📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.15 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗଃ
5.15 Sundarakanda - Panchadasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗମାଣଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତାମନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ ॥ 1 ॥
ସନ୍ତାନକଲତାଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସୋପେତାଂ ସର୍ଵତସ୍ସମଲଙ୍କୃତାମ୍ ॥ 2 ॥
ତାଂ ସ ନନ୍ଦନସଙ୍କାଶାଂ ମୃଗପକ୍ଷିଭିରାଵୃତାମ୍ ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ କୋକିଲାକୁଲନିସ୍ସ୍ଵନାମ୍ ॥ 3 ॥
କାଞ୍ଚନୋତ୍ପଲପଦ୍ମାଭିର୍ଵାପୀଭିରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ବହ୍ଵାସନକୁଥୋପେତାଂ ବହୁଭୂମିଗୃହାଯୁତାମ୍ ॥ 4 ॥
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈ ରମ୍ଯାଂ ଫଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ ।
ପୁଷ୍ପିତାନାମଶୋକାନାଂ ଶ୍ରିଯା ସୂର୍ଯୋଦଯପ୍ରଭାମ୍ ॥ 5 ॥
ପ୍ରଦୀପ୍ତାମିଵ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ମାରୁତିସ୍ସମୁଦୈକ୍ଷତ ।
ନିଷ୍ପତ୍ରଶାଖାଂ ଵିହଗୈଃ କ୍ରିଯମାଣାମିଵାସକୃତ୍ ॥ 6 ॥
ଵିନିଷ୍ପତଦ୍ଭିଃ ଶତଶଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପାଵତଂସକୈଃ ।
ଆମୂଲପୁଷ୍ପନିଚିତୈରଶୋକୈଶ୍ଶୋକନାଶନୈଃ ॥ 7 ॥
ପୁଷ୍ପଭାରାତିଭାରୈଶ୍ଚ ସ୍ପୃଶଦ୍ଭିରିଵ ମେଦିନୀମ୍ ।
କର୍ଣିକାରୈଃ କୁସୁମିତୈଃ କିଂଶୁକୈଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ॥ 8 ॥
ସ ଦେଶଃ ପ୍ରଭଯା ତେଷାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵତଃ ।
ପୁନ୍ନାଗାସ୍ସପ୍ତପର୍ଣାଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୋଦ୍ଦାଲକାସ୍ତଥା ॥ 9 ॥
ଵିଵୃଦ୍ଧମୂଲା ବହଵଶ୍ଶୋଭନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଶାତକୁମ୍ଭନିଭାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦଗ୍ନିଶିଖୋପମାଃ ॥ 10 ॥
ନୀଲାଞ୍ଜନନିଭାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ରାଶୋକାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ।
ନନ୍ଦନଂ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯାନଂ ଚିତ୍ରଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା ॥ 11 ॥
ଅତିଵୃତ୍ତମିଵାଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯା ଵୃତମ୍ ।
ଵିତୀଯମିଵ ଚାକାଶଂ ପୁଷ୍ପଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାଯୁତମ୍ ॥ 12 ॥
ପୁଷ୍ପରତ୍ନଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସାଗରଂ ଯଥା ।
ସର୍ଵର୍ତୁପୁଷ୍ପୈର୍ନିଚିତଂ ପାଦପୈର୍ମଧୁଗନ୍ଧିଭିଃ ॥ 13 ॥
ନାନାନିନାଦୈରୁଦ୍ଯାନଂ ରମ୍ଯଂ ମୃଗଗଣୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ।
ଅନେକଗନ୍ଧପ୍ରଵହଂ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଂ ମନୋରମମ୍ ॥ 14 ॥
ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଗନ୍ଧାଢ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।
ଅଶୋକଵନିକାଯାଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 15 ॥
ସ ଦଦର୍ଶାଵିଦୂରସ୍ଥଂ ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।
ମଥ୍ଯେ ସ୍ତମ୍ଭସହସ୍ରେଣ ସ୍ଥିତଂ କୈଲାସପାଣ୍ଡୁରମ୍ ॥ 16 ॥
ପ୍ରଵାଲକୃତସୋପାନଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵେଦିକମ୍ ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଦ୍ଯୋତମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା ॥ 17 ॥
