Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 83 — Grantha Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

हनुमानाने रामाला सांगितले की इंद्रजिताने सीतेचा वध केला, हे ऐकून राम शोकाने भूमीवर कोसळले. वानरांनी त्यांना शांत केल्यावर लक्ष्मणाने रामाला धर्म व अधर्म यांच्या स्वरूपाविषयी व धनाच्या महत्त्वाविषयी उपदेश केला. लक्ष्मण म्हणाला की धनामुळेच धर्म, काम, अर्थ आदी सर्व प्राप्त होतात, आणि धनहीन माणसाच्या सर्व क्रिया उन्हाळ्यातील नद्यांप्रमाणे तुटतात. शेवटी लक्ष्मणाने रामाला उठण्याचे आवाहन करून इंद्रजिताचा वध करून हे दुःख दूर करण्याचे वचन दिले.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।

𑌅𑌥 𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌾𑌶𑍀𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।

Shloka 1

𑌰𑌾𑌘𑌵𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑌨𑍍𑌤𑌂𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌵𑌨𑍗𑌕𑌸𑌾𑌮𑍍 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾𑌸𑌙𑍍𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌨𑌿𑌰𑍍𑌘𑍋𑌷𑌞𑍍𑌜𑌾𑌮𑍍𑌬𑌵𑌨𑍍𑌤𑌮𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌹 ॥ 1 ॥

rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |
śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||

राघवाने राक्षसांच्या नगरीतून येणारा मोठा युद्धगजर ऐकून जांबवंताला असे म्हणले ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

𑌸𑍗𑌮𑍍𑌯𑌨𑍂𑌨𑌂𑌹𑌨𑍁𑌮𑌤𑌾𑌕𑍃𑌤𑌙𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮𑌸𑍁𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌮𑍍 ।
𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑍇 𑌚 𑌯𑌥𑌾𑌭𑍀𑌮𑌸𑍍𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌵𑌾𑌯𑍁𑌧𑌸𑍍𑌵𑌨𑌃 ॥ 2 ॥

saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||

हे सौम्य, निःसंशय हनुमानाने अत्यंत दुष्कर असे कर्म केले आहे. आणि जसा हा भयंकर, अत्यंत मोठा आयुधांचा गजर ऐकू येत आहे ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

𑌤𑌦𑍍𑌗𑌚𑍍𑌛𑌕𑍁𑌰𑍁𑌸𑌾𑌹𑌾𑌯𑍍𑌯𑌂𑌸𑍍𑌵𑌬𑌲𑍇𑌨𑌾𑌭𑌿𑌸𑌮𑍍𑌵𑍃𑌤𑌃 ।
𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌕𑍍𑌷𑌪𑌤𑍇𑌤𑌸𑍍𑌯𑌕𑌪𑌿𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠𑌸𑍍𑌯𑌯𑍁𑌧𑍍𑌯𑌤𑌃 ॥ 3 ॥

tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |
kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||

म्हणून तू जा, आपल्या बलाने वेढलेला होऊन त्या युद्ध करणाऱ्या कपिश्रेष्ठाला साहाय्य कर. त्या अक्षकुमाराला त्वरित मारून टाक ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

𑌋𑌕𑍍𑌷𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌤𑌥𑍋𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁𑌸𑍍𑌵𑍇𑌨𑌾𑌨𑍀𑌕𑍇𑌨𑌸𑌮𑍍𑌵𑍃𑌤𑌃 ।
𑌆𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌪𑌶𑍍𑌚𑌿𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌂𑌹𑌨𑍂𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰𑌵𑌾𑌨𑌰𑌃 ॥ 4 ॥

ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |
āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||

असे सांगितलेला ऋक्षराक्ष (जांबवंत) आपल्या सैन्याने वेढलेला होऊन जेथे वानर हनुमान आहे त्या पश्चिम द्वाराकडे आला ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

𑌅𑌥𑌾𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂𑌹𑌨𑍂𑌮𑌨𑍍𑌤𑌨𑍍𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶𑌰𑍍𑌕𑍍𑌷𑌪𑌤𑌿𑌪𑌥𑌿 ।
𑌵𑌾𑌨𑌰𑍈𑌃𑌕𑍃𑌤𑌸𑌙𑍍𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑍈𑌶𑍍𑌶𑍍𑌵𑌸𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑌭𑌿𑌸𑌮𑍍𑌵𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 5 ॥

athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |
vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||

मग वाटेत ऋक्षांचा स्वामी जांबवंताने येत असलेल्या हनुमानाला पाहिले, जो युद्ध करणाऱ्या आणि दमणाऱ्या वानरांनी वेढलेला होता ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌪𑌥𑌿𑌹𑌨𑍂𑌮𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌤𑌦𑍃𑌕𑍍𑌷𑌬𑌲𑌮𑍁𑌦𑍍𑌯𑌤𑌮𑍍 ।
𑌨𑍀𑌲𑌮𑍇𑌘𑌨𑌿𑌭𑌮𑍍𑌭𑍀𑌮𑌂𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌨𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤 ॥ 6 ॥

dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |
nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||

