Vishnu

నారాయణీయం దశక 86 - సాల్వవధం మహాభారతయుద్ధమ్

Narayaniyam Dashaka 86 - Salvavadham Mahabharatayuddham

🖋️ Telugu script
📄 Download PDF
సాల్వో భైష్మీవివాహే యదుబలవిజితశ్చన్ద్రచూడాద్విమానం
విన్దన్ సౌభం స మాయీ త్వయి వసతి కురుంస్త్వత్పురీమభ్యభాఙ్క్షీత్ ।
ప్రద్యుమ్నస్తం నిరున్ధన్నిఖిలయదుభటైర్న్యగ్రహీదుగ్రవీర్యం
తస్యామాత్యం ద్యుమన్తం వ్యజని చ సమరః సప్తవింశత్యహాన్తః ॥1॥
తావత్త్వం రామశాలీ త్వరితముపగతః ఖణ్డితప్రాయసైన్యం
సౌభేశం తం న్యరున్ధాః స చ కిల గదయా శార్ఙ్గమభ్రంశయత్తే ।
మాయాతాతం వ్యహింసీదపి తవ పురతస్తత్త్వయాపి క్షణార్ధం
నాజ్ఞాయీత్యాహురేకే తదిదమవమతం వ్యాస ఏవ న్యషేధీత్ ॥2॥
క్షిప్త్వా సౌభం గదాచూర్ణితముదకనిధౌ మఙ్క్షు సాల్వేఽపి చక్రే-
ణోత్కృత్తే దన్తవక్త్రః ప్రసభమభిపతన్నభ్యముఞ్చద్గదాం తే ।
కౌమోదక్యా హతోఽసావపి సుకృతనిధిశ్చైద్యవత్ప్రాపదైక్యం
సర్వేషామేష పూర్వం త్వయి ధృతమనసాం మోక్షణార్థోఽవతారః ॥3॥
త్వయ్యాయాతేఽథ జాతే కిల కురుసదసి ద్యూతకే సంయతాయాః
క్రన్దన్త్యా యాజ్ఞసేన్యాః సకరుణమకృథాశ్చేలమాలామనన్తామ్ ।
అన్నాన్తప్రాప్తశర్వాంశజమునిచకితద్రౌపదీచిన్తితోఽథ
ప్రాప్తః శాకాన్నమశ్నన్ మునిగణమకృథాస్తృప్తిమన్తం వనాన్తే ॥4॥
యుద్ధోద్యోగేఽథ మన్త్రే మిలతి సతి వృతః ఫల్గునేన త్వమేకః
కౌరవ్యే దత్తసైన్యః కరిపురమగమో దూత్యకృత్ పాణ్డవార్థమ్ ।
భీష్మద్రోణాదిమాన్యే తవ ఖలు వచనే ధిక్కృతే కౌరవేణ
వ్యావృణ్వన్ విశ్వరూపం మునిసదసి పురీం క్షోభయిత్వాగతోఽభూః ॥5॥
జిష్ణోస్త్వం కృష్ణ సూతః ఖలు సమరముఖే బన్ధుఘాతే దయాలుం
ఖిన్నం తం వీక్ష్య వీరం కిమిదమయి సఖే నిత్య ఏకోఽయమాత్మా ।
కో వధ్యః కోఽత్ర హన్తా తదిహ వధభియం ప్రోజ్ఝ్య మయ్యర్పితాత్మా
ధర్మ్యం యుద్ధం చరేతి ప్రకృతిమనయథా దర్శయన్ విశ్వరూపమ్ ॥6॥
భక్తోత్తంసేఽథ భీష్మే తవ ధరణిభరక్షేపకృత్యైకసక్తే
నిత్యం నిత్యం విభిన్దత్యయుతసమధికం ప్రాప్తసాదే చ పార్థే ।
నిశ్శస్త్రత్వప్రతిజ్ఞాం విజహదరివరం ధారయన్ క్రోధశాలీ-
వాధావన్ ప్రాఞ్జలిం తం నతశిరసమథో వీక్ష్య మోదాదపాగాః ॥7॥
యుద్ధే ద్రోణస్య హస్తిస్థిరరణభగదత్తేరితం వైష్ణవాస్త్రం
వక్షస్యాధత్త చక్రస్థగితరవిమహాః ప్రార్దయత్సిన్ధురాజమ్ ।
నాగాస్త్రే కర్ణముక్తే క్షితిమవనమయన్ కేవలం కృత్తమౌలిం
తత్రే త్రాపి పార్థం కిమివ నహి భవాన్ పాణ్డవానామకార్షీత్ ॥8॥
యుద్ధాదౌ తీర్థగామీ స ఖలు హలధరో నైమిశక్షేత్రమృచ్ఛ-
న్నప్రత్యుత్థాయిసూతక్షయకృదథ సుతం తత్పదే కల్పయిత్వా ।
యజ్ఞఘ్నం వల్కలం పర్వణి పరిదలయన్ స్నాతతీర్థో రణాన్తే
సమ్ప్రాప్తో భీమదుర్యోధనరణమశమం వీక్ష్య యాతః పురీం తే ॥9॥
