ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਮਣਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸੀਤਾ ਹਨੂਮਨ੍ਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਮਭਿਜ੍ਞਾਤਮੇਤਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 1 ॥
ਮਣਿਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਵੈ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਵੀਰੋ ਜਨਨ੍ਯਾ ਮਮ ਚ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ॥ 2 ॥
ਸ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੁਤ੍ਸਾਹੇ ਚੋਦਿਤੋ ਹਰਿਸਤ੍ਤਮ ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯਸਮਾਰਮ੍ਭੇ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਤਯ ਯਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ 3 ॥
ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਯੋਗੇ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਰਿਸਤ੍ਤਮ ।
ਹਨੁਮਨ੍ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦੁਃਖਕ੍षਯਕਰੋ ਭਵ ॥ 4 ॥
ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਯਤ੍ਨੋ ਦੁਃਖਕ੍षਯਕਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।
ਸ ਤਥੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਮਾਰੁਤਿਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 5 ॥
ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਦੇਵੀ ਵਾਨਰਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 6 ॥
ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾ ਵਾਚਾ ਮੈਥਿਲੀ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਕੁਸ਼ਲਂ ਹਨੁਮਨ੍ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਹਿਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 7 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਬ੍ਰੂਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੁਸ਼ਲਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਯਥਾ ਸ ਚ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਮਾਂ ਤਾਰਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੁਃਖਾਮ੍ਬੁਸਂਰੋਧਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਧਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 9 ॥
ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਮਾਂ ਯਥਾ ਰਾਮਃ ਸਮ੍ਭਾਵਯਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।
ਤਤ੍ਤਥਾ ਹਨੁਮਨ੍ਵਾਚ੍ਯਂ ਵਾਚਾ ਧਰ੍ਮਮਵਾਪ੍ਨੁਹਿ ॥ 10 ॥
ਨਿਤ੍ਯਮੁਤ੍ਸਾਹਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਾਚਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਾਃ ।
ਵਰ੍ਧਿष੍ਯਤੇ ਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਪੌਰੁषਂ ਮਦਵਾਪ੍ਤਯੇ ॥ 11 ॥
ਮਤ੍ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਯੁਤਾ ਵਾਚਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮਵਿਧਿਂ ਵੀਰੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਂਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 12 ॥
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਞ੍ਜਲਿਮਾਧਾਯ ਵਾਕ੍ਯਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 13 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇष੍ਯਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਹਾਰ੍ਯृਕ੍षਪ੍ਰਵਰੈਰ੍ਵृਤਃ ।
ਯਸ੍ਤੇ ਯੁਧਿ ਵਿਜਿਤ੍ਯਾਰੀਨ੍ਸ਼ੋਕਂ ਵ੍ਯਪਨਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 14 ॥
ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਨਾਸੁਰੇषੁ ਸੁਰੇषੁ ਵਾ ।
ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍षਿਪਤੋ ਬਾਣਾਨ੍ਸ੍ਥਾਤੁਮੁਤ੍ਸਹਤੇऽਗ੍ਰਤਃ ॥ 15 ॥
ਅਪ੍ਯਰ੍ਕਮਪਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮਪਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਯਮਮ੍ ।
ਸ ਹਿ ਸੋਢੁਂ ਰਣੇ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤਵ ਹੇਤੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਹਿ ਸਾਗਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਮਹੀਂ ਸ਼ਾਸਿਤੁਮੀਹਤਿ ।
ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਹਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਜਯੋ ਜਨਕਨਨ੍ਦਿਨਿ ॥ 17 ॥
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਤ੍ਯਂ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਜਾਨਕੀ ਬਹੁਮੇਨੇऽਥ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 18 ॥
ਤਤਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਸੀਤਾ ਵੀਕ੍षਮਾਣਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਭਰ੍ਤृਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੌਹਾਰ੍ਦਾਦਨੁਮਾਨਯਤ੍ ॥ 19 ॥
ਯਦਿ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਵੀਰ ਵਸੈਕਾਹਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਂਵृਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃਸ਼੍ਵੋ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥ 20 ॥
ਮਮ ਚੇਦਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਯਾ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਵਾਨਰ ।
ਅਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਮੋਕ੍षਣਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 21 ॥
ਗਤੇ ਹਿ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪੁਨਰਾਗਮਨਾਯ ਤੁ ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਪਿ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮਮ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 22 ॥
ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜਃ ਸ਼ੋਕੋ ਭੂਯੋ ਮਾਂ ਪਰਿਤਾਪਯੇਤ੍ ।
ਦੁਃਖਾਦ੍ਧੁਃਖਪਰਾਮृष੍ਟਾਂ ਦੀਪਯਨ੍ਨਿਵ ਵਾਨਰ ॥ 23 ॥
ਅਯਂ ਚ ਵੀਰ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤਿष੍ਠਤੀਵ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ ।
ਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਹਾਯੇषੁ ਹਰ੍ਯृਕ੍षੇषੁ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 24 ॥
