ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗମାଣଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ ॥ 1 ॥
ସନ୍ତାନକଲତାଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସୋପେତାଂ ସର୍ଵତସ୍ସମଲଙ୍କୃତାମ୍ ॥ 2 ॥
ତାଂ ସ ନନ୍ଦନସଙ୍କାଶାଂ ମୃଗପକ୍ଷିଭିରାଵୃତାମ୍ ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ କୋକିଲାକୁଲନିସ୍ସ୍ଵନାମ୍ ॥ 3 ॥
କାଞ୍ଚନୋତ୍ପଲପଦ୍ମାଭିର୍ଵାପୀଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ବହ୍ଵାସନକୁଥୋପେତାଂ ବହୁଭୂମିଗୃହାଯୁତାମ୍ ॥ 4 ॥
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈ ରମ୍ଯାଂ ଫଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ ।
ପୁଷ୍ପିତାନାମଶୋକାନାଂ ଶ୍ରିଯା ସୂର୍ଯୋଦଯପ୍ରଭାମ୍ ॥ 5 ॥
ପ୍ରଦୀପ୍ତାମିଵ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାରୁତିସ୍ସମୁଦୈକ୍ଷତ ।
ନିଷ୍ପତ୍ରଶାଖାଂ ଵିହଗୈଃ କ୍ରିଯମାଣାମିଵାସକୃତ୍ ॥ 6 ॥
ଵିନିଷ୍ପତଦ୍ଭିଃ ଶତଶଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପାଵତଂସକୈଃ ।
ଆମୂଲପୁଷ୍ପନିଚିତୈରଶୋକୈଶ୍ଶୋକନାଶନୈଃ ॥ 7 ॥
ପୁଷ୍ପଭାରାତିଭାରୈଶ୍ଚ ସ୍ପୃଶଦ୍ଭିରିଵ ମେଦିନୀମ୍ ।
କର୍ଣିକାରୈଃ କୁସୁମିତୈଃ କିଂଶୁକୈଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ॥ 8 ॥
ସ ଦେଶଃ ପ୍ରଭଯା ତେଷାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵତଃ ।
ପୁନ୍ନାଗାସ୍ସପ୍ତପର୍ଣାଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୋଦ୍ଦାଲକାସ୍ତଥା ॥ 9 ॥
ଵିଵୃଦ୍ଧମୂଲା ବହଵଶ୍ଶୋଭନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଶାତକୁମ୍ଭନିଭାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦଗ୍ନିଶିଖୋପମାଃ ॥ 10 ॥
ନୀଲାଞ୍ଜନନିଭାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ରାଶୋକାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ।
ନନ୍ଦନଂ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ରଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା ॥ 11 ॥
ଅତିଵୃତ୍ତମିଵାଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯା ଵୃତମ୍ ।
ଵିତୀଯମିଵ ଚାକାଶଂ ପୁଷ୍ପଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାଯୁତମ୍ ॥ 12 ॥
ପୁଷ୍ପରତ୍ନଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସାଗରଂ ଯଥା ।
ସର୍ଵର୍ତୁପୁଷ୍ପୈର୍ନିଚିତଂ ପାଦପୈର୍ମଧୁଗନ୍ଧିଭିଃ ॥ 13 ॥
ନାନାନିନାଦୈରୁଦ୍ଯାନଂ ରମ୍ଯଂ ମୃଗଗଣୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ।
ଅନେକଗନ୍ଧପ୍ରଵହଂ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଂ ମନୋରମମ୍ ॥ 14 ॥
ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଗନ୍ଧାଢ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।
ଅଶୋକଵନିକାଯାଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 15 ॥
ସ ଦଦର୍ଶାଵିଦୂରସ୍ଥଂ ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।
ମଥ୍ଯେ ସ୍ତମ୍ଭସହସ୍ରେଣ ସ୍ଥିତଂ କୈଲାସପାଣ୍ଡୁରମ୍ ॥ 16 ॥
ପ୍ରଵାଲକୃତସୋପାନଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵେଦିକମ୍ ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଦ୍ଯୋତମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା ॥ 17 ॥
ଵିମଲଂ ପ୍ରାଂଶୁଭାଵତ୍ଵାଦୁଲ୍ଲିଖନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ତତୋ ମଲିନସଂଵୀତାଂ ରାକ୍ଷସୀଭିସ୍ସମାଵୃତାମ୍ ॥ 18 ॥
ଉପଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାମିଵାମଲାମ୍ ॥ 19 ॥
ମନ୍ଦପ୍ରଖ୍ଯାଯମାନେନ ରୂପେଣ ରୁଚିରପ୍ରଭାମ୍ ।
ପିନଦ୍ଧାଂ ଧୂମଜାଲେନ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ ॥ 20 ॥
ପୀତେନୈକେନ ସଂଵୀତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟେନୋତ୍ତମଵାସସା ।
ସପଙ୍କାମନଲଙ୍କାରାଂ ଵିପଦ୍ମାମିଵ ପଦ୍ମିନୀମ୍ ॥ 21 ॥
ଵ୍ରୀଡିତାଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତାଂ ପରିମ୍ଲାନାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଗ୍ରହେଣାଙ୍ଗାରକେଣେଵ ପୀଡିତାମିଵ ରୋହିଣୀମ୍ ॥ 22 ॥
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀଂ ଦୀନାଂ କୃଶାମନଶନେନ ଚ ।
ଶୋକଧ୍ଯାନପରାଂ ଦୀନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଦୁଃଖପରାଯଣାମ୍ ॥ 23 ॥
ପ୍ରିଯଂ ଜନମପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ରାକ୍ଷସୀଗଣମ୍ ।
ସ୍ଵଗଣେନ ମୃଗୀଂ ହୀନାଂ ଶ୍ଵଗଣାଭିଵୃତାମିଵ ॥ 24 ॥
ନୀଲନାଗାଭଯା ଵେଣ୍ଯା ଜଘନଂ ଗତଯୈକଯା ।
ନୀଲଯା ନୀରଦାପାଯେ ଵନରାଜ୍ଯା ମହୀମିଵ ॥ 25 ॥
