ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத த்ரிஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
தஸ்யராக்ஷஸராஜஸ்யநிஶம்யபரிதேவிதம் ।
கும்பகர்ணோபபாஷேதம்வசநம்ப்ரஜஹாஸ ச ॥ 1 ॥
த்ரு'ஷ்டோ தோஷோ ஹி யோऽஸ்மாபிஃ புரா மந்த்ரவிநிர்ணயே ।
ஹிதேஷ்வநபியுக்தேந ஸோऽயமாஸாதிதஸ்த்வயா ॥ 2 ॥
ஶீக்ரங்கல்வப்யுபேதந்த்வாம்பலம்பாபஸ்யகர்மணஃ ।
நிரயேஷ்வேவபதநம்யதாதுஷ்க்ரு'தகர்மணஃ ॥ 3 ॥
ப்ரதமம்வைமஹாராஜக்ரு'த்யமேததசிந்திதம் ।
கேவலம்வீர்யதர்பேணநாநுபந்தோவிசிந்திதஃ ॥ 4 ॥
யஃபஶ்சாதூர்வகார்யாணிகுர்யாதைஶ்வர்யமாஸ்திதஃ ।
பூர்வஞ்சோத்தரகார்யாணி ந ஸ வேதநயாநயா ॥ 5 ॥
தேஶகாலவிஹீநாநிகர்மாணிவிபரீதவத் ।
க்ரியமாணாநிதுஷ்யந்திஹவீம்ஷ்யப்ரயதேஷ்விவ ॥ 6 ॥
த்ரயாணாம்பஞ்சதாயோகங்கர்மணாம்யஃப்ரபஶ்யதி ।
ஸசிவைஸ்ஸமயங்க்ரு'த்வா ஸ ஸப்யேவர்ததேபதி ॥ 7 ॥
யதாகமம் ச யோராஜாஸமயம்விசிகீர்ஷதி ।
புத்யதேஸசிவாந்பத்யாஸுஹ்ரு'தஶ்சாநுபஶ்யதி ॥ 8 ॥
தர்மமர்தம் ச காமம் ச ஸர்வாந்வாரக்ஷஸாம்பதே ।
பஜதேபுருஷஃகாலேத்ரீணித்வந்த்வாநிவாபுநஃ ॥ 9 ॥
த்ரிஷுசைதேஷுயச்ச்ரேஷ்டம்ஶ்ருத்வாதந்நாவபுத்யதே ।
ராஜாவாராஜமாத்ரோவாவ்யர்தந்தஸ்யபஹுஶ்ருதம் ॥ 10 ॥
உபப்ரதாநம்ஸாந்த்வம் ச பேதங்காலே ச விக்ரமம் ।
யோகம் ச ரக்ஷஸாம்ஶ்ரேஷ்டதாவுபௌ ச நயாநயௌ ॥ 11 ॥
காலேதர்மார்தகாமாந்யஸ்ஸம்மந்த்ற்யஸசிவைஃஸஹ ।
நிஷேவேதாத்மவாந்லோகே ந ஸ வ்யஸநமாப்நுயாத் ॥ 12 ॥
ஹிதாநுபந்தமாலோச்யகார்யாத்கார்யமிஹாத்மநஃ ।
ராஜாஸஹார்ததத்த்வஜ்ஞைஸ்ஸசிவைர்புஸ்ஸஹிஜீவதி ॥ 13 ॥
அநபிஜ்ஞாயஶாஸ்த்ரார்தாந் புருஷாஃபஶுபுத்தயஃ ।
ப்ராகல்ப்யாத்வக்துமிச்சந்திமந்த்ரேஷ்வப்யந்தரீக்ரு'தாஃ ॥ 14 ॥
அஶாஸ்த்ரவிதுஷாந்தேஷாம் ந கார்யமபிஹிதம்வசஃ ।
அர்தஶாஸ்த்ராநபிஜ்ஞாநாம்விபுலாம்ஶ்ரியமிச்சதாம் ॥ 15 ॥
அஹிதம் ச ஹிதாகாரந்தார்ஷ்ட்யாஜ்ஜல்பந்தியேநராஃ ।
அவேக்ஷ்யமந்த்ரபாஹ்யாஸ்தேகர்தவ்யாஃக்ரு'த்யதூஷணாஃ ॥ 16 ॥
விநாஶயந்தோபர்தாரம்ஸஹிதாஶ்ஶத்ருபிர்புதைஃ ।
விபரீதாநிக்ரு'த்யாநிகாரயந்தீஹமந்த்ரிணஃ ॥ 17 ॥
தாந்பர்தாமித்ரஸங்காஶாநமித்ராந்மந்த்ரநிர்ணயே ।
வ்யவஹாரேணஜாநீயாத்ஸசிவாநுபஸம்ஹிதாந் ॥ 18 ॥
சபலஸ்யேஹக்ரு'த்யாநிஸஹஸாநுப்ரதாவதஃ ।
சித்ரமந்யேப்ரபத்யந்தேக்ரௌஞ்சஸ்ய க மிவத்விஜாஃ ॥ 19 ॥
யோஹிஶத்ருமவஜ்ஞாயநாத்மாநமபிரக்ஷதி ।
அவாப்நோதிஹிஸோऽநர்தாந் ஸ்தாநாச்சவ்யவரோப்யதே ॥ 20 ॥
யதுக்தமிஹதேபூர்வங்க்ரியதாமநுஜேந ச ।
ததேவநோஹிதம்வாக்யம்யதிச்சஸி ச தத்குரு ॥ 21 ॥
தத்துஶ்ருத்வாதஶக்ரீவஃகும்பகர்ணஸ்யபாஷிதம் ।
ப்ருகுடிஞ்சைவஸஞ்சக்ரேக்ருத்தஶ்சைநமபாஷத ॥ 22 ॥
மாந்யோகுருவாரிசார்யஃகிமாந்த்வமநுஶாஸஸி ।
கிமேவம்வாக்ச்ரமங்க்ரு'த்வாகாலேயுக்தம்விதீயதாம் ॥ 23 ॥
விப்ரமாச்சித்தமோஹாத்வாபலவீர்யாஶ்ரயேணவா ।
நாபிபந்நமிதாநீம்யத்வ்யர்தாதஸ்யபுநஃகதாஃ ॥ 24 ॥
அஸ்மிந்காலேதுயத்யுக்தந்ததிதாநீம்விதீயதாம் ।
கதந்துநாநுஶோசந்திகதந்துகதமேவஹி ॥ 25 ॥
மமாபநயஜந்தோஷம்விக்ரமேணஸமீகுரு ।
யதிகல்வஸ்திமேஸ்நேஹோவிக்ரமம்வாऽவகச்சஸி ॥ 26 ॥
யதிவகார்யம்மேதத்தேஹ்ரு'திகார்யதமம்மதம் ।
ஸ ஸுஹ்ரு'த்யோவிபந்நார்தந்தீநமப்யவபத்யதே ॥ 27 ॥
ஸ பந்துர்யோऽபநீதேஷுஸாஹாய்யாயோபகல்பதே ।
தமதைவம்ப்ருவாணந்துவசநந்தீரதாருணம் ॥ 28 ॥
ருஷ்டோऽயமிதிவிஜ்ஞாயஶநைஶ்ஶ்லக்ஷணமுவாச ஹ ।
அதீவஹிஸமாலக்ஷ்யப்ராதரங்க்ஷுபிதேந்த்ரியம் ॥ 29 ॥
கும்பகர்ணஶ்ஶநைர்வாக்யம்பபாஷேபரிஸாந்த்வயந் ।
