ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾ ਰੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ।
ਆਰ੍ਤਾ ਦੀਨਸ੍ਵਰਾ ਦੀਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਚਃ ॥ 1 ॥
ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਰੁਦਤੀ ਸੀਤਾ ਵੇਪਮਾਨਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਵਰਾਰੋਹਾ ਪਤਿਮੇਵ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ॥ 2 ॥
ਤृਣਮਨ੍ਤਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯ ਮਨੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਵਜਨੇ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਮਨਃ ॥ 3 ॥
ਨ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸਿਦ੍ਧਿਮਿਵ ਪਾਪਕृਤ੍ ।
ਅਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯਮੇਕਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਕੁਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕੁਲੇ ਮਹਤਿ ਜਾਤਯਾ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਵਣਂ ਤਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 5 ॥
ਰਾਕ੍षਸਂ ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਨਾਹਮੌਪਯਿਕੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪਰਭਾਰ੍ਯਾ ਸਤੀ ਤਵ ॥ 6 ॥
ਸਾਧੁ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍षਸ੍ਵ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁਵ੍ਰਤਂ ਚਰ ।
ਯਥਾ ਤਵ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਦਾਰਾ ਰਕ੍ष੍ਯਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ॥ 7 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਮੁਪਮਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਰਮ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਅਤੁष੍ਟਂ ਸ੍ਵੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਚਪਲਂ ਚਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 8 ॥
ਨਯਨ੍ਤਿ ਨਿਕृਤਿਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਪਰਦਾਰਾਃ ਪਰਾਭਵਮ੍ ।
ਇਹ ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਵਾ ਸਨ੍ਤਿ ਸਤੋ ਵਾ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਸੇ ॥ 9 ॥
ਤਥਾਹਿ ਵਿਪਰੀਤਾ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਚਾਰਵਰ੍ਜਿਤਾ ।
ਵਚੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਣੀਤਾਤ੍ਮਾ ਪਥ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਚਕ੍षਣੈਃ ॥ 10 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮਭਾਵਾਯ ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਸੇ ।
ਅਕृਤਾਤ੍ਮਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਨਯੇ ਰਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸਮृਦ੍ਧਾਨਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਨਗਰਾਣਿ ਚ ।
ਤਥੇਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਲਙ੍ਕਾ ਰਤ੍ਨੌਘਸਙ੍ਕੁਲਾ ॥ 12 ॥
ਅਪਰਾਧਾਤ੍ਤਵੈਕਸ੍ਯ ਨਚਿਰਾਦ੍ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ।
ਸ੍ਵਕृਤੈਰ੍ਹਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਵਣਾਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ॥ 13 ॥
ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਏਵਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਂ ਵਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਕृਤਾ ਜਨਾਃ ॥ 14 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯੈਤਦ੍ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰੌਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯੇਵ ਹਰ੍षਿਤਾਃ ।
ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਲੋਭਯਿਤੁਂ ਨਾਹਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਧਨੇਨ ਵਾ ॥ 15 ॥
ਅਨਨ੍ਯਾ ਰਾਘਵੇਣਾਹਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ ।
ਉਪਧਾਯ ਭੁਜਂ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਕਥਂ ਨਾਮੋਪਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭੁਜਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ ।
ਅਹਮੌਪਯਿਕੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਸੁਧਾਪਤੇਃ ॥ 17 ॥
ਵ੍ਰਤਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੇਵ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸਾਧੁ ਰਾਵਣ ਰਾਮੇਣ ਮਾਂ ਸਮਾਨਯ ਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਵਨੇ ਵਾਸ਼ਿਤਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਰੇਣ੍ਵੇਵ ਗਜਾਧਿਪਮ੍ ।
ਮਿਤ੍ਰਮੌਪਯਿਕਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਰਾਮਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰੀਪ੍ਸਤਾ ॥ 19 ॥
ਵਧਂ ਚਾਨਿਚ੍ਛਤਾ ਘੋਰਂ ਤ੍ਵਯਾਸੌ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ।
ਵਿਦਿਤਃ ਸ ਹਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲਃ ॥ 20 ॥
ਤੇਨ ਮੈਤ੍ਰੀ ਭਵਤੁ ਤੇ ਯਦਿ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਪ੍ਰਸਾਦਯਸ੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਚੈਨਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲਮ੍ ॥ 21 ॥
ਮਾਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਨਿਯਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਯਾਤਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਏਵਂ ਹਿ ਤੇ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯ ਰਘੂਤ੍ਤਮੇ ॥ 22 ॥
ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਵਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਰਾਵਣ ।
ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਜ੍ਰਮੁਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਿਰਮ੍ ॥ 23 ॥
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਂ ਤੁ ਨ ਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੋ ਲੋਕਨਾਥਃ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਧਨੁषਃ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 24 ॥
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਵਿਸृष੍ਟਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਘੋषਮਸ਼ਨੇਰਿਵ ।
ਇਹ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸੁਪਰ੍ਵਾਣੋ ਜ੍ਵਲਿਤਾਸ੍ਯਾ ਇਵੋਰਗਾਃ ॥ 25 ॥
ਇषਵੋ ਨਿਪਤਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਲਕ੍षਣਾਃ ।
ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਪਰਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਰ੍ਯਾਮਸ੍ਯਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 26 ॥
ਅਸਮ੍ਪਾਤਂ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਤਨ੍ਤਃ ਕਙ੍ਕਵਾਸਸਃ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਾਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਸ ਰਾਮਗਰੁਡੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ 27 ॥
ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਵੇਗੇਨ ਵੈਨਤੇਯ ਇਵੋਰਗਾਨ੍ ।
ਅਪਨੇष੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਭਰ੍ਤਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 28 ॥
ਅਸੁਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਦੀਪ੍ਤਾਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਿਵ ਕ੍ਰਮੈਃ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਹਤਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਹਤੇ ਰਕ੍षਸਾਂ ਬਲੇ ॥ 29 ॥
ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਤ੍ਵਯਾ ਰਕ੍षਃ ਕृਤਮੇਤਦਸਾਧੁ ਵੈ ।
ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਤੁ ਤਯੋਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਰਸਿਂਹਯੋਃ ॥ 30 ॥
ਗੋਚਰਂ ਗਤਯੋਰ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੋਰਪਨੀਤਾ ਤ੍ਵਯਾਧਮ ।
