ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸ ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರ್ಗಮಾಣಶ್ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।
ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಮಹೀಂ ಸರ್ವಾಂ ತಾಮನ್ವವೈಕ್ಷತ ॥ 1 ॥
ಸನ್ತಾನಕಲತಾಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈರುಪಶೋಭಿತಾಮ್ ।
ದಿವ್ಯಗನ್ಧರಸೋಪೇತಾಂ ಸರ್ವತಸ್ಸಮಲಙ್ಕೃತಾಮ್ ॥ 2 ॥
ತಾಂ ಸ ನನ್ದನಸಙ್ಕಾಶಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿರಾವೃತಾಮ್ ।
ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಸಮ್ಬಾಧಾಂ ಕೋಕಿಲಾಕುಲನಿಸ್ಸ್ವನಾಮ್ ॥ 3 ॥
ಕಾಞ್ಚನೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾಭಿರ್ವಾಪೀಭಿರುಪಶೋಭಿತಾಮ್ ।
ಬಹ್ವಾಸನಕುಥೋಪೇತಾಂ ಬಹುಭೂಮಿಗೃಹಾಯುತಾಮ್ ॥ 4 ॥
ಸರ್ವರ್ತುಕುಸುಮೈ ರಮ್ಯಾಂ ಫಲವದ್ಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈಃ ।
ಪುಷ್ಪಿತಾನಾಮಶೋಕಾನಾಂ ಶ್ರಿಯಾ ಸೂರ್ಯೋದಯಪ್ರಭಾಮ್ ॥ 5 ॥
ಪ್ರದೀಪ್ತಾಮಿವ ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರುತಿಸ್ಸಮುದೈಕ್ಷತ ।
ನಿಷ್ಪತ್ರಶಾಖಾಂ ವಿಹಗೈಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಮಿವಾಸಕೃತ್ ॥ 6 ॥
ವಿನಿಷ್ಪತದ್ಭಿಃ ಶತಶಶ್ಚಿತ್ರೈಃ ಪುಷ್ಪಾವತಂಸಕೈಃ ।
ಆಮೂಲಪುಷ್ಪನಿಚಿತೈರಶೋಕೈಶ್ಶೋಕನಾಶನೈಃ ॥ 7 ॥
ಪುಷ್ಪಭಾರಾತಿಭಾರೈಶ್ಚ ಸ್ಪೃಶದ್ಭಿರಿವ ಮೇದಿನೀಮ್ ।
ಕರ್ಣಿಕಾರೈಃ ಕುಸುಮಿತೈಃ ಕಿಂಶುಕೈಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತೈಃ ॥ 8 ॥
ಸ ದೇಶಃ ಪ್ರಭಯಾ ತೇಷಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇವ ಸರ್ವತಃ ।
ಪುನ್ನಾಗಾಸ್ಸಪ್ತಪರ್ಣಾಶ್ಚ ಚಮ್ಪಕೋದ್ದಾಲಕಾಸ್ತಥಾ ॥ 9 ॥
ವಿವೃದ್ಧಮೂಲಾ ಬಹವಶ್ಶೋಭನ್ತೇ ಸ್ಮ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ ।
ಶಾತಕುಮ್ಭನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾಃ ॥ 10 ॥
ನೀಲಾಞ್ಜನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ತತ್ರಾಶೋಕಾಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ।
ನನ್ದನಂ ವಿವಿಧೋದ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ರಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಯಥಾ ॥ 11 ॥
ಅತಿವೃತ್ತಮಿವಾಚಿನ್ತ್ಯಂ ದಿವ್ಯಂ ರಮ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಾ ವೃತಮ್ ।
ವಿತೀಯಮಿವ ಚಾಕಾಶಂ ಪುಷ್ಪಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಾಯುತಮ್ ॥ 12 ॥
ಪುಷ್ಪರತ್ನಶತೈಶ್ಚಿತ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಸಾಗರಂ ಯಥಾ ।
ಸರ್ವರ್ತುಪುಷ್ಪೈರ್ನಿಚಿತಂ ಪಾದಪೈರ್ಮಧುಗನ್ಧಿಭಿಃ ॥ 13 ॥
ನಾನಾನಿನಾದೈರುದ್ಯಾನಂ ರಮ್ಯಂ ಮೃಗಗಣೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ ।
ಅನೇಕಗನ್ಧಪ್ರವಹಂ ಪುಣ್ಯಗನ್ಧಂ ಮನೋರಮಮ್ ॥ 14 ॥
ಶೈಲೇನ್ದ್ರಮಿವ ಗನ್ಧಾಢ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಗನ್ಧಮಾದನಮ್ ।
ಅಶೋಕವನಿಕಾಯಾಂ ತು ತಸ್ಯಾಂ ವಾನರಪುಙ್ಗವಃ ॥ 15 ॥
ಸ ದದರ್ಶಾವಿದೂರಸ್ಥಂ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ।
ಮಥ್ಯೇ ಸ್ತಮ್ಭಸಹಸ್ರೇಣ ಸ್ಥಿತಂ ಕೈಲಾಸಪಾಣ್ಡುರಮ್ ॥ 16 ॥
ಪ್ರವಾಲಕೃತಸೋಪಾನಂ ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನವೇದಿಕಮ್ ।
ಮುಷ್ಣನ್ತಮಿವ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ದ್ಯೋತಮಾನಮಿವ ಶ್ರಿಯಾ ॥ 17 ॥
ವಿಮಲಂ ಪ್ರಾಂಶುಭಾವತ್ವಾದುಲ್ಲಿಖನ್ತಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ।
ತತೋ ಮಲಿನಸಂವೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಸ್ಸಮಾವೃತಾಮ್ ॥ 18 ॥
ಉಪವಾಸಕೃಶಾಂ ದೀನಾಂ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।
ದದರ್ಶ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಾದೌ ಚನ್ದ್ರರೇಖಾಮಿವಾಮಲಾಮ್ ॥ 19 ॥
ಮನ್ದಪ್ರಖ್ಯಾಯಮಾನೇನ ರೂಪೇಣ ರುಚಿರಪ್ರಭಾಮ್ ।
ಪಿನದ್ಧಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ ॥ 20 ॥
ಪೀತೇನೈಕೇನ ಸಂವೀತಾಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನೋತ್ತಮವಾಸಸಾ ।
ಸಪಙ್ಕಾಮನಲಙ್ಕಾರಾಂ ವಿಪದ್ಮಾಮಿವ ಪದ್ಮಿನೀಮ್ ॥ 21 ॥
ವ್ರೀಡಿತಾಂ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತಾಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಾಂ ತಪಸ್ವಿನೀಮ್ ।
ಗ್ರಹೇಣಾಙ್ಗಾರಕೇಣೇವ ಪೀಡಿತಾಮಿವ ರೋಹಿಣೀಮ್ ॥ 22 ॥
ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖೀಂ ದೀನಾಂ ಕೃಶಾಮನಶನೇನ ಚ ।
ಶೋಕಧ್ಯಾನಪರಾಂ ದೀನಾಂ ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಪರಾಯಣಾಮ್ ॥ 23 ॥
ಪ್ರಿಯಂ ಜನಮಪಶ್ಯನ್ತೀಂ ಪಶ್ಯನ್ತೀಂ ರಾಕ್ಷಸೀಗಣಮ್ ।
ಸ್ವಗಣೇನ ಮೃಗೀಂ ಹೀನಾಂ ಶ್ವಗಣಾಭಿವೃತಾಮಿವ ॥ 24 ॥
ನೀಲನಾಗಾಭಯಾ ವೇಣ್ಯಾ ಜಘನಂ ಗತಯೈಕಯಾ ।