ஶ்ரு'ணுராஜந்நவஹிதோமமவாக்யமரிந்தம ॥ 30 ॥
அலம்ராக்ஷஸராஜேந்த்ர ஸந்தாபமுபபத்யதே ।
ரோஷம் ச ஸம்பரித்யஜ்யஸ்வஸ்தோபவிதுமர்ஹஸி ॥ 31 ॥
நைதந்மநஸிகர்தவ்யம்மயிஜீவதிபார்திவ ।
தமஹந்நாஶயிஷ்யாமியத்க்ரு'தேபரிதப்யதே ॥ 32 ॥
அவஶ்யந்துஹிதம்வாச்யம்ஸர்வாவஸ்தாந்தவமயா ।
பந்துபாவாதபிஹிதம்ப்ராத்ரு'ஸ்நேஹாச்சபார்திவ ॥ 33 ॥
ஸத்ரு'ஶம்யத்துகாலேऽஸ்மிந் கர்தும்ஸ்நிக்தேநபந்துநா ।
ஶத்ரூணாங்கதநம்பஶ்யக்ரியமாணம்மயாரணே ॥ 34 ॥
அத்யபஶ்யமஹாபாஹோ மயாஸமரமூர்தநி ।
ஹதேராமேஸஹப்ராத்ராத்ரவந்தீம்ஹரிவாஹிநீம் ॥ 35 ॥
அத்யராமஸ்யதத்த்ரு'ஷ்டவாமயாநீதம்ரணாச்சிரஃ ।
ஸுகீபவமஹாபாஹோ ஸீதாபவதுதுஃகிதா ॥ 36 ॥
அத்யராமஸ்யபஶ்யந்துநிதநம்ஸுமஹத்ப்ரியம் ।
லங்காயாம்ராக்ஷஸாஃஸர்வேயேதேநிஹதபாந்தவாஃ ॥ 37 ॥
அத்யஶோகபரீதாநாம்ஸ்வபந்துவதகாரணாத் ।
ஶத்ரோர்யுதிவிநாஶேநகரோம்யஸ்ரப்ரமார்ஜநம் ॥ 38 ॥
அத்யபர்வதஸங்காஶம்ஸஸூர்யமிவதோயதம் ।
விகீர்ணம்பஶ்யஸமரேஸுக்ரீவம்ப்லவகோத்தம ॥ 39 ॥
கதம் ச ராக்ஷஸைரேபிர்மயா ச பரிரக்ஷிதஃ ।
ஜிகாம்ஸுபிர்தாஶரதிம் வத்யஸே த்வமிஹாநக ॥ 40 ॥
மாந்நிஹத்யகிலத்வாம்ஹிநிஹநிஷ்யதிராகவஃ ।
நாஹமாத்மநிஸந்தாபங்கச்சேயம்ராக்ஷஸாதிப ॥ 41 ॥
காமம்வதிதாநீமபிமாம்வ்யாதிஶத்வம்பரந்தப ।
ந பரஃப்ரேஷணீயஸ்தேயுத்தாயாதுலவிக்ரம ॥ 42 ॥
அஹமுத்ஸாதயிஷ்யாமிஶத்ரூம்ஸ்தவமஹாபலஃ ।
யதிஶக்ரோயதியமோயதிபாவகமாருதௌ ॥ 43 ॥
தாநஹம்யோதயிஷ்யாமிகுபேரவருணாவபி ।
கிரிமாத்ரஶரீரஸ்யஶிதஶூலதரஸ்யமே ॥ 44 ॥
நர்ததஸ்தீக்ஷணதம்ஷ்ட்ரஸ்யபிபீயாச்சபுரந்தரஃ ।
அதவாத்யக்தஶஸ்த்ரஸ்யம்ரு'த்நதஸ்தரஸாரிபூந் ॥ 45 ॥
ந மேப்ரதிமுகேஸ்தாதுங்கஶ்சித் ஶக்தோஜிஜீவிஷுஃ ।
நைவஶக்த்யா ந கதயாநாஸிநாநிஶிதைஶ்ஶரைஃ ॥ 46 ॥
ஹஸ்தாப்யாமேவஸம்ரப்தோஹநிஷ்யாம்யபிவஜ்ரிணம் ।
யதிமேமுஷ்டிவேகம் ஸ ராகவோऽத்யஸஹிஷ்யதே ॥ 47 ॥
ததஃபாஶ்யந்திபாணௌகாருதிரம்ராகவஸ்யது ।
சிந்தயாபாத்யஸேராஜந்கிமர்தம்மயிதிஷ்டதி ॥ 48 ॥
ஸோऽஹம்ஶத்ருவிநாஶாய தவ நிர்யாதுமுத்யதஃ ।
முஞ்சராமாத்பயம்ராஜ ந்ஹநிஷ்யாமீஹஸம்யுகே ॥ 49 ॥
ராகவம்லக்ஷ்மணஞ்சைவஸுக்ரீவம் ச மஹாபலம் ।
ஹநூமந்தம் ச ரக்ஷோக்நம்லங்காயேநப்ரதீபிதா ॥ 50 ॥
ஹரீம்ஶ்சாபிஹநியிஷ்யாமிஸம்யுகேஸமவாஸ்திவாந் ।
அஸாதாரணமிச்சாமிநதாதும்மஹத்யஶஃ ॥ 51 ॥
யதிசேந்த்ராத்பயம் ராஜந்யதி சாபி ஸ்வயம்புவஃ ।
ததோऽஹம் நாஶயிஷ்யாமி நைஶம் தம இவாம்ஶுமாந் ॥ 52 ॥
அபிதேவாஶ்ஶயிஷ்யந்தேக்ருத்தேமயிமஹீதலே ।
யமம் ச ஶமயிஷ்யாமிபக்ஷயிஷ்யாமிபாவகம் ॥ 53 ॥
ஆதித்யம்பாதயிஷ்யாமிஸநக்ஷத்ரம்மஹீதலே ।
ஶதக்ரதும்வதிஷ்யாமிபாஸ்யாமிவருணாலயம் ॥ 54 ॥
பர்வதாம்ஶ்சூர்ணயிஷ்யாமிதாரயிஷ்யாமிமேதிநீம் ।
தீர்ககாலம்ப்ரஸுப்தஸ்யகும்பகர்ணஸ்யவிக்ரமம் ॥ 55 ॥
அத்யபஶ்யந்துபூதாநிபக்ஷ்யமாணாநிஸர்வஶஃ ।
நந்விதந்த்ரிதிவம்ஸர்வமாஹாரஸ்ய ந பூர்யதே ॥ 56 ॥
வதேநதேதாஶரதேஃஸுகார்ஹம்ஸுகம்ஸமாஹர்துமஹம்வ்ரஜாமி ।
நிஹத்யராமம்ஸஹலக்ஷ்மணேநகாதாமிந்ஹரியூதமுக்யாந் ॥ 57 ॥
ரமஸ்வராஜந் பிபசாத்யவாருணீங்குருஷ்வக்ரு'த்யாநிவிநீயதாம்ம் ।
மயாத்யராமேகமிதேயமக்ஷ்யஞ்சிராயஸீதாவஶகாதி ॥ 58 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே த்ரிஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tasyarākṣasarājasyaniśamyaparidevitam |
kumbhakarṇobabhāṣedaṃvacanamprajahāsa ca || 1 ||
dṛṣṭo doṣo hi yo'smābhiḥ purā mantravinirṇaye |
hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā || 2 ||
