ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵੀਕ੍षਮਾਣਸ੍ਤਤੋ ਲਙ੍ਕਾਂ ਕਪਿਃ ਕृਤਮਨੋਰਥਃ ॥ 1 ॥
ਵਰ੍ਧਮਾਨਸਮੁਤ੍ਸਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯਸ਼ੇषਮਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ।
ਕਿਨ੍ਨੁ ਖਲ੍ਵਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਮੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਹ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਯਦੇषਾਂ ਰਕ੍षਸਾਂ ਭੂਯਃ ਸਨ੍ਤਾਪਜਨਨਂ ਭਵੇਤ੍ ।
ਵਨਂ ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਥਿਤਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾ ਰਾਕ੍षਸਾ ਹਤਾਃ ॥ 3 ॥
ਬਲੈਕਦੇਸ਼ਃ ਕ੍षਪਿਤਸ਼੍ਸ਼ੇषਂ ਦੁਰ੍ਗਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।
ਦੁਰ੍ਗੇ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੇ ਕਰ੍ਮ ਭਵੇਤ੍ਸੁਖਪਰਿਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।
ਅਲ੍ਪਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਮ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਫਲਸ਼੍ਸ਼੍ਰਮਃ ॥ 4 ॥
ਯੋ ਹ੍ਯਯਂ ਮਮ ਲਾਙ੍ਗੂਲੇ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ।
ਅਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਮੇਭਿਰ੍ਗृਹੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥ 5 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਲਾਙ੍ਗੂਲਸ੍ਸਵਿਦ੍ਯੁਦਿਵ ਤੋਯਦਃ ।
ਭਵਨਾਗ੍ਰੇषੁ ਲਙ੍ਕਾਯਾ ਵਿਚਚਾਰ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 6 ॥
ਗृਹਾਦ੍ਗृਹਂ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮੁਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚ ਵਾਨਰਃ ।
ਵੀਕ੍षਮਾਣੋ ਹ੍ਯਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਚਚਾਰ ਸਃ ॥ 7 ॥
ਅਵਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਮਹਾਵੇਗਃ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਅਗ੍ਨਿਂ ਤਤ੍ਰ ਸ ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸਨੇਨ ਸਮੋ ਬਲੀ ॥ 8 ॥
ਤਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਵੇਸ਼੍ਮ ਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਮੁਮੋਚ ਹਨੁਮਾਨਗ੍ਨਿਂ ਕਾਲਾਨਲਸ਼ਿਖੋਪਮਮ੍ ॥ 9 ॥
ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਤਦਾ ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਾਰਣਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ॥ 10 ॥
ਤਥਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋ ਵੇਸ਼੍ਮ ਦਦਾਹ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਜਮ੍ਬੁਮਾਲੇ ਸ੍ਸੁਮਾਲੇਸ਼੍ਚ ਦਦਾਹ ਭਵਨਂ ਤਤਃ ॥ 11 ॥
ਰਸ਼੍ਮਿਕੇਤੋਸ਼੍ਚ ਭਵਨਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੋਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦਂष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਮਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਸਃ ॥ 12 ॥
ਯੁਦ੍ਧੋਨ੍ਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ ਘੋਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਹਸ੍ਤਿਮੁਖਸ੍ਯ ਚ ॥ 13 ॥
ਕਰਾਲਸ੍ਯ ਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍षਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਵਨਂ ਮਕਰਾਕ੍षਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ ॥ 14 ॥
ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਭਵਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਤ੍ਰੋਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਨਰਾਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 15 ॥
ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਭੀषਣਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਕ੍ਰਮਮਾਣਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਦਦਾਹ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 16 ॥
ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਮਹਾਰ੍ਹੇषੁ ਭਵਨੇषੁ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਗृਹੇष੍ਵृਦ੍ਧਿਮਤਾਮृਦ੍ਧਿਂ ਦਦਾਹ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 17 ॥
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਆਸਸਾਦਾਥ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 18 ॥
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹੇ ਮੁਖ੍ਯੇ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤੇ ।