ସୁଖାର୍ହାଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତାଂ ଵ୍ଯସନାନାମକୋଵିଦାମ୍ ।
ତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀମଧିକଂ ମଲିନାଂ କୃଶାମ୍ ॥ 26 ॥
ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି କାରଣୈରୁପପାଦିଭିଃ ।
ହ୍ରିଯମାଣା ତଦା ତେନ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା ॥ 27 ॥
ଯଥାରୂପା ହି ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ତଥାରୂପେଯମଙ୍ଗନା ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନାଂ ସୁଭ୍ରୂଂ ଚାରୁଵୃତ୍ତପଯୋଧରାମ୍ ॥ 28 ॥
କୁର୍ଵତୀଂ ପ୍ରଭଯାଦେଵୀଂ ସର୍ଵା ଵିତିମିରା ଦିଶଃ ।
ତାଂ ନୀଲକେଶୀଂ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ସୁମଧ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 29 ॥
ସୀତାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ରତିଂ ଯଥା ।
ଇଷ୍ଟାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମିଵ ॥ 30 ॥
ଭୂମୌ ସୁତନୁମାସୀନାଂ ନିଯତାମିଵ ତାପସୀମ୍ ।
ନିଃଶ୍ଵାସବହୁଲାଂ ଭୀରୁଂ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ ॥ 31 ॥
ଶୋକଜାଲେନ ମହତା ଵିତତେନ ନ ରାଜତୀମ୍ ।
ସଂସକ୍ତାଂ ଧୂମଜାଲେନ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ ॥ 32 ॥
ତାଂ ସ୍ମୃତୀମିଵ ସନ୍ଦିଗ୍ଧାମୃଦ୍ଧିଂ ନିପତିତାମିଵ ।
ଵିହତାମିଵ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାମାଶାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ ॥ 33 ॥
ସୋପସର୍ଗାଂ ଯଥା ସିଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସକଲୁଷାମିଵ ।
ଅଭୂତେନାପଵାଦେନ କୀର୍ତିଂ ନିପତିତାମିଵ ॥ 34 ॥
ରାମୋପରୋଧଵ୍ଯଥିତାଂ ରକ୍ଷୋହରଣକର୍ଶିତାମ୍ ।
ଅବଲାଂ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାଂ ତତସ୍ତତଃ ॥ 35 ॥
ବାଷ୍ପାମ୍ବୁପରିପୂର୍ଣେନ କୃଷ୍ଣଵକ୍ରାକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମଣା ।
ଵଦନେନାପ୍ରସନ୍ନେନ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 36 ॥
ମଲପଙ୍କଧରାଂ ଦୀନାଂ ମଣ୍ଡନାର୍ହାମମଣ୍ଡିତାମ୍ ।
ପ୍ରଭାଂ ନକ୍ଷତ୍ରରାଜସ୍ଯ କାଲମେଘୈରିଵାଵୃତାମ୍ ॥ 37 ॥
ତସ୍ଯ ସନ୍ଦିଦିହେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମୁହୁଃ ସୀତାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ।
ଆମ୍ନାଯାନାମଯୋଗେନ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଶିଥିଲାମିଵ ॥ 38 ॥
ଦୁଃଖେନ ବୁବୁଧେ ସୀତାଂ ହନୁମାନନଲଙ୍କୃତାମ୍ ।
ସଂସ୍କାରେଣ ଯଥା ହୀନାଂ ଵାଚମର୍ଥାନ୍ତରଂ ଗତାମ୍ ॥ 39 ॥
ତାଂ ସମୀକ୍ଷଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।
ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି କାରଣୈରୁପପାଦିଭିଃ ॥ 40 ॥
ଵୈଦେହ୍ଯା ଯାନି ଚାଙ୍ଗେଷୁ ତଦା ରାମୋଽନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍ ।
ତାନ୍ଯାଭରଣଜାଲାନି ଗାତ୍ରଶୋଭୀନ୍ଯଲକ୍ଷଯତ୍ ॥ 41 ॥
ସୁକୃତୌ କର୍ଣଵେଷ୍ଟୌ ଚ ଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରୌ ଚ ସୁସଂସ୍ଥିତୌ ।
ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରାଣି ହସ୍ତେଷ୍ଵାଭରଣାନି ଚ ॥ 42 ॥
ଶ୍ଯାମାନି ଚିରଯୁକ୍ତତ୍ଵାତ୍ତଥା ସଂସ୍ଥାନଵନ୍ତି ଚ ।
ତାନ୍ଯୈଵେତାନି ମନ୍ଯେଽହଂ ଯାନି ରାମୋଽନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍ ॥ 43 ॥
ତତ୍ର ଯାନ୍ଯଵହୀନାନି ତାନ୍ଯହଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ ।
ଯାନ୍ଯସ୍ଯା ନାଵହୀନାନି ତାନୀମାନି ନ ସଂଶଯଃ ॥ 44 ॥
ପୀତଂ କନକପଟ୍ଟାଭଂ ସ୍ରସ୍ତଂ ତଦ୍ଵସନଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଉତ୍ତରୀଯଂ ନଗାସକ୍ତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ ॥ 45 ॥
ଭୂଷଣାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ଧରଣୀତଲେ ।
ଅନଯୈଵାପଵିଦ୍ଧାନି ସ୍ଵନଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ ॥ 46 ॥
ଇଦଂ ଚିରଗୃହୀତତ୍ଵାଦ୍ଵସନଂ କ୍ଲିଷ୍ଟଵତ୍ତରମ୍ ।
ତଥାଽପି ନୂନଂ ତଦ୍ଵର୍ଣଂ ତଥା ଶ୍ରୀମଦ୍ଯଥେତରତ୍ ॥ 47 ॥
ଇଯଂ କନକଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା ।
ପ୍ରଣଷ୍ଟାପି ସତୀ ଯାଽସ୍ଯ ମନସୋ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ॥ 48 ॥
ଇଯଂ ସା ଯତ୍କୃତେ ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିତପ୍ଯତେ ।
କାରୁଣ୍ଯେନାନୃଶଂସ୍ଯେନ ଶୋକେନ ମଦନେନ ଚ ॥ 49 ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଣଷ୍ଟେତି କାରୁଣ୍ଯାଦାଶ୍ରିତେତ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯତଃ ।
ପତ୍ନୀ ନଷ୍ଟେତି ଶୋକେନ ପ୍ରିଯେତି ମଦନେନ ଚ ॥ 50 ॥
ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ଯଥା ରୂପମଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସୌଷ୍ଠଵମ୍ ।
ରାମସ୍ଯ ଚ ଯଥା ରୂପଂ ତସ୍ଯେଯମସିତେକ୍ଷଣା ॥ 51 ॥
ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ମନସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ତେନେଯଂ ସ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ॥ 52 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍ରାମୋ ହୀନୋ ଯଦନଯା ପ୍ରଭୁଃ ।
ଧାରଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ନ ଶୋକେନାଵସୀଦତି ॥ 53 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ କୁରୁତେ ରାମୋ ଯ ଇମାଂ ମତ୍ତକାଶିନୀମ୍ ।
ସୀତାଂ ଵିନା ମହାବାହୁର୍ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ॥ 54 ॥
ଏଵଂ ସୀତାଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଃ ପଵନସମ୍ଭଵଃ ।
ଜଗାମ ମନସା ରାମଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ 55 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम् ।
अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत ॥ 1 ॥
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् ।
दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् ॥ 2 ॥
तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् ॥ 3 ॥
काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् ।
बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥ 4 ॥
सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः ।
पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥ 5 ॥
प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत ।
निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥ 6 ॥
विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः ।
आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः ॥ 7 ॥
पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् ।
कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥ 8 ॥
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः ।
पुन्नागास्सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥ 9 ॥
विवृद्धमूला बहवश्शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः ।
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ॥ 10 ॥
नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकास्सहस्रशः ।
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥ 11 ॥
अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् ।
वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् ॥ 12 ॥
पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा ।
सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः ॥ 13 ॥
नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः ।
अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम् ॥ 14 ॥
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् ।
अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः ॥ 15 ॥
स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् ।
मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् ॥ 16 ॥
प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥ 17 ॥
विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम् ।
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम् ॥ 18 ॥
उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः ।
ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ 19 ॥
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम् ।
पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 20 ॥
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा ।
सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥ 21 ॥
व्रीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां तपस्विनीम् ।
ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम् ॥ 22 ॥
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च ।
शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥ 23 ॥
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम् ।