śīghraṅkhalvabhyupetantvāmphalampāpasyakarmaṇaḥ |
nirayeṣvevapatanaṃyathāduṣkṛtakarmaṇaḥ || 3 ||
prathamaṃvaimahārājakṛtyametadacintitam |
kevalaṃvīryadarpeṇanānubandhovicintitaḥ || 4 ||
yaḥpaścātūrvakāryāṇikuryādaiśvaryamāsthitaḥ |
pūrvañcottarakāryāṇi na sa vedanayānayā || 5 ||
deśakālavihīnānikarmāṇiviparītavat |
kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva || 6 ||
trayāṇāmpañcadhāyogaṅkarmaṇāṃyaḥprapaśyati |
sacivaissamayaṅkṛtvā sa sabhyevartatepathi || 7 ||
yathāgamaṃ ca yorājāsamayaṃvicikīrṣati |
budhyatesacivānbadhyāsuhṛdaścānupaśyati || 8 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca sarvānvārakṣasāmpate |
bhajatepuruṣaḥkāletrīṇidvandvānivāpunaḥ || 9 ||
triṣucaiteṣuyacchreṣṭhaṃśrutvātannāvabudhyate |
rājāvārājamātrovāvyarthantasyabahuśrutam || 10 ||
upapradānaṃsāntvaṃ ca bhedaṅkāle ca vikramam |
yogaṃ ca rakṣasāṃśreṣṭhatāvubhau ca nayānayau || 11 ||
kāledharmārthakāmānyassammantṟyasacivaiḥsaha |
niṣevetātmavānloke na sa vyasanamāpnuyāt || 12 ||
hitānubandhamālocyakāryātkāryamihātmanaḥ |
rājāsahārthatattvajñaissacivairbussahijīvati || 13 ||
anabhijñāyaśāstrārthān puruṣāḥpaśubuddhayaḥ |
prāgalbhyādvaktumicchantimantreṣvabhyantarīkṛtāḥ || 14 ||
aśāstraviduṣānteṣāṃ na kāryamabhihitaṃvacaḥ |
arthaśāstrānabhijñānāṃvipulāṃśriyamicchatām || 15 ||
ahitaṃ ca hitākārandhārṣṭyājjalpantiyenarāḥ |
avekṣyamantrabāhyāstekartavyāḥkṛtyadūṣaṇāḥ || 16 ||
vināśayantobhartāraṃsahitāśśatrubhirbudhaiḥ |
viparītānikṛtyānikārayantīhamantriṇaḥ || 17 ||
tānbhartāmitrasaṅkāśānamitrānmantranirṇaye |
vyavahāreṇajānīyātsacivānupasamhitān || 18 ||
capalasyehakṛtyānisahasānupradhāvataḥ |
chidramanyeprapadyantekrauñcasya kha mivadvijāḥ || 19 ||
yohiśatrumavajñāyanātmānamabhirakṣati |
avāpnotihiso'narthān sthānāccavyavaropyate || 20 ||
yaduktamihatepūrvaṅkriyatāmanujena ca |
tadevanohitaṃvākyaṃyadicchasi ca tatkuru || 21 ||
tattuśrutvādaśagrīvaḥkumbhakarṇasyabhāṣitam |
bhrukuṭiñcaivasañcakrekruddhaścainamabhāṣata || 22 ||
mānyoguruvāricāryaḥkimāntvamanuśāsasi |
kimevaṃvākchramaṅkṛtvākāleyuktaṃvidhīyatām || 23 ||
vibhramāccittamohādvābalavīryāśrayeṇavā |
nābhipannamidānīṃyadvyarthātasyapunaḥkathāḥ || 24 ||
asminkāletuyadyuktantadidānīṃvidhīyatām |
gatantunānuśocantigatantugatamevahi || 25 ||
mamāpanayajandoṣaṃvikrameṇasamīkuru |
yadikhalvastimesnehovikramaṃvā'vagacchasi || 26 ||
yadivakāryammetattehṛdikāryatamammatam |
sa suhṛdyovipannārthandīnamabhyavapadyate || 27 ||
sa bandhuryo'panīteṣusāhāyyāyopakalpate |
tamathaivambruvāṇantuvacanandhīradāruṇam || 28 ||
ruṣṭo'yamitivijñāyaśanaiśślakṣaṇamuvāca ha |
atīvahisamālakṣyabhrātaraṅkṣubhitendriyam || 29 ||
kumbhakarṇaśśanairvākyambabhāṣeparisāntvayan |
śṛṇurājannavahitomamavākyamarindama || 30 ||
