5.37 Sundarakanda - Saptatrimsha Sargah — Oriya Script

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

ସୀତା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା ।

ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵଚଃ ॥ 1 ॥

ଅମୃତଂ ଵିଷସଂସୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵାନର ଭାଷିତମ୍ ।

ଯଚ୍ଚ ନାନ୍ଯମନା ରାମୋ ଯଚ୍ଚ ଶୋକପରାଯଣଃ ॥ 2 ॥

ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ଵା ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଵ୍ଯସନେ ଵା ସୁଦାରୁଣେ ।

ରଜ୍ଜ୍ଵେଵ ପୁରୁଷଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୃତାନ୍ତଃ ପରିକର୍ଷତି ॥ 3 ॥

ଵିଧିର୍ନୂନମସଂହାର୍ଯଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମ ।

ସୌମିତ୍ରିଂ ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତାନ୍ ॥ 4 ॥

ଶୋକସ୍ଯାସ୍ଯ କଦା ପାରଂ ରାଘଵୋଽଧିଗମିଷ୍ଯତି ।

ପ୍ଲଵମାନଃ ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ହତନୌ ସ୍ସାଗରେ ଯଥା ॥ 5 ॥

ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵଧଂ କୃତ୍ଵା ସୂଦଯିତ୍ଵା ଚ ରାଵଣମ୍ ।

ଲଙ୍କାମୁନ୍ମୂଲିତାଂ କୃତ୍ଵା କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ପତିଃ ॥ 6 ॥

ସ ଵାଚ୍ଯସ୍ସନ୍ତ୍ଵରସ୍ଵେତି ଯାଵଦେଵ ନ ପୂର୍ଯତେ ।

ଅଯଂ ସଂଵତ୍ସରଃ କାଲସ୍ତାଵଦ୍ଧି ମମ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 7 ॥

ଵର୍ତତେ ଦଶମୋ ମାସୋ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଶେଷୌ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ ।

ରାଵଣେନ ନୃଶଂସେନ ସମଯୋ ଯଃ କୃତୋ ମମ ॥ 8 ॥

ଵିଭୀଷଣେନ ଚ ଭ୍ରାତ୍ରା ମମ ନିର୍ଯାତନଂ ପ୍ରତି ।

ଅନୁନୀତଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଚ ତତ୍କୁରୁତେ ମତିମ୍ ॥ 9 ॥

ମମ ପ୍ରତିପ୍ରଦାନଂ ହି ରାଵଣସ୍ଯ ନ ରୋଚତେ ।

ରାଵଣଂ ମାର୍ଗତେ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁଃ କାଲଵଶଂ ଗତମ୍ ॥ 10 ॥

ଜ୍ଯେଷ୍ଠା କନ୍ଯା ନଲା ନାମ ଵିଭୀଷଣସୁତା କପେ ।

ତଯା ମମେଦମାଖ୍ଯାତଂ ମାତ୍ରା ପ୍ରହିତଯା ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 11 ॥

ଅସଂଶଯଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ପତିଃ ।

ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ମେ ଶୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ବହଵୋ ଗୁଣାଃ ॥ 12 ॥

ଉତ୍ସାହଃ ପୌରୁଷଂ ସତ୍ତ୍ଵମାନୃଶଂସ୍ଯଂ କୃତଜ୍ଞତା ।

ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ସନ୍ତି ଵାନର ରାଘଵେ ॥ 13 ॥

ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜଘାନ ଯଃ ।

ଜନସ୍ଥାନେ ଵିନା ଭ୍ରାତ୍ରା ଶତ୍ରୁଃ କସ୍ତସ୍ଯ ନୋଦ୍ଵିଜେତ୍ ॥ 14 ॥

ନ ସ ଶକ୍ଯସ୍ତୁଲଯିତୁଂ ଵ୍ଯସନୈଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।

ଅହଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞା ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପୁଲୋମଜା ॥ 15 ॥

ଶରଜାଲାଂଶୁମାନ୍ଶୂରଃ କପେ ରାମଦିଵାକରଃ ।

ଶତ୍ରୁରକ୍ଷୋମଯଂ ତୋଯମୁପଶୋଷଂ ନଯିଷ୍ଯତି ॥ 16 ॥

ଇତି ସଞ୍ଜଲ୍ପମାନାଂ ତାଂ ରାମାର୍ଥେ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍ ।

ଆଶ୍ରୁସମ୍ପୂର୍ଣନଯନାମୁଵାଚ ଵଚନଂ କପିଃ ॥ 17 ॥

ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତୁ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ ।