वाटेत हनुमानाने पाहिले की ते उभे केलेले ऋक्षसैन्य नीलमेघासारखे भयंकर आहे; ते थांबवून तो दुसरीकडे वळला ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

𑌸 𑌤𑍇𑌨𑌸𑌹𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑍇𑌨𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌕𑌰𑍍𑌷𑌮𑍍𑌮𑌹𑌾𑌯𑌶𑌾𑌃 ।
𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌮𑌾𑌗𑌮𑍍𑌯𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑍋𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 7 ॥

sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |
śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||

महायशस्वी हनुमान त्या सैन्यासह लवकर जवळ येऊन दुःखी होऊन रामाला असे वचन बोलला ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

𑌸𑌮𑌰𑍇𑌯𑍁𑌧𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌨𑌾𑌮𑌸𑍍𑌮𑌾𑌕𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑌤𑌾𑌮𑍍𑌪𑍁𑌰𑌃 ।
𑌜𑌘𑌾𑌨𑌰𑍁𑌦𑌤𑍀𑌂𑌸𑍀𑌤𑌾𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌜𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌵𑌣𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌃 ॥ 8 ॥

samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |
jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||

आपण युद्ध करत असताना आपल्या समोर पाहत असतानाच रावणाचा पुत्र इंद्रजिताने रडणाऱ्या सीतेला मारले ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

𑌉𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌵𑌾𑌵𑌿𑌷𑌣𑍍𑌣𑍋𑌽𑌹𑌮𑌰𑌿𑌨𑍍𑌦𑌮𑌃 ।
𑌤𑌦𑌹𑌮𑍍𑌭𑌵𑌤𑍋𑌵𑍃𑌤𑌂𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌪𑌯𑌿𑌤𑍁𑌮𑌾𑌗𑌤𑌃 ॥ 9 ॥

udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |
tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||

त्या अरिंदमाने (शत्रुदमन करणाऱ्या) मला उद्विग्न चित्ताने पाहिले, आणि मी विषण्ण झालो. म्हणून मी तुम्हाला हे विज्ञापन (निवेदन) करण्यासाठी आलो आहे. ^AI

Shloka 10

𑌤𑌸𑍍𑌯𑌤𑌦𑍍𑌵𑌚𑌨𑌂𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌾𑌘𑌵𑌶𑍍𑌶𑍋𑌕𑌮𑍂𑌰𑍍𑌚𑌿𑌤𑌃 ।
𑌨𑌿𑌪𑌪𑌾𑌤𑌤𑌦𑌾𑌭𑍂𑌮𑍗𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑌮𑍂𑌲𑌂𑌇𑌵𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌃 ॥ 10 ॥

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |
nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||

त्याचे ते वचन ऐकून राघव (राम) शोकाने व्याकुळ होऊन, मुळापासून तुटलेल्या वृक्षाप्रमाणे तेव्हा भूमीवर कोसळले. ^AI

Shloka 11

𑌤𑌮𑍍𑌭𑍂𑌮𑍗𑌦𑍇𑌵𑌸𑌙𑍍𑌕𑌾𑌶𑌮𑍍𑌪𑌤𑌿𑌤𑌨𑍍𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌰𑌾𑌘𑌵𑌮𑍍 ।
𑌅𑌭𑌿𑌪𑍇𑌤𑍁𑌸𑍍𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑌤𑍍𑌯𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑌃𑌕𑌪𑌿𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮𑌾𑌃 ॥ 11 ॥

tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |
abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||

देवासारख्या त्या भूमीवर पडलेल्या राघवाकडे सर्व श्रेष्ठ वानर उडी मारून सर्व बाजूंनी धावले. ^AI

Shloka 12

𑌆𑌸𑌿𑌞𑍍𑌚𑌨𑍍 𑌸𑌲𑌿𑌲𑍈𑌶𑍍𑌚𑍈𑌨𑌮𑍍𑌪𑌦𑍍𑌮𑍋𑌤𑍍𑌪𑌲𑌸𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌭𑌿𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌦𑌹𑌨𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯𑌂𑌸𑌹𑌸𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌮𑌿𑌵𑍋𑌦𑍍𑌯𑌤𑌮𑍍 ॥ 12 ॥

āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |
pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||

कमळ व उत्पल यांच्या सुगंधाने युक्त अशा जलांनी त्यांना शिंपले; आणि हातात उद्यत अग्नी धारण करणाऱ्या प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे दिसणाऱ्या त्यांना जवळ येऊन शांत केले. ^AI

