Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 83 — Devanagari Script

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्र्याशीतितमस्सर्गः ।

Shloka 1

राघवश्चापिविपुलन्तंराक्षसवनौकसाम् ।
श्रुत्वासङ्ग्रामनिर्घोषञ्जाम्बवन्तमुवाच ह ॥ 1 ॥

rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |
śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||

राघवाने राक्षसांच्या नगरीतून येणारा मोठा युद्धगजर ऐकून जांबवंताला असे म्हणले ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

सौम्यनूनंहनुमताकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।
श्रूयते च यथाभीमस्सुमहावायुधस्वनः ॥ 2 ॥

saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||

हे सौम्य, निःसंशय हनुमानाने अत्यंत दुष्कर असे कर्म केले आहे. आणि जसा हा भयंकर, अत्यंत मोठा आयुधांचा गजर ऐकू येत आहे ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

तद्गच्छकुरुसाहाय्यंस्वबलेनाभिसम्वृतः ।
क्षिप्रमक्षपतेतस्यकपिश्रेष्ठस्ययुध्यतः ॥ 3 ॥

tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |
kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||

म्हणून तू जा, आपल्या बलाने वेढलेला होऊन त्या युद्ध करणाऱ्या कपिश्रेष्ठाला साहाय्य कर. त्या अक्षकुमाराला त्वरित मारून टाक ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

ऋक्षराक्षस्तथोक्तस्तुस्वेनानीकेनसम्वृतः ।
आगच्छत्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रवानरः ॥ 4 ॥

ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |
āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||

असे सांगितलेला ऋक्षराक्ष (जांबवंत) आपल्या सैन्याने वेढलेला होऊन जेथे वानर हनुमान आहे त्या पश्चिम द्वाराकडे आला ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

अथायान्तंहनूमन्तन्ददर्शर्क्षपतिपथि ।
वानरैःकृतसङ्ग्रामैश्श्वसद्भिरभिसम्वृतम् ॥ 5 ॥

athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |
vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||

मग वाटेत ऋक्षांचा स्वामी जांबवंताने येत असलेल्या हनुमानाला पाहिले, जो युद्ध करणाऱ्या आणि दमणाऱ्या वानरांनी वेढलेला होता ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

दृष्टापथिहनूमांश्चतदृक्षबलमुद्यतम् ।
नीलमेघनिभम्भीमंसन्निवार्यन्यवर्तत ॥ 6 ॥

dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |
nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||

वाटेत हनुमानाने पाहिले की ते उभे केलेले ऋक्षसैन्य नीलमेघासारखे भयंकर आहे; ते थांबवून तो दुसरीकडे वळला ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

स तेनसहसैन्येनसन्निकर्षम्महायशाः ।
शीघ्रमागम्यरामायदुःखितोवाक्यमब्रवीत् ॥ 7 ॥

sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |
śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||

महायशस्वी हनुमान त्या सैन्यासह लवकर जवळ येऊन दुःखी होऊन रामाला असे वचन बोलला ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

समरेयुध्यमानानामस्माकम्प्रेक्षताम्पुरः ।
जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ॥ 8 ॥

samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |
jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||

आपण युद्ध करत असताना आपल्या समोर पाहत असतानाच रावणाचा पुत्र इंद्रजिताने रडणाऱ्या सीतेला मारले ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

उद्भ्रान्तचित्तस्तान्दृष्टवाविषण्णोऽहमरिन्दमः ।
तदहम्भवतोवृतंविज्ञापयितुमागतः ॥ 9 ॥

udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |
tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||

त्या अरिंदमाने (शत्रुदमन करणाऱ्या) मला उद्विग्न चित्ताने पाहिले, आणि मी विषण्ण झालो. म्हणून मी तुम्हाला हे विज्ञापन (निवेदन) करण्यासाठी आलो आहे. ^AI

Shloka 10

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवश्शोकमूर्चितः ।
निपपाततदाभूमौछिन्नमूलंइवद्रुमः ॥ 10 ॥