alaṃrākṣasarājendra santāpamupapadyate |
roṣaṃ ca samparityajyasvasthobhavitumarhasi || 31 ||
naitanmanasikartavyammayijīvatipārthiva |
tamahannāśayiṣyāmiyatkṛteparitapyate || 32 ||
avaśyantuhitaṃvācyaṃsarvāvasthāntavamayā |
bandhubhāvādabhihitambhrātṛsnehācchapārthiva || 33 ||
sadṛśaṃyattukāle'smin kartuṃsnigdhenabandhunā |
śatrūṇāṅkadanampaśyakriyamāṇammayāraṇe || 34 ||
adyapaśyamahābāho mayāsamaramūrdhani |
haterāmesahabhrātrādravantīṃharivāhinīm || 35 ||
adyarāmasyataddṛṣṭavāmayānītaṃraṇācchiraḥ |
sukhībhavamahābāho sītābhavatuduḥkhitā || 36 ||
adyarāmasyapaśyantunidhanaṃsumahatpriyam |
laṅkāyāṃrākṣasāḥsarveyetenihatabāndhavāḥ || 37 ||
adyaśokaparītānāṃsvabandhuvadhakāraṇāt |
śatroryudhivināśenakaromyasrapramārjanam || 38 ||
adyaparvatasaṅkāśaṃsasūryamivatoyadam |
vikīrṇampaśyasamaresugrīvamplavagottama || 39 ||
kathaṃ ca rākṣasairebhirmayā ca parirakṣitaḥ |
jighāṃsubhirdāśarathiṃ vadhyase tvamihānagha || 40 ||
mānnihatyakilatvāṃhinihaniṣyatirāghavaḥ |
nāhamātmanisantāpaṅgaccheyaṃrākṣasādhipa || 41 ||
kāmaṃvatidānīmapimāṃvyādiśatvamparantapa |
na paraḥpreṣaṇīyasteyuddhāyātulavikrama || 42 ||
ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavamahābalaḥ |
yadiśakroyadiyamoyadipāvakamārutau || 43 ||
tānahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi |
girimātraśarīrasyaśitaśūladharasyame || 44 ||
nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyabibhīyāccapurandaraḥ |
athavātyaktaśastrasyamṛdnatastarasāripūn || 45 ||
na mepratimukhesthātuṅkaścit śaktojijīviṣuḥ |
naivaśaktyā na gadayānāsināniśitaiśśaraiḥ || 46 ||
hastābhyāmevasamrabdohaniṣyāmyapivajriṇam |
yadimemuṣṭivegaṃ sa rāghavo'dyasahiṣyate || 47 ||
tataḥpāśyantibāṇaughārudhiraṃrāghavasyatu |
cintayābādhyaserājankimarthammayitiṣṭhati || 48 ||
so'haṃśatruvināśāya tava niryātumudyataḥ |
muñcarāmādbhayaṃrāja nhaniṣyāmīhasamyuge || 49 ||
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivasugrīvaṃ ca mahābalam |
hanūmantaṃ ca rakṣoghnaṃlaṅkāyenapradīpitā || 50 ||
harīṃścāpihaniyiṣyāmisaṃyugesamavāsthivān |
asādhāraṇamicchāminadātummahadyaśaḥ || 51 ||
yadicendrādbhayaṃ rājanyadi cāpi svayambhuvaḥ |
tato'haṃ nāśayiṣyāmi naiśaṃ tama ivāṃśumān || 52 ||
apidevāśśayiṣyantekruddhemayimahītale |
yamaṃ ca śamayiṣyāmibhakṣayiṣyāmipāvakam || 53 ||
ādityampātayiṣyāmisanakṣatrammahītale |
śatakratuṃvadhiṣyāmipāsyāmivaruṇālayam || 54 ||
parvatāṃścūrṇayiṣyāmidārayiṣyāmimedinīm |
dīrghakālamprasuptasyakumbhakarṇasyavikramam || 55 ||
adyapaśyantubhūtānibhakṣyamāṇānisarvaśaḥ |
nanvidantridivaṃsarvamāhārasya na pūryate || 56 ||
vadhenatedāśaratheḥsukhārhaṃsukhaṃsamāhartumahaṃvrajāmi |
nihatyarāmaṃsahalakṣmaṇenakhādāminhariyūthamukhyān || 57 ||
ramasvarājan pibacādyavāruṇīṅkuruṣvakṛtyānivinīyatāmm |
