6.83 Yuddhakanda - Tryashititama Sargah

ॐ

6.83 യുദ്ധകാണ്ഡ - ത്ര്യാശീതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।

രാഘവശ്ചാപിവിപുലന്തംരാക്ഷസവനൌകസാമ് ।

ശ്രുത്വാസങ്ഗ്രാമനിര്ഘോഷഞ്ജാമ്ബവന്തമുവാച ഹ ॥ 1 ॥

സൌമ്യനൂനംഹനുമതാകൃതങ്കര്മസുദുഷ്കരമ് ।

ശ്രൂയതേ ച യഥാഭീമസ്സുമഹാവായുധസ്വനഃ ॥ 2 ॥

തദ്ഗച്ഛകുരുസാഹായ്യംസ്വബലേനാഭിസമ്വൃതഃ ।

ക്ഷിപ്രമക്ഷപതേതസ്യകപിശ്രേഷ്ഠസ്യയുധ്യതഃ ॥ 3 ॥

ഋക്ഷരാക്ഷസ്തഥോക്തസ്തുസ്വേനാനീകേനസമ്വൃതഃ ।

ആഗച്ഛത്പശ്ചിമദ്വാരംഹനൂമാന്യത്രവാനരഃ ॥ 4 ॥

അഥായാന്തംഹനൂമന്തന്ദദര്ശര്ക്ഷപതിപഥി ।

വാനരൈഃകൃതസങ്ഗ്രാമൈശ്ശ്വസദ്ഭിരഭിസമ്വൃതമ് ॥ 5 ॥

ദൃഷ്ടാപഥിഹനൂമാംശ്ചതദൃക്ഷബലമുദ്യതമ് ।

നീലമേഘനിഭമ്ഭീമംസന്നിവാര്യന്യവര്തത ॥ 6 ॥

സ തേനസഹസൈന്യേനസന്നികര്ഷമ്മഹായശാഃ ।

ശീഘ്രമാഗമ്യരാമായദുഃഖിതോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 7 ॥

സമരേയുധ്യമാനാനാമസ്മാകമ്പ്രേക്ഷതാമ്പുരഃ ।

ജഘാനരുദതീംസീതാമിന്ദ്രജിദ്രാവണാത്മജഃ ॥ 8 ॥

ഉദ്ഭ്രാന്തചിത്തസ്താന്ദൃഷ്ടവാവിഷണ്ണോഽഹമരിന്ദമഃ ।

തദഹമ്ഭവതോവൃതംവിജ്ഞാപയിതുമാഗതഃ ॥ 9 ॥

തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാരാഘവശ്ശോകമൂര്ചിതഃ ।

നിപപാതതദാഭൂമൌഛിന്നമൂലംഇവദ്രുമഃ ॥ 10 ॥

തമ്ഭൂമൌദേവസങ്കാശമ്പതിതന്ദൃശ്യരാഘവമ് ।

അഭിപേതുസ്സമുത്പത്യസര്വതഃകപിസത്തമാഃ ॥ 11 ॥

ആസിഞ്ചന് സലിലൈശ്ചൈനമ്പദ്മോത്പലസുഗന്ധിഭിഃ ।

പ്രദഹന്തമാനാസാദ്യംസഹസാഗ്നിമിവോദ്യതമ് ॥ 12 ॥

തംലക്ഷ്മണോഽഥബാഹുഭ്യാമ്പരിഷ്വജ്യസുദുഃഖിതഃ ।

ഉവാചരാമമസ്വസ്ഥംവാക്യംഹേത്വര്ഥസമ്യുതമ് ॥ 13 ॥

ശുഭേവര്ത്മനിതിഷ്ഠന്തന്ത്വാമാര്യവിജിതേന്ദ്രിയമ് ।

അനര്ഥേഭ്യോ ന ശക്നോതിത്രാതുന്ധര്മോനിരര്ഥകഃ ॥ 14 ॥

ഭൂതാനാംസ്ഥാവാരാണാം ച ജങ്ഗമാനാം ച ദര്ശനമ് ।

യഥാസ്തി ന തഥാധര്മസ്തേനനാസ്തീതിമേമതിഃ ॥ 15 ॥

യഥൈവസ്ഥാവരംവ്യക്തഞ്ജങ്ഗമം ന തഥാവിധമ് ।

നായമര്ഥസ്തഥായുക്തസ്ത്വദ്വിധോ ന വിപദ്യതേ ॥ 16 ॥

യദ്യധര്മോഭവേദ്ഭൂതോരാവണോനരകംവ്രജേത് ।

ഭവാംശ്ചധര്മസമ്യുക്തോനൈവംവ്യസനമാപ്നുയാത് ॥ 17 ॥

തസ്യ ച വ്യസനാഭാവാദ്വ്യസനഞ്ചാഗതേത്വയി ।

ധര്മോഭവത്യധര്മശ്ചപരസ്പരവിരോധിനൌ ॥ 18 ॥

ധര്മേണോപലഭേദ്ധര്മമധര്മഞ്ചാപ്യധര്മതഃ ।

യദ്യധര്മേണയുജ്യേയുര്യേഷ്വധര്മഃപ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ 19 ॥