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੇ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਸ਼ੋਭਿਤੇ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਲਾਙ੍ਗੂਲਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।
ਨਨਾਦ ਹਨੁਮਾਨ੍ਵੀਰੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤਜਲਦੋ ਯਥਾ ॥ 20 ॥
ਸ਼੍ਵਸਨੇਨ ਚ ਸਂਯੋਗਾਦਤਿਵੇਗੋ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਵ ਜਜ੍ਵਾਲ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਧਤ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ 21 ॥
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਂ ਪਵਨਸ੍ਤੇषੁ ਵੇਸ਼੍ਮਸ੍ਵਚਾਰਯਤ੍ ।
ਅਭੂਚ੍ਛ੍ਵਸਨਸਂਯੋਗਾਦਤਿਵੇਗੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ 22 ॥
ਤਾਨਿ ਕਾਞ੍ਚਨਜਾਲਾਨਿ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਮਯਾਨਿ ਚ ।
ਭਵਨਾਨ੍ਯਵਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਰਤ੍ਨਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 23 ॥
ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਤੁਮੁਲਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤਾਮ੍ ।
ਸ੍ਵਗृਹਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਰਾਣੇ ਭਗ੍ਨੋਤ੍ਸਾਹੋਰ੍ਜਿਤਸ਼੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਨੂਨਮੇषੋऽਗ੍ਨਿਰਾਯਾਤਃ ਕਪਿਰੂਪੇਣ ਹਾ ਇਤਿ ।
ਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਸਹਸਾ ਪੇਤੁਃ ਸ੍ਤਨਨ੍ਧਯਧਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 25 ॥
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦਗ੍ਨਿਪਰੀਤੇਭ੍ਯੋ ਹਰ੍ਮੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧਜਾਃ ।
ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੋ ਰੇਜਿਰੇऽਭ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਸੌਦਾਮਨ੍ਯ ਇਵਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ ॥ 26 ॥
ਵਜ੍ਰਵਿਦ੍ਰੁਮਵੈਦੂਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਰਜਤਸਂਹਿਤਾਨ੍ ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ਭਵਨਾਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ ॥ 27 ॥
ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਾਨਾਂ ਤृਣਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾ ਤਥਾ ।
ਹਨੂਮਾਨ੍ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਤृਪ੍ਯਤਿ ॥ 28 ॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਂਸ਼ੁਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਃ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛਾਲ੍ਮਲਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ॥ 29 ॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕੁਙ੍ਕੁਮਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਸ਼ਿਖਾ ਵਹ੍ਨੇਸ਼੍ਚਕਾਸ਼ਿਰੇ ।
ਹਨੂਮਤਾ ਵੇਗਵਤਾ ਵਾਨਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਲਙ੍ਕਾਪੁਰਂ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਂ ਤਦ੍ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਪੁਰਂ ਯਥਾ ॥ 30 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਲਙ੍ਕਾਪੁਰਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੋ ਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮੋऽਗ੍ਨਿਃ ।
ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਚੂਡਾਵਲਯਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੋ ਹਨੂਮਤਾ ਵੇਗਵਤਾ ਵਿਸृष੍ਟਃ ॥ 31 ॥
ਯੁਗਾਨ੍ਤਕਾਲਾਨਲਤੁਲ੍ਯਵੇਗ ਸ੍ਸਮਾਰੁਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਵृਧੇ ਦਿਵਿਸ੍ਪृਕ੍ ।
ਵਿਧੂਮਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਵਨੇषੁ ਸਕ੍ਤੋ ਰਕ੍षਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾਜ੍ਯਸਮਰ੍ਪਤਾਰ੍ਚਿਃ ॥ 32 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯਕੋਟੀਸਦृਸ਼ਸ੍ਸੁਤੇਜਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ ।
ਸ਼ਬ੍ਦੈਰਨੇਕੈਰਸ਼ਨਿਪ੍ਰਰੂਢੈਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵਾਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਬਭੌ ਮਹਾਗ੍ਨਿਃ ॥ 33 ॥
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬਰਾਦਗ੍ਨਿਰਤਿਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋ ਰੂਕ੍षਪ੍ਰਭਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਪੁष੍ਪਚੂਡਃ ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਧੂਮਾਕੁਲਰਾਜਯਸ਼੍ਚ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਭਾਃ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ਿਰੇऽਭ੍ਰਾਃ ॥ 34 ॥