mayādyarāmegamiteyamakṣyañcirāyasītāvaśagāti || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
तस्यराक्षसराजस्यनिशम्यपरिदेवितम् ।
कुम्भकर्णोबभाषेदंवचनम्प्रजहास च ॥ 1 ॥
दृष्टो दोषो हि योऽस्माभिः पुरा मन्त्रविनिर्णये ।
हितेष्वनभियुक्तेन सोऽयमासादितस्त्वया ॥ 2 ॥
शीघ्रङ्खल्वभ्युपेतन्त्वाम्फलम्पापस्यकर्मणः ।
निरयेष्वेवपतनंयथादुष्कृतकर्मणः ॥ 3 ॥
प्रथमंवैमहाराजकृत्यमेतदचिन्तितम् ।
केवलंवीर्यदर्पेणनानुबन्धोविचिन्तितः ॥ 4 ॥
यःपश्चातूर्वकार्याणिकुर्यादैश्वर्यमास्थितः ।
पूर्वञ्चोत्तरकार्याणि न स वेदनयानया ॥ 5 ॥
देशकालविहीनानिकर्माणिविपरीतवत् ।
क्रियमाणानिदुष्यन्तिहवींष्यप्रयतेष्विव ॥ 6 ॥
त्रयाणाम्पञ्चधायोगङ्कर्मणांयःप्रपश्यति ।
सचिवैस्समयङ्कृत्वा स सभ्येवर्ततेपथि ॥ 7 ॥
यथागमं च योराजासमयंविचिकीर्षति ।
बुध्यतेसचिवान्बध्यासुहृदश्चानुपश्यति ॥ 8 ॥
धर्ममर्थं च कामं च सर्वान्वारक्षसाम्पते ।
भजतेपुरुषःकालेत्रीणिद्वन्द्वानिवापुनः ॥ 9 ॥
त्रिषुचैतेषुयच्छ्रेष्ठंश्रुत्वातन्नावबुध्यते ।
राजावाराजमात्रोवाव्यर्थन्तस्यबहुश्रुतम् ॥ 10 ॥
उपप्रदानंसान्त्वं च भेदङ्काले च विक्रमम् ।
योगं च रक्षसांश्रेष्ठतावुभौ च नयानयौ ॥ 11 ॥
कालेधर्मार्थकामान्यस्सम्मन्त्ऱ्यसचिवैःसह ।
निषेवेतात्मवान्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ॥ 12 ॥
हितानुबन्धमालोच्यकार्यात्कार्यमिहात्मनः ।
राजासहार्थतत्त्वज्ञैस्सचिवैर्बुस्सहिजीवति ॥ 13 ॥
अनभिज्ञायशास्त्रार्थान् पुरुषाःपशुबुद्धयः ।
प्रागल्भ्याद्वक्तुमिच्छन्तिमन्त्रेष्वभ्यन्तरीकृताः ॥ 14 ॥
अशास्त्रविदुषान्तेषां न कार्यमभिहितंवचः ।
अर्थशास्त्रानभिज्ञानांविपुलांश्रियमिच्छताम् ॥ 15 ॥
अहितं च हिताकारन्धार्ष्ट्याज्जल्पन्तियेनराः ।
अवेक्ष्यमन्त्रबाह्यास्तेकर्तव्याःकृत्यदूषणाः ॥ 16 ॥
विनाशयन्तोभर्तारंसहिताश्शत्रुभिर्बुधैः ।
विपरीतानिकृत्यानिकारयन्तीहमन्त्रिणः ॥ 17 ॥
तान्भर्तामित्रसङ्काशानमित्रान्मन्त्रनिर्णये ।
व्यवहारेणजानीयात्सचिवानुपसम्हितान् ॥ 18 ॥
चपलस्येहकृत्यानिसहसानुप्रधावतः ।
छिद्रमन्येप्रपद्यन्तेक्रौञ्चस्य ख मिवद्विजाः ॥ 19 ॥
योहिशत्रुमवज्ञायनात्मानमभिरक्षति ।
अवाप्नोतिहिसोऽनर्थान् स्थानाच्चव्यवरोप्यते ॥ 20 ॥
यदुक्तमिहतेपूर्वङ्क्रियतामनुजेन च ।
तदेवनोहितंवाक्यंयदिच्छसि च तत्कुरु ॥ 21 ॥
तत्तुश्रुत्वादशग्रीवःकुम्भकर्णस्यभाषितम् ।
भ्रुकुटिञ्चैवसञ्चक्रेक्रुद्धश्चैनमभाषत ॥ 22 ॥
मान्योगुरुवारिचार्यःकिमान्त्वमनुशाससि ।
किमेवंवाक्छ्रमङ्कृत्वाकालेयुक्तंविधीयताम् ॥ 23 ॥
विभ्रमाच्चित्तमोहाद्वाबलवीर्याश्रयेणवा ।
नाभिपन्नमिदानींयद्व्यर्थातस्यपुनःकथाः ॥ 24 ॥
अस्मिन्कालेतुयद्युक्तन्तदिदानींविधीयताम् ।
गतन्तुनानुशोचन्तिगतन्तुगतमेवहि ॥ 25 ॥
ममापनयजन्दोषंविक्रमेणसमीकुरु ।
यदिखल्वस्तिमेस्नेहोविक्रमंवाऽवगच्छसि ॥ 26 ॥
यदिवकार्यम्मेतत्तेहृदिकार्यतमम्मतम् ।
स सुहृद्योविपन्नार्थन्दीनमभ्यवपद्यते ॥ 27 ॥
स बन्धुर्योऽपनीतेषुसाहाय्यायोपकल्पते ।
तमथैवम्ब्रुवाणन्तुवचनन्धीरदारुणम् ॥ 28 ॥
रुष्टोऽयमितिविज्ञायशनैश्श्लक्षणमुवाच ह ।
अतीवहिसमालक्ष्यभ्रातरङ्क्षुभितेन्द्रियम् ॥ 29 ॥
कुम्भकर्णश्शनैर्वाक्यम्बभाषेपरिसान्त्वयन् ।
शृणुराजन्नवहितोममवाक्यमरिन्दम ॥ 30 ॥
अलंराक्षसराजेन्द्र सन्तापमुपपद्यते ।
