ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।
ଆର୍ତା ଦୀନସ୍ଵରା ଦୀନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶନୈର୍ଵଚଃ ॥ 1 ॥
ଦୁଃଖାର୍ତା ରୁଦତୀ ସୀତା ଵେପମାନା ତପସ୍ଵିନୀ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଵରାରୋହା ପତିମେଵ ପତିଵ୍ରତା ॥ 2 ॥
ତୃଣମନ୍ତରତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା ।
ନିଵର୍ତଯ ମନୋ ମତ୍ତଃ ସ୍ଵଜନେ କ୍ରିଯତାଂ ମନଃ ॥ 3 ॥
ନ ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯିତୁଂ ଯୁକ୍ତଂ ସୁସିଦ୍ଧିମିଵ ପାପକୃତ୍ ।
ଅକାର୍ଯଂ ନ ମଯା କାର୍ଯମେକପତ୍ନ୍ଯା ଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ 4 ॥
କୁଲଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଯା ପୁଣ୍ଯଂ କୁଲେ ମହତି ଜାତଯା ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣଂ ତଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 5 ॥
ରାକ୍ଷସଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ଭୂଯୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ନାହମୌପଯିକୀ ଭାର୍ଯା ପରଭାର୍ଯା ସତୀ ତଵ ॥ 6 ॥
ସାଧୁ ଧର୍ମମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ସାଧୁ ସାଧୁଵ୍ରତଂ ଚର ।
ଯଥା ତଵ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଦାରା ରକ୍ଷ୍ଯା ନିଶାଚର ॥ 7 ॥
ଆତ୍ମାନମୁପମାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵେଷୁ ଦାରେଷୁ ରମ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତୁଷ୍ଟଂ ସ୍ଵେଷୁ ଦାରେଷୁ ଚପଲଂ ଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ॥ 8 ॥
ନଯନ୍ତି ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞଂ ପରଦାରାଃ ପରାଭଵମ୍ ।
ଇହ ସନ୍ତୋ ନ ଵା ସନ୍ତି ସତୋ ଵା ନାନୁଵର୍ତସେ ॥ 9 ॥
ତଥାହି ଵିପରୀତା ତେ ବୁଦ୍ଧିରାଚାରଵର୍ଜିତା ।
ଵଚୋ ମିଥ୍ଯାପ୍ରଣୀତାତ୍ମା ପଥ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ॥ 10 ॥
ରାକ୍ଷସାନାମଭାଵାଯ ତ୍ଵଂ ଵା ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସେ ।
ଅକୃତାତ୍ମାନମାସାଦ୍ଯ ରାଜାନମନଯେ ରତମ୍ ॥ 11 ॥
ସମୃଦ୍ଧାନି ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ ।
ତଥେଯଂ ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଲଙ୍କା ରତ୍ନୌଘସଙ୍କୁଲା ॥ 12 ॥
ଅପରାଧାତ୍ତଵୈକସ୍ଯ ନଚିରାଦ୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି ।
ସ୍ଵକୃତୈର୍ହନ୍ଯମାନସ୍ଯ ରାଵଣାଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ ॥ 13 ॥
ଅଭିନନ୍ଦନ୍ତି ଭୂତାନି ଵିନାଶେ ପାପକର୍ମଣଃ ।
ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ନିକୃତା ଜନାଃ ॥ 14 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯୈତଦ୍ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରୌଦ୍ର ଇତ୍ଯେଵ ହର୍ଷିତାଃ ।
ଶକ୍ଯା ଲୋଭଯିତୁଂ ନାହମୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ଧନେନ ଵା ॥ 15 ॥
ଅନନ୍ଯା ରାଘଵେଣାହଂ ଭାସ୍କରେଣ ପ୍ରଭା ଯଥା ।
ଉପଧାଯ ଭୁଜଂ ତସ୍ଯ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ସତ୍କୃତମ୍ ॥ 16 ॥
କଥଂ ନାମୋପଧାସ୍ଯାମି ଭୁଜମନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ ଚିତ୍ ।
ଅହମୌପଯିକୀ ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯୈଵ ଵସୁଧାପତେଃ ॥ 17 ॥
ଵ୍ରତସ୍ନାତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯେଵ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ସାଧୁ ରାଵଣ ରାମେଣ ମାଂ ସମାନଯ ଦୁଃଖିତାମ୍ ॥ 18 ॥
ଵନେ ଵାଶିତଯା ସାର୍ଧଂ କରେଣ୍ଵେଵ ଗଜାଧିପମ୍ ।
ମିତ୍ରମୌପଯିକଂ କର୍ତୁଂ ରାମଃ ସ୍ଥାନଂ ପରୀପ୍ସତା ॥ 19 ॥
ଵଧଂ ଚାନିଚ୍ଛତା ଘୋରଂ ତ୍ଵଯାସୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।
ଵିଦିତଃ ସ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲଃ ॥ 20 ॥
ତେନ ମୈତ୍ରୀ ଭଵତୁ ତେ ଯଦି ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି ।
ପ୍ରସାଦଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଚୈନଂ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲମ୍ ॥ 21 ॥
ମାଂ ଚାସ୍ମୈ ନିଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ନିର୍ଯାତଯିତୁମର୍ହସି ।
ଏଵଂ ହି ତେ ଭଵେତ୍ସ୍ଵସ୍ତି ସମ୍ପ୍ରଦାଯ ରଘୂତ୍ତମେ ॥ 22 ॥
ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵଂ ହି କୁର୍ଵାଣୋ ଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାଵଣ ।
ଵର୍ଜଯେଦ୍ଵଜ୍ରମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଵର୍ଜଯେଦନ୍ତକଶ୍ଚିରମ୍ ॥ 23 ॥
ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଂ ତୁ ନ ସଙ୍କୃଦ୍ଧୋ ଲୋକନାଥଃ ସ ରାଘଵଃ ।
ରାମସ୍ଯ ଧନୁଷଃ ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 24 ॥
ଶତକ୍ରତୁଵିସୃଷ୍ଟସ୍ଯ ନିର୍ଘୋଷମଶନେରିଵ ।
ଇହ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁପର୍ଵାଣୋ ଜ୍ଵଲିତାସ୍ଯା ଇଵୋରଗାଃ ॥ 25 ॥
ଇଷଵୋ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଲକ୍ଷଣାଃ ।
ରକ୍ଷାଂସି ପରିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ପୁର୍ଯାମସ୍ଯାଂ ସମନ୍ତତଃ ॥ 26 ॥
ଅସମ୍ପାତଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ପତନ୍ତଃ କଙ୍କଵାସସଃ ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମହାସର୍ପାନ୍ ସ ରାମଗରୁଡୋ ମହାନ୍ ॥ 27 ॥
ଉଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି ଵେଗେନ ଵୈନତେଯ ଇଵୋରଗାନ୍ ।
ଅପନେଷ୍ଯତି ମାଂ ଭର୍ତା ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରମରିନ୍ଦମଃ ॥ 28 ॥
ଅସୁରେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଭିରିଵ କ୍ରମୈଃ ।
ଜନସ୍ଥାନେ ହତସ୍ଥାନେ ନିହତେ ରକ୍ଷସାଂ ବଲେ ॥ 29 ॥
ଅଶକ୍ତେନ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷଃ କୃତମେତଦସାଧୁ ଵୈ ।
ଆଶ୍ରମଂ ତୁ ତଯୋଃ ଶୂନ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନରସିଂହଯୋଃ ॥ 30 ॥
ଗୋଚରଂ ଗତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋରପନୀତା ତ୍ଵଯାଧମ ।
ନ ହି ଗନ୍ଧମୁପାଘ୍ରାଯ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋସ୍ତ୍ଵଯା ॥ 31 ॥
ଶକ୍ଯଂ ସନ୍ଦର୍ଶନେ ସ୍ଥାତୁଂ ଶୁନା ଶାର୍ଦୂଲଯୋରିଵ ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଗ୍ରହେ ତାଭ୍ଯାଂ ଯୁଗଗ୍ରହଣମସ୍ଥିରମ୍ ॥ 32 ॥
ଵୃତ୍ରସ୍ଯେଵେନ୍ଦ୍ରବାହୁଭ୍ଯାଂ ବାହୋରେକସ୍ଯ ଵିଗ୍ରହେ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ତଵ ସ ନାଥୋ ମେ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ॥ 33 ॥
ତୋଯମଲ୍ପମିଵାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାନାଦାସ୍ଯତେ ଶରୈଃ ।
ଗିରିଂ କୁବେରସ୍ଯ ଗତୋଽଥ ଵାଲଯଂ ସଭାଂ ଗତୋ ଵା ଵରୁଣସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ।
ଅସଂଶଯଂ ଦାଶରଥେର୍ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମହାଦ୍ରୁମଃ କାଲହତୋଽଶନେରିଵ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ || 1 ||
duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā || 2 ||
tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |
nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ || 3 ||
na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt |
akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam || 4 ||
kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |
evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī || 5 ||
rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |
nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava || 6 ||
sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |
yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara || 7 ||
ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam || 8 ||
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam |
iha santo na vā santi sato vā nānuvartase || 9 ||
tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā |
vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ || 10 ||
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase |
akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam || 11 ||
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca |
tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā || 12 ||
aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati |
svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ || 13 ||
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ |
evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ || 14 ||
diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ |
śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā || 15 ||
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā |
upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam || 16 ||
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit |
ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ || 17 ||
vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ |
sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām || 18 ||
vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam |
mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā || 19 ||
vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ |
viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ || 20 ||
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi |
prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam || 21 ||
māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi |
evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame || 22 ||
anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa |
varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram || 23 ||
tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ |
rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam || 24 ||
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva |
iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ || 25 ||
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ |
rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ || 26 ||
asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ |
rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān || 27 ||
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān |
apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ || 28 ||
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ |
janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale || 29 ||
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai |
āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ || 30 ||
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama |
na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā || 31 ||
śakyaṃ sandarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva |
tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram || 32 ||
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe |
kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha || 33 ||
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ |
giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः ।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर्वचः ॥ 1 ॥
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी ।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता ॥ 2 ॥
तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता ।
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः ॥ 3 ॥
न मां प्रार्थयितुं युक्तं सुसिद्धिमिव पापकृत् ।
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम् ॥ 4 ॥
कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ।
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी ॥ 5 ॥
राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत् ।
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव ॥ 6 ॥
साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ।
यथा तव तथान्येषां दारा रक्ष्या निशाचर ॥ 7 ॥
आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ।
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम् ॥ 8 ॥
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम् ।
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे ॥ 9 ॥
तथाहि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता ।
वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः ॥ 10 ॥
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे ।
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् ॥ 11 ॥
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ।
तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघसङ्कुला ॥ 12 ॥
अपराधात्तवैकस्य नचिराद्विनशिष्यति ।
स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः ॥ 13 ॥
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ।
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः ॥ 14 ॥
दिष्ट्यैतद्व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ।
शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा ॥ 15 ॥
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा ।
उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम् ॥ 16 ॥
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्य चित् ।
अहमौपयिकी भार्या तस्यैव वसुधापतेः ॥ 17 ॥
व्रतस्नातस्य विप्रस्य विद्येव विदितात्मनः ।
साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम् ॥ 18 ॥
वने वाशितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ।
मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता ॥ 19 ॥
वधं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ।
विदितः स हि धर्मज्ञः शरणागतवत्सलः ॥ 20 ॥