ଚମୂଂ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ମହତୀଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷଗଣସଙ୍କୁଲାମ୍ ॥ 18 ॥

ଅଥଵା ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମଦ୍ଯୈଵ ଵରାନନେ ।

ଅସ୍ମାଦ୍ଧୁଃଖାଦୁପାରୋହ ମମ ପୃଷ୍ଠମନିନ୍ଦିତେ ॥ 19 ॥

ତ୍ଵାଂ ହି ପୃଷ୍ଠଗତାଂ କୃତ୍ଵା ସନ୍ତରିଷ୍ଯାମି ସାଗରମ୍ ।

ଶକ୍ତିରସ୍ତି ହି ମେ ଵୋଢୁଂ ଲଙ୍କାମପି ସରାଵଣାମ୍ ॥ 20 ॥

ଅହଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣସ୍ଥାଯ ରାଘଵାଯାଦ୍ଯ ମୈଥିଲି ।

ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ଶକ୍ରାଯ ହଵ୍ଯଂ ହୁତମିଵାନଲଃ ॥ 21 ॥

ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଦ୍ଵୈଵ ଵୈଦେହି ରାଘଵଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।

ଵ୍ଯଵସାଯସମାଯୁକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦୈତ୍ଯଵଧେ ଯଥା ॥ 22 ॥

ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତୋତ୍ସାହମାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ମହାବଲମ୍ ।

ପୁରନ୍ଦରମିଵାସୀନଂ ନାଗରାଜସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି ॥ 23 ॥

ପୃଷ୍ଠମାରୋହ ମେ ଦେଵି ମା ଵିକାଙ୍କ୍ଷସ୍ଵ ଶୋଭନେ ।

ଯୋଗମନ୍ଵିଚ୍ଛ ରାମେଣ ଶଶାଙ୍କେନେଵ ରୋହିଣୀ ॥ 24 ॥

କଥଯନ୍ତୀଵ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ସୂର୍ଯେଣ ଚ ମହାର୍ଚିଷା ।

ମତ୍ପୃଷ୍ଠମଧିରୁହ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତରାକାଶମହାର୍ଣଵୌ ॥ 25 ॥

ନ ହି ମେ ସମ୍ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ତ୍ଵାମିତୋ ନଯତୋଽଙ୍ଗନେ ।

ଅନୁଗନ୍ତୁଂ ଗତିଂ ଶକ୍ତାସ୍ସର୍ଵେ ଲଙ୍କାନିଵାସିନଃ ॥ 26 ॥

ଯଥୈଵାହମିହ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଥୈଵାହମସଂଶଯଃ ।

ଯାସ୍ଯାମି ପଶ୍ଯ ଵୈଦେହି ତ୍ଵାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିହାଯସମ୍ ॥ 27 ॥

ମୈଥିଲୀ ତୁ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମଦ୍ଭୁତମ୍ ।

ହର୍ଷଵିସ୍ମିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ହନୁମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 28 ॥

ହନୁମନ୍ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ କଥଂ ମାଂ ଵୋଢୁମିଚ୍ଛସି ।

ତଦେଵ ଖଲୁ ତେ ମନ୍ଯେ କପିତ୍ଵଂ ହରିଯୂଥପ ॥ 29 ॥

କଥଂ ଵାଲ୍ପଶରୀରସ୍ତ୍ଵଂ ମାମିତୋ ନେତୁମିଚ୍ଛସି ।

ସକାଶଂ ମାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ମେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭ ॥ 30 ॥

ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।

ଚିନ୍ତଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ନଵଂ ପରିଭଵଂ କୃତମ୍ ॥ 31 ॥

ନ ମେ ଜାନାତି ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵା ପ୍ରଭାଵଂ ଵାଽସିତେକ୍ଷଣା ।

ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯତୁ ଵୈଦେହୀ ଯଦ୍ରୂପଂ ମମ କାମତଃ ॥ 32 ॥

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ହନୁମାଂସ୍ତଦା ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମଃ ।

ଦର୍ଶଯାମାସ ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ସ୍ଵରୂପମରିମର୍ଦନଃ ॥ 33 ॥

ସ ତସ୍ମାତ୍ପାଦପାଦ୍ଧୀମାନାପ୍ଲୁତ୍ଯ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ ।