रोषं च सम्परित्यज्यस्वस्थोभवितुमर्हसि ॥ 31 ॥
नैतन्मनसिकर्तव्यम्मयिजीवतिपार्थिव ।
तमहन्नाशयिष्यामियत्कृतेपरितप्यते ॥ 32 ॥
अवश्यन्तुहितंवाच्यंसर्वावस्थान्तवमया ।
बन्धुभावादभिहितम्भ्रातृस्नेहाच्छपार्थिव ॥ 33 ॥
सदृशंयत्तुकालेऽस्मिन् कर्तुंस्निग्धेनबन्धुना ।
शत्रूणाङ्कदनम्पश्यक्रियमाणम्मयारणे ॥ 34 ॥
अद्यपश्यमहाबाहो मयासमरमूर्धनि ।
हतेरामेसहभ्रात्राद्रवन्तींहरिवाहिनीम् ॥ 35 ॥
अद्यरामस्यतद्दृष्टवामयानीतंरणाच्छिरः ।
सुखीभवमहाबाहो सीताभवतुदुःखिता ॥ 36 ॥
अद्यरामस्यपश्यन्तुनिधनंसुमहत्प्रियम् ।
लङ्कायांराक्षसाःसर्वेयेतेनिहतबान्धवाः ॥ 37 ॥
अद्यशोकपरीतानांस्वबन्धुवधकारणात् ।
शत्रोर्युधिविनाशेनकरोम्यस्रप्रमार्जनम् ॥ 38 ॥
अद्यपर्वतसङ्काशंससूर्यमिवतोयदम् ।
विकीर्णम्पश्यसमरेसुग्रीवम्प्लवगोत्तम ॥ 39 ॥
कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिरक्षितः ।
जिघांसुभिर्दाशरथिं वध्यसे त्वमिहानघ ॥ 40 ॥
मान्निहत्यकिलत्वांहिनिहनिष्यतिराघवः ।
नाहमात्मनिसन्तापङ्गच्छेयंराक्षसाधिप ॥ 41 ॥
कामंवतिदानीमपिमांव्यादिशत्वम्परन्तप ।
न परःप्रेषणीयस्तेयुद्धायातुलविक्रम ॥ 42 ॥
अहमुत्सादयिष्यामिशत्रूंस्तवमहाबलः ।
यदिशक्रोयदियमोयदिपावकमारुतौ ॥ 43 ॥
तानहंयोधयिष्यामिकुबेरवरुणावपि ।
गिरिमात्रशरीरस्यशितशूलधरस्यमे ॥ 44 ॥
नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यबिभीयाच्चपुरन्दरः ।
अथवात्यक्तशस्त्रस्यमृद्नतस्तरसारिपून् ॥ 45 ॥
न मेप्रतिमुखेस्थातुङ्कश्चित् शक्तोजिजीविषुः ।
नैवशक्त्या न गदयानासिनानिशितैश्शरैः ॥ 46 ॥
हस्ताभ्यामेवसम्रब्दोहनिष्याम्यपिवज्रिणम् ।
यदिमेमुष्टिवेगं स राघवोऽद्यसहिष्यते ॥ 47 ॥
ततःपाश्यन्तिबाणौघारुधिरंराघवस्यतु ।
चिन्तयाबाध्यसेराजन्किमर्थम्मयितिष्ठति ॥ 48 ॥
सोऽहंशत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः ।
मुञ्चरामाद्भयंराज न्हनिष्यामीहसम्युगे ॥ 49 ॥
राघवंलक्ष्मणञ्चैवसुग्रीवं च महाबलम् ।
हनूमन्तं च रक्षोघ्नंलङ्कायेनप्रदीपिता ॥ 50 ॥
हरींश्चापिहनियिष्यामिसंयुगेसमवास्थिवान् ।
असाधारणमिच्छामिनदातुम्महद्यशः ॥ 51 ॥
यदिचेन्द्राद्भयं राजन्यदि चापि स्वयम्भुवः ।
ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान् ॥ 52 ॥
अपिदेवाश्शयिष्यन्तेक्रुद्धेमयिमहीतले ।
यमं च शमयिष्यामिभक्षयिष्यामिपावकम् ॥ 53 ॥
आदित्यम्पातयिष्यामिसनक्षत्रम्महीतले ।
शतक्रतुंवधिष्यामिपास्यामिवरुणालयम् ॥ 54 ॥
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामिदारयिष्यामिमेदिनीम् ।
दीर्घकालम्प्रसुप्तस्यकुम्भकर्णस्यविक्रमम् ॥ 55 ॥
अद्यपश्यन्तुभूतानिभक्ष्यमाणानिसर्वशः ।
नन्विदन्त्रिदिवंसर्वमाहारस्य न पूर्यते ॥ 56 ॥
वधेनतेदाशरथेःसुखार्हंसुखंसमाहर्तुमहंव्रजामि ।
निहत्यरामंसहलक्ष्मणेनखादामिन्हरियूथमुख्यान् ॥ 57 ॥
रमस्वराजन् पिबचाद्यवारुणीङ्कुरुष्वकृत्यानिविनीयताम्म् ।
मयाद्यरामेगमितेयमक्ष्यञ्चिरायसीतावशगाति ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tasyarākṣasarājasyaniśamyaparidevitam |
kumbhakarṇobabhāṣedaṃvacanamprajahāsa ca || 1 ||
dṛṣṭo doṣo hi yo'smābhiḥ purā mantravinirṇaye |
hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā || 2 ||
śīghraṅkhalvabhyupetantvāmphalampāpasyakarmaṇaḥ |
