரயிஷ்யேமஹேந்த்ரம்வாஶாதயிஷ்யேததாநலம் ॥ 68 ॥
நஹ்யல்பகாரணேஸுப்தம்போதயிஷ்யதிமாங்குருஃ ।
ததாக்யாதார்ததத்த்வேநமத்ப்ரபோதநகாரணம் ॥ 69 ॥
ஏவம்ப்ருவாணம்ஸம்ரப்தங்கும்பகர்ணமரிந்தமம் ।
யூபாக்ஷஃஸசிவோராஜ்ஞஃக்ரு'தாஞ்ஜலிரபாஷத ॥ 70 ॥
நநோதேவக்ரு'தங்கிஞ்சித்பயமஸ்திகதாசந ।
மாநுஷாந்நோபயம்ராஜம்ஸ்துமுலம்ஸம்ப்ரபாததே ॥ 71 ॥
நதைத்யதாநவேப்யோவாபயமஸ்திஹிதாத்ரு'ஶம் ।
யாத்ரு'ஶம்மாநுஷம்ராஜந் பயமஸ்மாநுபஸ்திதம் ॥ 72 ॥
வாநரைஃபர்வதாகாரைர்லங்கேயம்பரிவாரிதா ।
ஸீதாஹரணஸந்தப்தாத்ராமாந்நஸ்துமுலம்பயம் ॥ 73 ॥
ஏகேநவாநரேணேயம்பூர்வந்தக்தாமஹாபுரீ ।
குமாரோநிஹதஶ்சாக்ஷஸ்ஸாநுயாத்ரஃஸகுஞ்ஜரஃ ॥ 74 ॥
ஸ்வயம்ரக்ஷோதிபஶ்சாபிபௌலஸ்த்யோதேவகண்டகஃ ।
ம்ரு'தேதிஸம்யுகேமுக்தோராமேணாதித்யதேஜஸா ॥ 75 ॥
யந்ந தேவைஃ க்ரு'தோ ராஜா நாபி தைத்யைர்ந தாநவைஃ ।
க்ரு'தஃ ஸ இஹ ராமேண விமுக்தஃ ப்ராணஸம்ஶயாத் ॥ 76 ॥
ஸயூபாக்ஷ்வசஶ்ஶ்ருத்வாப்ராதுர்யுதிபராபவம் ।
கும்பகர்ணோவிவ்ரு'த்தாக்ஷோயூபாக்ஷமிதமப்ரவீத் ॥ 77 ॥
ஸர்வமத்யைவயூபாக்ஷஹரிஸைந்யம்ஸலக்ஷ்மணம் ।
ராகவஞ்சரணேஜித்வாததோத்ரக்ஷ்யாமிராவணம் ॥ 78 ॥
ராக்ஷஸாம்ஸ்தர்பயிஷ்யாமிஹரீணாம்மாம்ஸஶோணிதைஃ ।
ராமலக்ஷ்மணயோஶ்சாபிஸ்வயம்பாஸ்யாமிஶோணிதம் ॥ 79 ॥
தத்தஸ்யவாக்யம்ப்ருவதோநிஶம்யஸகர்விதம்ரோஷவிவ்ரு'த்ததோஷம் ।
மஹோதரோநைர்ரு'தயோதமுக்யஃக்ரு'தாஞ்ஜலிர்வாக்யமிதம்பபாஷே ॥ 80 ॥
ராவணஸ்யவசஃஶ்ருத்வாகுணதோஷௌவிம்ரு'ஶ்யச ।
பஶ்சாதபிமஹாபாஹோ ஶத்ரூந்யுதிவிஜேஷ்யஸி ॥ 81 ॥
மஹோதரவசஶ்ஶ்ருத்வாராக்ஷஸைஃபரிவாரிதஃ ।
கும்பகர்ணோமஹாதேஜாஸ்ஸம்ப்ரதஸ்தேமஹாபலஃ ॥ 82 ॥
ஸுப்தமுத்தாப்யபீமாக்ஷம்பீமரூபபராக்ரமம் ।
ராக்ஷஸாஸ்த்வரிதாஜுக்மர்தஶக்ரீந்விவேஶநம் ॥ 83 ॥
ததோகத்வாதஶக்ரீவமாஸீநம்பரமாஸநே ।
ஊசுர்பத்தாஞ்ஜலிபுடாஸ்ஸர்வஏவநிஶாசராஃ ॥ 84 ॥
ப்ரபுத்தோऽயங்கும்பகர்ணப்ராதாதேராக்ஷஸேஶ்வர ।
கதந்தத்ரைவநிர்யாதுத்ரக்ஷ்யஸேதமிஹாகதம் ॥ 85 ॥
ராவணஸ்த்வப்ரவீத்த்ரு'ஷ்டோராக்ஷஸாம்ஸ்தாநுபஸ்திதாந் ।
த்ரஷ்டுமேநமிஹேச்சாமியதாந்யாயஞ்சபூஜ்யதாம் ॥ 86 ॥
ததேத்யுக்த்வாதுதேஸர்வேபுநராகம்யராக்ஷஸாஃ ।
கும்பகர்ணமிதம்வாக்யமூசூராவணசோதிதாஃ ॥ 87 ॥
த்ரஷ்டுந்த்வாங்காங்க்ஷதேராஜாஸர்வராக்ஷஸபுங்கவஃ ।
கமநேக்ரியதாம்புத்திர்ப்ராதரம்ஸம்ப்ரஹர்ஷயஃ ॥ 88 ॥
கும்பகர்ணஸ்துதுர்தர்ஷோப்ராதுராஜ்ஞாயஶாஸநம் ।
ததேத்யுக்த்வாமஹாவீர்யஶ்ஶயநாதுத்பபாதஹ ॥ 89 ॥
ப்ரக்ஷால்ய வதநம் ஹ்R​ஷ்டஃ ஸ்நாதஃ பரமபூஷிதஃ ।
பிபாஸுஸ்த்வரயாமாஸ பாநம் பலஸமீரணம் ॥ 90 ॥
ததஸ்தேத்வரிதாஸ்தத்ரராக்ஷஸாராவணாஜ்ஞயா ।
மத்யகும்பாம்ஶ்சவிவிதாந் க்ஷிப்ரமேவோபஹாரயந் ॥ 91 ॥
பீத்வாகடஸஹஸ்ரேத்வேகமநாயோபசக்ரமே ।
ஈஷத்ஸமுத்கடோமத்தஸ்தேஜோபலஸமந்விதஃ ॥ 92 ॥
கும்பகர்ணோபபௌஹ்ரு'ஷ்டஃகாலாந்தகயமோபமஃ ।
ப்ராதுஸ்ஸபவநங்கச்சந்ரக்ஷோபலஸமந்விதஃ ॥ 93 ॥
கும்பகர்ணஃ பதந்யாஸைரகம்பயத மேதிநீம் ।
ஸ ராஜமார்கம் வபுஷா ப்ரகாஶயந் ।
ஸஹஸ்ரரஸ்மிர்தரணீமிவாம்ஶுபிஃ ।
ஜகாம தத்ராஞ்ஜலிமாலயா வ்ரு'தஃ ।
ஶதக்ரதுர்கேஹமிவ ஸ்வயம்புவஃ ॥ 94 ॥
தம்ராஜமார்கஸ்தமமித்ரகாதிநம்வநௌகஸஸ்தேஸஹஸாபஹிஸ்ஸ்திதாஃ ।
த்ரு'ஷ்டவாऽப்ரமேயங்கிரிஶ்ரு'ங்ககல்பம்விதத்ரஸுஸ்தேஹரியூதபாலாஃ ॥ 95 ॥
கேசிச்சரண்யம்ஶரணம்ஸ்மராமம்வ்ரஜந்திகேசித் வ்யதிதாஃபதந்தி ।
கேசித்தஶஸ்மவ்யதிதாஃபதந்திகேசித்பயார்தாபுவிஶேரதேஸ்ம ॥ 96 ॥
தமத்ரிஶ்ரு'ங்கப்ரதிமங்கிரீடிநம்ஸ்ப்ரு'ஶந்தமாதித்யமிவாऽத்மதேஜஸா ।
வநௌகஸஃப்ரேக்ஷ்யவிவ்ரு'த்தமத்புதம் 3 பயார்திதாதுத்ருவிரேததஸ்ததஃ ॥ 97 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே ஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadR​uśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hR​ṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षष्टितमस्सर्गः ।
सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।
भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥
मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।
अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥
ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।
स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥
नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।
विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।
यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥
इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।
मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।
अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥
विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥
उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।
यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥
निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।
शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥
सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।
उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥
यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥
राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।
सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥
ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।
सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥
ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।
द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥
निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।
सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥
नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।
मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥
तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।
सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥
वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥
कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।
रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥
भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।
किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥
ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।
तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥
जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।
ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥
कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।
कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥
प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।
ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।
तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥
कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।
ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।
भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥
भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।
शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥
ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥
मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।
मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥
चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।
ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥
पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।
लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥
दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।
धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥
जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।
शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥
तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।
सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।
मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।
श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥
यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।
ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥
तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।
सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥
तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।
राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥
ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।
मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥
दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।
नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥
अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।
यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥
ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।
आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।
निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥
मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।
तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥
सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।
ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥
मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।
एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥
शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।
महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥
तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।
अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥
केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।
उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥
नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।
अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥
मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।
रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥
वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।
वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥
कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।
सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।
निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥
सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।
निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।
दद्R​उशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥
सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।
निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।
तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥
तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।
ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।
वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥
आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।
मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।
चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥
ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।
बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥
किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।
कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥
अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।
यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥
अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।
दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥
नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।
तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥
एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।
यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥
ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।
मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥
नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।
यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥
वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।
सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥
एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।
कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥
स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।
मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥
सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।
कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥
सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।
राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥
राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।
महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥
रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।
पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥
महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।
कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥
सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।
राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥
ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥
प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।
कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥
तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।
कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥
द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।
गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥
कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।
तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥
प्रक्षाल्य वदनं ह्R​ष्टः स्नातः परमभूषितः ।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥
ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।
मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥
पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।
ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥
कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।
भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।
सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥
तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।
दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥
केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।
केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥
तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।
वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadR​uśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hR​ṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in