ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத சதுர்விம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஸாவீரஸமிதீராஜ்ஞாவிரராஜவ்யவஸ்திதா ।
ஶஶிநாஶுபநக்ஷத்ராபௌர்ணமாஸீவஶாரதீ ॥ 1 ॥
ப்ரசசாலசவேகேநத்ரஸ்தாசைவவஸுந்தரா ।
பீட்யமாநாபலௌகேநதேநஸாகரவர்சஸா ॥ 2 ॥
ததஶ்ஶுஶ்ருவுராக்ருஷ்டம்லங்காயாங்காநநௌகஸஃ ।
பேரீம்ரு'தங்கஸங்குஷ்டந்துமுலம்ரோமஹர்ஷணம் ॥ 3 ॥
பபூவுஸ்தேநகோஷேணஸம்ஹ்ரு'ஷ்டாஹரியூதபாஃ ।
அம்ரு'ஷ்யமாணாஸ்தங்கோஷம்விநேதுர்கோஷவத்தரம் ॥ 4 ॥
ராக்ஷஸாஸ்துப்லவங்காநாம்ஶுஶ்ருவுஶ்சாऽபிகர்ஜிதம் ।
நர்ததாமிவத்ரு'ப்தாநாம்மேகாநாமம்பரேஸ்வநம் ॥ 5 ॥
த்ரு'ஷ்டவாதாஶரதிர்லங்காஞ்சித்ரத்வஜபதாகிநீம் ।
ஜகாமமநஸாஸீதந்தூயமாநேநசேதஸா ॥ 6 ॥
அத்ரஸாம்ரு'கஶாபாக்ஷீராவணேநோபருத்யதே ।
அபிபூதாக்ரஹேணேவலோஹிதாங்கேநரோஹிணீ ॥ 7 ॥
தீர்கமுஷ்ணஞ்சநிஶ்வஸ்யஸமுத்வீக்ஷ்யசலக்ஷ்மணம் ।
உவாசவசநம்வீரஸ்தத்காலஹிதமாத்மநஃ ॥ 8 ॥
ஆலிகந்தீமிவாகாஶமுத்திதாம்பஶ்யலக்ஷ்மண ।
மநஸேவக்ரு'தாம்லங்காந்நகாக்ரேவிஶ்வகர்மணா ॥ 9 ॥
விமாநைர்பஹுபிர்லங்காஸங்கீர்ணாபுவிராஜதே ।
விஷ்ணோஃபதமிவாகாஶஞ்சாதிதம்பாண்டுபிர்கநைஃ ॥ 10 ॥
புஷ்பிதைஶ்ஶோபிதாலங்காவநைஶ்சத்ரரதோபமைஃ ।
நாநாபதகஸங்குஷ்டைஃ பலபுஷ்போபகைஶ்ஶுபைஃ ॥ 11 ॥
பஶ்யமத்தவிஹாங்காநிப்ரலீநப்ரமராணிச ।
கோகிலாகுலஷண்டாநிதோதவீதிஶிவோऽநிலஃ ॥ 12 ॥
இதிதாஶரதீராமோலக்ஷ்மணம்ஸமபாஷத ।
பலஞ்சதத்வைவிபஜந் ஶாஸ்த்ரத்ரு'ஷ்டேநகர்மணா ॥ 13 ॥
ஶஶாஸகபிஸேநாயாம்பலமாதாயவீர்யவாந் ।
அங்கதஸ்ஸஹநீலேநதிஷ்டேதுரஸிதுர்ஜயஃ ॥ 14 ॥
திஷ்டேத்வாநரவாஹிந்யாவாநரௌகஸமாவ்ரு'தஃ ।
ஆஶ்ரித்யதக்ஷிணம்பார்ஶ்வம்ரு'ஷபோவாநரர்ஷபஃ ॥ 15 ॥
கந்தஹஸ்தீவதுர்தர்ஷஸ்தரஸ்வீகந்தமாதநஃ ।
திஷ்டேத்வாநரவாஹிந்யாஸ்ஸவ்யம்பார்ஶ்வம்ஸமாஶ்ரிதஃ ॥ 16 ॥
மூர்த்நிஸ்தாஸ்யாம்யஹம்யுக்தோலக்ஷ்மணேநஸமந்விதஃ ।
ஜாம்பவாம்ஶ்சஸுஷேணஶ்சவேகதர்ஶீசவாநரஃ ॥ 17 ॥
ரு'க்ஷமுக்யாமஹாத்மாநஃகுக்ஷிம்ரக்ஷந்துதேத்ரயஃ ।
ஜகநங்கபிஸேநாயாஃகபிராஜோऽபிரக்ஷது ।
பஶ்சார்தமிவலோகஸ்யப்ரசேதாஸ்தேஜஸாவ்ரு'தஃ ॥ 18 ॥
ஸுவிபக்தமஹாவ்யூஹாமஹாவாநரரக்ஷிதா ।
அநீகிநீஸாவிபபௌயதாத்யௌஸ்ஸாப்ரஸம்ப்லவா ॥ 19 ॥
ப்ரக்ரு'ஹ்யகிரிஶ்ரு'ங்காணிமஹாதஶ்சமஹீருஹந் ।
லங்காம்விமர்தயிஷவோரணே ॥ 20 ॥
ஶிகரைர்விகிராமைநாம்லங்காம்முஷ்டபிரேவவா ।
இதிஸ்மததிரேஸர்வேமநாம்ஸிஹரிபுங்கவாஃ ॥ 21 ॥
ததோராமோமஹாதேஜாஸ்ஸுக்ரீவமிதமப்ரவீத் ।
ஸுவிபக்தாநிஸைந்யாநிஶுகஏஷவிமுச்யதாம் ॥ 22 ॥
ராமஸ்யதுவசஶ்ஶ்ருத்வாவாநரேந்த்ரோமஹாபலஃ ।
மோசயாமாஸதந்தூதம்ஶுகம்ராமஸ்யஶாஸநாத் ॥ 23 ॥
மோசிதோராமவாக்யேநவாநரைஶ்சநிபீடிதஃ ।
ஶுகஃபரமஸந்த்ரஸ்தோரக்ஷோதிபமுபாகமத் ॥ 24 ॥
ராவணஃப்ரஹஸந்நேவஶுகம்வாக்யமுவாசஹ ॥ 25 ॥
கிமிமௌதேஸிதௌபக்ஷௌலூநபக்ஷஶ்சத்ரு'ஶ்யஸே ।
கச்சிந்நாநேகசித்தாநாந்தேஷாந்த்வம்வஶமாகதஃ ॥ 26 ॥
ததஸ்ஸபயஸம்விக்நஸ்ததாராஜ்ஞாபிசோதிதஃ ।
வசநம்ப்ரத்யுவாசேதம்ராக்ஷஸாதிபமுத்தமம் ॥ 27 ॥
ஸாகரஸ்யோத்தரேதீரேऽப்ரவந்தேவசநந்ததா ।
யதாஸந்தேஶமக்லிஷ்டம்ஸாந்த்வயந் ஶ்லக்ஷ்ணயாகிரா ॥ 28 ॥
க்ருத்தைஸ்ஸைரஹமுத்ப்லுதத்ரு'ஷ்டமாத்ரஃப்லவங்கமைஃ ।
க்ரு'ஹீதோऽஸ்ம்யபிசாரப்தோஹந்தும்லோப்துஞ்சமுஷ்டிபி ॥ 29 ॥
நைவஸம்பாஷிதும்ஶக்யாஸ்ஸம்ப்ரஶ்நோऽத்ரநலப்யதே ।
ப்ரக்ரு'த்யாகோபநாஸ்தீக்ஷ்ணாநாநராராக்ஷஸாதிப ॥ 30 ॥
ஸசஹந்தாவிராதஸ்யகபந்தஸ்யகரஸ்யச ।
ஸுக்ரீவஸஹிதோராமஸ்ஸீதாயாஃ பதமாகதஃ ॥ 31 ॥
ஸக்ரு'த்வாஸாகரேஸேதுந்தீர்த்வாசலவணோததிம் ।
ஏஷரக்ஷாம்ஸிநிர்தூயதந்வீதிஷ்டதிராகவஃ ॥ 32 ॥
ரு'க்ஷவாநரஸங்காநாமநீகாநிஸஹஸ்ரஶஃ ।
கிரிமேகநிகாஶாநாஞ்சாதயந்திவஸுந்தராம் ॥ 33 ॥
ராக்ஷஸாநாம்பலௌகஸ்யவாநரேந்த்ரபலஸ்யச ।
நைதயோர்வித்யதேஸந்திர்தேவதாநவயோரிவ ॥ 34 ॥
புராப்ராகாரமாயாந்திக்ஷிப்ரமேகதரங்குரு ।