nirayeṣvevapatanaṃyathāduṣkṛtakarmaṇaḥ || 3 ||
prathamaṃvaimahārājakṛtyametadacintitam |
kevalaṃvīryadarpeṇanānubandhovicintitaḥ || 4 ||
yaḥpaścātūrvakāryāṇikuryādaiśvaryamāsthitaḥ |
pūrvañcottarakāryāṇi na sa vedanayānayā || 5 ||
deśakālavihīnānikarmāṇiviparītavat |
kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva || 6 ||
trayāṇāmpañcadhāyogaṅkarmaṇāṃyaḥprapaśyati |
sacivaissamayaṅkṛtvā sa sabhyevartatepathi || 7 ||
yathāgamaṃ ca yorājāsamayaṃvicikīrṣati |
budhyatesacivānbadhyāsuhṛdaścānupaśyati || 8 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca sarvānvārakṣasāmpate |
bhajatepuruṣaḥkāletrīṇidvandvānivāpunaḥ || 9 ||
triṣucaiteṣuyacchreṣṭhaṃśrutvātannāvabudhyate |
rājāvārājamātrovāvyarthantasyabahuśrutam || 10 ||
upapradānaṃsāntvaṃ ca bhedaṅkāle ca vikramam |
yogaṃ ca rakṣasāṃśreṣṭhatāvubhau ca nayānayau || 11 ||
kāledharmārthakāmānyassammantṟyasacivaiḥsaha |
niṣevetātmavānloke na sa vyasanamāpnuyāt || 12 ||
hitānubandhamālocyakāryātkāryamihātmanaḥ |
rājāsahārthatattvajñaissacivairbussahijīvati || 13 ||
anabhijñāyaśāstrārthān puruṣāḥpaśubuddhayaḥ |
prāgalbhyādvaktumicchantimantreṣvabhyantarīkṛtāḥ || 14 ||
aśāstraviduṣānteṣāṃ na kāryamabhihitaṃvacaḥ |
arthaśāstrānabhijñānāṃvipulāṃśriyamicchatām || 15 ||
ahitaṃ ca hitākārandhārṣṭyājjalpantiyenarāḥ |
avekṣyamantrabāhyāstekartavyāḥkṛtyadūṣaṇāḥ || 16 ||
vināśayantobhartāraṃsahitāśśatrubhirbudhaiḥ |
viparītānikṛtyānikārayantīhamantriṇaḥ || 17 ||
tānbhartāmitrasaṅkāśānamitrānmantranirṇaye |
vyavahāreṇajānīyātsacivānupasamhitān || 18 ||
capalasyehakṛtyānisahasānupradhāvataḥ |
chidramanyeprapadyantekrauñcasya kha mivadvijāḥ || 19 ||
yohiśatrumavajñāyanātmānamabhirakṣati |
avāpnotihiso'narthān sthānāccavyavaropyate || 20 ||
yaduktamihatepūrvaṅkriyatāmanujena ca |
tadevanohitaṃvākyaṃyadicchasi ca tatkuru || 21 ||
tattuśrutvādaśagrīvaḥkumbhakarṇasyabhāṣitam |
bhrukuṭiñcaivasañcakrekruddhaścainamabhāṣata || 22 ||
mānyoguruvāricāryaḥkimāntvamanuśāsasi |
kimevaṃvākchramaṅkṛtvākāleyuktaṃvidhīyatām || 23 ||
vibhramāccittamohādvābalavīryāśrayeṇavā |
nābhipannamidānīṃyadvyarthātasyapunaḥkathāḥ || 24 ||
asminkāletuyadyuktantadidānīṃvidhīyatām |
gatantunānuśocantigatantugatamevahi || 25 ||
mamāpanayajandoṣaṃvikrameṇasamīkuru |
yadikhalvastimesnehovikramaṃvā'vagacchasi || 26 ||
yadivakāryammetattehṛdikāryatamammatam |
sa suhṛdyovipannārthandīnamabhyavapadyate || 27 ||
sa bandhuryo'panīteṣusāhāyyāyopakalpate |
tamathaivambruvāṇantuvacanandhīradāruṇam || 28 ||
ruṣṭo'yamitivijñāyaśanaiśślakṣaṇamuvāca ha |
atīvahisamālakṣyabhrātaraṅkṣubhitendriyam || 29 ||
kumbhakarṇaśśanairvākyambabhāṣeparisāntvayan |
śṛṇurājannavahitomamavākyamarindama || 30 ||
alaṃrākṣasarājendra santāpamupapadyate |
roṣaṃ ca samparityajyasvasthobhavitumarhasi || 31 ||
