Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 2 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

हनुमानाने शंभर योजने अंतराचा समुद्र ओलांडून त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावरून लंका पाहिली आणि तो समाधानी झाला. तेथून त्याने वने, उपवने, विहिरी, उद्याने व जलाशये पाहिली आणि विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली, रावणाने रक्षिलेली, प्राकार व खंदकांनी वेढलेली लंका पाहिली. राक्षसांची कडक रक्षाव्यवस्था पाहून त्याने विचार केला की खऱ्या रूपात प्रवेश करणे शक्य नाही, म्हणून त्याने आपले रूप लहान करून रात्री लंकेत प्रवेश केला. सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक असलेल्या हनुमानाने सुवर्ण व रत्नांनी युक्त ती महापुरी पाहिली आणि चंद्राच्या प्रकाशात तेथे संचार केला.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ସ ସାଗରମନାଦୃଷ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାବଲଃ ।
ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ଲଙ୍କାଂ ସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 1 ॥

sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||

तो महाबलवान् वानर अदृश्य असलेला सागर ओलांडून, त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावर स्थित असलेली लंका पाहून समाधानी झाला. ^AI

Shloka 2

ତତଃ ପାଦପମୁକ୍ତେନ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ଅଭିଵୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ବଭୌ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଯଥା ॥ 2 ॥

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||

मग वृक्षांतून पडलेल्या पुष्पवर्षावाने तो वीर्यवान् वानर झाकला गेला आणि तेथे उभा असता पुष्पमय झालेल्या सारखा शोभला. ^AI

Shloka 3

ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୀର୍ତ୍ଵାପ୍ଯୁତ୍ତମଵିକ୍ରମଃ ।
ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ କପିସ୍ତତ୍ର ନ ଗ୍ଲାନିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 3 ॥

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||

शंभर योजने अंतर पार करूनही, उत्तम पराक्रम असलेला तो श्रीमान् वानर तेथे श्वास न घेताही कोणतीही ग्लानी पावला नाही. ^AI

Shloka 4

ଶତାନ୍ଯହଂ ଯୋଜନାନାଂ କ୍ରମେଯଂ ସୁବହୂନ୍ଯପି ।
କିଂ ପୁନଃ ସାଗରସ୍ଯାନ୍ତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯାତଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ॥ 4 ॥

śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||

मी शंभर योजनांची अनेक अंतरेही उड्डाण करून पार करू शकतो; मग शंभर योजने इतकाच मोजला गेलेला सागराचा अंत तर काहीच नाही. ^AI

Shloka 5

ସ ତୁ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ଲଵତାମପି ଚୋତ୍ତମଃ ।
ଜଗାମ ଵେଗଵାନ୍ ଲଙ୍କାଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ମହୋଦଧିମ୍ ॥ 5 ॥

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||

तो वीर्यवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि उडणाऱ्यांमध्येही उत्तम असलेला वेगवान् वानर महासागर ओलांडून लंकेकडे गेला. ^AI

Shloka 6

ଶାଦ୍ଵଲାନି ଚ ନୀଲାନି ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଵନାନି ଚ ।
ଗଣ୍ଡଵନ୍ତି ଚ ମଧ୍ଯେନ ଜଗାମ ନଗଵନ୍ତି ଚ ॥ 6 ॥

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||

तो हिरवीगार शाद्वलें, सुगंधी वने, डोंगराळ प्रदेश आणि पर्वत असलेल्या मार्गाने मधून मधून गेला. ^AI

Shloka 7

ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ତରୁସଞ୍ଛନ୍ନାନ୍ ଵନାରାଜୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ତେଜସ୍ଵୀ ହନୁମାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ ॥ 7 ॥

śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||

तेजस्वी आणि वानरश्रेष्ठ हनुमान वृक्षांनी झाकलेले पर्वत आणि फुललेल्या वनराजींच्या दिशेने पुढे सरकला. ^AI