Shloka 13

𑌤𑌂𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍋𑌽𑌥𑌬𑌾𑌹𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌃 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚𑌰𑌾𑌮𑌮𑌸𑍍𑌵𑌸𑍍𑌥𑌂𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂𑌹𑍇𑌤𑍍𑌵𑌰𑍍𑌥𑌸𑌮𑍍𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 13 ॥

taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |
uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||

मग लक्ष्मणाने अत्यंत दुःखी होऊन आपल्या दोन्ही बाहूंनी त्यांना आलिंगन दिले आणि अस्वस्थ झालेल्या रामाला हेतू व अर्थ यांनी युक्त असे वचन सांगितले. ^AI

Shloka 14

𑌶𑍁𑌭𑍇𑌵𑌰𑍍𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌾𑌰𑍍𑌯𑌵𑌿𑌜𑌿𑌤𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑌰𑍍𑌥𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌨 𑌶𑌕𑍍𑌨𑍋𑌤𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍁𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑌃 ॥ 14 ॥

śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |
anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||

शुभ मार्गावर स्थिर राहणाऱ्या, आर्यांनी इंद्रिये जिंकलेल्या तुम्हाला धर्म अनर्थांपासून वाचवू शकत नाही, तर तो धर्म निरर्थक होईल. ^AI

Shloka 15

𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂𑌸𑍍𑌥𑌾𑌵𑌾𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚 𑌜𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ।
𑌯𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌨 𑌤𑌥𑌾𑌧𑌰𑍍𑌮𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑍀𑌤𑌿𑌮𑍇𑌮𑌤𑌿𑌃 ॥ 15 ॥

bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |
yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||

स्थावर व जंगम अशा सर्व प्राण्यांचे दर्शन जसे आहे तसे नाही; म्हणून धर्म नाही, अशी माझी बुद्धी होत आहे. ^AI

Shloka 16

𑌯𑌥𑍈𑌵𑌸𑍍𑌥𑌾𑌵𑌰𑌂𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌞𑍍𑌜𑌙𑍍𑌗𑌮𑌂 𑌨 𑌤𑌥𑌾𑌵𑌿𑌧𑌮𑍍 ।
𑌨𑌾𑌯𑌮𑌰𑍍𑌥𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌦𑍍𑌵𑌿𑌧𑍋 𑌨 𑌵𑌿𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 16 ॥

yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |
nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||

स्थावर जसे व्यक्त (स्पष्ट) आहे, तसे जंगम तसे नाही; हा अर्थ तसा युक्त नाही, आणि तुमच्यासारख्याला विपत्ती प्राप्त होत नाही. ^AI

Shloka 17

𑌯𑌦𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌭𑌵𑍇𑌦𑍍𑌭𑍂𑌤𑍋𑌰𑌾𑌵𑌣𑍋𑌨𑌰𑌕𑌂𑌵𑍍𑌰𑌜𑍇𑌤𑍍 ।
𑌭𑌵𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌧𑌰𑍍𑌮𑌸𑌮𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋𑌨𑍈𑌵𑌂𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌮𑌾𑌪𑍍𑌨𑍁𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 17 ॥

yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |
bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||

जर अधर्मी रावण नरकात गेला, तर धर्मयुक्त असलेल्या तुम्हाला असे संकट का प्राप्त व्हावे? ^AI

Shloka 18

𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌾𑌭𑌾𑌵𑌾𑌦𑍍𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌞𑍍𑌚𑌾𑌗𑌤𑍇𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌭𑌵𑌤𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌮𑌶𑍍𑌚𑌪𑌰𑌸𑍍𑌪𑌰𑌵𑌿𑌰𑍋𑌧𑌿𑌨𑍗 ॥ 18 ॥

tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |
dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||

त्याच्या (रावणाच्या) संकटाचा अभाव असल्यामुळे आणि तुम्हाला संकट प्राप्त झाल्यामुळे, परस्परविरोधी असलेले धर्म व अधर्म (येथे) उलटे होतात (धर्म अधर्म होतो व अधर्म धर्म होतो). ^AI

Shloka 19

𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑍋𑌪𑌲𑌭𑍇𑌦𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑌧𑌰𑍍𑌮𑌞𑍍𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌮𑌤𑌃 ।
𑌯𑌦𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑌯𑍁𑌜𑍍𑌯𑍇𑌯𑍁𑌰𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌵𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌤𑌃 ॥ 19 ॥

dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |
yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||

धर्माने धर्माची प्राप्ती होते आणि अधर्माने अधर्माचीही प्राप्ती होते; ज्यांच्यामध्ये अधर्म प्रतिष्ठित आहे, ते जर अधर्माने युक्त होत असतील तर (असे घडते). ^AI