ତତୋ ଵର୍ଧିତୁମାରେଭେ ସୀତାପ୍ରତ୍ଯଯକାରଣାତ୍ ॥ 34 ॥

ମେରୁମନ୍ଦରସଙ୍କାଶୋ ବଭୌ ଦୀପ୍ତାନଲପ୍ରଭଃ ।

ଅଗ୍ରତୋ ଵ୍ଯଵତସ୍ଥେ ଚ ସୀତାଯା ଵାନରୋତ୍ତମଃ ॥ 35 ॥

ହରିଃ ପର୍ଵତସଙ୍କାଶସ୍ତାମ୍ରଵକ୍ତ୍ରୋ ମହାବଲଃ ।

ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରନଖୋ ଭୀମୋ ଵୈଦେହୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 36 ॥

ସପର୍ଵତଵନୋଦ୍ଦେଶାଂ ସାଟ୍ଟପ୍ରାକାରତୋରଣାମ୍ ।

ଲଙ୍କାମିମାଂ ସନାଥାଂ ଵା ନଯିତୁଂ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ମେ ॥ 37 ॥

ତଦଵସ୍ଥାପ୍ଯତାଂ ବୁଦ୍ଧିରଲଂ ଦେଵି ଵିକାଙ୍କ୍ଷଯା ।

ଵିଶୋକଂ କୁରୁ ଵୈଦେହି ରାଘଵଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 38 ॥

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସଙ୍କାଶମୁଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜା ।

ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମାରୁତସ୍ଯୌରସଂ ସୁତମ୍ ॥ 39 ॥

ତଵ ସତ୍ତ୍ଵଂ ବଲଂ ଚୈଵ ଵିଜାନାମି ମହାକପେ ।

ଵାଯୋରିଵ ଗତିଂ ଚୈଵ ତେଜଶ୍ଚାଗ୍ନେରିଵାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 40 ॥

ପ୍ରାକୃତୋଽନ୍ଯଃ କଥଂ ଚେମାଂ ଭୂମିମାଗନ୍ତୁମର୍ହତି ।

ଉଦଧେରପ୍ରମେଯସ୍ଯ ପାରଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵ ॥ 41 ॥

ଜାନାମି ଗମନେ ଶକ୍ତିଂ ନଯନେ ଚାପି ତେ ମମ ।

ଅଵଶ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯାଶୁ କାର୍ଯସିଦ୍ଧିର୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ 42 ॥

ଅଯୁକ୍ତଂ ତୁ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମମ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯାଽନଘ ।

ଵାଯୁଵେଗସଵେଗସ୍ଯ ଵେଗୋ ମାଂ ମୋହଯେତ୍ତଵ ॥ 43 ॥

ଅହମାକାଶମାପନ୍ନା ହ୍ଯୁପର୍ଯୁପରି ସାଗରମ୍ ।

ପ୍ରପତେଯଂ ହି ତେ ପୃଷ୍ଠାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵେଗେଵ ଗଚ୍ଛତଃ ॥ 44 ॥

ପତିତା ସାଗରେ ଚାହଂ ତିମିନକ୍ରଝଷାକୁଲେ ।

ଭଵେଯମାଶୁ ଵିଵଶା ଯାଦସାମନ୍ନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 45 ॥

ନ ଚ ଶକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଗନ୍ତୁଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶନ ।

କଲତ୍ରଵତି ସନ୍ଦେହସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯପି ସ୍ଯାଦସଂଶଯଃ ॥ 46 ॥

ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତୁ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ ।

ଅନୁଗଚ୍ଛେଯୁରାଦିଷ୍ଟା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 47 ॥

ତୈସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଵୃତଶ୍ଶୂରୈଶ୍ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣିଭିଃ ।

ଭଵେସ୍ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଯା ଵୀର କଲତ୍ରଵାନ୍ ॥ 48 ॥

ସାଯୁଧା ବହଵୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵଂ ନିରାଯୁଧଃ ।

କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯସି ସଂଯାତୁଂ ମାଂ ଚୈଵ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ ॥ 49 ॥

ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭିସ୍ତଵ ତୈଃ କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ ।

ପ୍ରପତେଯଂ ହି ତେ ପୃଷ୍ଠାଦ୍ଭଯାର୍ତା କପିସତ୍ତମ ॥ 50 ॥

ଅଥ ରକ୍ଷାଂସି ଭୀମାନି ମହାନ୍ତି ବଲଵନ୍ତି ଚ ।

କଥଞ୍ଚିତ୍ସାମ୍ପରାଯେ ତ୍ଵାଂ ଜଯେଯୁଃ କପିସତ୍ତମ ॥ 51 ॥

ଅଥଵା ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ପତେଯଂ ଵିମୁଖସ୍ଯ ତେ ।

ପତିତାଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ନଯେଯୁଃ ପାପରାକ୍ଷସାଃ ॥ 52 ॥

