ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਵੀਕ੍षਮਾਣਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਸ਼੍ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਅਵੇਕ੍षਮਾਣਸ਼੍ਚ ਮਹੀਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਤਾਮਨ੍ਵਵੈਕ੍षਤ ॥ 1 ॥
ਸਨ੍ਤਾਨਕਲਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪਾਦਪੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ।
ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਰਸੋਪੇਤਾਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਤਾਂ ਸ ਨਨ੍ਦਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਂ ਮृਗਪਕ੍षਿਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍ ।
ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਸਮ੍ਬਾਧਾਂ ਕੋਕਿਲਾਕੁਲਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਾਪੀਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ।
ਬਹ੍ਵਾਸਨਕੁਥੋਪੇਤਾਂ ਬਹੁਭੂਮਿਗृਹਾਯੁਤਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮੈ ਰਮ੍ਯਾਂ ਫਲਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਾਦਪੈਃ ।
ਪੁष੍ਪਿਤਾਨਾਮਸ਼ੋਕਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਪ੍ਰਭਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਮਿਵ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਮਾਰੁਤਿਸ੍ਸਮੁਦੈਕ੍षਤ ।
ਨਿष੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿਹਗੈਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਮਿਵਾਸਕृਤ੍ ॥ 6 ॥
ਵਿਨਿष੍ਪਤਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਪੁष੍ਪਾਵਤਂਸਕੈਃ ।
ਆਮੂਲਪੁष੍ਪਨਿਚਿਤੈਰਸ਼ੋਕੈਸ਼੍ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਨੈਃ ॥ 7 ॥
ਪੁष੍ਪਭਾਰਾਤਿਭਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ਦ੍ਭਿਰਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।
ਕਰ੍ਣਿਕਾਰੈਃ ਕੁਸੁਮਿਤੈਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕੈਸ਼੍ਚ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭਯਾ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤ ਇਵ ਸਰ੍ਵਤਃ ।
ਪੁਨ੍ਨਾਗਾਸ੍ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਚਮ੍ਪਕੋਦ੍ਦਾਲਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 9 ॥
ਵਿਵृਦ੍ਧਮੂਲਾ ਬਹਵਸ਼੍ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮਾਃ ॥ 10 ॥
ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੋਕਾਸ੍ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਨਨ੍ਦਨਂ ਵਿਵਿਧੋਦ੍ਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਯਥਾ ॥ 11 ॥
ਅਤਿਵृਤ੍ਤਮਿਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵृਤਮ੍ ।
ਵਿਤੀਯਮਿਵ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਾਯੁਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਪੁष੍ਪਰਤ੍ਨਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਾਗਰਂ ਯਥਾ ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਿਚਿਤਂ ਪਾਦਪੈਰ੍ਮਧੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ॥ 13 ॥
ਨਾਨਾਨਿਨਾਦੈਰੁਦ੍ਯਾਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਮृਗਗਣੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ।
ਅਨੇਕਗਨ੍ਧਪ੍ਰਵਹਂ ਪੁਣ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ ॥ 14 ॥
ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮ੍ ।
ਅਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਯਾਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 15 ॥
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਵਿਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚੈਤ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ ।
ਮਥ੍ਯੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੈਲਾਸਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ ॥ 16 ॥
ਪ੍ਰਵਾਲਕृਤਸੋਪਾਨਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਵੇਦਿਕਮ੍ ।
ਮੁष੍ਣਨ੍ਤਮਿਵ ਚਕ੍षੂਂषਿ ਦ੍ਯੋਤਮਾਨਮਿਵ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ॥ 17 ॥
ਵਿਮਲਂ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਭਾਵਤ੍ਵਾਦੁਲ੍ਲਿਖਨ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਤਤੋ ਮਲਿਨਸਂਵੀਤਾਂ ਰਾਕ੍षਸੀਭਿਸ੍ਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਉਪਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍षਾਦੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੇਖਾਮਿਵਾਮਲਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਮਨ੍ਦਪ੍ਰਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਰੁਚਿਰਪ੍ਰਭਾਮ੍ ।
ਪਿਨਦ੍ਧਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ ॥ 20 ॥
ਪੀਤੇਨੈਕੇਨ ਸਂਵੀਤਾਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟੇਨੋਤ੍ਤਮਵਾਸਸਾ ।
ਸਪਙ੍ਕਾਮਨਲਙ੍ਕਾਰਾਂ ਵਿਪਦ੍ਮਾਮਿਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀਮ੍ ॥ 21 ॥
ਵ੍ਰੀਡਿਤਾਂ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਗ੍ਰਹੇਣਾਙ੍ਗਾਰਕੇਣੇਵ ਪੀਡਿਤਾਮਿਵ ਰੋਹਿਣੀਮ੍ ॥ 22 ॥
ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੀਂ ਦੀਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮਨਸ਼ਨੇਨ ਚ ।
ਸ਼ੋਕਧ੍ਯਾਨਪਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁਃਖਪਰਾਯਣਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਪ੍ਰਿਯਂ ਜਨਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਾਕ੍षਸੀਗਣਮ੍ ।
ਸ੍ਵਗਣੇਨ ਮृਗੀਂ ਹੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਗਣਾਭਿਵृਤਾਮਿਵ ॥ 24 ॥
ਨੀਲਨਾਗਾਭਯਾ ਵੇਣ੍ਯਾ ਜਘਨਂ ਗਤਯੈਕਯਾ ।
ਨੀਲਯਾ ਨੀਰਦਾਪਾਯੇ ਵਨਰਾਜ੍ਯਾ ਮਹੀਮਿਵ ॥ 25 ॥
ਸੁਖਾਰ੍ਹਾਂ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨਾਮਕੋਵਿਦਾਮ੍ ।
ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਮਧਿਕਂ ਮਲਿਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਿਭਿਃ ।
ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਰਕ੍षਸਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾ ॥ 27 ॥
ਯਥਾਰੂਪਾ ਹਿ ਦृष੍ਟਾ ਵੈ ਤਥਾਰੂਪੇਯਮਙ੍ਗਨਾ ।
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਾਂ ਸੁਭ੍ਰੂਂ ਚਾਰੁਵृਤ੍ਤਪਯੋਧਰਾਮ੍ ॥ 28 ॥
ਕੁਰ੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰਭਯਾਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਤਿਮਿਰਾ ਦਿਸ਼ਃ ।
ਤਾਂ ਨੀਲਕੇਸ਼ੀਂ ਬਿਮ੍ਬੋष੍ਠੀਂ ਸੁਮਧ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਮ੍ ॥ 29 ॥
ਸੀਤਾਂ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍षੀਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਰਤਿਂ ਯਥਾ ।
ਇष੍ਟਾਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਮਿਵ ॥ 30 ॥