ਵਜ੍ਰੀ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਾ ਸਾਕ੍षਾਦ੍ਯਮੋ ਵਾ ਵਰੁਣੋऽਨਿਲੋ ਵਾ ।
ਰੁਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰਰ੍ਕੋ ਧਨਦਸ਼੍ਚ ਸੋਮੋ ਨ ਵਾਨਰੋऽਯਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਕਾਲਃ ॥ 35 ॥
ਕਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਸਰ੍ਵਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੁਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਸ੍ਯ ।
ਇਹਾऽऽਗਤੋ ਵਾਨਰਰੂਪਧਾਰੀ ਰਕ੍षੋਪਸਂਹਾਰਕਰਃ ਪ੍ਰਕੋਪਃ ॥ 36 ॥
ਕਿਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵਾ ਕਪਿਰੂਪਮੇਤ੍ਯ ਰਕ੍षੋਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਪਰਂ ਸੁਤੇਜਃ ।
ਅਨਨ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮੇਕਂ ਸ੍ਵਮਾਯਯਾ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮਾਗਤਂ ਵਾ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੂਚੁਰ੍ਬਹਵੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਰਕ੍षੋਗਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ।
ਸਪ੍ਰਾਣਿਸਙ੍ਘਾਂ ਸਗृਹਾਂ ਸਵृਕ੍षਾਂ ਦਗ੍ਧਾਂ ਪੁਰੀਂ ਤਾਂ ਸਹਸਾ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ॥ 38 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਲਙ੍ਕਾ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਾ ਸਰਾਕ੍षਸਾ ਸਾਸ਼੍ਵਰਥਾ ਸਨਾਗਾ ।
ਸਪਕ੍षਿਸਙ੍ਘਾ ਸਮृਗਾ ਸਵृਕ੍षਾ ਰੁਰੋਦ ਦੀਨਾ ਤੁਮੁਲਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ॥ 39 ॥
ਹਾ ਤਾਤ ਹਾ ਪੁਤ੍ਰਕ ਕਾਨ੍ਤ ਮਿਤ੍ਰ ਹਾ ਜੀਵਿਤਂ ਭੋਗਯੁਤਂ ਸੁਪੁਣ੍ਯਮ੍ ।
ਰਕ੍षੋਭਿਰੇਵਂ ਬਹੁਧਾ ਬ੍ਰੁਵਦ੍ਭਿ ਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕृਤੋ ਘੋਰਤਰਸ੍ਸੁਭੀਮਃ ॥ 40 ॥
ਹੁਤਾਸ਼ਨਜ੍ਵਾਲਸਮਾਵृਤਾ ਸਾ ਹਤਪ੍ਰਵੀਰਾ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਯੋਧਾ ਹਨੂਮਤਃ ਕ੍ਰੋਧਬਲਾਭਿਭੂਤਾ ਬਭੂਵ ਸ਼ਾਪੋਪਹਤੇਵ ਲਙ੍ਕਾ ॥ 41 ॥
ਸ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਤ੍ਰਸ੍ਤਵਿषਣ੍ਣਰਾਕ੍षਸਾਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਜ੍ਜ੍ਵਾਲਹੁਤਾਸ਼ਨਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਲਙ੍ਕਾਂ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਹਾਮਨਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਕੋਪੋਪਹਤਾਮਿਵਾਵਨਿਮ੍ ॥ 42 ॥
ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਪਾਦਪਰਤ੍ਨਸਙ੍ਕੁਲਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਤਾਂ ਗृਹਰਤ੍ਨਮਾਲਿਨੀਂ ਤਸ੍ਥੌ ਹਨੂਮਾਨ੍ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ਕਪਿਃ ॥ 43 ॥
ਤ੍ਰਿਕੂਟਸ਼ृਙ੍ਗਾਗ੍ਰਤਲੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜਸਿਂਹਃ ।
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਲਾਙ੍ਗੂਲਕृਤਾਰ੍ਚਿਮਾਲੀ ਵ੍ਯਰਾਜਤਾऽऽਦਿਤ੍ਯ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਲੀ ॥ 44 ॥
ਸ ਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਸੁਬਹੂਂਸ਼੍ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਚ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੁਪਾਦਪਂ ਤਤ੍ ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਰਕ੍षੋਭਵਨੇषੁ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਜਗਾਮ ਰਾਮਂ ਮਨਸਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ 45 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਂ ਵਾਨਰਵੀਰਮੁਖ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਂ ਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਵੇਗਮ੍ ।
ਮਹਾਮਤਿਂ ਵਾਯੁਸੁਤਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ॥ 46 ॥
ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਮਹਾਤੇਜਾ ਹਤ੍ਵਾ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਪੁਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਰਰਾਜ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 47 ॥
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸ੍ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਾਂ ਤਾਂ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਗਤਾਃ ॥ 48 ॥
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਪਿਮ੍ ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਤਤ੍ਰਸੁਃ ॥ 49 ॥