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |
nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||

त्याचे ते वचन ऐकून राघव (राम) शोकाने व्याकुळ होऊन, मुळापासून तुटलेल्या वृक्षाप्रमाणे तेव्हा भूमीवर कोसळले. ^AI

Shloka 11

तम्भूमौदेवसङ्काशम्पतितन्दृश्यराघवम् ।
अभिपेतुस्समुत्पत्यसर्वतःकपिसत्तमाः ॥ 11 ॥

tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |
abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||

देवासारख्या त्या भूमीवर पडलेल्या राघवाकडे सर्व श्रेष्ठ वानर उडी मारून सर्व बाजूंनी धावले. ^AI

Shloka 12

आसिञ्चन् सलिलैश्चैनम्पद्मोत्पलसुगन्धिभिः ।
प्रदहन्तमानासाद्यंसहसाग्निमिवोद्यतम् ॥ 12 ॥

āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |
pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||

कमळ व उत्पल यांच्या सुगंधाने युक्त अशा जलांनी त्यांना शिंपले; आणि हातात उद्यत अग्नी धारण करणाऱ्या प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे दिसणाऱ्या त्यांना जवळ येऊन शांत केले. ^AI

Shloka 13

तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्याम्परिष्वज्यसुदुःखितः ।
उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ॥ 13 ॥

taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |
uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||

मग लक्ष्मणाने अत्यंत दुःखी होऊन आपल्या दोन्ही बाहूंनी त्यांना आलिंगन दिले आणि अस्वस्थ झालेल्या रामाला हेतू व अर्थ यांनी युक्त असे वचन सांगितले. ^AI

Shloka 14

शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तन्त्वामार्यविजितेन्द्रियम् ।
अनर्थेभ्यो न शक्नोतित्रातुन्धर्मोनिरर्थकः ॥ 14 ॥

śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |
anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||

शुभ मार्गावर स्थिर राहणाऱ्या, आर्यांनी इंद्रिये जिंकलेल्या तुम्हाला धर्म अनर्थांपासून वाचवू शकत नाही, तर तो धर्म निरर्थक होईल. ^AI

Shloka 15

भूतानांस्थावाराणां च जङ्गमानां च दर्शनम् ।
यथास्ति न तथाधर्मस्तेननास्तीतिमेमतिः ॥ 15 ॥

bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |
yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||

स्थावर व जंगम अशा सर्व प्राण्यांचे दर्शन जसे आहे तसे नाही; म्हणून धर्म नाही, अशी माझी बुद्धी होत आहे. ^AI

Shloka 16

यथैवस्थावरंव्यक्तञ्जङ्गमं न तथाविधम् ।
नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ 16 ॥

yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |
nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||

स्थावर जसे व्यक्त (स्पष्ट) आहे, तसे जंगम तसे नाही; हा अर्थ तसा युक्त नाही, आणि तुमच्यासारख्याला विपत्ती प्राप्त होत नाही. ^AI

Shloka 17

यद्यधर्मोभवेद्भूतोरावणोनरकंव्रजेत् ।
भवांश्चधर्मसम्युक्तोनैवंव्यसनमाप्नुयात् ॥ 17 ॥

yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |
bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||

जर अधर्मी रावण नरकात गेला, तर धर्मयुक्त असलेल्या तुम्हाला असे संकट का प्राप्त व्हावे? ^AI

Shloka 18

तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनञ्चागतेत्वयि ।
धर्मोभवत्यधर्मश्चपरस्परविरोधिनौ ॥ 18 ॥

tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |
dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||

त्याच्या (रावणाच्या) संकटाचा अभाव असल्यामुळे आणि तुम्हाला संकट प्राप्त झाल्यामुळे, परस्परविरोधी असलेले धर्म व अधर्म (येथे) उलटे होतात (धर्म अधर्म होतो व अधर्म धर्म होतो). ^AI

Shloka 19

धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मञ्चाप्यधर्मतः ।
यद्यधर्मेणयुज्येयुर्येष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ॥ 19 ॥

dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |
yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||