ਨ ਹਿ ਗਨ੍ਧਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ॥ 31 ॥
ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਸ਼ੁਨਾ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਯੋਰਿਵ ।
ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਗਗ੍ਰਹਣਮਸ੍ਥਿਰਮ੍ ॥ 32 ॥
ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਬਾਹੋਰੇਕਸ੍ਯ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਤਵ ਸ ਨਾਥੋ ਮੇ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ ॥ 33 ॥
ਤੋਯਮਲ੍ਪਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਦਾਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਰੈਃ ।
ਗਿਰਿਂ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਗਤੋऽਥ ਵਾਲਯਂ ਸਭਾਂ ਗਤੋ ਵਾ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਦਾਸ਼ਰਥੇਰ੍ਨ ਮੋਕ੍ष੍ਯਸੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ਕਾਲਹਤੋऽਸ਼ਨੇਰਿਵ ॥ 34 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ || 1 ||
duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā || 2 ||
tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |
nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ || 3 ||
na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt |
akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam || 4 ||
kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |
evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī || 5 ||
rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |
nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava || 6 ||
sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |
yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara || 7 ||
ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam || 8 ||
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam |
iha santo na vā santi sato vā nānuvartase || 9 ||
tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā |
vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ || 10 ||
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase |
akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam || 11 ||
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca |
tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā || 12 ||
aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati |
svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ || 13 ||
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ |
evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ || 14 ||
diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ |
śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā || 15 ||
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā |
upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam || 16 ||
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit |
ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ || 17 ||
vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ |
sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām || 18 ||
vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam |
mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā || 19 ||
vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ |
viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ || 20 ||
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi |
prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam || 21 ||
māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi |
evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame || 22 ||
anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa |
varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram || 23 ||
tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ |
rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam || 24 ||
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva |
iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ || 25 ||
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ |
rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ || 26 ||
asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ |
rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān || 27 ||
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān |
apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ || 28 ||
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ |
janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale || 29 ||
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai |
āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ || 30 ||
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama |
na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā || 31 ||
śakyaṃ sandarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva |
tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram || 32 ||
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe |
kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha || 33 ||
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ |
giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः ।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर्वचः ॥ 1 ॥
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी ।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता ॥ 2 ॥
तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता ।
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः ॥ 3 ॥
न मां प्रार्थयितुं युक्तं सुसिद्धिमिव पापकृत् ।
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम् ॥ 4 ॥
कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ।
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी ॥ 5 ॥
राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत् ।
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव ॥ 6 ॥
साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ।
यथा तव तथान्येषां दारा रक्ष्या निशाचर ॥ 7 ॥
आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ।
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम् ॥ 8 ॥
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम् ।
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे ॥ 9 ॥
तथाहि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता ।
वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः ॥ 10 ॥
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे ।
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् ॥ 11 ॥
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ।
तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघसङ्कुला ॥ 12 ॥
अपराधात्तवैकस्य नचिराद्विनशिष्यति ।
स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः ॥ 13 ॥
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ।
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः ॥ 14 ॥
दिष्ट्यैतद्व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ।
शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा ॥ 15 ॥
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा ।
उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम् ॥ 16 ॥
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्य चित् ।
अहमौपयिकी भार्या तस्यैव वसुधापतेः ॥ 17 ॥
व्रतस्नातस्य विप्रस्य विद्येव विदितात्मनः ।
साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम् ॥ 18 ॥
वने वाशितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ।
मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता ॥ 19 ॥
वधं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ।
विदितः स हि धर्मज्ञः शरणागतवत्सलः ॥ 20 ॥
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि ।
प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम् ॥ 21 ॥
मां चास्मै नियतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि ।
एवं हि ते भवेत्स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे ॥ 22 ॥
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणो वधं प्राप्स्यसि रावण ।
वर्जयेद्वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम् ॥ 23 ॥
त्वद्विधं तु न सङ्कृद्धो लोकनाथः स राघवः ।
रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम् ॥ 24 ॥
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव ।
इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः ॥ 25 ॥
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षणाः ।
रक्षांसि परिनिघ्नन्तः पुर्यामस्यां समन्ततः ॥ 26 ॥
असम्पातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ।
राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान् ॥ 27 ॥
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ।
अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिन्दमः ॥ 28 ॥
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः ।
जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले ॥ 29 ॥
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै ।
आश्रमं तु तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः ॥ 30 ॥
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम ।
न हि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया ॥ 31 ॥
शक्यं सन्दर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव ।
तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम् ॥ 32 ॥
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे ।
क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह ॥ 33 ॥
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः ।
गिरिं कुबेरस्य गतोऽथ वालयं सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः ।
असंशयं दाशरथेर्न मोक्ष्यसे महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ || 1 ||
duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā || 2 ||
tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |
nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ || 3 ||
na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt |
akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam || 4 ||
kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |
evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī || 5 ||
rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |
nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava || 6 ||
sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |
yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara || 7 ||
ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam || 8 ||
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam |
iha santo na vā santi sato vā nānuvartase || 9 ||
tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā |
vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ || 10 ||
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase |
akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam || 11 ||
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca |
tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā || 12 ||
aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati |
svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ || 13 ||
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ |
evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ || 14 ||
diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ |
śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā || 15 ||
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā |
upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam || 16 ||
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit |
ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ || 17 ||
vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ |
sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām || 18 ||
vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam |
mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā || 19 ||
vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ |
viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ || 20 ||
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi |
prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam || 21 ||
māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi |
evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame || 22 ||
anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa |
varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram || 23 ||
tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ |
rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam || 24 ||
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva |
iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ || 25 ||
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ |
rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ || 26 ||
asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ |
rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān || 27 ||
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān |
apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ || 28 ||
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ |
janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale || 29 ||
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai |
āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ || 30 ||
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama |
na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā || 31 ||
śakyaṃ sandarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva |
tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram || 32 ||
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe |
kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha || 33 ||
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ |
giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.