సంసుప్తద్రౌపదేయక్షపణహతధియం ద్రౌణిమేత్య త్వదుక్త్యా
తన్ముక్తం బ్రాహ్మమస్త్రం సమహృత విజయో మౌలిరత్నం చ జహ్రే ।
ఉచ్ఛిత్యై పాణ్డవానాం పునరపి చ విశత్యుత్తరాగర్భమస్త్రే
రక్షన్నఙ్గుష్ఠమాత్రః కిల జఠరమగాశ్చక్రపాణిర్విభో త్వమ్ ॥10॥
ధర్మౌఘం ధర్మసూనోరభిదధదఖిలం ఛన్దమృత్యుస్స భీష్మ-
స్త్వాం పశ్యన్ భక్తిభూమ్నైవ హి సపది యయౌ నిష్కలబ్రహ్మభూయమ్ ।
సంయాజ్యాథాశ్వమేధైస్త్రిభిరతిమహితైర్ధర్మజం పూర్ణకామం
స్మ్ప్రాప్తో ద్వరకాం త్వం పవనపురపతే పాహి మాం సర్వరోగాత్ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
sālvo bhaiṣmīvivāhe yadubalavijitaścandracūḍādvimānaṃ
vindan saubhaṃ sa māyī tvayi vasati kuruṃstvatpurīmabhyabhāṅkṣīt |
pradyumnastaṃ nirundhannikhilayadubhaṭairnyagrahīdugravīryaṃ
tasyāmātyaṃ dyumantaṃ vyajani ca samaraḥ saptaviṃśatyahāntaḥ ||1||
tāvattvaṃ rāmaśālī tvaritamupagataḥ khaṇḍitaprāyasainyaṃ
saubheśaṃ taṃ nyarundhāḥ sa ca kila gadayā śārṅgamabhraṃśayatte |
māyātātaṃ vyahiṃsīdapi tava puratastattvayāpi kṣaṇārdhaṃ
nājñāyītyāhureke tadidamavamataṃ vyāsa eva nyaṣedhīt ||2||
kṣiptvā saubhaṃ gadācūrṇitamudakanidhau maṅkṣu sālve'pi cakre-
ṇotkṛtte dantavaktraḥ prasabhamabhipatannabhyamuñcadgadāṃ te |
kaumodakyā hato'sāvapi sukṛtanidhiścaidyavatprāpadaikyaṃ
sarveṣāmeṣa pūrvaṃ tvayi dhṛtamanasāṃ mokṣaṇārtho'vatāraḥ ||3||
tvayyāyāte'tha jāte kila kurusadasi dyūtake saṃyatāyāḥ
krandantyā yājñasenyāḥ sakaruṇamakṛthāścelamālāmanantām |
annāntaprāptaśarvāṃśajamunicakitadraupadīcintito'tha
prāptaḥ śākānnamaśnan munigaṇamakṛthāstṛptimantaṃ vanānte ||4||
yuddhodyoge'tha mantre milati sati vṛtaḥ phalgunena tvamekaḥ
kauravye dattasainyaḥ karipuramagamo dūtyakṛt pāṇḍavārtham |
bhīṣmadroṇādimānye tava khalu vacane dhikkṛte kauraveṇa
vyāvṛṇvan viśvarūpaṃ munisadasi purīṃ kṣobhayitvāgato'bhūḥ ||5||
jiṣṇostvaṃ kṛṣṇa sūtaḥ khalu samaramukhe bandhughāte dayāluṃ
khinnaṃ taṃ vīkṣya vīraṃ kimidamayi sakhe nitya eko'yamātmā |
ko vadhyaḥ ko'tra hantā tadiha vadhabhiyaṃ projjhya mayyarpitātmā
dharmyaṃ yuddhaṃ careti prakṛtimanayathā darśayan viśvarūpam ||6||
bhaktottaṃse'tha bhīṣme tava dharaṇibharakṣepakṛtyaikasakte
nityaṃ nityaṃ vibhindatyayutasamadhikaṃ prāptasāde ca pārthe |