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਨਾਗਯਕ੍षਾਃ ।
ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਜਗ੍ਮੁਃ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮਤੁਲ੍ਯਰੂਪਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
vīkṣamāṇastato laṅkāṃ kapiḥ kṛtamanorathaḥ || 1 ||
vardhamānasamutsāhaḥ kāryaśeṣamacintayat |
kinnu khalvavaśiṣṭaṃ me kartavyamiha sāmpratam || 2 ||
yadeṣāṃ rakṣasāṃ bhūyaḥ santāpajananaṃ bhavet |
vanaṃ tāvatpramathitaṃ prakṛṣṭā rākṣasā hatāḥ || 3 ||
balaikadeśaḥ kṣapitaśśeṣaṃ durgavināśanam |
durge vināśite karma bhavetsukhapariśramam |
alpayatnena kārye'smin mama syātsaphalaśśramaḥ || 4 ||
yo hyayaṃ mama lāṅgūle dīpyate havyavāhanaḥ |
asya santarpaṇaṃ nyāyyaṃ kartumebhirgṛhottamaiḥ || 5 ||
tataḥ pradīptalāṅgūlassavidyudiva toyadaḥ |
bhavanāgreṣu laṅkāyā vicacāra mahākapiḥ || 6 ||
gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni ca vānaraḥ |
vīkṣamāṇo hyasantrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ || 7 ||
avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |
agniṃ tatra sa nikṣipya śvasanena samo balī || 8 ||
tato'nyatpupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān |
mumoca hanumānagniṃ kālānalaśikhopamam || 9 ||
vajradaṃṣṭrasya ca tadā pupluve sa mahākapiḥ |
śukasya ca mahātejāssāraṇasya ca dhīmataḥ || 10 ||
tathā cendrajito veśma dadāha hariyūthapaḥ |
jambumāle ssumāleśca dadāha bhavanaṃ tataḥ || 11 ||
raśmiketośca bhavanaṃ sūryaśatrostathaiva ca |
hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 12 ||
yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ |
vidyujjihvasya ghorasya tathā hastimukhasya ca || 13 ||
karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi |
kumbhakarṇasya bhavanaṃ makarākṣasya caiva hi || 14 ||
yajñaśatrośca bhavanaṃ brahmaśatrostathaiva ca |
narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ || 15 ||
varjayitvā mahātejā vibhīṣaṇagṛhaṃ prati |
kramamāṇaḥ krameṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ || 16 ||
teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |
gṛheṣvṛddhimatāmṛddhiṃ dadāha sa mahākapiḥ || 17 ||
sarveṣāṃ samatikramya rākṣasendrasya vīryavān |
āsasādātha lakṣmīvān rāvaṇasya niveśanam || 18 ||
tatastasmin gṛhe mukhye nānāratnavibhūṣite |
merumandarasaṅkāśe sarvamaṅgalaśobhite || 19 ||
pradīptamagnimutsṛjya lāṅgūlāgre pratiṣṭhitam |
nanāda hanumānvīro yugāntajalado yathā || 20 ||
śvasanena ca saṃyogādativego mahābalaḥ |
kālāgniriva jajvāla prāvardhata hutāśanaḥ || 21 ||
pradīptamagniṃ pavanasteṣu veśmasvacārayat |
abhūcchvasanasaṃyogādativego hutāśanaḥ || 22 ||
tāni kāñcanajālāni muktāmaṇimayāni ca |
bhavanānyavaśīryanta ratnavanti mahānti ca || 23 ||
sañjajñe tumulaśśabdo rākṣasānāṃ pradhāvatām |
svagṛhasya paritrāṇe bhagnotsāhorjitaśriyām || 24 ||
nūnameṣo'gnirāyātaḥ kapirūpeṇa hā iti |
krandantyassahasā petuḥ stanandhayadharāḥ striyaḥ || 25 ||
kāścidagniparītebhyo harmebhyo muktamūrdhajāḥ |
patantyo rejire'bhrebhyassaudāmanya ivāmbarāt || 26 ||
vajravidrumavaidūryamuktārajatasaṃhitān |
vicitrānbhavanāddhātūn syandamānāndadarśa saḥ || 27 ||
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ tṛṇānāṃ ca yathā tathā |
hanūmān rākṣasendāṇāṃ viśastānāṃ na tṛpyati || 28 ||
kvacitkiṃśukasaṅkāśāḥ kvacicchālmalisannibhāḥ || 29 ||
kvacitkuṅkumasaṅkāśāśśikhā vahneścakāśire |
hanūmatā vegavatā vānareṇa mahātmanā |
laṅkāpuraṃ pradagdhaṃ tadrudreṇa tripuraṃ yathā || 30 ||
tatastu laṅkāpuraparvatāgre samutthito bhīmaparākramo'gniḥ |
prasārya cūḍāvalayaṃ pradīpto hanūmatā vegavatā visṛṣṭaḥ || 31 ||
yugāntakālānalatulyavega ssamāruto'gnirvavṛdhe divispṛk |
vidhūmaraśmirbhavaneṣu sakto rakṣaśśarīrājyasamarpatārciḥ || 32 ||