ஸீதாம்வாஸ்மைப்ரயச்சாஶுஸுயுத்தம்வாபிப்ரதீயதாம் ॥ 35 ॥
ஶுகஸ்யவசநம்ஶ்ருத்வாராவணோவாக்யமப்ரவீத் ।
ரோஷஸம்ரக்தநயநோநிர்தஹந்நிநசக்ஷுஷா ॥ 36 ॥
யதிமாம்ப்ரதியுத்யேரந் தேவகந்தர்வதாநவாஃ ।
நைவஸீதாம்ப்ரதாஸ்யாமிஸர்வலோகபயாதபி ॥ 37 ॥
கதாஸமபிதாவந்திராகவம்மாமகாஶ்ஶராஃ ।
வஸந்தேபுஷ்பிதம்மத்தாப்ரமராஇவபாதபம் ॥ 38 ॥
கதாதூணீயஶைர்தீப்தைர்கணஶஃ கார்முகச்யுதைஃ ।
ஶரைராதீபயாம்யேநமுல்காபிரிவகுஞ்ஜரம் ॥ 39 ॥
தச்சாஸ்யபலமாதாஸ்யேபலேநமஹதாவ்ரு'தஃ ।
ஜ்யோதிஷாமிவஸர்வேஷாம்ப்ரபாமுத்யந்திவாகரஃ ॥ 40 ॥
ஸாகரஸ்யேவமேவேகோமாருதஸ்யேவமேகதிஃ ।
நஹிதாஶரதிர்வேததேநமாம்யோத்துமிச்சதி ॥ 41 ॥
நமேதூணீஶயாந்பாணாந் ஸவிஷாநிவபந்நகாந் ।
ராமஃபஶ்யதிஸங்க்ராமேதேநமாம்யோத்துமிச்சதி ॥ 42 ॥
நஜாநாதிபுராவீர்யமமயுத்தேஸராகவஃ ।
மமசாபமயீம்வீணாம்ஶரகோணைஃப்ரவாதிதாம் ॥ 43 ॥
ஜ்யாஶப்ததுமுலாங்கோராமார்தபீதமஹாஸ்வநாம் ।
நாராசதலஸந்நாதாந்தாம்மமாஹிதவாஹிநீம் ॥ 44 ॥
அவகாஹ்யமஹாரங்கம்வாதயிஷ்யாம்யஹம்ரணே ।
நவாஸவேநாபிஸஹஸ்ரசக்ஷுஷாயதாஸ்மிஶக்யோவருணேநவாஸ்வயம் ।
யமேநவாதர்ஷயிதும்ஶராக்நிநாமஹாஹவேவைஶ்ரவணேநவாபுநஃ ॥ 45 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே சதுர்விம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।
शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ॥ 1 ॥
प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।
पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ॥ 2 ॥
ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायाङ्काननौकसः ।
भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टन्तुमुलंरोमहर्षणम् ॥ 3 ॥
बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।
अमृष्यमाणास्तङ्घोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ॥ 4 ॥
राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।
नर्दतामिवदृप्तानाम्मेघानामम्बरेस्वनम् ॥ 5 ॥
दृष्टवादाशरथिर्लङ्काञ्चित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगाममनसासीतन्दूयमानेनचेतसा ॥ 6 ॥
अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ॥ 7 ॥
दीर्घमुष्णञ्चनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।
उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥ 8 ॥
आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थिताम्पश्यलक्ष्मण ।
मनसेवकृतांलङ्कान्नगाग्रेविश्वकर्मणा ॥ 9 ॥
विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।
विष्णोःपदमिवाकाशञ्छादितम्पाण्डुभिर्घनैः ॥ 10 ॥
पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।
नानापतगसङ्घुष्टैः फलपुष्पोपगैश्शुभैः ॥ 11 ॥
पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।
कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ॥ 12 ॥
इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।
बलञ्चतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ॥ 13 ॥
शशासकपिसेनायाम्बलमादायवीर्यवान् ।
अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ॥ 14 ॥
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।
आश्रित्यदक्षिणम्पार्श्वमृषभोवानरर्षभः ॥ 15 ॥
गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यम्पार्श्वंसमाश्रितः ॥ 16 ॥
मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ॥ 17 ॥
ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ।
जघनङ्कपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।
पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ॥ 18 ॥
सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।
अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ॥ 19 ॥
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।
लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ॥ 20 ॥
शिखरैर्विकिरामैनांलङ्काम्मुष्टभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ॥ 21 ॥
ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ॥ 22 ॥
रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।
मोचयामासतन्दूतंशुकंरामस्यशासनात् ॥ 23 ॥
मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।
शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ॥ 24 ॥
रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ॥ 25 ॥
किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।
कच्चिन्नानेकचित्तानान्तेषान्त्वंवशमागतः ॥ 26 ॥
ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।
वचनम्प्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ॥ 27 ॥
सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवन्तेवचनन्तथा ।
यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ॥ 28 ॥
क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।
गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुञ्चमुष्टिभि ॥ 29 ॥
नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।
प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ॥ 30 ॥
सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।
सुग्रीवसहितोरामस्सीतायाः पदमागतः ॥ 31 ॥
सकृत्वासागरेसेतुन्तीर्त्वाचलवणोदधिम् ।
एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ॥ 32 ॥
ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।
गिरिमेघनिकाशानाञ्छादयन्तिवसुन्धराम् ॥ 33 ॥
राक्षसानाम्बलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।
नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ॥ 34 ॥
पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरङ्कुरु ।
सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ॥ 35 ॥
शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।
रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ॥ 36 ॥
यदिमाम्प्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।
नैवसीताम्प्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ॥ 37 ॥
कदासमभिधावन्तिराघवम्मामकाश्शराः ।
वसन्तेपुष्पितम्मत्ताभ्रमराइवपादपम् ॥ 38 ॥
कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।
शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ॥ 39 ॥
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
ज्योतिषामिवसर्वेषाम्प्रभामुद्यन्दिवाकरः ॥ 40 ॥
सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ॥ 41 ॥
नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।
रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ॥ 42 ॥
नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।
ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ॥ 43 ॥
ज्याशब्दतुमुलाङ्घोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।
नाराचतलसन्नादान्ताम्ममाहितवाहिनीम् ॥ 44 ॥
अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।
नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।
यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुनः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.