niśśastratvapratijñāṃ vijahadarivaraṃ dhārayan krodhaśālī-
vādhāvan prāñjaliṃ taṃ nataśirasamatho vīkṣya modādapāgāḥ ||7||
yuddhe droṇasya hastisthiraraṇabhagadatteritaṃ vaiṣṇavāstraṃ
vakṣasyādhatta cakrasthagitaravimahāḥ prārdayatsindhurājam |
nāgāstre karṇamukte kṣitimavanamayan kevalaṃ kṛttamauliṃ
tatre trāpi pārthaṃ kimiva nahi bhavān pāṇḍavānāmakārṣīt ||8||
yuddhādau tīrthagāmī sa khalu haladharo naimiśakṣetramṛccha-
nnapratyutthāyisūtakṣayakṛdatha sutaṃ tatpade kalpayitvā |
yajñaghnaṃ valkalaṃ parvaṇi paridalayan snātatīrtho raṇānte
samprāpto bhīmaduryodhanaraṇamaśamaṃ vīkṣya yātaḥ purīṃ te ||9||
saṃsuptadraupadeyakṣapaṇahatadhiyaṃ drauṇimetya tvaduktyā
tanmuktaṃ brāhmamastraṃ samahṛta vijayo mauliratnaṃ ca jahre |
ucchityai pāṇḍavānāṃ punarapi ca viśatyuttarāgarbhamastre
rakṣannaṅguṣṭhamātraḥ kila jaṭharamagāścakrapāṇirvibho tvam ||10||
dharmaughaṃ dharmasūnorabhidadhadakhilaṃ chandamṛtyussa bhīṣma-
stvāṃ paśyan bhaktibhūmnaiva hi sapadi yayau niṣkalabrahmabhūyam |
saṃyājyāthāśvamedhaistribhiratimahitairdharmajaṃ pūrṇakāmaṃ
smprāpto dvarakāṃ tvaṃ pavanapurapate pāhi māṃ sarvarogāt ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
साल्वो भैष्मीविवाहे यदुबलविजितश्चन्द्रचूडाद्विमानं
विन्दन् सौभं स मायी त्वयि वसति कुरुंस्त्वत्पुरीमभ्यभाङ्क्षीत् ।
प्रद्युम्नस्तं निरुन्धन्निखिलयदुभटैर्न्यग्रहीदुग्रवीर्यं
तस्यामात्यं द्युमन्तं व्यजनि च समरः सप्तविंशत्यहान्तः ॥1॥
तावत्त्वं रामशाली त्वरितमुपगतः खण्डितप्रायसैन्यं
सौभेशं तं न्यरुन्धाः स च किल गदया शार्ङ्गमभ्रंशयत्ते ।
मायातातं व्यहिंसीदपि तव पुरतस्तत्त्वयापि क्षणार्धं
नाज्ञायीत्याहुरेके तदिदमवमतं व्यास एव न्यषेधीत् ॥2॥
क्षिप्त्वा सौभं गदाचूर्णितमुदकनिधौ मङ्क्षु साल्वेऽपि चक्रे-
णोत्कृत्ते दन्तवक्त्रः प्रसभमभिपतन्नभ्यमुञ्चद्गदां ते ।
कौमोदक्या हतोऽसावपि सुकृतनिधिश्चैद्यवत्प्रापदैक्यं
सर्वेषामेष पूर्वं त्वयि धृतमनसां मोक्षणार्थोऽवतारः ॥3॥
त्वय्यायातेऽथ जाते किल कुरुसदसि द्यूतके संयतायाः
क्रन्दन्त्या याज्ञसेन्याः सकरुणमकृथाश्चेलमालामनन्ताम् ।
अन्नान्तप्राप्तशर्वांशजमुनिचकितद्रौपदीचिन्तितोऽथ
प्राप्तः शाकान्नमश्नन् मुनिगणमकृथास्तृप्तिमन्तं वनान्ते ॥4॥
युद्धोद्योगेऽथ मन्त्रे मिलति सति वृतः फल्गुनेन त्वमेकः