ਕਥਂ ਨੁ ਖਲੁ ਦੁष੍ਪਾਰਂ ਤਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।
ਤਾਨਿ ਹਰ੍ਯृਕ੍षਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਤੌ ਵਾ ਨਰਵਰਾਤ੍ਮਜੌ ॥ 25 ॥
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਲਙ੍ਘਨੇ ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈਨਤੇਯਸ੍ਯ ਤਵ ਵਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਵਾ ॥ 26 ॥
ਤਦਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਯੋਗੇ ਵੀਰੈਵਂ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮੇ ।
ਕਿਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਸਮਾਧਾਨਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ॥ 27 ॥
ਕਾਮਮਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮੇਵੈਕਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਸਾਧਨੇ ।
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਃ ਪਰਵੀਰਘ੍ਨ ਯਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਤੇ ਫਲੋਦਯਃ ॥ 28 ॥
ਬਲੈਸ੍ਸਮਗ੍ਰੈਰ੍ਯਦਿ ਮਾਂ ਰਾਵਣਂ ਜਿਤ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਵਿਜਯੀ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਯਾਯਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 29 ॥
ਸ਼ਰੈਸ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕੁਲਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪਰਬਲਾਰ੍ਦਨਃ ।
ਮਾਂ ਨਯੇਦ੍ਯਦਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 30 ॥
ਤਦ੍ਯਥਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨੁਰੂਪਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਭਵੇਦਾਹਵਸ਼ੂਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਤ੍ਵਮੁਪਪਾਦਯ ॥ 31 ॥
ਤਦਰ੍ਥੋਪਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਹੇਤੁਸਂਹਿਤਮ੍ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਹਨੁਮਾਨ੍ਸ਼ੇषਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 32 ॥
ਦੇਵਿ ਹਰ੍ਯृਕ੍षਸੈਨ੍ਯਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਲਵਤਾਂ ਵਰਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤਵਾਰ੍ਥੇ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 33 ॥
ਸ ਵਾਨਰਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਕੋਟੀਭਿਰਭਿਸਂਵृਤਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇष੍ਯਤਿ ਵੈਦੇਹਿ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ॥ 34 ॥
ਤਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਮਨਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਮ੍ਪਾਤਾ ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਹਰਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 35 ॥
ਯੇषਾਂ ਨੋਪਰਿ ਨਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸਜ੍ਜਤੇ ਗਤਿਃ ।
ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਮਿਤਤੇਜਸਃ ॥ 36 ॥
ਅਸਕृਤ੍ਤੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੈਸ੍ਸਸਾਗਰਧਰਾਧਰਾ ।
ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣੀਕृਤਾ ਭੂਮਿਰ੍ਵਾਯੁਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਭਿਃ ॥ 37 ॥
ਮਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਨੌਕਸਃ ।
ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ 38 ॥
ਅਹਂ ਤਾਵਦਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰੇष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇष੍ਯਨ੍ਤੇ ਹੀਤਰੇ ਜਨਾਃ ॥ 39 ॥
ਤਦਲਂ ਪਰਿਤਾਪੇਨ ਦੇਵਿ ਸ਼ੋਕੋ ਵ੍ਯਪੈਤੁ ਤੇ ।
ਏਕੋਤ੍ਪਾਤੇਨ ਤੇ ਲਙ੍ਕਾਮੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ॥ 40 ॥
ਮਮ ਪृष੍ਠਗਤੌ ਤੌ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਵਿਵੋਦਿਤੌ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵੌ ਨृਸਿਂਹਾਵਾਗਮਿष੍ਯਤਃ ॥ 41 ॥
ਤਤੋ ਵੀਰੌ ਨਰਵਰੌ ਸਹਿਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਆਗਮ੍ਯ ਨਗਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਾਯਕੈਰ੍ਵਿਧਮਿष੍ਯਤਃ ॥ 42 ॥
ਸਗਣਂ ਰਾਵਣਂ ਹਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਤ੍ਵਾਮਾਦਾਯ ਵਰਾਰੋਹੇ ਸ੍ਵਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 43 ॥
ਤਦਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਭਵ ਤ੍ਵਂ ਕਾਲਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣੀ ।
ਨਚਿਰਾਦ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸੇ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍ ॥ 44 ॥
ਨਿਹਤੇ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸਪੁਤ੍ਰਾਮਾਤ੍ਯਬਾਨ੍ਧਵੇ ।
ਤ੍ਵਂ ਸਮੇष੍ਵਸਿ ਰਾਮੇਣ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੇਨੇਵ ਰੋਹਿਣੀ ॥ 45 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਿ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਪਾਰਂ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਮੈਥਿਲਿ ।
ਰਾਵਣਂ ਚੈਵ ਰਾਮੇਣ ਨਿਹਤਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸੇऽਚਿਰਾਤ੍ ॥ 46 ॥
ਏਵਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਗਮਨਾਯ ਮਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈਦੇਹੀਂ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 47 ॥
ਤਮਰਿਘ੍ਨਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚ ਧਨੁष੍ਪਾਣਿਂ ਲਙ੍ਕਾਦ੍ਵਾਰਮੁਪਾਗਤਮ੍ ॥ 48 ॥
ਨਖਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧਾਨ੍ਵੀਰਾਨ੍ਸਿਮ੍ਹਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰਮਾਨ੍ ।
ਵਾਨਰਾਨ੍ਵਾਰਣੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਾਨ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਸਙ੍ਗਤਾਨ੍ ॥ 49 ॥
ਸ਼ੈਲਾਮ੍ਬੁਦਨਿਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਲਙ੍ਕਾਮਲਯਸਾਨੁषੁ ।
ਨਰ੍ਦਤਾਂ ਕਪਿਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮਾਰ੍ਯੇ ਯੂਧਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ ॥ 50 ॥
ਸ ਤੁ ਮਰ੍ਮਣਿ ਘੋਰੇਣ ਤਾਡਿਤੋ ਮਨ੍ਮਥੇषੁਣਾ ।
