5.37 Sundarakanda - Saptatrimsha Sargah — Gujarati Script

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

સીતા તદ્વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના ।

હનૂમન્તમુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ ॥ 1 ॥

અમૃતં વિષસંસૃષ્ટં ત્વયા વાનર ભાષિતમ્ ।

યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ ॥ 2 ॥

ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે ।

રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાન્તઃ પરિકર્ષતિ ॥ 3 ॥

વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ ।

સૌમિત્રિં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્ ॥ 4 ॥

શોકસ્યાસ્ય કદા પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ ।

પ્લવમાનઃ પરિશ્રાન્તો હતનૌ સ્સાગરે યથા ॥ 5 ॥

રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્ ।

લઙ્કામુન્મૂલિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ ॥ 6 ॥

સ વાચ્યસ્સન્ત્વરસ્વેતિ યાવદેવ ન પૂર્યતે ।

અયં સંવત્સરઃ કાલસ્તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્ ॥ 7 ॥

વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવઙ્ગમ ।

રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ ॥ 8 ॥

વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ ।

અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્કુરુતે મતિમ્ ॥ 9 ॥

મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે ।

રાવણં માર્ગતે સઙ્ખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશં ગતમ્ ॥ 10 ॥

જ્યેષ્ઠા કન્યા નલા નામ વિભીષણસુતા કપે ।

તયા મમેદમાખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્ ॥ 11 ॥

અસંશયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ ।

અન્તરાત્મા ચ મે શુદ્ધસ્તસ્મિંશ્ચ બહવો ગુણાઃ ॥ 12 ॥

ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમાનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા ।

વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સન્તિ વાનર રાઘવે ॥ 13 ॥

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ ।

જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્તસ્ય નોદ્વિજેત્ ॥ 14 ॥

ન સ શક્યસ્તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભઃ ।

અહં તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા ॥ 15 ॥

શરજાલાંશુમાન્શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ ।

શત્રુરક્ષોમયં તોયમુપશોષં નયિષ્યતિ ॥ 16 ॥

ઇતિ સઞ્જલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્શિતામ્ ।

આશ્રુસમ્પૂર્ણનયનામુવાચ વચનં કપિઃ ॥ 17 ॥

શ્રુત્વૈવ તુ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ ।

ચમૂં પ્રકર્ષન્મહતીં હર્યૃક્ષગણસઙ્કુલામ્ ॥ 18 ॥

અથવા મોચયિષ્યામિ ત્વામદ્યૈવ વરાનને ।

અસ્માદ્ધુઃખાદુપારોહ મમ પૃષ્ઠમનિન્દિતે ॥ 19 ॥

ત્વાં હિ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સન્તરિષ્યામિ સાગરમ્ ।

શક્તિરસ્તિ હિ મે વોઢું લઙ્કામપિ સરાવણામ્ ॥ 20 ॥

અહં પ્રસ્રવણસ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ ।

પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુતમિવાનલઃ ॥ 21 ॥

દ્રક્ષ્યસ્યદ્વૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્ ।

વ્યવસાયસમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવધે યથા ॥ 22 ॥

ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમાશ્રમસ્થં મહાબલમ્ ।

પુરન્દરમિવાસીનં નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ ॥ 23 ॥

પૃષ્ઠમારોહ મે દેવિ મા વિકાઙ્ક્ષસ્વ શોભને ।

યોગમન્વિચ્છ રામેણ શશાઙ્કેનેવ રોહિણી ॥ 24 ॥

કથયન્તીવ ચન્દ્રેણ સૂર્યેણ ચ મહાર્ચિષા ।

મત્પૃષ્ઠમધિરુહ્ય ત્વં તરાકાશમહાર્ણવૌ ॥ 25 ॥

ન હિ મે સમ્પ્રયાતસ્ય ત્વામિતો નયતોઽઙ્ગને ।

અનુગન્તું ગતિં શક્તાસ્સર્વે લઙ્કાનિવાસિનઃ ॥ 26 ॥

યથૈવાહમિહ પ્રાપ્તસ્તથૈવાહમસંશયઃ ।

યાસ્યામિ પશ્ય વૈદેહિ ત્વામુદ્યમ્ય વિહાયસમ્ ॥ 27 ॥

મૈથિલી તુ હરિશ્રેષ્ઠાચ્છ્રુત્વા વચનમદ્ભુતમ્ ।

હર્ષવિસ્મિતસર્વાઙ્ગી હનુમન્તમથાબ્રવીત્ ॥ 28 ॥

હનુમન્દૂરમધ્વાનં કથં માં વોઢુમિચ્છસિ ।

તદેવ ખલુ તે મન્યે કપિત્વં હરિયૂથપ ॥ 29 ॥

કથં વાલ્પશરીરસ્ત્વં મામિતો નેતુમિચ્છસિ ।

સકાશં માનવેન્દ્રસ્ય ભર્તુર્મે પ્લવગર્ષભ ॥ 30 ॥

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

ચિન્તયામાસ લક્ષ્મીવાન્નવં પરિભવં કૃતમ્ ॥ 31 ॥

ન મે જાનાતિ સત્ત્વં વા પ્રભાવં વાઽસિતેક્ષણા ।

તસ્માત્પશ્યતુ વૈદેહી યદ્રૂપં મમ કામતઃ ॥ 32 ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય હનુમાંસ્તદા પ્લવગસત્તમઃ ।