कौरव्ये दत्तसैन्यः करिपुरमगमो दूत्यकृत् पाण्डवार्थम् ।
भीष्मद्रोणादिमान्ये तव खलु वचने धिक्कृते कौरवेण
व्यावृण्वन् विश्वरूपं मुनिसदसि पुरीं क्षोभयित्वागतोऽभूः ॥5॥
जिष्णोस्त्वं कृष्ण सूतः खलु समरमुखे बन्धुघाते दयालुं
खिन्नं तं वीक्ष्य वीरं किमिदमयि सखे नित्य एकोऽयमात्मा ।
को वध्यः कोऽत्र हन्ता तदिह वधभियं प्रोज्झ्य मय्यर्पितात्मा
धर्म्यं युद्धं चरेति प्रकृतिमनयथा दर्शयन् विश्वरूपम् ॥6॥
भक्तोत्तंसेऽथ भीष्मे तव धरणिभरक्षेपकृत्यैकसक्ते
नित्यं नित्यं विभिन्दत्ययुतसमधिकं प्राप्तसादे च पार्थे ।
निश्शस्त्रत्वप्रतिज्ञां विजहदरिवरं धारयन् क्रोधशाली-
वाधावन् प्राञ्जलिं तं नतशिरसमथो वीक्ष्य मोदादपागाः ॥7॥
युद्धे द्रोणस्य हस्तिस्थिररणभगदत्तेरितं वैष्णवास्त्रं
वक्षस्याधत्त चक्रस्थगितरविमहाः प्रार्दयत्सिन्धुराजम् ।
नागास्त्रे कर्णमुक्ते क्षितिमवनमयन् केवलं कृत्तमौलिं
तत्रे त्रापि पार्थं किमिव नहि भवान् पाण्डवानामकार्षीत् ॥8॥
युद्धादौ तीर्थगामी स खलु हलधरो नैमिशक्षेत्रमृच्छ-
न्नप्रत्युत्थायिसूतक्षयकृदथ सुतं तत्पदे कल्पयित्वा ।
यज्ञघ्नं वल्कलं पर्वणि परिदलयन् स्नाततीर्थो रणान्ते
सम्प्राप्तो भीमदुर्योधनरणमशमं वीक्ष्य यातः पुरीं ते ॥9॥
संसुप्तद्रौपदेयक्षपणहतधियं द्रौणिमेत्य त्वदुक्त्या
तन्मुक्तं ब्राह्ममस्त्रं समहृत विजयो मौलिरत्नं च जह्रे ।
उच्छित्यै पाण्डवानां पुनरपि च विशत्युत्तरागर्भमस्त्रे
रक्षन्नङ्गुष्ठमात्रः किल जठरमगाश्चक्रपाणिर्विभो त्वम् ॥10॥
धर्मौघं धर्मसूनोरभिदधदखिलं छन्दमृत्युस्स भीष्म-
स्त्वां पश्यन् भक्तिभूम्नैव हि सपदि ययौ निष्कलब्रह्मभूयम् ।
संयाज्याथाश्वमेधैस्त्रिभिरतिमहितैर्धर्मजं पूर्णकामं
स्म्प्राप्तो द्वरकां त्वं पवनपुरपते पाहि मां सर्वरोगात् ॥11॥
sālvo bhaiṣmīvivāhe yadubalavijitaścandracūḍādvimānaṃ
vindan saubhaṃ sa māyī tvayi vasati kuruṃstvatpurīmabhyabhāṅkṣīt |
pradyumnastaṃ nirundhannikhilayadubhaṭairnyagrahīdugravīryaṃ
tasyāmātyaṃ dyumantaṃ vyajani ca samaraḥ saptaviṃśatyahāntaḥ ||1||
tāvattvaṃ rāmaśālī tvaritamupagataḥ khaṇḍitaprāyasainyaṃ
saubheśaṃ taṃ nyarundhāḥ sa ca kila gadayā śārṅgamabhraṃśayatte |
māyātātaṃ vyahiṃsīdapi tava puratastattvayāpi kṣaṇārdhaṃ
nājñāyītyāhureke tadidamavamataṃ vyāsa eva nyaṣedhīt ||2||
kṣiptvā saubhaṃ gadācūrṇitamudakanidhau maṅkṣu sālve'pi cakre-
ṇotkṛtte dantavaktraḥ prasabhamabhipatannabhyamuñcadgadāṃ te |
kaumodakyā hato'sāvapi sukṛtanidhiścaidyavatprāpadaikyaṃ