ನೀಲಯಾ ನೀರದಾಪಾಯೇ ವನರಾಜ್ಯಾ ಮಹೀಮಿವ ॥ 25 ॥
ಸುಖಾರ್ಹಾಂ ದುಃಖಸನ್ತಪ್ತಾಂ ವ್ಯಸನಾನಾಮಕೋವಿದಾಮ್ ।
ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಮಧಿಕಂ ಮಲಿನಾಂ ಕೃಶಾಮ್ ॥ 26 ॥
ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ ।
ಹ್ರಿಯಮಾಣಾ ತದಾ ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ ॥ 27 ॥
ಯಥಾರೂಪಾ ಹಿ ದೃಷ್ಟಾ ವೈ ತಥಾರೂಪೇಯಮಙ್ಗನಾ ।
ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಾನನಾಂ ಸುಭ್ರೂಂ ಚಾರುವೃತ್ತಪಯೋಧರಾಮ್ ॥ 28 ॥
ಕುರ್ವತೀಂ ಪ್ರಭಯಾದೇವೀಂ ಸರ್ವಾ ವಿತಿಮಿರಾ ದಿಶಃ ।
ತಾಂ ನೀಲಕೇಶೀಂ ಬಿಮ್ಬೋಷ್ಠೀಂ ಸುಮಧ್ಯಾಂ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಮ್ ॥ 29 ॥
ಸೀತಾಂ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀಂ ಮನ್ಮಥಸ್ಯ ರತಿಂ ಯಥಾ ।
ಇಷ್ಟಾಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಪ್ರಭಾಮಿವ ॥ 30 ॥
ಭೂಮೌ ಸುತನುಮಾಸೀನಾಂ ನಿಯತಾಮಿವ ತಾಪಸೀಮ್ ।
ನಿಃಶ್ವಾಸಬಹುಲಾಂ ಭೀರುಂ ಭುಜಗೇನ್ದ್ರವಧೂಮಿವ ॥ 31 ॥
ಶೋಕಜಾಲೇನ ಮಹತಾ ವಿತತೇನ ನ ರಾಜತೀಮ್ ।
ಸಂಸಕ್ತಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ ॥ 32 ॥
ತಾಂ ಸ್ಮೃತೀಮಿವ ಸನ್ದಿಗ್ಧಾಮೃದ್ಧಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ।
ವಿಹತಾಮಿವ ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಮಾಶಾಂ ಪ್ರತಿಹತಾಮಿವ ॥ 33 ॥
ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಯಥಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಸಕಲುಷಾಮಿವ ।
ಅಭೂತೇನಾಪವಾದೇನ ಕೀರ್ತಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ॥ 34 ॥
ರಾಮೋಪರೋಧವ್ಯಥಿತಾಂ ರಕ್ಷೋಹರಣಕರ್ಶಿತಾಮ್ ।
ಅಬಲಾಂ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಂ ತತಸ್ತತಃ ॥ 35 ॥
ಬಾಷ್ಪಾಮ್ಬುಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಕೃಷ್ಣವಕ್ರಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಣಾ ।
ವದನೇನಾಪ್ರಸನ್ನೇನ ನಿಃಶ್ವಸನ್ತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 36 ॥
ಮಲಪಙ್ಕಧರಾಂ ದೀನಾಂ ಮಣ್ಡನಾರ್ಹಾಮಮಣ್ಡಿತಾಮ್ ।
ಪ್ರಭಾಂ ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಸ್ಯ ಕಾಲಮೇಘೈರಿವಾವೃತಾಮ್ ॥ 37 ॥
ತಸ್ಯ ಸನ್ದಿದಿಹೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಮುಹುಃ ಸೀತಾಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ತು ।
ಆಮ್ನಾಯಾನಾಮಯೋಗೇನ ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಮಿವ ॥ 38 ॥
ದುಃಖೇನ ಬುಬುಧೇ ಸೀತಾಂ ಹನುಮಾನನಲಙ್ಕೃತಾಮ್ ।
ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಯಥಾ ಹೀನಾಂ ವಾಚಮರ್ಥಾನ್ತರಂ ಗತಾಮ್ ॥ 39 ॥
ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ರಾಜಪುತ್ರೀಮನಿನ್ದಿತಾಮ್ ।
ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ ॥ 40 ॥
ವೈದೇಹ್ಯಾ ಯಾನಿ ಚಾಙ್ಗೇಷು ತದಾ ರಾಮೋಽನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ।
ತಾನ್ಯಾಭರಣಜಾಲಾನಿ ಗಾತ್ರಶೋಭೀನ್ಯಲಕ್ಷಯತ್ ॥ 41 ॥
ಸುಕೃತೌ ಕರ್ಣವೇಷ್ಟೌ ಚ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೌ ಚ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೌ ।
ಮಣಿವಿದ್ರುಮಚಿತ್ರಾಣಿ ಹಸ್ತೇಷ್ವಾಭರಣಾನಿ ಚ ॥ 42 ॥
ಶ್ಯಾಮಾನಿ ಚಿರಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ತಥಾ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ತಿ ಚ ।
ತಾನ್ಯೈವೇತಾನಿ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ಯಾನಿ ರಾಮೋಽನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ॥ 43 ॥
ತತ್ರ ಯಾನ್ಯವಹೀನಾನಿ ತಾನ್ಯಹಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ ।
ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾ ನಾವಹೀನಾನಿ ತಾನೀಮಾನಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 44 ॥
ಪೀತಂ ಕನಕಪಟ್ಟಾಭಂ ಸ್ರಸ್ತಂ ತದ್ವಸನಂ ಶುಭಮ್ ।
ಉತ್ತರೀಯಂ ನಗಾಸಕ್ತಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟಂ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 45 ॥
ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ದೃಷ್ಟಾನಿ ಧರಣೀತಲೇ ।
ಅನಯೈವಾಪವಿದ್ಧಾನಿ ಸ್ವನವನ್ತಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ॥ 46 ॥
ಇದಂ ಚಿರಗೃಹೀತತ್ವಾದ್ವಸನಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟವತ್ತರಮ್ ।
ತಥಾಽಪಿ ನೂನಂ ತದ್ವರ್ಣಂ ತಥಾ ಶ್ರೀಮದ್ಯಥೇತರತ್ ॥ 47 ॥
ಇಯಂ ಕನಕವರ್ಣಾಙ್ಗೀ ರಾಮಸ್ಯ ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾ ।
ಪ್ರಣಷ್ಟಾಪಿ ಸತೀ ಯಾಽಸ್ಯ ಮನಸೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ॥ 48 ॥
