ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੀਤਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਵਚਃ ॥ 1 ॥
ਅਮृਤਂ ਵਿषਸਂਸृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਾਨਰ ਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਯਚ੍ਚ ਨਾਨ੍ਯਮਨਾ ਰਾਮੋ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ ॥ 2 ॥
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇ ਵਾ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵ੍ਯਸਨੇ ਵਾ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਪੁਰੁषਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕृਤਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਕਰ੍षਤਿ ॥ 3 ॥
ਵਿਧਿਰ੍ਨੂਨਮਸਂਹਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਲਵਗੋਤ੍ਤਮ ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਮਾਂ ਚ ਰਾਮਂ ਚ ਵ੍ਯਸਨੈਃ ਪਸ਼੍ਯ ਮੋਹਿਤਾਨ੍ ॥ 4 ॥
ਸ਼ੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਦਾ ਪਾਰਂ ਰਾਘਵੋऽਧਿਗਮਿष੍ਯਤਿ ।
ਪ੍ਲਵਮਾਨਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਹਤਨੌ ਸ੍ਸਾਗਰੇ ਯਥਾ ॥ 5 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਵਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੂਦਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਵਣਮ੍ ।
ਲਙ੍ਕਾਮੁਨ੍ਮੂਲਿਤਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਪਤਿਃ ॥ 6 ॥
ਸ ਵਾਚ੍ਯਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਸ੍ਵੇਤਿ ਯਾਵਦੇਵ ਨ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ।
ਅਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਕਾਲਸ੍ਤਾਵਦ੍ਧਿ ਮਮ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਵਰ੍ਤਤੇ ਦਸ਼ਮੋ ਮਾਸੋ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਸ਼ੇषੌ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ ।
ਰਾਵਣੇਨ ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਸਮਯੋ ਯਃ ਕृਤੋ ਮਮ ॥ 8 ॥
ਵਿਭੀषਣੇਨ ਚ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਮਮ ਨਿਰ੍ਯਾਤਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਅਨੁਨੀਤਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਨ ਚ ਤਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਮਤਿਮ੍ ॥ 9 ॥
ਮਮ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਦਾਨਂ ਹਿ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਨ ਰੋਚਤੇ ।
ਰਾਵਣਂ ਮਾਰ੍ਗਤੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਾਲਵਸ਼ਂ ਗਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਕਨ੍ਯਾ ਨਲਾ ਨਾਮ ਵਿਭੀषਣਸੁਤਾ ਕਪੇ ।
ਤਯਾ ਮਮੇਦਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਹਿਤਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 11 ॥
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਤਿਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਗੁਣਾਃ ॥ 12 ॥
ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਪੌਰੁषਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਕृਤਜ੍ਞਤਾ ।
ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਵਾਨਰ ਰਾਘਵੇ ॥ 13 ॥
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਜਘਾਨ ਯਃ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਨਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ ॥ 14 ॥
ਨ ਸ ਸ਼ਕ੍ਯਸ੍ਤੁਲਯਿਤੁਂ ਵ੍ਯਸਨੈਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ।
ਅਹਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਪੁਲੋਮਜਾ ॥ 15 ॥
ਸ਼ਰਜਾਲਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ਸ਼ੂਰਃ ਕਪੇ ਰਾਮਦਿਵਾਕਰਃ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਕ੍षੋਮਯਂ ਤੋਯਮੁਪਸ਼ੋषਂ ਨਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 16 ॥
ਇਤਿ ਸਞ੍ਜਲ੍ਪਮਾਨਾਂ ਤਾਂ ਰਾਮਾਰ੍ਥੇ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।
ਆਸ਼੍ਰੁਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਨਯਨਾਮੁਵਾਚ ਵਚਨਂ ਕਪਿਃ ॥ 17 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵ ਤੁ ਵਚੋ ਮਹ੍ਯਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਚਮੂਂ ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਮਹਤੀਂ ਹਰ੍ਯृਕ੍षਗਣਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਅਥਵਾ ਮੋਚਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਦ੍ਯੈਵ ਵਰਾਨਨੇ ।
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੁਃਖਾਦੁਪਾਰੋਹ ਮਮ ਪृष੍ਠਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ॥ 19 ॥
ਤ੍ਵਾਂ ਹਿ ਪृष੍ਠਗਤਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸਾਗਰਮ੍ ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਹਿ ਮੇ ਵੋਢੁਂ ਲਙ੍ਕਾਮਪਿ ਸਰਾਵਣਾਮ੍ ॥ 20 ॥
ਅਹਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਸ੍ਥਾਯ ਰਾਘਵਾਯਾਦ੍ਯ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਕ੍ਰਾਯ ਹਵ੍ਯਂ ਹੁਤਮਿਵਾਨਲਃ ॥ 21 ॥
ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਦ੍ਵੈਵ ਵੈਦੇਹਿ ਰਾਘਵਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੈਤ੍ਯਵਧੇ ਯਥਾ ॥ 22 ॥
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਕृਤੋਤ੍ਸਾਹਮਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਪੁਰਨ੍ਦਰਮਿਵਾਸੀਨਂ ਨਾਗਰਾਜਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 23 ॥
ਪृष੍ਠਮਾਰੋਹ ਮੇ ਦੇਵਿ ਮਾ ਵਿਕਾਙ੍ਕ੍षਸ੍ਵ ਸ਼ੋਭਨੇ ।
ਯੋਗਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਰਾਮੇਣ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੇਨੇਵ ਰੋਹਿਣੀ ॥ 24 ॥
ਕਥਯਨ੍ਤੀਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਚ ਮਹਾਰ੍ਚਿषਾ ।
ਮਤ੍ਪृष੍ਠਮਧਿਰੁਹ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਤਰਾਕਾਸ਼ਮਹਾਰ੍ਣਵੌ ॥ 25 ॥
ਨ ਹਿ ਮੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਮਿਤੋ ਨਯਤੋऽਙ੍ਗਨੇ ।
ਅਨੁਗਨ੍ਤੁਂ ਗਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਲਙ੍ਕਾਨਿਵਾਸਿਨਃ ॥ 26 ॥
ਯਥੈਵਾਹਮਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਥੈਵਾਹਮਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪਸ਼੍ਯ ਵੈਦੇਹਿ ਤ੍ਵਾਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਵਿਹਾਯਸਮ੍ ॥ 27 ॥
ਮੈਥਿਲੀ ਤੁ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।
ਹਰ੍षਵਿਸ੍ਮਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਹਨੁਮਨ੍ਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 28 ॥
ਹਨੁਮਨ੍ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਕਥਂ ਮਾਂ ਵੋਢੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਤਦੇਵ ਖਲੁ ਤੇ ਮਨ੍ਯੇ ਕਪਿਤ੍ਵਂ ਹਰਿਯੂਥਪ ॥ 29 ॥
ਕਥਂ ਵਾਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਮਿਤੋ ਨੇਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਸਕਾਸ਼ਂ ਮਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਮੇ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭ ॥ 30 ॥
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ਨਵਂ ਪਰਿਭਵਂ ਕृਤਮ੍ ॥ 31 ॥
ਨ ਮੇ ਜਾਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵਾऽਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਮਮ ਕਾਮਤਃ ॥ 32 ॥
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਹਨੁਮਾਂਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਲਵਗਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮਰਿਮਰ੍ਦਨਃ ॥ 33 ॥
ਸ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਦਪਾਦ੍ਧੀਮਾਨਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਃ ।
ਤਤੋ ਵਰ੍ਧਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਸੀਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 34 ॥