ādityakoṭīsadṛśassutejā laṅkāṃ samastāṃ parivārya tiṣṭhan |
śabdairanekairaśaniprarūḍhairbhindannivāṇḍaṃ prababhau mahāgniḥ || 33 ||
tatrāmbarādagniratipravṛddho rūkṣaprabhaḥ kiṃśukapuṣpacūḍaḥ |
nirvāṇadhūmākularājayaśca nīlotpalābhāḥ pracakāśire'bhrāḥ || 34 ||
vajrī mahendrastridaśeśvaro vā sākṣādyamo vā varuṇo'nilo vā |
rudro'gnirarko dhanadaśca somo na vānaro'yaṃ svayameva kālaḥ || 35 ||
kiṃ brahmaṇassarvapitāmahasya sarvasya dhātuścaturānanasya |
ihā''gato vānararūpadhārī rakṣopasaṃhārakaraḥ prakopaḥ || 36 ||
kiṃ vaiṣṇavaṃ vā kapirūpametya rakṣovināśāya paraṃ sutejaḥ |
anantamavyaktamacintyamekaṃ svamāyayā sāmpratamāgataṃ vā || 37 ||
ityevamūcurbahavo viśiṣṭā rakṣogaṇāstatra sametya sarve |
saprāṇisaṅghāṃ sagṛhāṃ savṛkṣāṃ dagdhāṃ purīṃ tāṃ sahasā samīkṣya || 38 ||
tatastu laṅkā sahasā pradagdhā sarākṣasā sāśvarathā sanāgā |
sapakṣisaṅghā samṛgā savṛkṣā ruroda dīnā tumulaṃ saśabdam || 39 ||
hā tāta hā putraka kānta mitra hā jīvitaṃ bhogayutaṃ supuṇyam |
rakṣobhirevaṃ bahudhā bruvadbhi śśabdaḥ kṛto ghoratarassubhīmaḥ || 40 ||
hutāśanajvālasamāvṛtā sā hatapravīrā parivṛttayodhā hanūmataḥ krodhabalābhibhūtā babhūva śāpopahateva laṅkā || 41 ||
sa sambhramatrastaviṣaṇṇarākṣasāṃ samujjvalajjvālahutāśanāṅkitām |
dadarśa laṅkāṃ hanumānmahāmanāḥ svayambhūkopopahatāmivāvanim || 42 ||
bhaṅktvā vanaṃ pādaparatnasaṅkulaṃ hatvā tu rakṣāṃsi mahānti saṃyuge |
dagdhvā purīṃ tāṃ gṛharatnamālinīṃ tasthau hanūmānpavanātmajaḥ kapiḥ || 43 ||
trikūṭaśṛṅgāgratale vicitre pratiṣṭhito vānararājasiṃhaḥ |
pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī vyarājatā''ditya ivāṃśumālī || 44 ||
sa rākṣasāṃstānsubahūṃśca hatvā vanaṃ ca bhaṅktvā bahupādapaṃ tat |
visṛjya rakṣobhavaneṣu cāgniṃ jagāma rāmaṃ manasā mahātmā || 45 ||
tatastu taṃ vānaravīramukhyaṃ mahābalaṃ mārutatulyavegam |
mahāmatiṃ vāyusutaṃ variṣṭhaṃ pratuṣṭuvurdevagaṇāśca sarve || 46 ||
bhaṅktvā vanaṃ mahātejā hatvā rakṣāṃsi saṃyuge |
dagdhvā laṅkāpurīṃ ramyāṃ rarāja sa mahākapiḥ || 47 ||
tatra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
dṛṣṭvā laṅkāṃ pradagdhāṃ tāṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ || 48 ||
taṃ dṛṣṭvā vānaraśreṣṭhaṃ hanumantaṃ mahākapim |
kālāgniriti sañcintya sarvabhūtāni tatrasuḥ || 49 ||
devāśca sarve munipuṅgavāśca gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
bhūtāni sarvāṇi mahānti tatra jagmuḥ parāṃ prītimatulyarūpām || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः ॥ 1 ॥
वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ।
किन्नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम् ॥ 2 ॥
यदेषां रक्षसां भूयः सन्तापजननं भवेत् ।
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः ॥ 3 ॥
बलैकदेशः क्षपितश्शेषं दुर्गविनाशनम् ।
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत्सुखपरिश्रमम् ।
अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात्सफलश्श्रमः ॥ 4 ॥
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः ।
अस्य सन्तर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ 5 ॥
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलस्सविद्युदिव तोयदः ।
भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ 6 ॥
गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः ।
वीक्षमाणो ह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ 7 ॥
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् ।
अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ 8 ॥
ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ।
मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ 9 ॥
वज्रदंष्ट्रस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः ।
शुकस्य च महातेजास्सारणस्य च धीमतः ॥ 10 ॥
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः ।
जम्बुमाले स्सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ 11 ॥