Shloka 20

𑌯𑌦𑌿𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑌵𑌿𑌯𑍁𑌜𑍍𑌯𑍇𑌰𑌨𑍍𑌨𑌧𑌰𑍍𑌮𑌰𑍁𑌚𑌯𑍋𑌜𑌨𑌾𑌃 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑌚𑌰𑌤𑌾𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌞𑍍𑌚𑍈𑌷𑌾𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌫𑌲𑌮𑍍𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 20 ॥

yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |
dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||

जर अधर्मरुची माणसे धर्मापासून वियुक्त होत असतील, तर धर्माचरण करणाऱ्यांना धर्माने धर्म प्राप्त होतो आणि त्यांना धर्माचे फळ मिळते. ^AI

Shloka 21

𑌯𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑌰𑍍𑌥𑌾𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑍍𑌤𑍇𑌯𑍇𑌷𑍍𑌵𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌤𑌃 ।
𑌕𑍍𑌲𑌿𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌧𑌰𑍍𑌮𑌶𑍀𑌲𑌾𑌶𑍍𑌚𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍇𑌤𑍗𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑍗 ॥ 21 ॥

yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |
kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||

ज्यांच्यामध्ये अधर्म प्रतिष्ठित आहे, त्यांचे अर्थ (ऐश्वर्य) वाढतात आणि धर्मशील लोक क्लेश पावतात; म्हणून हे दोन्ही (धर्म व अधर्म) निरर्थक आहेत. ^AI

Shloka 22

𑌵𑌧𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌪𑌾𑌪𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑍋𑌯𑌦𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌵𑌧𑌕𑌰𑍍𑌮𑌹𑌤𑍋𑌽𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃 𑌸 𑌹𑌤𑌃𑌕𑌿𑌂𑌵𑌧𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 22 ॥

vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |
vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||

हे राघवा, जर पापकर्म करणारे अधर्माने वधले जात असतील, तर वधरूपी कर्माने मारला गेलेला अधर्म स्वतः मारला गेल्यावर काय मारणार? ^AI

Shloka 23

𑌅𑌥𑌵𑌾𑌵𑌿𑌹𑌿𑌤𑍇𑌨𑌾𑌯𑌂𑌹𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇𑌹𑌨𑍍𑌤𑌿𑌵𑌾𑌪𑌰𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌧𑌿𑌰𑌾𑌲𑌿𑌪𑍍𑌯𑌤𑍇𑌤𑍇𑌨 𑌨 𑌸 𑌪𑌾𑌪𑍇𑌨𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 ॥ 23 ॥

athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |
vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||

किंवा हा (राजा) विहित (शास्त्रविधी) युक्तीने दुसऱ्याला ठार मारतो; त्या विधीमुळे तो पापकर्माला लिप्त होत नाही. ^AI

Shloka 24

𑌅𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌕𑌾𑌰𑍇𑌣𑌤𑍍𑌵𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨𑌾𑌸𑌤𑌾𑌸𑌤𑌾 ।
𑌕𑌥𑌂𑌶𑌕𑍍𑌯𑌮𑍍𑌪𑌰𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑍁𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣𑌾𑌰𑌿𑌵𑌿𑌕𑌰𑍍𑌷𑌣 ॥ 24 ॥

adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |
kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||

हे अरिविकर्षणा, अदृष्ट (अज्ञात) प्रतिकार असलेल्या या अव्यक्त अशा असता (धर्म-अधर्मातील भेदाला) धर्माने कसे ओलांडता येईल? ^AI

Shloka 25

𑌯𑌦𑌿𑌸𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑌤𑌾𑌮𑍍𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌨𑌾𑌸𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌤𑍍𑌤𑌵𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌨 ।
𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌯𑌦𑍀𑌦𑍃𑌶𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌸𑌨𑍍𑌨𑍋𑌪𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 25 ॥

yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |
tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||

जर तो सज्जन असता, तर सज्जनांमध्ये श्रेष्ठ असता; आणि जर तो दुर्जन असता, तर तुझ्याकडे काहीच उरले नसते. जर तुला असे (दुर्जनाचे) स्वरूप प्राप्त झाले आहे, तर ते सज्जनाला शोभत नाही. ^AI

Shloka 26

𑌬𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌦𑌿 𑌚𑍇𑌦𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋 𑌗𑍁𑌣𑌭𑍂𑌤𑌃 𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑍇 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜𑍍𑌯 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌸𑍍𑌵 𑌯𑌥𑌾 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇 𑌤𑌥𑌾 𑌬𑌲𑍇 ॥ 26 ॥

balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |
dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||

जर बलाच्या बाबतीत धर्म पराक्रमाचा गुणधर्म (गौण) असेल, तर धर्म सोडून वाग; जसे धर्म आहे तसे बल आहे. ^AI