ମାଂ ଵା ହରେଯୁସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତାଦ୍ଵିଶସେଯୁରଥାପି ଵା ।

ଅଵ୍ଯଵସ୍ଥୌ ହି ଦୃଶ୍ଯେତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯପରାଜଯୌ ॥ 53 ॥

ଅହଂ ଵାପି ଵିପଦ୍ଯେଯଂ ରକ୍ଷୋଭିରଭିତର୍ଜିତା ।

ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଯତ୍ନୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵେନ୍ନିଷ୍ଫଲ ଏଵ ତୁ ॥ 54 ॥

କାମଂ ତ୍ଵମସି ପର୍ଯାପ୍ତୋ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍ ।

ରାଘଵସ୍ଯ ଯଶୋ ହୀଯେତ୍ତ୍ଵଯା ଶସ୍ତୈସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୈଃ ॥ 55 ॥

ଅଥଵାଽଦାଯ ରକ୍ଷାଂସି ନ୍ଯସେଯୁସ୍ସମ୍ଵୃତେ ହି ମାମ୍ ।

ଯତ୍ର ତେ ନାଭିଜାନୀଯୁର୍ହରଯୋ ନାପି ରାଘଵୌ ॥ 56 ॥

ଆରମ୍ଭସ୍ତୁ ମଦର୍ଥୋଽଯଂ ତତସ୍ତଵ ନିରର୍ଥକଃ ।

ତ୍ଵଯା ହି ସହ ରାମସ୍ଯ ମହାନାଗମନେ ଗୁଣଃ ॥ 57 ॥

ମଯି ଜୀଵିତମାଯତ୍ତଂ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।

ଭ୍ରାତ୍ରୂଣାଂ ଚ ମହାବାହୋ ତଵ ରାଜକୁଲସ୍ଯ ଚ ॥ 58 ॥

ତୌ ନିରାଶୌ ମଦର୍ଥଂ ତୁ ଶୋକସନ୍ତାପକର୍ଶିତୌ ।

ସହ ସର୍ଵର୍କ୍ଷହରିଭିସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତଃ ପ୍ରାଣସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ॥ 59 ॥

ଭର୍ତୁର୍ଭକ୍ତିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରାମାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଵାନର ।

ନ ସ୍ପୃଶାମି ଶରୀରଂ ତୁ ପୁଂସୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵ ॥ 60 ॥

ଯଦହଂ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଂ ରାଵଣସ୍ଯ ବଲାଦ୍ଗତା ।

ଅନୀଶା କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵିନାଥା ଵିଵଶା ସତୀ ॥ 61 ॥

ଯଦି ରାମୋ ଦଶଗ୍ରୀଵମିହ ହତ୍ତ୍ଵା ସବାନ୍ଧଵମ୍ ।

ମାମିତୋ ଗୃହ୍ଯ ଗଚ୍ଛେତ ତତ୍ତସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍ ॥ 62 ॥

ଶ୍ରୁତା ହି ଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମଯା ପରାକ୍ରମା ମହାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ରଣାଵମର୍ଦିନଃ ।

ନ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଭୁଜଙ୍ଗରାକ୍ଷସା ଭଵନ୍ତି ରାମେଣ ସମା ହି ସଂଯୁଗେ ॥ 63 ॥

ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ସଂଯତି ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଂ ମହାବଲଂ ଵାସଵତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ।

ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୋ ଵିଷହେତ ରାଘଵଂ ହୁତାଶନଂ ଦୀପ୍ତମିଵାନିଲେରିତମ୍ ॥ 64 ॥

ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵମାଜିମର୍ଦନଂ ଦିଶାଗଜଂ ମତ୍ତମିଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।

ସହେତ କୋ ଵାନରମୁଖ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଯୁଗାନ୍ତସୂର୍ଯପ୍ରତିମଂ ଶରାର୍ଚିଷମ୍ ॥ 65 ॥

ସ ମେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପତିଂ ସଯୂଥପଂ କ୍ଷିପ୍ରମିହୋପପାଦଯ ।