धर्माने धर्माची प्राप्ती होते आणि अधर्माने अधर्माचीही प्राप्ती होते; ज्यांच्यामध्ये अधर्म प्रतिष्ठित आहे, ते जर अधर्माने युक्त होत असतील तर (असे घडते). ^AI

Shloka 20

यदिधर्मेणवियुज्येरन्नधर्मरुचयोजनाः ।
धर्मेणचरतान्धर्मञ्चैषान्धर्मफलम्भवेत् ॥ 20 ॥

yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |
dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||

जर अधर्मरुची माणसे धर्मापासून वियुक्त होत असतील, तर धर्माचरण करणाऱ्यांना धर्माने धर्म प्राप्त होतो आणि त्यांना धर्माचे फळ मिळते. ^AI

Shloka 21

यस्मादर्थाविवर्धन्तेयेष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ।
क्लिश्यन्तेधर्मशीलाश्चतस्मादेतौनिरर्थकौ ॥ 21 ॥

yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |
kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||

ज्यांच्यामध्ये अधर्म प्रतिष्ठित आहे, त्यांचे अर्थ (ऐश्वर्य) वाढतात आणि धर्मशील लोक क्लेश पावतात; म्हणून हे दोन्ही (धर्म व अधर्म) निरर्थक आहेत. ^AI

Shloka 22

वध्यन्तेपापकर्माणोयद्यधर्मेणराघव ।
वधकर्महतोऽधर्मः स हतःकिंवधिष्यति ॥ 22 ॥

vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |
vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||

हे राघवा, जर पापकर्म करणारे अधर्माने वधले जात असतील, तर वधरूपी कर्माने मारला गेलेला अधर्म स्वतः मारला गेल्यावर काय मारणार? ^AI

Shloka 23

अथवाविहितेनायंहन्यतेहन्तिवापरम् ।
विधिरालिप्यतेतेन न स पापेनकर्मणा ॥ 23 ॥

athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |
vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||

किंवा हा (राजा) विहित (शास्त्रविधी) युक्तीने दुसऱ्याला ठार मारतो; त्या विधीमुळे तो पापकर्माला लिप्त होत नाही. ^AI

Shloka 24

अदृष्टप्रतिकारेणत्वव्यक्तेनासतासता ।
कथंशक्यम्परम्प्राप्तुन्धर्मेणारिविकर्षण ॥ 24 ॥

adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |
kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||

हे अरिविकर्षणा, अदृष्ट (अज्ञात) प्रतिकार असलेल्या या अव्यक्त अशा असता (धर्म-अधर्मातील भेदाला) धर्माने कसे ओलांडता येईल? ^AI

Shloka 25

यदिसत्स्यात्सताम्मुख्यनासत्स्यत्तवकिञ्चन ।
त्वयायदीदृशम्प्राप्तन्तस्मात्सन्नोपपद्यते ॥ 25 ॥

yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |
tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||

जर तो सज्जन असता, तर सज्जनांमध्ये श्रेष्ठ असता; आणि जर तो दुर्जन असता, तर तुझ्याकडे काहीच उरले नसते. जर तुला असे (दुर्जनाचे) स्वरूप प्राप्त झाले आहे, तर ते सज्जनाला शोभत नाही. ^AI

Shloka 26

बलस्य यदि चेद्धर्मो गुणभूतः पराक्रमे ।
धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ 26 ॥

balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |
dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||

जर बलाच्या बाबतीत धर्म पराक्रमाचा गुणधर्म (गौण) असेल, तर धर्म सोडून वाग; जसे धर्म आहे तसे बल आहे. ^AI

Shloka 27

बलस्ययदिचेद्धर्मोगुणभूतःपराक्रमे ।
धर्ममुत्सृज्यवर्तस्वयथाधर्मेतथाबले ॥ 27 ॥

balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |
dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||

जर बलाच्या बाबतीत धर्म पराक्रमाचा गुणधर्म (गौण) असेल, तर धर्म सोडून वाग; जसे धर्म आहे तसे बल आहे. ^AI