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च ।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ 12 ॥
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः ।
विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ 13 ॥
करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि ।
कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ 14 ॥
यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ।
नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः ॥ 15 ॥
वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति ।
क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ 16 ॥
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः ।
गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह स महाकपिः ॥ 17 ॥
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान् ।
आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ 18 ॥
ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते ।
मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गलशोभिते ॥ 19 ॥
प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम् ।
ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ 20 ॥
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः ।
कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ 21 ॥
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मस्वचारयत् ।
अभूच्छ्वसनसंयोगादतिवेगो हुताशनः ॥ 22 ॥
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ।
भवनान्यवशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च ॥ 23 ॥
सञ्जज्ञे तुमुलश्शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ।
स्वगृहस्य परित्राणे भग्नोत्साहोर्जितश्रियाम् ॥ 24 ॥
नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ।
क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः ॥ 25 ॥
काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः ।
पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात् ॥ 26 ॥
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहितान् ।
विचित्रान्भवनाद्धातून् स्यन्दमानान्ददर्श सः ॥ 27 ॥
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ।
हनूमान् राक्षसेन्दाणां विशस्तानां न तृप्यति ॥ 28 ॥
क्वचित्किंशुकसङ्काशाः क्वचिच्छाल्मलिसन्निभाः ॥ 29 ॥
क्वचित्कुङ्कुमसङ्काशाश्शिखा वह्नेश्चकाशिरे ।
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना ।
लङ्कापुरं प्रदग्धं तद्रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ 30 ॥
ततस्तु लङ्कापुरपर्वताग्रे समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः ।
प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो हनूमता वेगवता विसृष्टः ॥ 31 ॥
युगान्तकालानलतुल्यवेग स्समारुतोऽग्निर्ववृधे दिविस्पृक् ।
विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो रक्षश्शरीराज्यसमर्पतार्चिः ॥ 32 ॥
आदित्यकोटीसदृशस्सुतेजा लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन् ।
शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढैर्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ 33 ॥
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः ।
निर्वाणधूमाकुलराजयश्च नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ 34 ॥
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा साक्षाद्यमो वा वरुणोऽनिलो वा ।
रुद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ 35 ॥
किं ब्रह्मणस्सर्वपितामहस्य सर्वस्य धातुश्चतुराननस्य ।
इहाऽऽगतो वानररूपधारी रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ 36 ॥
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य रक्षोविनाशाय परं सुतेजः ।
अनन्तमव्यक्तमचिन्त्यमेकं स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ 37 ॥
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे ।
सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ 38 ॥
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा सराक्षसा साश्वरथा सनागा ।
सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ 39 ॥
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र हा जीवितं भोगयुतं सुपुण्यम् ।
रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भि श्शब्दः कृतो घोरतरस्सुभीमः ॥ 40 ॥
हुताशनज्वालसमावृता सा हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा हनूमतः क्रोधबलाभिभूता बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ 41 ॥
स सम्भ्रमत्रस्तविषण्णराक्षसां समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम् ।
ददर्श लङ्कां हनुमान्महामनाः स्वयम्भूकोपोपहतामिवावनिम् ॥ 42 ॥
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसङ्कुलं हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे ।
दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं तस्थौ हनूमान्पवनात्मजः कपिः ॥ 43 ॥
त्रिकूटशृङ्गाग्रतले विचित्रे प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः ।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली व्यराजताऽऽदित्य इवांशुमाली ॥ 44 ॥
स राक्षसांस्तान्सुबहूंश्च हत्वा वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत् ।
विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ 45 ॥
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं महाबलं मारुततुल्यवेगम् ।
महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ 46 ॥
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे ।
दग्ध्वा लङ्कापुरीं रम्यां रराज स महाकपिः ॥ 47 ॥
तत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।
दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ 48 ॥
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनुमन्तं महाकपिम् ।
कालाग्निरिति सञ्चिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ 49 ॥
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।
भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
vīkṣamāṇastato laṅkāṃ kapiḥ kṛtamanorathaḥ || 1 ||
vardhamānasamutsāhaḥ kāryaśeṣamacintayat |
kinnu khalvavaśiṣṭaṃ me kartavyamiha sāmpratam || 2 ||
yadeṣāṃ rakṣasāṃ bhūyaḥ santāpajananaṃ bhavet |
vanaṃ tāvatpramathitaṃ prakṛṣṭā rākṣasā hatāḥ || 3 ||
balaikadeśaḥ kṣapitaśśeṣaṃ durgavināśanam |
durge vināśite karma bhavetsukhapariśramam |
alpayatnena kārye'smin mama syātsaphalaśśramaḥ || 4 ||
yo hyayaṃ mama lāṅgūle dīpyate havyavāhanaḥ |
asya santarpaṇaṃ nyāyyaṃ kartumebhirgṛhottamaiḥ || 5 ||
tataḥ pradīptalāṅgūlassavidyudiva toyadaḥ |
bhavanāgreṣu laṅkāyā vicacāra mahākapiḥ || 6 ||
gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni ca vānaraḥ |
vīkṣamāṇo hyasantrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ || 7 ||
avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |
agniṃ tatra sa nikṣipya śvasanena samo balī || 8 ||
tato'nyatpupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān |
mumoca hanumānagniṃ kālānalaśikhopamam || 9 ||
vajradaṃṣṭrasya ca tadā pupluve sa mahākapiḥ |
śukasya ca mahātejāssāraṇasya ca dhīmataḥ || 10 ||
tathā cendrajito veśma dadāha hariyūthapaḥ |
jambumāle ssumāleśca dadāha bhavanaṃ tataḥ || 11 ||
raśmiketośca bhavanaṃ sūryaśatrostathaiva ca |
hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 12 ||
yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ |
vidyujjihvasya ghorasya tathā hastimukhasya ca || 13 ||
karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi |
kumbhakarṇasya bhavanaṃ makarākṣasya caiva hi || 14 ||
yajñaśatrośca bhavanaṃ brahmaśatrostathaiva ca |
narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ || 15 ||
varjayitvā mahātejā vibhīṣaṇagṛhaṃ prati |
kramamāṇaḥ krameṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ || 16 ||
teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |
gṛheṣvṛddhimatāmṛddhiṃ dadāha sa mahākapiḥ || 17 ||
sarveṣāṃ samatikramya rākṣasendrasya vīryavān |
āsasādātha lakṣmīvān rāvaṇasya niveśanam || 18 ||
tatastasmin gṛhe mukhye nānāratnavibhūṣite |
merumandarasaṅkāśe sarvamaṅgalaśobhite || 19 ||
pradīptamagnimutsṛjya lāṅgūlāgre pratiṣṭhitam |
nanāda hanumānvīro yugāntajalado yathā || 20 ||