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਬਭੌ ਦੀਪ੍ਤਾਨਲਪ੍ਰਭਃ ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਵ੍ਯਵਤਸ੍ਥੇ ਚ ਸੀਤਾਯਾ ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 35 ॥
ਹਰਿਃ ਪਰ੍ਵਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ਤਾਮ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਨਖੋ ਭੀਮੋ ਵੈਦੇਹੀਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 36 ॥
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਾਟ੍ਟਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਮ੍ ।
ਲਙ੍ਕਾਮਿਮਾਂ ਸਨਾਥਾਂ ਵਾ ਨਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਮੇ ॥ 37 ॥
ਤਦਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰਲਂ ਦੇਵਿ ਵਿਕਾਙ੍ਕ੍षਯਾ ।
ਵਿਸ਼ੋਕਂ ਕੁਰੁ ਵੈਦੇਹਿ ਰਾਘਵਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 38 ॥
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੀਮਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮੁਵਾਚ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯੌਰਸਂ ਸੁਤਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬਲਂ ਚੈਵ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਮਹਾਕਪੇ ।
ਵਾਯੋਰਿਵ ਗਤਿਂ ਚੈਵ ਤੇਜਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਰਿਵਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥ 40 ॥
ਪ੍ਰਾਕृਤੋऽਨ੍ਯਃ ਕਥਂ ਚੇਮਾਂ ਭੂਮਿਮਾਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।
ਉਦਧੇਰਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਪਾਰਂ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵ ॥ 41 ॥
ਜਾਨਾਮਿ ਗਮਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨਯਨੇ ਚਾਪਿ ਤੇ ਮਮ ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 42 ॥
ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਮ ਗਨ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਯਾऽਨਘ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਸਵੇਗਸ੍ਯ ਵੇਗੋ ਮਾਂ ਮੋਹਯੇਤ੍ਤਵ ॥ 43 ॥
ਅਹਮਾਕਾਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾ ਹ੍ਯੁਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਸਾਗਰਮ੍ ।
ਪ੍ਰਪਤੇਯਂ ਹਿ ਤੇ ਪृष੍ਠਾਦ੍ਭਯਾਦ੍ਵੇਗੇਵ ਗਚ੍ਛਤਃ ॥ 44 ॥
ਪਤਿਤਾ ਸਾਗਰੇ ਚਾਹਂ ਤਿਮਿਨਕ੍ਰਝषਾਕੁਲੇ ।
ਭਵੇਯਮਾਸ਼ੁ ਵਿਵਸ਼ਾ ਯਾਦਸਾਮਨ੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 45 ॥
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਨ ।
ਕਲਤ੍ਰਵਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯਪਿ ਸ੍ਯਾਦਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 46 ॥
ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਂ ਤੁ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਕ੍षਸਾ ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ।
ਅਨੁਗਚ੍ਛੇਯੁਰਾਦਿष੍ਟਾ ਰਾਵਣੇਨ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 47 ॥
ਤੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਵृਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰੈਸ਼੍ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਗਰਪਾਣਿਭਿਃ ।
ਭਵੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਯਾ ਵੀਰ ਕਲਤ੍ਰਵਾਨ੍ ॥ 48 ॥
ਸਾਯੁਧਾ ਬਹਵੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰਾਯੁਧਃ ।
ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯਸਿ ਸਂਯਾਤੁਂ ਮਾਂ ਚੈਵ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤੁਮ੍ ॥ 49 ॥
ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਕ੍षੋਭਿਸ੍ਤਵ ਤੈਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਭਿਃ ।
ਪ੍ਰਪਤੇਯਂ ਹਿ ਤੇ ਪृष੍ਠਾਦ੍ਭਯਾਰ੍ਤਾ ਕਪਿਸਤ੍ਤਮ ॥ 50 ॥
ਅਥ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਭੀਮਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਬਲਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਸਾਮ੍ਪਰਾਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਜਯੇਯੁਃ ਕਪਿਸਤ੍ਤਮ ॥ 51 ॥
ਅਥਵਾ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਤੇਯਂ ਵਿਮੁਖਸ੍ਯ ਤੇ ।
ਪਤਿਤਾਂ ਚ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਨਯੇਯੁਃ ਪਾਪਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 52 ॥
ਮਾਂ ਵਾ ਹਰੇਯੁਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ਸੇਯੁਰਥਾਪਿ ਵਾ ।
ਅਵ੍ਯਵਸ੍ਥੌ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯੇਤੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਯਪਰਾਜਯੌ ॥ 53 ॥
ਅਹਂ ਵਾਪਿ ਵਿਪਦ੍ਯੇਯਂ ਰਕ੍षੋਭਿਰਭਿਤਰ੍ਜਿਤਾ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭਵੇਨ੍ਨਿष੍ਫਲ ਏਵ ਤੁ ॥ 54 ॥
ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਮਸਿ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ।
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਯਸ਼ੋ ਹੀਯੇਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ॥ 55 ॥
ਅਥਵਾऽਦਾਯ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਨ੍ਯਸੇਯੁਸ੍ਸਮ੍ਵृਤੇ ਹਿ ਮਾਮ੍ ।
ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਭਿਜਾਨੀਯੁਰ੍ਹਰਯੋ ਨਾਪਿ ਰਾਘਵੌ ॥ 56 ॥
ਆਰਮ੍ਭਸ੍ਤੁ ਮਦਰ੍ਥੋऽਯਂ ਤਤਸ੍ਤਵ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਹਿ ਸਹ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਹਾਨਾਗਮਨੇ ਗੁਣਃ ॥ 57 ॥
ਮਯਿ ਜੀਵਿਤਮਾਯਤ੍ਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੂਣਾਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਵ ਰਾਜਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ॥ 58 ॥
ਤੌ ਨਿਰਾਸ਼ੌ ਮਦਰ੍ਥਂ ਤੁ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਕਰ੍ਸ਼ਿਤੌ ।
ਸਹ ਸਰ੍ਵਰ੍ਕ੍षਹਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ ॥ 59 ॥
ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਰਾਮਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਨਰ ।
ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਪੁਂਸੋ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵ ॥ 60 ॥
ਯਦਹਂ ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ਗਤਾ ।
ਅਨੀਸ਼ਾ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਨਾਥਾ ਵਿਵਸ਼ਾ ਸਤੀ ॥ 61 ॥
ਯਦਿ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਮਿਹ ਹਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ।
ਮਾਮਿਤੋ ਗृਹ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇਤ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 62 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਹਿ ਦृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਮਯਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਣਾਵਮਰ੍ਦਿਨਃ ।
ਨ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਭੁਜਙ੍ਗਰਾਕ੍षਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰਾਮੇਣ ਸਮਾ ਹਿ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 63 ॥
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਤਂ ਸਂਯਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕਂ ਮਹਾਬਲਂ ਵਾਸਵਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਕੋ ਵਿषਹੇਤ ਰਾਘਵਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ਦੀਪ੍ਤਮਿਵਾਨਿਲੇਰਿਤਮ੍ ॥ 64 ॥
ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਘਵਮਾਜਿਮਰ੍ਦਨਂ ਦਿਸ਼ਾਗਜਂ ਮਤ੍ਤਮਿਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਸਹੇਤ ਕੋ ਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ਯੁਗਾਨ੍ਤਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਂ ਸ਼ਰਾਰ੍ਚਿषਮ੍ ॥ 65 ॥
ਸ ਮੇ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਪਤਿਂ ਸਯੂਥਪਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਿਹੋਪਪਾਦਯ ।
ਚਿਰਾਯ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਾਂ ਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯ ਹਰ੍षਿਤਾਮ੍ ॥ 66 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |
hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |
yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |
rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |
saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |
plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |
laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||
sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |
anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |
rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||
jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |
tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||
asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |
antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |
janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |
ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||
śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |
śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||
iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |
āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||
athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |
asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |
śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||
drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |
vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |
purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |
yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||
kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |
matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |
anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |
yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |
harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||
hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |
tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||
kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |
sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||
na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |
tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||
iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |
darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||
sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |
tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||
merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |
agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||
hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |
vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||
saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |
laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||
tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |
viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||
taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |
padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||
tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |
vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||
prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |
udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||
jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |
avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||
ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |
vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||
ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||
patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |
bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||
na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |
kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||
hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||
taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |
bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||
sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |
kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||
yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||
atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |
kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||
athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |
patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||
māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |
avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||
ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |
tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||
kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |
rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||
athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |
yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||
ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |
tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||
mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||
tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |
saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||
bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |
na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||
yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |
anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||
yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |
māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||
śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |
na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||
samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |
salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||
salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |
saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||
sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |
cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।
सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना ।
हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥ 1 ॥
अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम् ।
यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ॥ 2 ॥
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे ।
रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति ॥ 3 ॥
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम ।
सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥ 4 ॥
शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति ।
प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा ॥ 5 ॥
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम् ।
लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥ 6 ॥
स वाच्यस्सन्त्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते ।
अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥ 7 ॥
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम ।
रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥ 8 ॥
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति ।
अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम् ॥ 9 ॥
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।
रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ॥ 10 ॥
ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे ।
तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम् ॥ 11 ॥
असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः ।
अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥ 12 ॥
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता ।
विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे ॥ 13 ॥
चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः ।
जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ॥ 14 ॥
न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः ।
अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ॥ 15 ॥
शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः ।
शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥ 16 ॥
इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम् ।
आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः ॥ 17 ॥
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 18 ॥
अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने ।
अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥ 19 ॥
त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम् ।
शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ॥ 20 ॥
अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि ।
प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥ 21 ॥
द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ।
व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा ॥ 22 ॥
त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम् ।
पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 23 ॥
पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने ।
योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 24 ॥
कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा ।
मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ ॥ 25 ॥
न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने ।
अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 26 ॥
यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः ।
यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम् ॥ 27 ॥
मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम् ।
हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 28 ॥
हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि ।
तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥ 29 ॥
कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि ।
सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥ 30 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।
चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम् ॥ 31 ॥
न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा ।
तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः ॥ 32 ॥
इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः ।
दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः ॥ 33 ॥
स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः ।
ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 34 ॥
मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः ।
अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः ॥ 35 ॥
हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः ।
वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥ 36 ॥
सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम् ।
लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥ 37 ॥
तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया ।
विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 38 ॥
तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा ।
पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम् ॥ 39 ॥
तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे ।
वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥ 40 ॥
प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति ।
उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव ॥ 41 ॥
जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम ।
अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः ॥ 42 ॥
अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ ।
वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव ॥ 43 ॥
अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम् ।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः ॥ 44 ॥
पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले ।
भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥ 45 ॥
न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन ।
कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः ॥ 46 ॥
ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः ।
अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 47 ॥
तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।
भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥ 48 ॥
सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः ।
कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥ 49 ॥
युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः ।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम ॥ 50 ॥
अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च ।
कथञ्चित्साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम ॥ 51 ॥
अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते ।
पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः ॥ 52 ॥
मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा ।
अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥ 53 ॥
अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता ।
त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु ॥ 54 ॥
कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान् ।
राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥ 55 ॥
अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम् ।
यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ ॥ 56 ॥
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः ।
त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥ 57 ॥
मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः ।
भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च ॥ 58 ॥
तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ ।
सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम् ॥ 59 ॥
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर ।
न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव ॥ 60 ॥
