ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ സപ്തത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
സീതാ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാ ।
ഹനൂമന്തമുവാചേദം ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ ॥ 1 ॥
അമൃതം വിഷസംസൃഷ്ടം ത്വയാ വാനര ഭാഷിതമ് ।
യച്ച നാന്യമനാ രാമോ യച്ച ശോകപരായണഃ ॥ 2 ॥
ഐശ്വര്യേ വാ സുവിസ്തീര്ണേ വ്യസനേ വാ സുദാരുണേ ।
രജ്ജ്വേവ പുരുഷം ബദ്ധ്വാ കൃതാന്തഃ പരികര്ഷതി ॥ 3 ॥
വിധിര്നൂനമസംഹാര്യഃ പ്രാണിനാം പ്ലവഗോത്തമ ।
സൌമിത്രിം മാം ച രാമം ച വ്യസനൈഃ പശ്യ മോഹിതാന് ॥ 4 ॥
ശോകസ്യാസ്യ കദാ പാരം രാഘവോഽധിഗമിഷ്യതി ।
പ്ലവമാനഃ പരിശ്രാന്തോ ഹതനൌ സ്സാഗരേ യഥാ ॥ 5 ॥
രാക്ഷസാനാം വധം കൃത്വാ സൂദയിത്വാ ച രാവണമ് ।
ലങ്കാമുന്മൂലിതാം കൃത്വാ കദാ ദ്രക്ഷ്യതി മാം പതിഃ ॥ 6 ॥
സ വാച്യസ്സന്ത്വരസ്വേതി യാവദേവ ന പൂര്യതേ ।
അയം സംവത്സരഃ കാലസ്താവദ്ധി മമ ജീവിതമ് ॥ 7 ॥
വര്തതേ ദശമോ മാസോ ദ്വൌ തു ശേഷൌ പ്ലവങ്ഗമ ।
രാവണേന നൃശംസേന സമയോ യഃ കൃതോ മമ ॥ 8 ॥
വിഭീഷണേന ച ഭ്രാത്രാ മമ നിര്യാതനം പ്രതി ।
അനുനീതഃ പ്രയത്നേന ന ച തത്കുരുതേ മതിമ് ॥ 9 ॥
മമ പ്രതിപ്രദാനം ഹി രാവണസ്യ ന രോചതേ ।
രാവണം മാര്ഗതേ സങ്ഖ്യേ മൃത്യുഃ കാലവശം ഗതമ് ॥ 10 ॥
ജ്യേഷ്ഠാ കന്യാ നലാ നാമ വിഭീഷണസുതാ കപേ ।
തയാ മമേദമാഖ്യാതം മാത്രാ പ്രഹിതയാ സ്വയമ് ॥ 11 ॥
അസംശയം ഹരിശ്രേഷ്ഠ ക്ഷിപ്രം മാം പ്രാപ്സ്യതേ പതിഃ ।
അന്തരാത്മാ ച മേ ശുദ്ധസ്തസ്മിംശ്ച ബഹവോ ഗുണാഃ ॥ 12 ॥
ഉത്സാഹഃ പൌരുഷം സത്ത്വമാനൃശംസ്യം കൃതജ്ഞതാ ।
വിക്രമശ്ച പ്രഭാവശ്ച സന്തി വാനര രാഘവേ ॥ 13 ॥
ചതുര്ദശസഹസ്രാണി രാക്ഷസാനാം ജഘാന യഃ ।
ജനസ്ഥാനേ വിനാ ഭ്രാത്രാ ശത്രുഃ കസ്തസ്യ നോദ്വിജേത് ॥ 14 ॥
ന സ ശക്യസ്തുലയിതും വ്യസനൈഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ।
അഹം തസ്യ പ്രഭാവജ്ഞാ ശക്രസ്യേവ പുലോമജാ ॥ 15 ॥
ശരജാലാംശുമാന്ശൂരഃ കപേ രാമദിവാകരഃ ।
ശത്രുരക്ഷോമയം തോയമുപശോഷം നയിഷ്യതി ॥ 16 ॥
ഇതി സഞ്ജല്പമാനാം താം രാമാര്ഥേ ശോകകര്ശിതാമ് ।
ആശ്രുസമ്പൂര്ണനയനാമുവാച വചനം കപിഃ ॥ 17 ॥
ശ്രുത്വൈവ തു വചോ മഹ്യം ക്ഷിപ്രമേഷ്യതി രാഘവഃ ।
ചമൂം പ്രകര്ഷന്മഹതീം ഹര്യൃക്ഷഗണസങ്കുലാമ് ॥ 18 ॥
അഥവാ മോചയിഷ്യാമി ത്വാമദ്യൈവ വരാനനേ ।
അസ്മാദ്ധുഃഖാദുപാരോഹ മമ പൃഷ്ഠമനിന്ദിതേ ॥ 19 ॥
ത്വാം ഹി പൃഷ്ഠഗതാം കൃത്വാ സന്തരിഷ്യാമി സാഗരമ് ।
ശക്തിരസ്തി ഹി മേ വോഢും ലങ്കാമപി സരാവണാമ് ॥ 20 ॥
അഹം പ്രസ്രവണസ്ഥായ രാഘവായാദ്യ മൈഥിലി ।
പ്രാപയിഷ്യാമി ശക്രായ ഹവ്യം ഹുതമിവാനലഃ ॥ 21 ॥
ദ്രക്ഷ്യസ്യദ്വൈവ വൈദേഹി രാഘവം സഹലക്ഷ്മണമ് ।
വ്യവസായസമായുക്തം വിഷ്ണും ദൈത്യവധേ യഥാ ॥ 22 ॥
ത്വദ്ദര്ശനകൃതോത്സാഹമാശ്രമസ്ഥം മഹാബലമ് ।
പുരന്ദരമിവാസീനം നാഗരാജസ്യ മൂര്ധനി ॥ 23 ॥
പൃഷ്ഠമാരോഹ മേ ദേവി മാ വികാങ്ക്ഷസ്വ ശോഭനേ ।
യോഗമന്വിച്ഛ രാമേണ ശശാങ്കേനേവ രോഹിണീ ॥ 24 ॥
കഥയന്തീവ ചന്ദ്രേണ സൂര്യേണ ച മഹാര്ചിഷാ ।
മത്പൃഷ്ഠമധിരുഹ്യ ത്വം തരാകാശമഹാര്ണവൌ ॥ 25 ॥
ന ഹി മേ സമ്പ്രയാതസ്യ ത്വാമിതോ നയതോഽങ്ഗനേ ।
അനുഗന്തും ഗതിം ശക്താസ്സര്വേ ലങ്കാനിവാസിനഃ ॥ 26 ॥
യഥൈവാഹമിഹ പ്രാപ്തസ്തഥൈവാഹമസംശയഃ ।
യാസ്യാമി പശ്യ വൈദേഹി ത്വാമുദ്യമ്യ വിഹായസമ് ॥ 27 ॥
മൈഥിലീ തു ഹരിശ്രേഷ്ഠാച്ഛ്രുത്വാ വചനമദ്ഭുതമ് ।
ഹര്ഷവിസ്മിതസര്വാങ്ഗീ ഹനുമന്തമഥാബ്രവീത് ॥ 28 ॥
ഹനുമന്ദൂരമധ്വാനം കഥം മാം വോഢുമിച്ഛസി ।
തദേവ ഖലു തേ മന്യേ കപിത്വം ഹരിയൂഥപ ॥ 29 ॥
കഥം വാല്പശരീരസ്ത്വം മാമിതോ നേതുമിച്ഛസി ।
സകാശം മാനവേന്ദ്രസ്യ ഭര്തുര്മേ പ്ലവഗര്ഷഭ ॥ 30 ॥
സീതായാ വചനം ശ്രുത്വാ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
ചിന്തയാമാസ ലക്ഷ്മീവാന്നവം പരിഭവം കൃതമ് ॥ 31 ॥
ന മേ ജാനാതി സത്ത്വം വാ പ്രഭാവം വാഽസിതേക്ഷണാ ।
തസ്മാത്പശ്യതു വൈദേഹീ യദ്രൂപം മമ കാമതഃ ॥ 32 ॥
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഹനുമാംസ്തദാ പ്ലവഗസത്തമഃ ।
ദര്ശയാമാസ വൈദേഹ്യാസ്സ്വരൂപമരിമര്ദനഃ ॥ 33 ॥
സ തസ്മാത്പാദപാദ്ധീമാനാപ്ലുത്യ പ്ലവഗര്ഷഭഃ ।
തതോ വര്ധിതുമാരേഭേ സീതാപ്രത്യയകാരണാത് ॥ 34 ॥
മേരുമന്ദരസങ്കാശോ ബഭൌ ദീപ്താനലപ്രഭഃ ।
അഗ്രതോ വ്യവതസ്ഥേ ച സീതായാ വാനരോത്തമഃ ॥ 35 ॥
ഹരിഃ പര്വതസങ്കാശസ്താമ്രവക്ത്രോ മഹാബലഃ ।
വജ്രദംഷ്ട്രനഖോ ഭീമോ വൈദേഹീമിദമബ്രവീത് ॥ 36 ॥
സപര്വതവനോദ്ദേശാം സാട്ടപ്രാകാരതോരണാമ് ।
ലങ്കാമിമാം സനാഥാം വാ നയിതും ശക്തിരസ്തി മേ ॥ 37 ॥
തദവസ്ഥാപ്യതാം ബുദ്ധിരലം ദേവി വികാങ്ക്ഷയാ ।
വിശോകം കുരു വൈദേഹി രാഘവം സഹലക്ഷ്മണമ് ॥ 38 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭീമസങ്കാശമുവാച ജനകാത്മജാ ।
പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷീ മാരുതസ്യൌരസം സുതമ് ॥ 39 ॥
തവ സത്ത്വം ബലം ചൈവ വിജാനാമി മഹാകപേ ।
വായോരിവ ഗതിം ചൈവ തേജശ്ചാഗ്നേരിവാദ്ഭുതമ് ॥ 40 ॥
പ്രാകൃതോഽന്യഃ കഥം ചേമാം ഭൂമിമാഗന്തുമര്ഹതി ।
ഉദധേരപ്രമേയസ്യ പാരം വാനരപുങ്ഗവ ॥ 41 ॥
ജാനാമി ഗമനേ ശക്തിം നയനേ ചാപി തേ മമ ।
അവശ്യം സമ്പ്രധാര്യാശു കാര്യസിദ്ധിര്മഹാത്മനഃ ॥ 42 ॥
അയുക്തം തു കപിശ്രേഷ്ഠ മമ ഗന്തും ത്വയാഽനഘ ।
വായുവേഗസവേഗസ്യ വേഗോ മാം മോഹയേത്തവ ॥ 43 ॥
അഹമാകാശമാപന്നാ ഹ്യുപര്യുപരി സാഗരമ് ।
പ്രപതേയം ഹി തേ പൃഷ്ഠാദ്ഭയാദ്വേഗേവ ഗച്ഛതഃ ॥ 44 ॥
പതിതാ സാഗരേ ചാഹം തിമിനക്രഝഷാകുലേ ।
ഭവേയമാശു വിവശാ യാദസാമന്നമുത്തമമ് ॥ 45 ॥
ന ച ശക്ഷ്യേ ത്വയാ സാര്ധം ഗന്തും ശത്രുവിനാശന ।
കലത്രവതി സന്ദേഹസ്ത്വയ്യപി സ്യാദസംശയഃ ॥ 46 ॥
ഹ്രിയമാണാം തു മാം ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസാ ഭീമവിക്രമാഃ ।
അനുഗച്ഛേയുരാദിഷ്ടാ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 47 ॥
തൈസ്ത്വം പരിവൃതശ്ശൂരൈശ്ശൂലമുദ്ഗരപാണിഭിഃ ।
ഭവേസ്ത്വം സംശയം പ്രാപ്തോ മയാ വീര കലത്രവാന് ॥ 48 ॥
സായുധാ ബഹവോ വ്യോമ്നി രാക്ഷസാസ്ത്വം നിരായുധഃ ।
കഥം ശക്ഷ്യസി സംയാതും മാം ചൈവ പരിരക്ഷിതുമ് ॥ 49 ॥
യുധ്യമാനസ്യ രക്ഷോഭിസ്തവ തൈഃ ക്രൂരകര്മഭിഃ ।
പ്രപതേയം ഹി തേ പൃഷ്ഠാദ്ഭയാര്താ കപിസത്തമ ॥ 50 ॥
അഥ രക്ഷാംസി ഭീമാനി മഹാന്തി ബലവന്തി ച ।
കഥഞ്ചിത്സാമ്പരായേ ത്വാം ജയേയുഃ കപിസത്തമ ॥ 51 ॥
അഥവാ യുധ്യമാനസ്യ പതേയം വിമുഖസ്യ തേ ।
പതിതാം ച ഗൃഹീത്വാ മാം നയേയുഃ പാപരാക്ഷസാഃ ॥ 52 ॥
മാം വാ ഹരേയുസ്ത്വദ്ധസ്താദ്വിശസേയുരഥാപി വാ ।
അവ്യവസ്ഥൌ ഹി ദൃശ്യേതേ യുദ്ധേ ജയപരാജയൌ ॥ 53 ॥
അഹം വാപി വിപദ്യേയം രക്ഷോഭിരഭിതര്ജിതാ ।
ത്വത്പ്രയത്നോ ഹരിശ്രേഷ്ഠ ഭവേന്നിഷ്ഫല ഏവ തു ॥ 54 ॥
കാമം ത്വമസി പര്യാപ്തോ നിഹന്തും സര്വരാക്ഷസാന് ।