Shloka 27

𑌬𑌲𑌸𑍍𑌯𑌯𑌦𑌿𑌚𑍇𑌦𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌗𑍁𑌣𑌭𑍂𑌤𑌃𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑍇 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌤𑌸𑍍𑌵𑌯𑌥𑌾𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌤𑌥𑌾𑌬𑌲𑍇 ॥ 27 ॥

balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |
dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||

Shloka 28

𑌅𑌥𑌚𑍇𑌤𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯𑌵𑌚𑌨𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃 𑌕𑌿𑌲𑌪𑌰𑌨𑍍𑌤𑌪 ।
𑌅𑌨𑍃𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑍍𑌯𑌕𑌰𑍁𑌣𑌃𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌬𑌦𑍍𑌧𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌪𑌿𑌤𑌾 ॥ 28 ॥

athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |
anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||

अथवा, हे परंतपा, जर सत्य वचन हाच धर्म श्रेष्ठ आहे, तर तू असत्य बोलून निर्दयी का झाला नाहीस आणि तुझ्या वडिलांना का बांधले नाहीस? ^AI

Shloka 29

𑌅𑌧𑌰𑍍𑌮𑌸𑌂𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍇𑌤𑌦𑍍𑌯𑌥𑌾𑌕𑌾𑌮𑌂 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥 𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌨𑌰𑌃 ॥ 29 ॥

adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |
sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||

हे राघवा, अधर्माला आश्रय देणारा धर्म नष्ट करतो; हे काकुत्स्था, मनुष्य आपल्या इच्छेप्रमाणे हे सर्व करतो. ^AI

Shloka 30

𑌅𑌧𑌰𑍍𑌮𑌸𑌂𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑍋𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌯𑌤𑌿𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍇𑌤𑌦𑍍𑌯𑌥𑌾𑌕𑌾𑌮𑌙𑍍𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇𑌨𑌰𑌃 ॥ 30 ॥

adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |
sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||

Shloka 31

𑌮𑌮𑌚𑍇𑌦𑌮𑍍𑌮𑌤𑌨𑍍𑌤𑌾𑌤𑌧𑌰𑍋𑌽𑌯𑌮𑌿𑌤𑌿𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑍂𑌲𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑌂𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜𑌤𑌾𑌤𑌦𑌾 ॥ 31 ॥

mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |
dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||

हे तात, हे राघवा, हे माझे मत आहे की हा धर्माचा आधार आहे; तर तू धर्माचे मूळ छेदून राज्य सोडून दे. ^AI

Shloka 32

𑌅𑌰𑍍𑌥𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋𑌹𑌿𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑍇𑌭𑍍𑌯𑌃𑌸𑌮𑍍𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌃𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌃𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍇𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑌃𑌇𑌵𑌾𑌪𑌗𑌾𑌃 ॥ 32 ॥

arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |
kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||

कारण अधिकाधिक वाढलेल्या आणि तेथून तेथून एकत्र आलेल्या अर्थांपासून (संपत्तीपासून) सर्व क्रिया पर्वतांवरून खाली येणाऱ्या नद्यांप्रमाणे प्रवृत्त होतात. ^AI

Shloka 33

𑌅𑌰𑍍𑌥𑍇𑌨𑌹𑌿𑌵𑌿𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌸𑍍𑌯𑌾𑌲𑍍𑌪𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ।
𑌵𑌿𑌚𑍍𑌛𑌿𑌦𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌗𑍍𑌰𑍀𑌷𑍍𑌮𑍇𑌕𑍁𑌸𑌰𑌿𑌤𑍋𑌯𑌥𑌾 ॥ 33 ॥

arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |
vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||

ज्याच्याकडे धन नाही, अशा अल्पबुद्धी माणसाच्या सर्व क्रिया उन्हाळ्यातील नद्यांप्रमाणे तुटून जातात. ^AI

Shloka 34

𑌸𑍋𑌽𑌯𑌮𑌰𑍍𑌥𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯𑌸𑍁𑌖𑌕𑌾𑌮𑌃𑌸𑍁𑌖𑍈𑌧𑌿𑌤𑌃 ।
𑌪𑌾𑌪𑌮𑌾𑌰𑌭𑌤𑍇𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌨𑍍𑌤𑌦𑌾𑌦𑍋𑌷𑌃𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 ॥ 34 ॥

so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |
pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||

असा हा मनुष्य धन सोडून, सुखाची इच्छा बाळगून आणि सुखात वाढलेला, पाप करण्यास प्रारंभ करतो; त्यामुळे तो दोष उत्पन्न होतो. ^AI

Shloka 35

𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸𑌪𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍𑌲𑍋𑌕𑍇𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸 𑌚 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌃 ॥ 35 ॥

yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |
yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||