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता ।
अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥ 61 ॥
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम् ।
मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 62 ॥
श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः ।
न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥ 63 ॥
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम् ।
सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥ 64 ॥
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम् ।
सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम् ॥ 65 ॥
स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय ।
चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम् ॥ 66 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |
hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |
yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |
rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |
saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |
plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |
laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||
sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |
anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |
rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||
jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |
tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||
asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |
antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |
janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |
ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||
śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |
śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||
iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |
āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||
athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |
asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |
śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||
drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |
vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |
purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |
yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||
kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |
matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |
anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |
yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |
harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||
hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |
tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||
kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |
sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||
na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |
tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||
iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |
darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||
sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |
tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||
merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |
agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||
hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |
vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||
saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |
laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||
tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |
viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||
taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |
padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||
tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |
vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||
prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |
udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||
jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |
avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||
ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |
vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||
ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||
patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |
bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||
na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |
kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||
hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||
taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |
bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||
sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |
kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||
yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||
atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |
kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||
athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |
patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||
māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |
avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||
ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |
tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||
kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |
rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||
athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |
yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||
ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |
tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||
mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||
tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |
saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||
bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |
na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||
yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |
anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||
yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |
māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||
śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |
na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||
samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |
salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||
salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |
saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||
sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |
cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.