દર્શયામાસ વૈદેહ્યાસ્સ્વરૂપમરિમર્દનઃ ॥ 33 ॥

સ તસ્માત્પાદપાદ્ધીમાનાપ્લુત્ય પ્લવગર્ષભઃ ।

તતો વર્ધિતુમારેભે સીતાપ્રત્યયકારણાત્ ॥ 34 ॥

મેરુમન્દરસઙ્કાશો બભૌ દીપ્તાનલપ્રભઃ ।

અગ્રતો વ્યવતસ્થે ચ સીતાયા વાનરોત્તમઃ ॥ 35 ॥

હરિઃ પર્વતસઙ્કાશસ્તામ્રવક્ત્રો મહાબલઃ ।

વજ્રદંષ્ટ્રનખો ભીમો વૈદેહીમિદમબ્રવીત્ ॥ 36 ॥

સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્ ।

લઙ્કામિમાં સનાથાં વા નયિતું શક્તિરસ્તિ મે ॥ 37 ॥

તદવસ્થાપ્યતાં બુદ્ધિરલં દેવિ વિકાઙ્ક્ષયા ।

વિશોકં કુરુ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્ ॥ 38 ॥

તં દૃષ્ટ્વા ભીમસઙ્કાશમુવાચ જનકાત્મજા ।

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી મારુતસ્યૌરસં સુતમ્ ॥ 39 ॥

તવ સત્ત્વં બલં ચૈવ વિજાનામિ મહાકપે ।

વાયોરિવ ગતિં ચૈવ તેજશ્ચાગ્નેરિવાદ્ભુતમ્ ॥ 40 ॥

પ્રાકૃતોઽન્યઃ કથં ચેમાં ભૂમિમાગન્તુમર્હતિ ।

ઉદધેરપ્રમેયસ્ય પારં વાનરપુઙ્ગવ ॥ 41 ॥

જાનામિ ગમને શક્તિં નયને ચાપિ તે મમ ।

અવશ્યં સમ્પ્રધાર્યાશુ કાર્યસિદ્ધિર્મહાત્મનઃ ॥ 42 ॥

અયુક્તં તુ કપિશ્રેષ્ઠ મમ ગન્તું ત્વયાઽનઘ ।

વાયુવેગસવેગસ્ય વેગો માં મોહયેત્તવ ॥ 43 ॥

અહમાકાશમાપન્ના હ્યુપર્યુપરિ સાગરમ્ ।

પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ભયાદ્વેગેવ ગચ્છતઃ ॥ 44 ॥

પતિતા સાગરે ચાહં તિમિનક્રઝષાકુલે ।

ભવેયમાશુ વિવશા યાદસામન્નમુત્તમમ્ ॥ 45 ॥

ન ચ શક્ષ્યે ત્વયા સાર્ધં ગન્તું શત્રુવિનાશન ।

કલત્રવતિ સન્દેહસ્ત્વય્યપિ સ્યાદસંશયઃ ॥ 46 ॥

હ્રિયમાણાં તુ માં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ ।

અનુગચ્છેયુરાદિષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના ॥ 47 ॥

તૈસ્ત્વં પરિવૃતશ્શૂરૈશ્શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ ।

ભવેસ્ત્વં સંશયં પ્રાપ્તો મયા વીર કલત્રવાન્ ॥ 48 ॥

સાયુધા બહવો વ્યોમ્નિ રાક્ષસાસ્ત્વં નિરાયુધઃ ।

કથં શક્ષ્યસિ સંયાતું માં ચૈવ પરિરક્ષિતુમ્ ॥ 49 ॥

યુધ્યમાનસ્ય રક્ષોભિસ્તવ તૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ ।

પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ભયાર્તા કપિસત્તમ ॥ 50 ॥

અથ રક્ષાંસિ ભીમાનિ મહાન્તિ બલવન્તિ ચ ।

કથઞ્ચિત્સામ્પરાયે ત્વાં જયેયુઃ કપિસત્તમ ॥ 51 ॥

અથવા યુધ્યમાનસ્ય પતેયં વિમુખસ્ય તે ।

પતિતાં ચ ગૃહીત્વા માં નયેયુઃ પાપરાક્ષસાઃ ॥ 52 ॥

માં વા હરેયુસ્ત્વદ્ધસ્તાદ્વિશસેયુરથાપિ વા ।

અવ્યવસ્થૌ હિ દૃશ્યેતે યુદ્ધે જયપરાજયૌ ॥ 53 ॥

અહં વાપિ વિપદ્યેયં રક્ષોભિરભિતર્જિતા ।

ત્વત્પ્રયત્નો હરિશ્રેષ્ઠ ભવેન્નિષ્ફલ એવ તુ ॥ 54 ॥

કામં ત્વમસિ પર્યાપ્તો નિહન્તું સર્વરાક્ષસાન્ ।

રાઘવસ્ય યશો હીયેત્ત્વયા શસ્તૈસ્તુ રાક્ષસૈઃ ॥ 55 ॥

અથવાઽદાય રક્ષાંસિ ન્યસેયુસ્સમ્વૃતે હિ મામ્ ।

યત્ર તે નાભિજાનીયુર્હરયો નાપિ રાઘવૌ ॥ 56 ॥

આરમ્ભસ્તુ મદર્થોઽયં તતસ્તવ નિરર્થકઃ ।

ત્વયા હિ સહ રામસ્ય મહાનાગમને ગુણઃ ॥ 57 ॥

મયિ જીવિતમાયત્તં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ।

ભ્રાત્રૂણાં ચ મહાબાહો તવ રાજકુલસ્ય ચ ॥ 58 ॥

તૌ નિરાશૌ મદર્થં તુ શોકસન્તાપકર્શિતૌ ।

સહ સર્વર્ક્ષહરિભિસ્ત્યક્ષ્યતઃ પ્રાણસઙ્ગ્રહમ્ ॥ 59 ॥

ભર્તુર્ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાદન્યસ્ય વાનર ।

ન સ્પૃશામિ શરીરં તુ પુંસો વાનરપુઙ્ગવ ॥ 60 ॥

યદહં ગાત્રસંસ્પર્શં રાવણસ્ય બલાદ્ગતા ।

અનીશા કિં કરિષ્યામિ વિનાથા વિવશા સતી ॥ 61 ॥

યદિ રામો દશગ્રીવમિહ હત્ત્વા સબાન્ધવમ્ ।

મામિતો ગૃહ્ય ગચ્છેત તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 62 ॥

શ્રુતા હિ દૃષ્ટાશ્ચ મયા પરાક્રમા મહાત્મનસ્તસ્ય રણાવમર્દિનઃ ।

ન દેવગન્ધર્વભુજઙ્ગરાક્ષસા ભવન્તિ રામેણ સમા હિ સંયુગે ॥ 63 ॥

સમીક્ષ્ય તં સંયતિ ચિત્રકાર્મુકં મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમમ્ ।

સલક્ષ્મણં કો વિષહેત રાઘવં હુતાશનં દીપ્તમિવાનિલેરિતમ્ ॥ 64 ॥

સલક્ષ્મણં રાઘવમાજિમર્દનં દિશાગજં મત્તમિવ વ્યવસ્થિતમ્ ।

સહેત કો વાનરમુખ્ય સંયુગે યુગાન્તસૂર્યપ્રતિમં શરાર્ચિષમ્ ॥ 65 ॥

સ મે હરિશ્રેષ્ઠ સલક્ષ્મણં પતિં સયૂથપં ક્ષિપ્રમિહોપપાદય ।

ચિરાય રામં પ્રતિ શોકકર્શિતાં કુરુષ્વ માં વાનરમુખ્ય હર્ષિતામ્ ॥ 66 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptatriṃśassargaḥ |

sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |

hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 1 ||

amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam |

yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ || 2 ||

aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe |

rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati || 3 ||

vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama |

saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān || 4 ||

śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati |

plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā || 5 ||

rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam |

laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ || 6 ||

sa vācyassantvarasveti yāvadeva na pūryate |

ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||

vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama |

rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama || 8 ||

vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati |

anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim || 9 ||

mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate |

rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam || 10 ||

jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape |

tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam || 11 ||

asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ |

antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ || 12 ||

utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā |

vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave || 13 ||

caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ |

janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet || 14 ||

na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |

ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā || 15 ||

śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ |

śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati || 16 ||

iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |

āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ || 17 ||

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |

camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 18 ||

athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane |

asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite || 19 ||

tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram |

śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām || 20 ||

ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |

prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ || 21 ||

drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |

vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā || 22 ||

tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam |

purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 23 ||

pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane |

yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 24 ||

kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā |

matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau || 25 ||

na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane |

anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ || 26 ||

yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ |

yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam || 27 ||

maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |

harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 28 ||

hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi |

tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa || 29 ||

kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi |

sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha || 30 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |

cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam || 31 ||

na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā |

tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ || 32 ||

iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ |

darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ || 33 ||

sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |

tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt || 34 ||

merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ |

agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ || 35 ||

hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ |

vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt || 36 ||

saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |

laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me || 37 ||

tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā |

viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 38 ||

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |

padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam || 39 ||

tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape |

vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam || 40 ||

prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati |

udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava || 41 ||

jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama |

avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 42 ||

ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha |

vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava || 43 ||

ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |

prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ || 44 ||

patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule |

bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 45 ||

na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana |

kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ || 46 ||

hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |

anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā || 47 ||

taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |

bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān || 48 ||

sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ |

kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum || 49 ||

yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |

prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama || 50 ||

atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca |

kathañcitsāmparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama || 51 ||

athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te |

patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ || 52 ||

māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā |

avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau || 53 ||

ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā |

tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu || 54 ||

kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān |

rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 55 ||

athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām |

yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau || 56 ||

ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ |

tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ || 57 ||

mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |

bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca || 58 ||

tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau |

saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 59 ||

bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara |

na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava || 60 ||

yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā |

anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 61 ||

yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam |

māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet || 62 ||

śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |

na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge || 63 ||

samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukaṃ mahābalaṃ vāsavatulyavikramam |

salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam || 64 ||

salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam |

saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam || 65 ||

sa me hariśreṣṭha salakṣmaṇaṃ patiṃ sayūthapaṃ kṣipramihopapādaya |

cirāya rāmaṃ prati śokakarśitāṃ kuruṣva māṃ vānaramukhya harṣitām || 66 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।

सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना ।

हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥ 1 ॥

अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम् ।

यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ॥ 2 ॥

ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे ।

रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति ॥ 3 ॥

विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम ।

सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥ 4 ॥

शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति ।

प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा ॥ 5 ॥

राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम् ।

लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥ 6 ॥

स वाच्यस्सन्त्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते ।

अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥ 7 ॥

वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम ।

रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥ 8 ॥

विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति ।

अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम् ॥ 9 ॥

मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।

रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ॥ 10 ॥

ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे ।

तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम् ॥ 11 ॥

असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः ।

अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥ 12 ॥

उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता ।

विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे ॥ 13 ॥

चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः ।

जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ॥ 14 ॥

न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः ।

अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ॥ 15 ॥

शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः ।

शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥ 16 ॥

इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम् ।

आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः ॥ 17 ॥

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।

चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 18 ॥

अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने ।

अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥ 19 ॥

त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम् ।

शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ॥ 20 ॥

अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि ।

प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥ 21 ॥

द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ।

व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा ॥ 22 ॥

त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम् ।

पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 23 ॥

पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने ।

योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 24 ॥

कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा ।

मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ ॥ 25 ॥

न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने ।

अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 26 ॥

यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः ।

यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम् ॥ 27 ॥

मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम् ।

हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 28 ॥

हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि ।

तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥ 29 ॥

कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि ।

सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥ 30 ॥

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।

चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम् ॥ 31 ॥

न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा ।

तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः ॥ 32 ॥

इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः ।

दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः ॥ 33 ॥

स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः ।

ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 34 ॥

मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः ।

अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः ॥ 35 ॥

हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः ।

वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥ 36 ॥

सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम् ।

लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥ 37 ॥

तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया ।

विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 38 ॥

तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा ।

पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम् ॥ 39 ॥

तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे ।

वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥ 40 ॥

प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति ।

उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव ॥ 41 ॥

जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम ।

अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः ॥ 42 ॥

अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ ।

वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव ॥ 43 ॥

अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम् ।

प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः ॥ 44 ॥

पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले ।

भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥ 45 ॥

न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन ।

कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः ॥ 46 ॥

ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः ।

अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 47 ॥

तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।

भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥ 48 ॥

सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः ।

कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥ 49 ॥

युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः ।

प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम ॥ 50 ॥

अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च ।

कथञ्चित्साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम ॥ 51 ॥

अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते ।

पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः ॥ 52 ॥

मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा ।

अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥ 53 ॥

अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता ।

त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु ॥ 54 ॥

कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान् ।

राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥ 55 ॥

अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम् ।

यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ ॥ 56 ॥

आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः ।

त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥ 57 ॥

मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः ।

भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च ॥ 58 ॥

तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ ।

सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम् ॥ 59 ॥

भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर ।

न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव ॥ 60 ॥

यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता ।

अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥ 61 ॥

यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम् ।

मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 62 ॥

श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः ।

न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥ 63 ॥

समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम् ।

सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥ 64 ॥

सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम् ।

सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम् ॥ 65 ॥

स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय ।

चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम् ॥ 66 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