ज्याच्याकडे धन आहे त्याला मित्र असतात, ज्याच्याकडे धन आहे त्याला बांधव असतात, ज्याच्याकडे धन आहे तोच लोकात पुरुष मानला जातो आणि ज्याच्याकडे धन आहे तोच पंडित मानला जातो. ^AI

Shloka 36

𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸 𑌚 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸 𑌚 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗𑍋𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑌹𑌾𑌗𑍁𑌣𑌃 ॥ 36 ॥

yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |
yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||

ज्याच्याकडे धन आहे तोच पराक्रमी, ज्याच्याकडे धन आहे तोच बुद्धिमान, ज्याच्याकडे धन आहे तोच महाभाग्यवान आणि ज्याच्याकडे धन आहे तोच महागुणी. ^AI

Shloka 37

𑌅𑌰𑍍𑌥𑌸𑍍𑌯𑍈𑌤𑍇𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑍇𑌦𑍋𑌷𑌾𑌃𑌪𑍍𑌰𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑍃𑌤𑌾𑌮𑌯𑌾 ।
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜𑌤𑌾𑌵𑍀𑌰𑌯𑍇𑌨𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌕𑍃𑌤𑌾 ॥ 37 ॥

arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |
rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||

धनाच्या या त्यागात हे दोष उत्पन्न होतात, असे मी सांगितले आहे. हे वीरा, तू राज्य सोडले, तेव्हा तू ही बुद्धी का केली? ^AI

Shloka 38

𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃𑌧𑌰𑍍𑌮𑌕𑌾𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌮𑍍 ।
𑌅𑌧𑌨𑍇𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑌕𑌾𑌮𑍇𑌨𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑌶𑍍𑌶𑌕𑍍𑌯𑍋𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌤𑌾 ॥ 38 ॥

yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |
adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||

ज्याच्याकडे धन आहे त्याला धर्म, काम आणि अर्थ हे सर्व प्रदक्षिणा करतात. धनहीन माणसाला अर्थाचा शोध घेत असताना अर्थ मिळू शकत नाही. ^AI

Shloka 39

𑌹𑌰𑍍𑌷𑌃𑌕𑌾𑌮𑌶𑍍𑌚𑌦𑌰𑍍𑌪𑌶𑍍𑌚𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌶𑍍𑌶𑌮𑍋𑌦𑌮𑌃 ।
𑌅𑌰𑍍𑌥𑌾𑌦𑍇𑌤𑌾𑌨𑌿𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌣𑌿𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍇𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪 ॥ 39 ॥

harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |
arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||

हे नराधिपा, हर्ष, काम, दर्प, धर्म, क्रोध, शम आणि दम हे सर्व धनापासूनच उत्पन्न होतात. ^AI

Shloka 40

𑌯𑍇𑌷𑌾𑌨𑍍𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑍍𑌯𑌯𑌂𑌲𑍋𑌕𑌶𑍍𑌚𑌰𑌤𑌾𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑌾𑌮𑍍 ।
𑌤𑍇𑌽𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿 𑌨 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌦𑍁𑌰𑍍𑌦𑌿𑌨𑍇𑌷𑍁𑌯𑌥𑌾𑌗𑍍𑌰𑌹𑌾𑌃 ॥ 40 ॥

yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |
te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||

ज्यांच्यामुळे धर्माचरण करणाऱ्यांचा हा लोक नष्ट होतो, ते धन तुझ्यामध्ये दिसत नाही, जसे दुर्दिनात पर्वत दिसत नाहीत. ^AI

Shloka 41

𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿𑌪𑍍𑌰𑌵𑍍𑌰𑌜𑌿𑌤𑍇𑌵𑍀𑌰𑌗𑍁𑌰𑍋𑌶𑍍𑌚𑌵𑌚𑌨𑍇𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍇 ।
𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌪𑌹𑍃𑌤𑌾𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍈𑌃𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌰𑌾𑌤𑌵 ॥ 41 ॥

tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |
rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||

हे वीरा, तू गुरूंच्या वचनात स्थिर राहून वनात गेलास; तेव्हा राक्षसाने तुझी प्राणांपेक्षाही प्रिय अशी पत्नी हरण केली. ^AI

Shloka 42

𑌤𑌦𑌦𑍍𑌯𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑌂𑌵𑍀𑌰𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌜𑌿𑌤𑌾𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾𑌵𑍍𑌯𑌪𑌨𑍇𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍁𑌤𑍍𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌰𑌾𑌘𑌵 ॥ 42 ॥

tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |
karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||

म्हणून हे वीरा, इंद्रजिताने केलेले हे मोठे दुःख आज मी माझ्या कर्माने दूर करीन; म्हणून हे राघवा, तू उठ. ^AI