Shloka 28

अथचेत्सत्यवचनन्धर्मः किलपरन्तप ।
अनृतस्त्वय्यकरुणःकिं न बद्धस्त्वयापिता ॥ 28 ॥

athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |
anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||

अथवा, हे परंतपा, जर सत्य वचन हाच धर्म श्रेष्ठ आहे, तर तू असत्य बोलून निर्दयी का झाला नाहीस आणि तुझ्या वडिलांना का बांधले नाहीस? ^AI

Shloka 29

अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव ।
सर्वमेतद्यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ 29 ॥

adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |
sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||

हे राघवा, अधर्माला आश्रय देणारा धर्म नष्ट करतो; हे काकुत्स्था, मनुष्य आपल्या इच्छेप्रमाणे हे सर्व करतो. ^AI

Shloka 30

अधर्मसंश्रितोधर्मोविनाशयतिराघव ।
सर्वमेतद्यथाकामङ्काकुत्स्थकुरुतेनरः ॥ 30 ॥

adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |
sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||

हे राघवा, अधर्माला आश्रय देणारा धर्म नष्ट करतो; हे काकुत्स्था, मनुष्य आपल्या इच्छेप्रमाणे हे सर्व करतो. ^AI

Shloka 31

ममचेदम्मतन्तातधरोऽयमितिराघव ।
धर्ममूलन्त्वयाछिन्नंराज्यमुत्सृजतातदा ॥ 31 ॥

mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |
dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||

हे तात, हे राघवा, हे माझे मत आहे की हा धर्माचा आधार आहे; तर तू धर्माचे मूळ छेदून राज्य सोडून दे. ^AI

Shloka 32

अर्थेभ्योहिप्रवृद्धेभ्यःसम्वृत्तेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाःसर्वाःप्रवर्तन्तेपर्वतेभ्यःइवापगाः ॥ 32 ॥

arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |
kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||

कारण अधिकाधिक वाढलेल्या आणि तेथून तेथून एकत्र आलेल्या अर्थांपासून (संपत्तीपासून) सर्व क्रिया पर्वतांवरून खाली येणाऱ्या नद्यांप्रमाणे प्रवृत्त होतात. ^AI

Shloka 33

अर्थेनहिविमुक्तस्यपुरुषस्याल्पचेतसः ।
विच्छिद्यन्तेक्रियास्सर्वाग्रीष्मेकुसरितोयथा ॥ 33 ॥

arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |
vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||

ज्याच्याकडे धन नाही, अशा अल्पबुद्धी माणसाच्या सर्व क्रिया उन्हाळ्यातील नद्यांप्रमाणे तुटून जातात. ^AI

Shloka 34

सोऽयमर्थम्परित्यज्यसुखकामःसुखैधितः ।
पापमारभतेकर्तुन्तदादोषःप्रवर्तते ॥ 34 ॥

so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |
pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||

असा हा मनुष्य धन सोडून, सुखाची इच्छा बाळगून आणि सुखात वाढलेला, पाप करण्यास प्रारंभ करतो; त्यामुळे तो दोष उत्पन्न होतो. ^AI

Shloka 35

यस्यार्थास्तस्यमित्राणियस्यार्थास्यस्यबान्धवाः ।
यस्यार्थास्सपुमान्लोकेयस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 35 ॥

yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |
yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||

ज्याच्याकडे धन आहे त्याला मित्र असतात, ज्याच्याकडे धन आहे त्याला बांधव असतात, ज्याच्याकडे धन आहे तोच लोकात पुरुष मानला जातो आणि ज्याच्याकडे धन आहे तोच पंडित मानला जातो. ^AI

Shloka 36

यस्यार्थास्स च विक्रान्तोयस्यार्थास्स च बुद्धिमान् ।
यस्यार्थास्समहाभागोयस्यार्थास्समहागुणः ॥ 36 ॥

yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |
yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||