ଵିମଲଂ ପ୍ରାଂଶୁଭାଵତ୍ଵାଦୁଲ୍ଲିଖନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ତତୋ ମଲିନସଂଵୀତାଂ ରାକ୍ଷସୀଭିସ୍ସମାଵୃତାମ୍ ॥ 18 ॥
ଉପଵାସକୃଶାଂ ଦୀନାଂ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାମିଵାମଲାମ୍ ॥ 19 ॥
ମନ୍ଦପ୍ରଖ୍ଯାଯମାନେନ ରୂପେଣ ରୁଚିରପ୍ରଭାମ୍ ।
ପିନଦ୍ଧାଂ ଧୂମଜାଲେନ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ ॥ 20 ॥
ପୀତେନୈକେନ ସଂଵୀତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟେନୋତ୍ତମଵାସସା ।
ସପଙ୍କାମନଲଙ୍କାରାଂ ଵିପଦ୍ମାମିଵ ପଦ୍ମିନୀମ୍ ॥ 21 ॥
ଵ୍ରୀଡିତାଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତାଂ ପରିମ୍ଲାନାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଗ୍ରହେଣାଙ୍ଗାରକେଣେଵ ପୀଡିତାମିଵ ରୋହିଣୀମ୍ ॥ 22 ॥
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀଂ ଦୀନାଂ କୃଶାମନଶନେନ ଚ ।
ଶୋକଧ୍ଯାନପରାଂ ଦୀନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଦୁଃଖପରାଯଣାମ୍ ॥ 23 ॥
ପ୍ରିଯଂ ଜନମପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ରାକ୍ଷସୀଗଣମ୍ ।
ସ୍ଵଗଣେନ ମୃଗୀଂ ହୀନାଂ ଶ୍ଵଗଣାଭିଵୃତାମିଵ ॥ 24 ॥
ନୀଲନାଗାଭଯା ଵେଣ୍ଯା ଜଘନଂ ଗତଯୈକଯା ।
ନୀଲଯା ନୀରଦାପାଯେ ଵନରାଜ୍ଯା ମହୀମିଵ ॥ 25 ॥
ସୁଖାର୍ହାଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତାଂ ଵ୍ଯସନାନାମକୋଵିଦାମ୍ ।
ତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀମଧିକଂ ମଲିନାଂ କୃଶାମ୍ ॥ 26 ॥
ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି କାରଣୈରୁପପାଦିଭିଃ ।
ହ୍ରିଯମାଣା ତଦା ତେନ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା ॥ 27 ॥
ଯଥାରୂପା ହି ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ତଥାରୂପେଯମଙ୍ଗନା ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନାଂ ସୁଭ୍ରୂଂ ଚାରୁଵୃତ୍ତପଯୋଧରାମ୍ ॥ 28 ॥
କୁର୍ଵତୀଂ ପ୍ରଭଯାଦେଵୀଂ ସର୍ଵା ଵିତିମିରା ଦିଶଃ ।
ତାଂ ନୀଲକେଶୀଂ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ସୁମଧ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 29 ॥
ସୀତାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ରତିଂ ଯଥା ।
ଇଷ୍ଟାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମିଵ ॥ 30 ॥
ଭୂମୌ ସୁତନୁମାସୀନାଂ ନିଯତାମିଵ ତାପସୀମ୍ ।
ନିଃଶ୍ଵାସବହୁଲାଂ ଭୀରୁଂ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ ॥ 31 ॥
ଶୋକଜାଲେନ ମହତା ଵିତତେନ ନ ରାଜତୀମ୍ ।
ସଂସକ୍ତାଂ ଧୂମଜାଲେନ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ ॥ 32 ॥
ତାଂ ସ୍ମୃତୀମିଵ ସନ୍ଦିଗ୍ଧାମୃଦ୍ଧିଂ ନିପତିତାମିଵ ।
ଵିହତାମିଵ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାମାଶାଂ ପ୍ରତିହତାମିଵ ॥ 33 ॥
ସୋପସର୍ଗାଂ ଯଥା ସିଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସକଲୁଷାମିଵ ।
ଅଭୂତେନାପଵାଦେନ କୀର୍ତିଂ ନିପତିତାମିଵ ॥ 34 ॥
ରାମୋପରୋଧଵ୍ଯଥିତାଂ ରକ୍ଷୋହରଣକର୍ଶିତାମ୍ ।
ଅବଲାଂ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାଂ ତତସ୍ତତଃ ॥ 35 ॥
ବାଷ୍ପାମ୍ବୁପରିପୂର୍ଣେନ କୃଷ୍ଣଵକ୍ରାକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମଣା ।
ଵଦନେନାପ୍ରସନ୍ନେନ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 36 ॥
ମଲପଙ୍କଧରାଂ ଦୀନାଂ ମଣ୍ଡନାର୍ହାମମଣ୍ଡିତାମ୍ ।
ପ୍ରଭାଂ ନକ୍ଷତ୍ରରାଜସ୍ଯ କାଲମେଘୈରିଵାଵୃତାମ୍ ॥ 37 ॥