Shloka 43

𑌉𑌤𑍍𑌥𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑌰𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌬𑌾𑌹𑍋𑌧𑍃𑌤𑌵𑍍𑌰𑌤 ।
𑌕𑌿𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑍍𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌨 𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌸𑍇 ॥ 43 ॥

utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |
kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||

हे नरशार्दूला, दीर्घबाहू, व्रतधारी, तू उठ; तू महात्मा असूनही स्वतःला का ओळखत नाहीस? ^AI

Shloka 44

𑌅𑌯𑌮𑌨𑌘𑌤𑌵𑍋𑌦𑌿𑌤𑌃𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌞𑍍𑌜𑌨𑌕𑌸𑍁𑌤𑌾𑌨𑌿𑌧𑌨𑌨𑍍𑌨𑌿𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌰𑍁𑌷𑍍𑌟𑌃 ।
𑌸𑌰𑌥𑌗𑌜𑌹𑌯𑌾𑌂𑌸𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑍍𑌭𑍃𑌶𑌮𑌿𑌷𑍁𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌯𑌾𑌮𑌿𑌲𑌙𑍍𑌕𑌾𑌮𑍍 ॥ 44 ॥

ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |
sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||

हे निर्दोषा, तुझ्यासाठी हितकारक असे हे मी बोललो आहे; जनककन्येचा वध पाहून संतप्त होऊन, मी रथ, गज, अश्व व राक्षसेंद्रांसह लंकेला बाणांनी तीव्रपणे पाडून टाकीन. ^AI

𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌾𑌶𑍀𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्र्याशीतितमस्सर्गः ।

राघवश्चापिविपुलन्तंराक्षसवनौकसाम् ।

श्रुत्वासङ्ग्रामनिर्घोषञ्जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ 1 ॥

सौम्यनूनंहनुमताकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।

श्रूयते च यथाभीमस्सुमहावायुधस्वनः ॥ 2 ॥

तद्गच्छकुरुसाहाय्यंस्वबलेनाभिसम्वृतः ।

क्षिप्रमक्षपतेतस्यकपिश्रेष्ठस्ययुध्यतः ॥ 3 ॥

ऋक्षराक्षस्तथोक्तस्तुस्वेनानीकेनसम्वृतः ।

आगच्छत्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रवानरः ॥ 4 ॥

अथायान्तंहनूमन्तन्ददर्शर्क्षपतिपथि ।

वानरैःकृतसङ्ग्रामैश्श्वसद्भिरभिसम्वृतम् ॥ 5 ॥

दृष्टापथिहनूमांश्चतदृक्षबलमुद्यतम् ।

नीलमेघनिभम्भीमंसन्निवार्यन्यवर्तत ॥ 6 ॥

स तेनसहसैन्येनसन्निकर्षम्महायशाः ।

शीघ्रमागम्यरामायदुःखितोवाक्यमब्रवीत् ॥ 7 ॥

समरेयुध्यमानानामस्माकम्प्रेक्षताम्पुरः ।

जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ॥ 8 ॥

उद्भ्रान्तचित्तस्तान्दृष्टवाविषण्णोऽहमरिन्दमः ।

तदहम्भवतोवृतंविज्ञापयितुमागतः ॥ 9 ॥

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवश्शोकमूर्चितः ।

निपपाततदाभूमौछिन्नमूलंइवद्रुमः ॥ 10 ॥

तम्भूमौदेवसङ्काशम्पतितन्दृश्यराघवम् ।

अभिपेतुस्समुत्पत्यसर्वतःकपिसत्तमाः ॥ 11 ॥

आसिञ्चन् सलिलैश्चैनम्पद्मोत्पलसुगन्धिभिः ।

प्रदहन्तमानासाद्यंसहसाग्निमिवोद्यतम् ॥ 12 ॥

तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्याम्परिष्वज्यसुदुःखितः ।

उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ॥ 13 ॥

शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तन्त्वामार्यविजितेन्द्रियम् ।

अनर्थेभ्यो न शक्नोतित्रातुन्धर्मोनिरर्थकः ॥ 14 ॥

भूतानांस्थावाराणां च जङ्गमानां च दर्शनम् ।

यथास्ति न तथाधर्मस्तेननास्तीतिमेमतिः ॥ 15 ॥

यथैवस्थावरंव्यक्तञ्जङ्गमं न तथाविधम् ।

नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ 16 ॥

यद्यधर्मोभवेद्भूतोरावणोनरकंव्रजेत् ।

भवांश्चधर्मसम्युक्तोनैवंव्यसनमाप्नुयात् ॥ 17 ॥

तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनञ्चागतेत्वयि ।

धर्मोभवत्यधर्मश्चपरस्परविरोधिनौ ॥ 18 ॥

धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मञ्चाप्यधर्मतः ।

यद्यधर्मेणयुज्येयुर्येष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ॥ 19 ॥