स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव ॥ 24 ॥
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 25 ॥
सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम् ।
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥ 26 ॥
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ।
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥ 27 ॥
यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना ।
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् ॥ 28 ॥
कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः ।
तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ 29 ॥
सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा ।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ 30 ॥
भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम् ।
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव ॥ 31 ॥
शोकजालेन महता विततेन न राजतीम् ।
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 32 ॥
तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव ।
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥ 33 ॥
सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव ।
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥ 34 ॥
रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम् ।
अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥ 35 ॥
बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा ।
वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥ 36 ॥
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम् ॥ 37 ॥
तस्य सन्दिदिहे बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 38 ॥
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलङ्कृताम् ।
संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥ 39 ॥
तां समीक्षय विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ॥ 40 ॥
वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् ।
तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् ॥ 41 ॥
सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ ।
मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च ॥ 42 ॥
श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च ।
तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥ 43 ॥
तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये ।
यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥ 44 ॥
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम् ।
उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः ॥ 45 ॥
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले ।
अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥ 46 ॥
इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं क्लिष्टवत्तरम् ।
तथाऽपि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥ 47 ॥
इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया ।
प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति ॥ 48 ॥
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते ।
कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च ॥ 49 ॥
स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः ।
पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥ 50 ॥
अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम् ।
रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥ 51 ॥
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम् ।
तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति ॥ 52 ॥
दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥ 53 ॥
दुष्करं कुरुते रामो य इमां मत्तकाशिनीम् ।
सीतां विना महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति ॥ 54 ॥
एवं सीतां तदा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः ।
जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम् ॥ 55 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.