ಇಯಂ ಸಾ ಯತ್ಕೃತೇ ರಾಮಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ।
ಕಾರುಣ್ಯೇನಾನೃಶಂಸ್ಯೇನ ಶೋಕೇನ ಮದನೇನ ಚ ॥ 49 ॥
ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಣಷ್ಟೇತಿ ಕಾರುಣ್ಯಾದಾಶ್ರಿತೇತ್ಯಾನೃಶಂಸ್ಯತಃ ।
ಪತ್ನೀ ನಷ್ಟೇತಿ ಶೋಕೇನ ಪ್ರಿಯೇತಿ ಮದನೇನ ಚ ॥ 50 ॥
ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಯಥಾ ರೂಪಮಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸೌಷ್ಠವಮ್ ।
ರಾಮಸ್ಯ ಚ ಯಥಾ ರೂಪಂ ತಸ್ಯೇಯಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ॥ 51 ॥
ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।
ತೇನೇಯಂ ಸ ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ ॥ 52 ॥
ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತವಾನ್ರಾಮೋ ಹೀನೋ ಯದನಯಾ ಪ್ರಭುಃ ।
ಧಾರಯತ್ಯಾತ್ಮನೋ ದೇಹಂ ನ ಶೋಕೇನಾವಸೀದತಿ ॥ 53 ॥
ದುಷ್ಕರಂ ಕುರುತೇ ರಾಮೋ ಯ ಇಮಾಂ ಮತ್ತಕಾಶಿನೀಮ್ ।
ಸೀತಾಂ ವಿನಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ ॥ 54 ॥
ಏವಂ ಸೀತಾಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಃ ಪವನಸಮ್ಭವಃ ।
ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ ತಂ ಪ್ರಭುಮ್ ॥ 55 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम् ।
अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत ॥ 1 ॥
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् ।
दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् ॥ 2 ॥
तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् ॥ 3 ॥
काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् ।
बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥ 4 ॥
सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः ।
पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥ 5 ॥
प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत ।
निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥ 6 ॥
विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः ।
आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः ॥ 7 ॥
पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् ।
कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥ 8 ॥
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः ।
पुन्नागास्सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥ 9 ॥
विवृद्धमूला बहवश्शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः ।
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ॥ 10 ॥
नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकास्सहस्रशः ।
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥ 11 ॥
अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् ।
वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् ॥ 12 ॥
पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा ।
सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः ॥ 13 ॥
नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः ।
अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम् ॥ 14 ॥
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् ।
अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः ॥ 15 ॥
स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् ।
मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् ॥ 16 ॥
प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥ 17 ॥
विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम् ।
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम् ॥ 18 ॥
उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः ।
ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ 19 ॥
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम् ।
पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 20 ॥
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा ।
सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥ 21 ॥
व्रीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां तपस्विनीम् ।
ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम् ॥ 22 ॥
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च ।
शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥ 23 ॥