sarveṣāmeṣa pūrvaṃ tvayi dhṛtamanasāṃ mokṣaṇārtho'vatāraḥ ||3||
tvayyāyāte'tha jāte kila kurusadasi dyūtake saṃyatāyāḥ
krandantyā yājñasenyāḥ sakaruṇamakṛthāścelamālāmanantām |
annāntaprāptaśarvāṃśajamunicakitadraupadīcintito'tha
prāptaḥ śākānnamaśnan munigaṇamakṛthāstṛptimantaṃ vanānte ||4||
yuddhodyoge'tha mantre milati sati vṛtaḥ phalgunena tvamekaḥ
kauravye dattasainyaḥ karipuramagamo dūtyakṛt pāṇḍavārtham |
bhīṣmadroṇādimānye tava khalu vacane dhikkṛte kauraveṇa
vyāvṛṇvan viśvarūpaṃ munisadasi purīṃ kṣobhayitvāgato'bhūḥ ||5||
jiṣṇostvaṃ kṛṣṇa sūtaḥ khalu samaramukhe bandhughāte dayāluṃ
khinnaṃ taṃ vīkṣya vīraṃ kimidamayi sakhe nitya eko'yamātmā |
ko vadhyaḥ ko'tra hantā tadiha vadhabhiyaṃ projjhya mayyarpitātmā
dharmyaṃ yuddhaṃ careti prakṛtimanayathā darśayan viśvarūpam ||6||
bhaktottaṃse'tha bhīṣme tava dharaṇibharakṣepakṛtyaikasakte
nityaṃ nityaṃ vibhindatyayutasamadhikaṃ prāptasāde ca pārthe |
niśśastratvapratijñāṃ vijahadarivaraṃ dhārayan krodhaśālī-
vādhāvan prāñjaliṃ taṃ nataśirasamatho vīkṣya modādapāgāḥ ||7||
yuddhe droṇasya hastisthiraraṇabhagadatteritaṃ vaiṣṇavāstraṃ
vakṣasyādhatta cakrasthagitaravimahāḥ prārdayatsindhurājam |
nāgāstre karṇamukte kṣitimavanamayan kevalaṃ kṛttamauliṃ
tatre trāpi pārthaṃ kimiva nahi bhavān pāṇḍavānāmakārṣīt ||8||
yuddhādau tīrthagāmī sa khalu haladharo naimiśakṣetramṛccha-
nnapratyutthāyisūtakṣayakṛdatha sutaṃ tatpade kalpayitvā |
yajñaghnaṃ valkalaṃ parvaṇi paridalayan snātatīrtho raṇānte
samprāpto bhīmaduryodhanaraṇamaśamaṃ vīkṣya yātaḥ purīṃ te ||9||
saṃsuptadraupadeyakṣapaṇahatadhiyaṃ drauṇimetya tvaduktyā
tanmuktaṃ brāhmamastraṃ samahṛta vijayo mauliratnaṃ ca jahre |
ucchityai pāṇḍavānāṃ punarapi ca viśatyuttarāgarbhamastre
rakṣannaṅguṣṭhamātraḥ kila jaṭharamagāścakrapāṇirvibho tvam ||10||
dharmaughaṃ dharmasūnorabhidadhadakhilaṃ chandamṛtyussa bhīṣma-
stvāṃ paśyan bhaktibhūmnaiva hi sapadi yayau niṣkalabrahmabhūyam |
saṃyājyāthāśvamedhaistribhiratimahitairdharmajaṃ pūrṇakāmaṃ
smprāpto dvarakāṃ tvaṃ pavanapurapate pāhi māṃ sarvarogāt ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in