ଚିରାଯ ରାମଂ ପ୍ରତି ଶୋକକର୍ଶିତାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାଂ ଵାନରମୁଖ୍ଯ ହର୍ଷିତାମ୍ ॥ 66 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptatriṃśassargaḥ |

sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |

hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||

amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |

yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||

aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |

rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||

vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |

saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||

śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |

plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||

rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |

laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||

sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |

ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||

vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |

rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||

vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |

anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||

mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |

rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||

jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |

tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||

asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |

antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||

utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |

vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||

caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |

janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||

na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |

ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||

śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |

śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||

iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |

āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |

camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||

athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |

asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||

tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |

śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||

ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |

prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||

drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |

vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||

tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |

purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||

pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |

yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||

kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |

matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||

na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |

anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||

yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |

yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||

maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |

harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||

hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |

tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||

kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |

sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |

cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||

na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |

tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||

iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |

darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||

sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |

tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||

merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |

agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||

hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |

vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||

saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |

laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||

tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |

viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |

padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||

tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |

vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||

prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |

udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||

jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |

avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||

ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |

vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||

ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |

prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||

patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |

bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||

na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |

kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||

hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |

anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||

taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |

bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||

sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |

kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||

yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |

prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||

atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |

kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||

athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |

patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||

māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |

avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||

ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |

tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||

kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |

rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||

athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |

yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||

ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |

tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||

mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |

bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||

tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |

saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||

bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |

na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||

yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |

anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||

yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |

māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||

śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |

na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||

samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |

salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||

salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |

saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||

sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |

cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।

सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना ।

हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥ 1 ॥

अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम् ।

यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ॥ 2 ॥

ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे ।

रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति ॥ 3 ॥

विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम ।

सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥ 4 ॥

शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति ।

प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा ॥ 5 ॥

राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम् ।

लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥ 6 ॥

स वाच्यस्सन्त्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते ।

अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥ 7 ॥

वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम ।

रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥ 8 ॥

विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति ।

अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम् ॥ 9 ॥

मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।

रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ॥ 10 ॥

ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे ।

तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम् ॥ 11 ॥

असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः ।

अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥ 12 ॥

उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता ।

विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे ॥ 13 ॥

चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः ।

जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ॥ 14 ॥

न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः ।

अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ॥ 15 ॥

शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः ।

शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥ 16 ॥

इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम् ।

आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः ॥ 17 ॥

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।

चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 18 ॥

अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने ।

अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥ 19 ॥

त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम् ।

शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ॥ 20 ॥

अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि ।

प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥ 21 ॥

द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ।

व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा ॥ 22 ॥

त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम् ।

पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 23 ॥

पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने ।

योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 24 ॥

कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा ।

मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ ॥ 25 ॥

न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने ।

अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 26 ॥

यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः ।

यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम् ॥ 27 ॥

मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम् ।

हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 28 ॥

हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि ।

तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥ 29 ॥

कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि ।

सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥ 30 ॥

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।

चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम् ॥ 31 ॥

न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा ।

तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः ॥ 32 ॥

इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः ।

दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः ॥ 33 ॥

स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः ।

ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 34 ॥

मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः ।

अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः ॥ 35 ॥

हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः ।

वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥ 36 ॥

सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम् ।

लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥ 37 ॥

तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया ।

विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 38 ॥

तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा ।

पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम् ॥ 39 ॥

तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे ।

वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥ 40 ॥

प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति ।

उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव ॥ 41 ॥

जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम ।

अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः ॥ 42 ॥

अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ ।

वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव ॥ 43 ॥

अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम् ।

प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः ॥ 44 ॥

पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले ।

भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥ 45 ॥

न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन ।

कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः ॥ 46 ॥

ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः ।

अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 47 ॥

तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।

भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥ 48 ॥

सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः ।

कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥ 49 ॥

युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः ।

प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम ॥ 50 ॥

अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च ।

कथञ्चित्साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम ॥ 51 ॥

अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते ।

पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः ॥ 52 ॥

मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा ।

अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥ 53 ॥

अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता ।

त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु ॥ 54 ॥

कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान् ।

राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥ 55 ॥

अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम् ।

यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ ॥ 56 ॥

आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः ।

त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥ 57 ॥

मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः ।

भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च ॥ 58 ॥

तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ ।

सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम् ॥ 59 ॥

भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर ।

न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव ॥ 60 ॥

यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता ।

अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥ 61 ॥

यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम् ।

मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 62 ॥

श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः ।

न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥ 63 ॥

समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम् ।

सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥ 64 ॥

सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम् ।

सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम् ॥ 65 ॥

स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय ।

चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम् ॥ 66 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