യദിധര്മേണവിയുജ്യേരന്നധര്മരുചയോജനാഃ ।

ധര്മേണചരതാന്ധര്മഞ്ചൈഷാന്ധര്മഫലമ്ഭവേത് ॥ 20 ॥

യസ്മാദര്ഥാവിവര്ധന്തേയേഷ്വധര്മഃപ്രതിഷ്ഠിതഃ ।

ക്ലിശ്യന്തേധര്മശീലാശ്ചതസ്മാദേതൌനിരര്ഥകൌ ॥ 21 ॥

വധ്യന്തേപാപകര്മാണോയദ്യധര്മേണരാഘവ ।

വധകര്മഹതോഽധര്മഃ സ ഹതഃകിംവധിഷ്യതി ॥ 22 ॥

അഥവാവിഹിതേനായംഹന്യതേഹന്തിവാപരമ് ।

വിധിരാലിപ്യതേതേന ന സ പാപേനകര്മണാ ॥ 23 ॥

അദൃഷ്ടപ്രതികാരേണത്വവ്യക്തേനാസതാസതാ ।

കഥംശക്യമ്പരമ്പ്രാപ്തുന്ധര്മേണാരിവികര്ഷണ ॥ 24 ॥

യദിസത്സ്യാത്സതാമ്മുഖ്യനാസത്സ്യത്തവകിഞ്ചന ।

ത്വയായദീദൃശമ്പ്രാപ്തന്തസ്മാത്സന്നോപപദ്യതേ ॥ 25 ॥

ബലസ്യ യദി ചേദ്ധര്മോ ഗുണഭൂതഃ പരാക്രമേ ।

ധര്മമുത്സൃജ്യ വര്തസ്വ യഥാ ധര്മേ തഥാ ബലേ ॥ 26 ॥

ബലസ്യയദിചേദ്ധര്മോഗുണഭൂതഃപരാക്രമേ ।

ധര്മമുത്സൃജ്യവര്തസ്വയഥാധര്മേതഥാബലേ ॥ 27 ॥

അഥചേത്സത്യവചനന്ധര്മഃ കിലപരന്തപ ।

അനൃതസ്ത്വയ്യകരുണഃകിം ന ബദ്ധസ്ത്വയാപിതാ ॥ 28 ॥

അധര്മസംശ്രിതോ ധര്മോ വിനാശയതി രാഘവ ।

സര്വമേതദ്യഥാകാമം കാകുത്സ്ഥ കുരുതേ നരഃ ॥ 29 ॥

അധര്മസംശ്രിതോധര്മോവിനാശയതിരാഘവ ।

സര്വമേതദ്യഥാകാമങ്കാകുത്സ്ഥകുരുതേനരഃ ॥ 30 ॥

മമചേദമ്മതന്താതധരോഽയമിതിരാഘവ ।

ധര്മമൂലന്ത്വയാഛിന്നംരാജ്യമുത്സൃജതാതദാ ॥ 31 ॥

അര്ഥേഭ്യോഹിപ്രവൃദ്ധേഭ്യഃസമ്വൃത്തേഭ്യസ്തതസ്തതഃ ।

ക്രിയാഃസര്വാഃപ്രവര്തന്തേപര്വതേഭ്യഃഇവാപഗാഃ ॥ 32 ॥

അര്ഥേനഹിവിമുക്തസ്യപുരുഷസ്യാല്പചേതസഃ ।

വിച്ഛിദ്യന്തേക്രിയാസ്സര്വാഗ്രീഷ്മേകുസരിതോയഥാ ॥ 33 ॥

സോഽയമര്ഥമ്പരിത്യജ്യസുഖകാമഃസുഖൈധിതഃ ।

പാപമാരഭതേകര്തുന്തദാദോഷഃപ്രവര്തതേ ॥ 34 ॥

യസ്യാര്ഥാസ്തസ്യമിത്രാണിയസ്യാര്ഥാസ്യസ്യബാന്ധവാഃ ।

യസ്യാര്ഥാസ്സപുമാന്ലോകേയസ്യാര്ഥാഃ സ ച പണ്ഡിതഃ ॥ 35 ॥

യസ്യാര്ഥാസ്സ ച വിക്രാന്തോയസ്യാര്ഥാസ്സ ച ബുദ്ധിമാന് ।

യസ്യാര്ഥാസ്സമഹാഭാഗോയസ്യാര്ഥാസ്സമഹാഗുണഃ ॥ 36 ॥

അര്ഥസ്യൈതേപരിത്യാഗേദോഷാഃപ്രവ്യാഹൃതാമയാ ।

രാജ്യമുത്സൃജതാവീരയേനബുദ്ധിസ്ത്വയാകൃതാ ॥ 37 ॥

യസ്യാര്ഥാഃധര്മകാമാര്ഥാസ്തസ്യസര്വമ്പ്രദക്ഷിണമ് ।

അധനേനാര്ഥകാമേനനാര്ഥശ്ശക്യോവിചിന്വതാ ॥ 38 ॥

ഹര്ഷഃകാമശ്ചദര്പശ്ചധര്മഃക്രോധശ്ശമോദമഃ ।

അര്ഥാദേതാനിസര്വാണിപ്രവര്തന്തേനരാധിപ ॥ 39 ॥

യേഷാന്നശ്യത്യയംലോകശ്ചരതാന്ധര്മചാരിണാമ് ।

തേഽര്ഥാസ്ത്വയി ന ദൃശ്യന്തേദുര്ദിനേഷുയഥാഗ്രഹാഃ ॥ 40 ॥

ത്വയിപ്രവ്രജിതേവീരഗുരോശ്ചവചനേസ്ഥിതേ ।

രക്ഷസാപഹൃതാഭാര്യാപ്രാണൈഃപ്രിയതരാതവ ॥ 41 ॥

തദദ്യവിപുലംവീരദുഃഖമിന്ദ്രജിതാകൃതമ് ।

കര്മണാവ്യപനേഷ്യാമിതസ്മാദുത്തിഷ്ഠരാഘവ ॥ 42 ॥

ഉത്ഥിഷ്ഠനരശാര്ദൂലദീര്ഘബാഹോധൃതവ്രത ।

കിമാത്മാനമ്മഹാത്മാനമ്മാത്മാനം ന ബുധ്യസേ ॥ 43 ॥

അയമനഘതവോദിതഃപ്രിയാര്ഥഞ്ജനകസുതാനിധനന്നിരീക്ഷ്യരുഷ്ടഃ ।

സരഥഗജഹയാംസരാക്ഷസേന്ദ്രാമ്ഭൃശമിഷുഭിര്വിനിപാതയാമിലങ്കാമ് ॥ 44 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്ര്യാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tryāśītitamassargaḥ |

rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |

śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||

saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |

śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||

tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |

kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||

ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |

āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||

athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |

vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||

dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |

nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||

sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |

śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||

samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |

jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||

udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |

tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |

nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||

tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |

abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||

āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |

pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||

taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |

uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||

śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |

anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||

bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |

yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||

yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |

nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||

yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |

bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||

tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |

dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||

dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |

yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||

yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |

dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||

yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |

kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||

vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |

vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||

athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |

vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||

adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |

kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||

yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |

tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||

balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |

dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||

balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |

dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||

athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |

anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||

adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |

sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||

adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |

sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||

mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |

dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||

arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |

kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||

arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |

vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||

so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |

pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||

yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |

yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||

yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |

yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||

arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |

rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||

yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |

adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||

harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |

arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||

yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |

te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||

tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |

rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||

tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |

karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||

utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |

kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||

ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |

sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||