naitanmanasikartavyammayijīvatipārthiva |
tamahannāśayiṣyāmiyatkṛteparitapyate || 32 ||
avaśyantuhitaṃvācyaṃsarvāvasthāntavamayā |
bandhubhāvādabhihitambhrātṛsnehācchapārthiva || 33 ||
sadṛśaṃyattukāle'smin kartuṃsnigdhenabandhunā |
śatrūṇāṅkadanampaśyakriyamāṇammayāraṇe || 34 ||
adyapaśyamahābāho mayāsamaramūrdhani |
haterāmesahabhrātrādravantīṃharivāhinīm || 35 ||
adyarāmasyataddṛṣṭavāmayānītaṃraṇācchiraḥ |
sukhībhavamahābāho sītābhavatuduḥkhitā || 36 ||
adyarāmasyapaśyantunidhanaṃsumahatpriyam |
laṅkāyāṃrākṣasāḥsarveyetenihatabāndhavāḥ || 37 ||
adyaśokaparītānāṃsvabandhuvadhakāraṇāt |
śatroryudhivināśenakaromyasrapramārjanam || 38 ||
adyaparvatasaṅkāśaṃsasūryamivatoyadam |
vikīrṇampaśyasamaresugrīvamplavagottama || 39 ||
kathaṃ ca rākṣasairebhirmayā ca parirakṣitaḥ |
jighāṃsubhirdāśarathiṃ vadhyase tvamihānagha || 40 ||
mānnihatyakilatvāṃhinihaniṣyatirāghavaḥ |
nāhamātmanisantāpaṅgaccheyaṃrākṣasādhipa || 41 ||
kāmaṃvatidānīmapimāṃvyādiśatvamparantapa |
na paraḥpreṣaṇīyasteyuddhāyātulavikrama || 42 ||
ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavamahābalaḥ |
yadiśakroyadiyamoyadipāvakamārutau || 43 ||
tānahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi |
girimātraśarīrasyaśitaśūladharasyame || 44 ||
nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyabibhīyāccapurandaraḥ |
athavātyaktaśastrasyamṛdnatastarasāripūn || 45 ||
na mepratimukhesthātuṅkaścit śaktojijīviṣuḥ |
naivaśaktyā na gadayānāsināniśitaiśśaraiḥ || 46 ||
hastābhyāmevasamrabdohaniṣyāmyapivajriṇam |
yadimemuṣṭivegaṃ sa rāghavo'dyasahiṣyate || 47 ||
tataḥpāśyantibāṇaughārudhiraṃrāghavasyatu |
cintayābādhyaserājankimarthammayitiṣṭhati || 48 ||
so'haṃśatruvināśāya tava niryātumudyataḥ |
muñcarāmādbhayaṃrāja nhaniṣyāmīhasamyuge || 49 ||
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivasugrīvaṃ ca mahābalam |
hanūmantaṃ ca rakṣoghnaṃlaṅkāyenapradīpitā || 50 ||
harīṃścāpihaniyiṣyāmisaṃyugesamavāsthivān |
asādhāraṇamicchāminadātummahadyaśaḥ || 51 ||
yadicendrādbhayaṃ rājanyadi cāpi svayambhuvaḥ |
tato'haṃ nāśayiṣyāmi naiśaṃ tama ivāṃśumān || 52 ||
apidevāśśayiṣyantekruddhemayimahītale |
yamaṃ ca śamayiṣyāmibhakṣayiṣyāmipāvakam || 53 ||
ādityampātayiṣyāmisanakṣatrammahītale |
śatakratuṃvadhiṣyāmipāsyāmivaruṇālayam || 54 ||
parvatāṃścūrṇayiṣyāmidārayiṣyāmimedinīm |
dīrghakālamprasuptasyakumbhakarṇasyavikramam || 55 ||
adyapaśyantubhūtānibhakṣyamāṇānisarvaśaḥ |
nanvidantridivaṃsarvamāhārasya na pūryate || 56 ||
vadhenatedāśaratheḥsukhārhaṃsukhaṃsamāhartumahaṃvrajāmi |
nihatyarāmaṃsahalakṣmaṇenakhādāminhariyūthamukhyān || 57 ||
ramasvarājan pibacādyavāruṇīṅkuruṣvakṛtyānivinīyatāmm |
mayādyarāmegamiteyamakṣyañcirāyasītāvaśagāti || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.