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि ।
प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम् ॥ 21 ॥
मां चास्मै नियतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि ।
एवं हि ते भवेत्स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे ॥ 22 ॥
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणो वधं प्राप्स्यसि रावण ।
वर्जयेद्वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम् ॥ 23 ॥
त्वद्विधं तु न सङ्कृद्धो लोकनाथः स राघवः ।
रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम् ॥ 24 ॥
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव ।
इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः ॥ 25 ॥
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षणाः ।
रक्षांसि परिनिघ्नन्तः पुर्यामस्यां समन्ततः ॥ 26 ॥
असम्पातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ।
राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान् ॥ 27 ॥
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ।
अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिन्दमः ॥ 28 ॥
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः ।
जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले ॥ 29 ॥
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै ।
आश्रमं तु तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः ॥ 30 ॥
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम ।
न हि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया ॥ 31 ॥
शक्यं सन्दर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव ।
तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम् ॥ 32 ॥
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे ।
क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह ॥ 33 ॥
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः ।
गिरिं कुबेरस्य गतोऽथ वालयं सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः ।
असंशयं दाशरथेर्न मोक्ष्यसे महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ || 1 ||
duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā || 2 ||
tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |
nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ || 3 ||
na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt |
akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam || 4 ||
kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |
evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī || 5 ||
rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |
nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava || 6 ||
sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |
yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara || 7 ||
ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam || 8 ||
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam |
iha santo na vā santi sato vā nānuvartase || 9 ||
tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā |
vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ || 10 ||
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase |
akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam || 11 ||
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca |
tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā || 12 ||
aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati |
svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ || 13 ||
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ |
evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ || 14 ||
diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ |
śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā || 15 ||
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā |
upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam || 16 ||
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit |
ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ || 17 ||
vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ |
sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām || 18 ||
vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam |
mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā || 19 ||
vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ |
viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ || 20 ||
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi |
prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam || 21 ||
māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi |
evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame || 22 ||
anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa |
varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram || 23 ||
tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ |
rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam || 24 ||
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva |
iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ || 25 ||
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ |
rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ || 26 ||
asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ |
rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān || 27 ||
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān |
apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ || 28 ||
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ |
janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale || 29 ||
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai |
āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ || 30 ||
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama |
na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā || 31 ||
śakyaṃ sandarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva |
tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram || 32 ||
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe |
kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha || 33 ||
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ |
giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.