ਭੂਮੌ ਸੁਤਨੁਮਾਸੀਨਾਂ ਨਿਯਤਾਮਿਵ ਤਾਪਸੀਮ੍ ।
ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਬਹੁਲਾਂ ਭੀਰੁਂ ਭੁਜਗੇਨ੍ਦ੍ਰਵਧੂਮਿਵ ॥ 31 ॥
ਸ਼ੋਕਜਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਵਿਤਤੇਨ ਨ ਰਾਜਤੀਮ੍ ।
ਸਂਸਕ੍ਤਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ ॥ 32 ॥
ਤਾਂ ਸ੍ਮृਤੀਮਿਵ ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਾਮृਦ੍ਧਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ ।
ਵਿਹਤਾਮਿਵ ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਮਿਵ ॥ 33 ॥
ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਂ ਯਥਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਕਲੁषਾਮਿਵ ।
ਅਭੂਤੇਨਾਪਵਾਦੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ ॥ 34 ॥
ਰਾਮੋਪਰੋਧਵ੍ਯਥਿਤਾਂ ਰਕ੍षੋਹਰਣਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।
ਅਬਲਾਂ ਮृਗਸ਼ਾਬਾਕ੍षੀਂ ਵੀਕ੍षਮਾਣਾਂ ਤਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 35 ॥
ਬਾष੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕृष੍ਣਵਕ੍ਰਾਕ੍षਿਪਕ੍ष੍ਮਣਾ ।
ਵਦਨੇਨਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 36 ॥
ਮਲਪਙ੍ਕਧਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਮਣ੍ਡਨਾਰ੍ਹਾਮਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਭਾਂ ਨਕ੍षਤ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਕਾਲਮੇਘੈਰਿਵਾਵृਤਾਮ੍ ॥ 37 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦਿਦਿਹੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸੀਤਾਂ ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਤੁ ।
ਆਮ੍ਨਾਯਾਨਾਮਯੋਗੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਮਿਵ ॥ 38 ॥
ਦੁਃਖੇਨ ਬੁਬੁਧੇ ਸੀਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨਨਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ।
ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਯਥਾ ਹੀਨਾਂ ਵਾਚਮਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤਾਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍षਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍ ।
ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਿਭਿਃ ॥ 40 ॥
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਯਾਨਿ ਚਾਙ੍ਗੇषੁ ਤਦਾ ਰਾਮੋऽਨ੍ਵਕੀਰ੍ਤਯਤ੍ ।
ਤਾਨ੍ਯਾਭਰਣਜਾਲਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੋਭੀਨ੍ਯਲਕ੍षਯਤ੍ ॥ 41 ॥
ਸੁਕृਤੌ ਕਰ੍ਣਵੇष੍ਟੌ ਚ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੌ ਚ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਹਸ੍ਤੇष੍ਵਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ॥ 42 ॥
ਸ਼੍ਯਾਮਾਨਿ ਚਿਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਤਾਨ੍ਯੈਵੇਤਾਨਿ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਯਾਨਿ ਰਾਮੋऽਨ੍ਵਕੀਰ੍ਤਯਤ੍ ॥ 43 ॥
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਯਵਹੀਨਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਨੋਪਲਕ੍षਯੇ ।
ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਵਹੀਨਾਨਿ ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 44 ॥
ਪੀਤਂ ਕਨਕਪਟ੍ਟਾਭਂ ਸ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਸਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਉਤ੍ਤਰੀਯਂ ਨਗਾਸਕ੍ਤਂ ਤਦਾ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮੈਃ ॥ 45 ॥
ਭੂषਣਾਨਿ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਧਰਣੀਤਲੇ ।
ਅਨਯੈਵਾਪਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵਨਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 46 ॥
ਇਦਂ ਚਿਰਗृਹੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸਨਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਵਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਤਥਾऽਪਿ ਨੂਨਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਯਥੇਤਰਤ੍ ॥ 47 ॥
ਇਯਂ ਕਨਕਵਰ੍ਣਾਙ੍ਗੀ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ।
ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਪਿ ਸਤੀ ਯਾऽਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 48 ॥
ਇਯਂ ਸਾ ਯਤ੍ਕृਤੇ ਰਾਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ ।
ਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਦਨੇਨ ਚ ॥ 49 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣष੍ਟੇਤਿ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤੇਤ੍ਯਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਤਃ ।
ਪਤ੍ਨੀ ਨष੍ਟੇਤਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ਮਦਨੇਨ ਚ ॥ 50 ॥
ਅਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਯਥਾ ਰੂਪਮਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸੌष੍ਠਵਮ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਯਥਾ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯੇਯਮਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ॥ 51 ॥
ਅਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।
ਤੇਨੇਯਂ ਸ ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਜੀਵਤਿ ॥ 52 ॥
ਦੁष੍ਕਰਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਰਾਮੋ ਹੀਨੋ ਯਦਨਯਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਧਾਰਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਹਂ ਨ ਸ਼ੋਕੇਨਾਵਸੀਦਤਿ ॥ 53 ॥
ਦੁष੍ਕਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਮੋ ਯ ਇਮਾਂ ਮਤ੍ਤਕਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ ।
ਸੀਤਾਂ ਵਿਨਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਜੀਵਤਿ ॥ 54 ॥
ਏਵਂ ਸੀਤਾਂ ਤਦਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਃ ਪਵਨਸਮ੍ਭਵਃ ।
ਜਗਾਮ ਮਨਸਾ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ॥ 55 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम् ।
अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत ॥ 1 ॥
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् ।
दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् ॥ 2 ॥
तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् ॥ 3 ॥
काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् ।
बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥ 4 ॥
सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः ।
पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥ 5 ॥
प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत ।
निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥ 6 ॥
विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः ।
आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः ॥ 7 ॥
पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् ।
कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥ 8 ॥
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः ।
पुन्नागास्सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥ 9 ॥
विवृद्धमूला बहवश्शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः ।
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ॥ 10 ॥
नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकास्सहस्रशः ।
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥ 11 ॥
अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् ।
वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् ॥ 12 ॥
पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा ।
सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः ॥ 13 ॥
नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः ।
अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम् ॥ 14 ॥
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् ।
अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः ॥ 15 ॥
स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् ।
मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् ॥ 16 ॥
प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥ 17 ॥
विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम् ।
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम् ॥ 18 ॥
उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः ।
ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ 19 ॥
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम् ।
पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 20 ॥
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा ।
सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥ 21 ॥
व्रीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां तपस्विनीम् ।
ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम् ॥ 22 ॥
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च ।
शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥ 23 ॥
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम् ।
स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव ॥ 24 ॥
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 25 ॥
सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम् ।
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥ 26 ॥
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ।
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥ 27 ॥
यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना ।
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् ॥ 28 ॥
कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः ।
तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ 29 ॥
सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा ।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ 30 ॥
भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम् ।
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव ॥ 31 ॥
शोकजालेन महता विततेन न राजतीम् ।
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 32 ॥
तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव ।
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥ 33 ॥
सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव ।
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥ 34 ॥
रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम् ।
अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥ 35 ॥
बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा ।
वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥ 36 ॥
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम् ॥ 37 ॥
तस्य सन्दिदिहे बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 38 ॥
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलङ्कृताम् ।
संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥ 39 ॥
तां समीक्षय विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ॥ 40 ॥
वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् ।
तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् ॥ 41 ॥
सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ ।
मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च ॥ 42 ॥
श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च ।
तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥ 43 ॥
तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये ।
यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥ 44 ॥
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम् ।
उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः ॥ 45 ॥
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले ।
अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥ 46 ॥
इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं क्लिष्टवत्तरम् ।
तथाऽपि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥ 47 ॥
इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया ।
प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति ॥ 48 ॥
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते ।
कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च ॥ 49 ॥
स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः ।
पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥ 50 ॥
अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम् ।
रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥ 51 ॥
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम् ।
तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति ॥ 52 ॥
दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥ 53 ॥
दुष्करं कुरुते रामो य इमां मत्तकाशिनीम् ।
सीतां विना महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति ॥ 54 ॥
एवं सीतां तदा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः ।
जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम् ॥ 55 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.