ତସ୍ଯ ସନ୍ଦିଦିହେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମୁହୁଃ ସୀତାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ।
ଆମ୍ନାଯାନାମଯୋଗେନ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଶିଥିଲାମିଵ ॥ 38 ॥
ଦୁଃଖେନ ବୁବୁଧେ ସୀତାଂ ହନୁମାନନଲଙ୍କୃତାମ୍ ।
ସଂସ୍କାରେଣ ଯଥା ହୀନାଂ ଵାଚମର୍ଥାନ୍ତରଂ ଗତାମ୍ ॥ 39 ॥
ତାଂ ସମୀକ୍ଷଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।
ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି କାରଣୈରୁପପାଦିଭିଃ ॥ 40 ॥
ଵୈଦେହ୍ଯା ଯାନି ଚାଙ୍ଗେଷୁ ତଦା ରାମୋଽନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍ ।
ତାନ୍ଯାଭରଣଜାଲାନି ଗାତ୍ରଶୋଭୀନ୍ଯଲକ୍ଷଯତ୍ ॥ 41 ॥
ସୁକୃତୌ କର୍ଣଵେଷ୍ଟୌ ଚ ଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରୌ ଚ ସୁସଂସ୍ଥିତୌ ।
ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରାଣି ହସ୍ତେଷ୍ଵାଭରଣାନି ଚ ॥ 42 ॥
ଶ୍ଯାମାନି ଚିରଯୁକ୍ତତ୍ଵାତ୍ତଥା ସଂସ୍ଥାନଵନ୍ତି ଚ ।
ତାନ୍ଯୈଵେତାନି ମନ୍ଯେଽହଂ ଯାନି ରାମୋଽନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍ ॥ 43 ॥
ତତ୍ର ଯାନ୍ଯଵହୀନାନି ତାନ୍ଯହଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ ।
ଯାନ୍ଯସ୍ଯା ନାଵହୀନାନି ତାନୀମାନି ନ ସଂଶଯଃ ॥ 44 ॥
ପୀତଂ କନକପଟ୍ଟାଭଂ ସ୍ରସ୍ତଂ ତଦ୍ଵସନଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଉତ୍ତରୀଯଂ ନଗାସକ୍ତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ ॥ 45 ॥
ଭୂଷଣାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ଧରଣୀତଲେ ।
ଅନଯୈଵାପଵିଦ୍ଧାନି ସ୍ଵନଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ ॥ 46 ॥
ଇଦଂ ଚିରଗୃହୀତତ୍ଵାଦ୍ଵସନଂ କ୍ଲିଷ୍ଟଵତ୍ତରମ୍ ।
ତଥାଽପି ନୂନଂ ତଦ୍ଵର୍ଣଂ ତଥା ଶ୍ରୀମଦ୍ଯଥେତରତ୍ ॥ 47 ॥
ଇଯଂ କନକଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା ।
ପ୍ରଣଷ୍ଟାପି ସତୀ ଯାଽସ୍ଯ ମନସୋ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ॥ 48 ॥
ଇଯଂ ସା ଯତ୍କୃତେ ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିତପ୍ଯତେ ।
କାରୁଣ୍ଯେନାନୃଶଂସ୍ଯେନ ଶୋକେନ ମଦନେନ ଚ ॥ 49 ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଣଷ୍ଟେତି କାରୁଣ୍ଯାଦାଶ୍ରିତେତ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯତଃ ।
ପତ୍ନୀ ନଷ୍ଟେତି ଶୋକେନ ପ୍ରିଯେତି ମଦନେନ ଚ ॥ 50 ॥
ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ଯଥା ରୂପମଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସୌଷ୍ଠଵମ୍ ।
ରାମସ୍ଯ ଚ ଯଥା ରୂପଂ ତସ୍ଯେଯମସିତେକ୍ଷଣା ॥ 51 ॥
ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ମନସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ତେନେଯଂ ସ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ॥ 52 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍ରାମୋ ହୀନୋ ଯଦନଯା ପ୍ରଭୁଃ ।
ଧାରଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ନ ଶୋକେନାଵସୀଦତି ॥ 53 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ କୁରୁତେ ରାମୋ ଯ ଇମାଂ ମତ୍ତକାଶିନୀମ୍ ।
ସୀତାଂ ଵିନା ମହାବାହୁର୍ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ॥ 54 ॥
ଏଵଂ ସୀତାଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଃ ପଵନସମ୍ଭଵଃ ।
ଜଗାମ ମନସା ରାମଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ 55 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||