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम् ।
स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव ॥ 24 ॥
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 25 ॥
सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम् ।
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥ 26 ॥
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ।
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥ 27 ॥
यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना ।
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् ॥ 28 ॥
कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः ।
तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ 29 ॥
सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा ।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ 30 ॥
भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम् ।
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव ॥ 31 ॥
शोकजालेन महता विततेन न राजतीम् ।
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ 32 ॥
तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव ।
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥ 33 ॥
सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव ।
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥ 34 ॥
रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम् ।
अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥ 35 ॥
बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा ।
वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥ 36 ॥
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम् ॥ 37 ॥
तस्य सन्दिदिहे बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 38 ॥
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलङ्कृताम् ।
संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥ 39 ॥
तां समीक्षय विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः ॥ 40 ॥
वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् ।
तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् ॥ 41 ॥
सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ ।
मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च ॥ 42 ॥
श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च ।
तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥ 43 ॥
तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये ।
यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥ 44 ॥
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम् ।
उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः ॥ 45 ॥
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले ।
अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥ 46 ॥
इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं क्लिष्टवत्तरम् ।
तथाऽपि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥ 47 ॥
इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया ।
प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति ॥ 48 ॥
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते ।
कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च ॥ 49 ॥
स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः ।
पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥ 50 ॥
अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम् ।
रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥ 51 ॥
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम् ।
तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति ॥ 52 ॥
दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥ 53 ॥
दुष्करं कुरुते रामो य इमां मत्तकाशिनीम् ।
सीतां विना महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति ॥ 54 ॥
एवं सीतां तदा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः ।
जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम् ॥ 55 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.