ਨ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲਭਤੇ ਰਾਮਸ੍ਸਿਂਹਾਰ੍ਧਿਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ ॥ 51 ॥
ਮਾ ਰੁਦੋ ਦੇਵਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਾਭੂਤ੍ਤੇ ਮਨਸੋऽਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਸ਼ਚੀਵ ਪਤ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਨਾਥਵਤੀ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 52 ॥
ਰਾਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਃ ਕੋऽਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਮਃ ।
ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਕਲ੍ਪੌ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਤਵ ਸਂਸ਼੍ਰਯੌ ॥ 53 ॥
ਨਾਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਰਂ ਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ਦੇਵਿ ਦੇਸ਼ੇ ਰਕ੍षੋਗਣੈਰਧ੍ਯੁषਿਤੇऽਤਿਰੌਦ੍ਰੇ ।
ਨ ਤੇ ਚਿਰਾਦਾਮਗਮਨਂ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕ੍षਮਸ੍ਵ ਮਤ੍ਸਙ੍ਗਮਕਾਲਮਾਤ੍ਰਮ੍ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||
sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |
asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||
tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||
śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||
yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||
jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||
nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||
matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |
parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||
kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||
na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||
apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||
sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||
tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||
mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||
gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||
tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||
tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||
balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||
śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||
asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||
tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||
tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||
tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||
nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||
evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||
tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||
sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||
mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |
śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||
rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||
nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ।
मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः ॥ 1 ॥
मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥ 2 ॥
स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम ।
अस्मिन्कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥ 3 ॥
त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।
हनुमन्यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ॥ 4 ॥
तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ।
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ॥ 5 ॥
शिरसा वन्ध्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।
ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् ॥ 6 ॥
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत् ।
कुशलं हनुमन्ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ ॥ 7 ॥
सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वानरान् ।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ॥ 8 ॥
यथा स च महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।
अस्माद्धुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ॥ 9 ॥
जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् ।
तत्तथा हनुमन्वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ॥ 10 ॥
नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचश्रुत्वा त्वयेरिताः ।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ॥ 11 ॥
मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तश्श्रुत्वा च राघवः ।
पराक्रमविधिं वीरो विधिवत्संविधास्यति ॥ 12 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 13 ॥
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हार्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।
यस्ते युधि विजित्यारीन्शोकं व्यपनयिष्यति ॥ 14 ॥
न हि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।
यस्तस्य क्षिपतो बाणान्स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः ॥ 15 ॥
अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् ।
स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ॥ 16 ॥
स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहति ।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ॥ 17 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक्सत्यं सुभाषितम् ।
जानकी बहुमेनेऽथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 18 ॥
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ॥ 19 ॥
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम ।