രാഘവസ്യ യശോ ഹീയേത്ത്വയാ ശസ്തൈസ്തു രാക്ഷസൈഃ ॥ 55 ॥
അഥവാഽദായ രക്ഷാംസി ന്യസേയുസ്സമ്വൃതേ ഹി മാമ് ।
യത്ര തേ നാഭിജാനീയുര്ഹരയോ നാപി രാഘവൌ ॥ 56 ॥
ആരമ്ഭസ്തു മദര്ഥോഽയം തതസ്തവ നിരര്ഥകഃ ।
ത്വയാ ഹി സഹ രാമസ്യ മഹാനാഗമനേ ഗുണഃ ॥ 57 ॥
മയി ജീവിതമായത്തം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ഭ്രാത്രൂണാം ച മഹാബാഹോ തവ രാജകുലസ്യ ച ॥ 58 ॥
തൌ നിരാശൌ മദര്ഥം തു ശോകസന്താപകര്ശിതൌ ।
സഹ സര്വര്ക്ഷഹരിഭിസ്ത്യക്ഷ്യതഃ പ്രാണസങ്ഗ്രഹമ് ॥ 59 ॥
ഭര്തുര്ഭക്തിം പുരസ്കൃത്യ രാമാദന്യസ്യ വാനര ।
ന സ്പൃശാമി ശരീരം തു പുംസോ വാനരപുങ്ഗവ ॥ 60 ॥
യദഹം ഗാത്രസംസ്പര്ശം രാവണസ്യ ബലാദ്ഗതാ ।
അനീശാ കിം കരിഷ്യാമി വിനാഥാ വിവശാ സതീ ॥ 61 ॥
യദി രാമോ ദശഗ്രീവമിഹ ഹത്ത്വാ സബാന്ധവമ് ।
മാമിതോ ഗൃഹ്യ ഗച്ഛേത തത്തസ്യ സദൃശം ഭവേത് ॥ 62 ॥
ശ്രുതാ ഹി ദൃഷ്ടാശ്ച മയാ പരാക്രമാ മഹാത്മനസ്തസ്യ രണാവമര്ദിനഃ ।
ന ദേവഗന്ധര്വഭുജങ്ഗരാക്ഷസാ ഭവന്തി രാമേണ സമാ ഹി സംയുഗേ ॥ 63 ॥
സമീക്ഷ്യ തം സംയതി ചിത്രകാര്മുകം മഹാബലം വാസവതുല്യവിക്രമമ് ।
സലക്ഷ്മണം കോ വിഷഹേത രാഘവം ഹുതാശനം ദീപ്തമിവാനിലേരിതമ് ॥ 64 ॥
സലക്ഷ്മണം രാഘവമാജിമര്ദനം ദിശാഗജം മത്തമിവ വ്യവസ്ഥിതമ് ।
സഹേത കോ വാനരമുഖ്യ സംയുഗേ യുഗാന്തസൂര്യപ്രതിമം ശരാര്ചിഷമ് ॥ 65 ॥
സ മേ ഹരിശ്രേഷ്ഠ സലക്ഷ്മണം പതിം സയൂഥപം ക്ഷിപ്രമിഹോപപാദയ ।
ചിരായ രാമം പ്രതി ശോകകര്ശിതാം കുരുഷ്വ മാം വാനരമുഖ്യ ഹര്ഷിതാമ് ॥ 66 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ സപ്തത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |
hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |
yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |
rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |
saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |
plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |
laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||
sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |
anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |
rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||
jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |
tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||
asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |
antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |
janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |
ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||
śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |
śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||
iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |
āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||
athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |
asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |
śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||
drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |
vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |
purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |
yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||
kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |
matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |
anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |
yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |
harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||
hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |
tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||
kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |
sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||
na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |
tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||
iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |
darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||
sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |
tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||
merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |
agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||
hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |
vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||
saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |
laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||
tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |
viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||
taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |
padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||
tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |
vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||
prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |
udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||
jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |
avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||
ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |
vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||
ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||
patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |
bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||
na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |
kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||
hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||
taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |
bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||
sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |
kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||
yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||
atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |
kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||
athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |
patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||
māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |
avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||
ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |
tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||
kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |
rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||
athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |
yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||
ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |
tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||
mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||
tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |
saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||
bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |
na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||
yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |
anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||
yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |
māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||
śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |
na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||
samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |
salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||
salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |
saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||
sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |
cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।
सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना ।
हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥ 1 ॥
अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम् ।
यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ॥ 2 ॥
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे ।
रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति ॥ 3 ॥
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम ।
सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥ 4 ॥
शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति ।
प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा ॥ 5 ॥
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम् ।
लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥ 6 ॥
स वाच्यस्सन्त्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते ।
अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥ 7 ॥
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम ।
रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥ 8 ॥
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति ।
अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम् ॥ 9 ॥
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।
रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ॥ 10 ॥
ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे ।
तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम् ॥ 11 ॥
असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः ।
अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥ 12 ॥
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता ।
विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे ॥ 13 ॥
चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः ।
जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ॥ 14 ॥
न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः ।
अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ॥ 15 ॥
शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः ।
शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥ 16 ॥
इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम् ।
आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः ॥ 17 ॥
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 18 ॥
अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने ।
अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥ 19 ॥
त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम् ।
शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ॥ 20 ॥
अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि ।
प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥ 21 ॥
द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ।
व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा ॥ 22 ॥
त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम् ।
पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 23 ॥
पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने ।
योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 24 ॥
कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा ।
मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ ॥ 25 ॥
न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने ।
अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 26 ॥
यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः ।
यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम् ॥ 27 ॥
मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम् ।
हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 28 ॥
हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि ।
तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥ 29 ॥
कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि ।
सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥ 30 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।
चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम् ॥ 31 ॥
न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा ।
तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः ॥ 32 ॥
इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः ।
दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः ॥ 33 ॥
स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः ।
ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 34 ॥
मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः ।
अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः ॥ 35 ॥
हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः ।
वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥ 36 ॥
सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम् ।
लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥ 37 ॥
तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया ।
विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 38 ॥
तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा ।
पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम् ॥ 39 ॥
तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे ।
वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥ 40 ॥
प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति ।
उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव ॥ 41 ॥
जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम ।
अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः ॥ 42 ॥
अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ ।
वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव ॥ 43 ॥
अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम् ।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः ॥ 44 ॥
पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले ।
भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥ 45 ॥
न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन ।
कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः ॥ 46 ॥
ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः ।
अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 47 ॥
तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।
भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥ 48 ॥
सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः ।
कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥ 49 ॥
युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः ।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम ॥ 50 ॥
अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च ।
कथञ्चित्साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम ॥ 51 ॥
अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते ।
पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः ॥ 52 ॥
मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा ।
अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥ 53 ॥
अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता ।
त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु ॥ 54 ॥
कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान् ।
राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥ 55 ॥
अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम् ।
यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ ॥ 56 ॥
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः ।
त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥ 57 ॥
मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः ।
भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च ॥ 58 ॥
तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ ।
सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम् ॥ 59 ॥
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर ।
न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव ॥ 60 ॥
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता ।
अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥ 61 ॥
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम् ।
मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 62 ॥
श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः ।
न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥ 63 ॥
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम् ।
सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥ 64 ॥
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम् ।
सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम् ॥ 65 ॥
स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय ।
चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम् ॥ 66 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |
hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |
yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |
rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |
saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |
plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |
laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||
sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |
anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |
rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||
jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |
tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||
asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |
antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |
janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |
ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||
śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |
śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||
iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |
āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||
athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |
asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |
śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||
drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |
vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |
purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |
yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||
kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |
matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |
anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |
yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |
harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||
hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |
tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||
kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |
sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||
na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |
tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||
iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |
darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||
sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |
tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||
merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |
agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||
hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |
vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||
saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |
laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||
tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |
viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||
taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |
padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||
tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |
vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||
prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |
udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||
jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |
avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||
ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |
vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||
ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||
patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |
bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||
na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |
kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||
hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||
taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |
bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||
sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |
kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||
yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||
atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |
kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||
athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |
patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||
māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |
avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||
ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |
tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||
kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |
rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||
athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |
yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||
ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |
tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||
mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||
tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |
saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||
bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |
na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||
yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |
anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||
yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |
māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||
śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |
na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||
samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |
salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||
salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |
saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||
sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |
cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.