śvasanena ca saṃyogādativego mahābalaḥ |
kālāgniriva jajvāla prāvardhata hutāśanaḥ || 21 ||
pradīptamagniṃ pavanasteṣu veśmasvacārayat |
abhūcchvasanasaṃyogādativego hutāśanaḥ || 22 ||
tāni kāñcanajālāni muktāmaṇimayāni ca |
bhavanānyavaśīryanta ratnavanti mahānti ca || 23 ||
sañjajñe tumulaśśabdo rākṣasānāṃ pradhāvatām |
svagṛhasya paritrāṇe bhagnotsāhorjitaśriyām || 24 ||
nūnameṣo'gnirāyātaḥ kapirūpeṇa hā iti |
krandantyassahasā petuḥ stanandhayadharāḥ striyaḥ || 25 ||
kāścidagniparītebhyo harmebhyo muktamūrdhajāḥ |
patantyo rejire'bhrebhyassaudāmanya ivāmbarāt || 26 ||
vajravidrumavaidūryamuktārajatasaṃhitān |
vicitrānbhavanāddhātūn syandamānāndadarśa saḥ || 27 ||
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ tṛṇānāṃ ca yathā tathā |
hanūmān rākṣasendāṇāṃ viśastānāṃ na tṛpyati || 28 ||
kvacitkiṃśukasaṅkāśāḥ kvacicchālmalisannibhāḥ || 29 ||
kvacitkuṅkumasaṅkāśāśśikhā vahneścakāśire |
hanūmatā vegavatā vānareṇa mahātmanā |
laṅkāpuraṃ pradagdhaṃ tadrudreṇa tripuraṃ yathā || 30 ||
tatastu laṅkāpuraparvatāgre samutthito bhīmaparākramo'gniḥ |
prasārya cūḍāvalayaṃ pradīpto hanūmatā vegavatā visṛṣṭaḥ || 31 ||
yugāntakālānalatulyavega ssamāruto'gnirvavṛdhe divispṛk |
vidhūmaraśmirbhavaneṣu sakto rakṣaśśarīrājyasamarpatārciḥ || 32 ||
ādityakoṭīsadṛśassutejā laṅkāṃ samastāṃ parivārya tiṣṭhan |
śabdairanekairaśaniprarūḍhairbhindannivāṇḍaṃ prababhau mahāgniḥ || 33 ||
tatrāmbarādagniratipravṛddho rūkṣaprabhaḥ kiṃśukapuṣpacūḍaḥ |
nirvāṇadhūmākularājayaśca nīlotpalābhāḥ pracakāśire'bhrāḥ || 34 ||
vajrī mahendrastridaśeśvaro vā sākṣādyamo vā varuṇo'nilo vā |
rudro'gnirarko dhanadaśca somo na vānaro'yaṃ svayameva kālaḥ || 35 ||
kiṃ brahmaṇassarvapitāmahasya sarvasya dhātuścaturānanasya |
ihā''gato vānararūpadhārī rakṣopasaṃhārakaraḥ prakopaḥ || 36 ||
kiṃ vaiṣṇavaṃ vā kapirūpametya rakṣovināśāya paraṃ sutejaḥ |
anantamavyaktamacintyamekaṃ svamāyayā sāmpratamāgataṃ vā || 37 ||
ityevamūcurbahavo viśiṣṭā rakṣogaṇāstatra sametya sarve |
saprāṇisaṅghāṃ sagṛhāṃ savṛkṣāṃ dagdhāṃ purīṃ tāṃ sahasā samīkṣya || 38 ||
tatastu laṅkā sahasā pradagdhā sarākṣasā sāśvarathā sanāgā |
sapakṣisaṅghā samṛgā savṛkṣā ruroda dīnā tumulaṃ saśabdam || 39 ||
hā tāta hā putraka kānta mitra hā jīvitaṃ bhogayutaṃ supuṇyam |
rakṣobhirevaṃ bahudhā bruvadbhi śśabdaḥ kṛto ghoratarassubhīmaḥ || 40 ||
hutāśanajvālasamāvṛtā sā hatapravīrā parivṛttayodhā hanūmataḥ krodhabalābhibhūtā babhūva śāpopahateva laṅkā || 41 ||
sa sambhramatrastaviṣaṇṇarākṣasāṃ samujjvalajjvālahutāśanāṅkitām |
dadarśa laṅkāṃ hanumānmahāmanāḥ svayambhūkopopahatāmivāvanim || 42 ||
bhaṅktvā vanaṃ pādaparatnasaṅkulaṃ hatvā tu rakṣāṃsi mahānti saṃyuge |
dagdhvā purīṃ tāṃ gṛharatnamālinīṃ tasthau hanūmānpavanātmajaḥ kapiḥ || 43 ||
trikūṭaśṛṅgāgratale vicitre pratiṣṭhito vānararājasiṃhaḥ |
pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī vyarājatā''ditya ivāṃśumālī || 44 ||
sa rākṣasāṃstānsubahūṃśca hatvā vanaṃ ca bhaṅktvā bahupādapaṃ tat |
visṛjya rakṣobhavaneṣu cāgniṃ jagāma rāmaṃ manasā mahātmā || 45 ||
tatastu taṃ vānaravīramukhyaṃ mahābalaṃ mārutatulyavegam |
mahāmatiṃ vāyusutaṃ variṣṭhaṃ pratuṣṭuvurdevagaṇāśca sarve || 46 ||
bhaṅktvā vanaṃ mahātejā hatvā rakṣāṃsi saṃyuge |
dagdhvā laṅkāpurīṃ ramyāṃ rarāja sa mahākapiḥ || 47 ||
tatra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
dṛṣṭvā laṅkāṃ pradagdhāṃ tāṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ || 48 ||
taṃ dṛṣṭvā vānaraśreṣṭhaṃ hanumantaṃ mahākapim |
kālāgniriti sañcintya sarvabhūtāni tatrasuḥ || 49 ||
devāśca sarve munipuṅgavāśca gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
bhūtāni sarvāṇi mahānti tatra jagmuḥ parāṃ prītimatulyarūpām || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.