कस्मिंश्चित्संवृते देशे विश्रान्तःश्वो गमिष्यसि ॥ 20 ॥
मम चेदल्पभाग्याया सान्निध्यात्तव वानर ।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ 21 ॥
गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु ।
प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ 22 ॥
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुःखाद्धुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ॥ 23 ॥
अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वरः ॥ 24 ॥
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ 25 ॥
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।
शक्तिस्स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ 26 ॥
तदस्मिन्कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ॥ 27 ॥
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ॥ 28 ॥
बलैस्समग्रैर्यदि मां रावणं जित्य संयुगे ।
विजयी स्वपुरं यायात्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 29 ॥
शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद्यदि काकुत्स्थः तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 30 ॥
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ 31 ॥
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्य हनुमान्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 32 ॥
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ 33 ॥
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ 34 ॥
तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मनस्सङ्कल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ 35 ॥
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ 36 ॥
असकृत्तैर्महोत्साहैस्ससागरधराधरा ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ 37 ॥
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ ॥ 38 ॥
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ 39 ॥
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ 40 ॥
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥ 41 ॥
ततो वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥ 42 ॥
सगणं रावणं हत्त्वा राघवो रघुनन्दनः ।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रतियास्यति ॥ 43 ॥
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम् ॥ 44 ॥
निहते राक्षसेन्द्रेऽस्मिन्सपुत्रामात्यबान्धवे ।
त्वं समेष्वसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 45 ॥
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि ।
रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसेऽचिरात् ॥ 46 ॥
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान्मारुतात्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ॥ 47 ॥
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम् ॥ 48 ॥
नखदंष्ट्रायुधान्वीरान्सिम्हशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान्वारणेन्द्राभान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि सङ्गतान् ॥ 49 ॥
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूधान्यनेकशः ॥ 50 ॥
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा ।
न शर्म लभते रामस्सिंहार्धित इव द्विपः ॥ 51 ॥
मा रुदो देवि शोकेन माभूत्ते मनसोऽप्रियम् ।
शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि ॥ 52 ॥
रामाद्विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित्सौमित्रिणा समः ।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ 53 ॥
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे ।
न ते चिरादामगमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||
sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |
asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||
tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||
śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||
yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||
jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||
nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||
matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |
parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||
kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||
na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||
apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||
sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||
tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||
mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||
gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||
tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||
tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||
balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||
śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||
asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||
tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||
tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||
tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||
nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||
evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||
tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||
sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||
mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |
śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||
rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||
nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.