यदिधर्मेणवियुज्येरन्नधर्मरुचयोजनाः ।

धर्मेणचरतान्धर्मञ्चैषान्धर्मफलम्भवेत् ॥ 20 ॥

यस्मादर्थाविवर्धन्तेयेष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ।

क्लिश्यन्तेधर्मशीलाश्चतस्मादेतौनिरर्थकौ ॥ 21 ॥

वध्यन्तेपापकर्माणोयद्यधर्मेणराघव ।

वधकर्महतोऽधर्मः स हतःकिंवधिष्यति ॥ 22 ॥

अथवाविहितेनायंहन्यतेहन्तिवापरम् ।

विधिरालिप्यतेतेन न स पापेनकर्मणा ॥ 23 ॥

अदृष्टप्रतिकारेणत्वव्यक्तेनासतासता ।

कथंशक्यम्परम्प्राप्तुन्धर्मेणारिविकर्षण ॥ 24 ॥

यदिसत्स्यात्सताम्मुख्यनासत्स्यत्तवकिञ्चन ।

त्वयायदीदृशम्प्राप्तन्तस्मात्सन्नोपपद्यते ॥ 25 ॥

बलस्य यदि चेद्धर्मो गुणभूतः पराक्रमे ।

धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ 26 ॥

बलस्ययदिचेद्धर्मोगुणभूतःपराक्रमे ।

धर्ममुत्सृज्यवर्तस्वयथाधर्मेतथाबले ॥ 27 ॥

अथचेत्सत्यवचनन्धर्मः किलपरन्तप ।

अनृतस्त्वय्यकरुणःकिं न बद्धस्त्वयापिता ॥ 28 ॥

अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव ।

सर्वमेतद्यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ 29 ॥

अधर्मसंश्रितोधर्मोविनाशयतिराघव ।

सर्वमेतद्यथाकामङ्काकुत्स्थकुरुतेनरः ॥ 30 ॥

ममचेदम्मतन्तातधरोऽयमितिराघव ।

धर्ममूलन्त्वयाछिन्नंराज्यमुत्सृजतातदा ॥ 31 ॥

अर्थेभ्योहिप्रवृद्धेभ्यःसम्वृत्तेभ्यस्ततस्ततः ।

क्रियाःसर्वाःप्रवर्तन्तेपर्वतेभ्यःइवापगाः ॥ 32 ॥

अर्थेनहिविमुक्तस्यपुरुषस्याल्पचेतसः ।

विच्छिद्यन्तेक्रियास्सर्वाग्रीष्मेकुसरितोयथा ॥ 33 ॥

सोऽयमर्थम्परित्यज्यसुखकामःसुखैधितः ।

पापमारभतेकर्तुन्तदादोषःप्रवर्तते ॥ 34 ॥

यस्यार्थास्तस्यमित्राणियस्यार्थास्यस्यबान्धवाः ।

यस्यार्थास्सपुमान्लोकेयस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 35 ॥

यस्यार्थास्स च विक्रान्तोयस्यार्थास्स च बुद्धिमान् ।

यस्यार्थास्समहाभागोयस्यार्थास्समहागुणः ॥ 36 ॥

अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया ।

राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता ॥ 37 ॥

यस्यार्थाःधर्मकामार्थास्तस्यसर्वम्प्रदक्षिणम् ।

अधनेनार्थकामेननार्थश्शक्योविचिन्वता ॥ 38 ॥

हर्षःकामश्चदर्पश्चधर्मःक्रोधश्शमोदमः ।

अर्थादेतानिसर्वाणिप्रवर्तन्तेनराधिप ॥ 39 ॥

येषान्नश्यत्ययंलोकश्चरतान्धर्मचारिणाम् ।

तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्तेदुर्दिनेषुयथाग्रहाः ॥ 40 ॥

त्वयिप्रव्रजितेवीरगुरोश्चवचनेस्थिते ।

रक्षसापहृताभार्याप्राणैःप्रियतरातव ॥ 41 ॥

तदद्यविपुलंवीरदुःखमिन्द्रजिताकृतम् ।

कर्मणाव्यपनेष्यामितस्मादुत्तिष्ठराघव ॥ 42 ॥

उत्थिष्ठनरशार्दूलदीर्घबाहोधृतव्रत ।

किमात्मानम्महात्मानम्मात्मानं न बुध्यसे ॥ 43 ॥

अयमनघतवोदितःप्रियार्थञ्जनकसुतानिधनन्निरीक्ष्यरुष्टः ।

सरथगजहयांसराक्षसेन्द्राम्भृशमिषुभिर्विनिपातयामिलङ्काम् ॥ 44 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्याशीतितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.83 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡 - 𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌾𑌶𑍀𑌤𑌿𑌤𑌮 𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