ज्याच्याकडे धन आहे तोच पराक्रमी, ज्याच्याकडे धन आहे तोच बुद्धिमान, ज्याच्याकडे धन आहे तोच महाभाग्यवान आणि ज्याच्याकडे धन आहे तोच महागुणी. ^AI

Shloka 37

अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया ।
राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता ॥ 37 ॥

arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |
rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||

धनाच्या या त्यागात हे दोष उत्पन्न होतात, असे मी सांगितले आहे. हे वीरा, तू राज्य सोडले, तेव्हा तू ही बुद्धी का केली? ^AI

Shloka 38

यस्यार्थाःधर्मकामार्थास्तस्यसर्वम्प्रदक्षिणम् ।
अधनेनार्थकामेननार्थश्शक्योविचिन्वता ॥ 38 ॥

yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |
adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||

ज्याच्याकडे धन आहे त्याला धर्म, काम आणि अर्थ हे सर्व प्रदक्षिणा करतात. धनहीन माणसाला अर्थाचा शोध घेत असताना अर्थ मिळू शकत नाही. ^AI

Shloka 39

हर्षःकामश्चदर्पश्चधर्मःक्रोधश्शमोदमः ।
अर्थादेतानिसर्वाणिप्रवर्तन्तेनराधिप ॥ 39 ॥

harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |
arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||

हे नराधिपा, हर्ष, काम, दर्प, धर्म, क्रोध, शम आणि दम हे सर्व धनापासूनच उत्पन्न होतात. ^AI

Shloka 40

येषान्नश्यत्ययंलोकश्चरतान्धर्मचारिणाम् ।
तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्तेदुर्दिनेषुयथाग्रहाः ॥ 40 ॥

yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |
te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||

ज्यांच्यामुळे धर्माचरण करणाऱ्यांचा हा लोक नष्ट होतो, ते धन तुझ्यामध्ये दिसत नाही, जसे दुर्दिनात पर्वत दिसत नाहीत. ^AI

Shloka 41

त्वयिप्रव्रजितेवीरगुरोश्चवचनेस्थिते ।
रक्षसापहृताभार्याप्राणैःप्रियतरातव ॥ 41 ॥

tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |
rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||

हे वीरा, तू गुरूंच्या वचनात स्थिर राहून वनात गेलास; तेव्हा राक्षसाने तुझी प्राणांपेक्षाही प्रिय अशी पत्नी हरण केली. ^AI

Shloka 42

तदद्यविपुलंवीरदुःखमिन्द्रजिताकृतम् ।
कर्मणाव्यपनेष्यामितस्मादुत्तिष्ठराघव ॥ 42 ॥

tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |
karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||

म्हणून हे वीरा, इंद्रजिताने केलेले हे मोठे दुःख आज मी माझ्या कर्माने दूर करीन; म्हणून हे राघवा, तू उठ. ^AI

Shloka 43

उत्थिष्ठनरशार्दूलदीर्घबाहोधृतव्रत ।
किमात्मानम्महात्मानम्मात्मानं न बुध्यसे ॥ 43 ॥

utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |
kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||

हे नरशार्दूला, दीर्घबाहू, व्रतधारी, तू उठ; तू महात्मा असूनही स्वतःला का ओळखत नाहीस? ^AI

Shloka 44

अयमनघतवोदितःप्रियार्थञ्जनकसुतानिधनन्निरीक्ष्यरुष्टः ।
सरथगजहयांसराक्षसेन्द्राम्भृशमिषुभिर्विनिपातयामिलङ्काम् ॥ 44 ॥

ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |
sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||

हे निर्दोषा, तुझ्यासाठी हितकारक असे हे मी बोललो आहे; जनककन्येचा वध पाहून संतप्त होऊन, मी रथ, गज, अश्व व राक्षसेंद्रांसह लंकेला बाणांनी तीव्रपणे पाडून टाकीन. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्याशीतितमस्सर्गः ॥

6.83 युद्धकाण्ड - त्र्याशीतितम सर्गः