Shloka 8

ସ ତସ୍ମିନ୍ନଚଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।
ସ ନଗାଗ୍ରେ ଚ ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ ॥ 8 ॥

sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||

त्या पर्वतावर उभा असलेला पवनपुत्र हनुमान तेथील वने व उपवने आणि पर्वताच्या शिखरावर असलेली ती लंका पाहू लागला. ^AI

Shloka 9

ସରଲାନ୍ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍ ।
ପ୍ରିଯାଲୂନ୍ମୁଚୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କୁଟଜାନ୍ କେତକାନପି ॥ 9 ॥

saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||

सरळ वृक्ष, कर्णिकार वृक्ष, तसेच चांगले फुललेले खर्जूर वृक्ष, प्रियाल, उन्मुचुलिंद, कुटज आणि केतकी हे वृक्ष. ^AI

Shloka 10

ପ୍ରିଯଂଙ୍ଗୂନ୍ ଗନ୍ଧପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚ ନୀପାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଦାଂସ୍ତଥା ।
ଆସନାନ୍ କୋଵିଦାରାଂଶ୍ଚ କରଵୀରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ॥ 10 ॥

priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||

प्रियंगू, सुगंधाने भरलेले नीप, तसेच सप्तच्छद, आसन, कोविदार आणि फुललेले करवीर हे वृक्ष. ^AI

Shloka 11

ପୁଷ୍ପଭାରନିବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତଥା ମୁକୁଲିତାନପି ।
ପାଦପାନ୍ ଵିହଗାକୀର୍ଣାନ୍ ପଵନାଧୂତମସ୍ତକାନ୍ ॥ 11 ॥

puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||

फुलांच्या भाराने वाकलेले आणि तसेच कळ्यांनी युक्त झालेले, पक्ष्यांनी व्यापलेले व वाऱ्याने ज्यांची शिखरे हलत आहेत असे वृक्ष. ^AI

Shloka 12

ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ଵାପୀଃ ପଦ୍ମୋତ୍ମଲାଯୁତାଃ ।
ଆକ୍ରୀଡାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ରମ୍ଯାଵନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚ ଜଲାଶଯାନ୍ ॥ 12 ॥

haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||

हंस व करंडव पक्ष्यांनी व्यापलेल्या आणि कमळांच्या समूहांनी युक्त अशा वापी (विहिरी), नाना प्रकारची रम्य उद्याने (आक्रीड) आणि नाना प्रकारची जलाशये. ^AI

Shloka 13

ସନ୍ତତାନ୍ ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପିତୈଃ ।
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ଦଦର୍ଶ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 13 ॥

santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||

सर्व ऋतूंमध्ये फळे व फुले देणाऱ्या नाना प्रकारच्या वृक्षांनी सतत भरलेली आणि रम्य अशी उद्याने, हा वानरश्रेष्ठ (हनुमान) पाहू लागला. ^AI

Shloka 14

ସମାସାଦ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ।
ପରିଖାଭିଃ ସପଦ୍ମାଭିଃ ସୋତ୍ପଲାଭିରଲଙ୍କୃତାମ୍ ॥ 14 ॥

samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||

नंतर लक्ष्मीवान (हनुमान) रावणाने पालन केलेल्या, कमळांसह व उत्पलांसह अलंकृत अशा परिखांनी (खंदकांनी) वेढलेल्या लंकेजवळ पोहोचला. ^AI

Shloka 15

ସୀତାପହରଣାର୍ଥେନ ରାଵଣେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍ ।
ସମନ୍ତାଦ୍ଵିଚରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈରୁଗ୍ରଧନ୍ଵିଭିଃ ॥ 15 ॥

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||

सीतेच्या अपहरणासाठी रावणाने जिचे चांगल्या प्रकारे रक्षण केले आहे आणि जिच्याभोवती भयंकर धनुर्धारी राक्षस सर्वत्र फिरत आहेत अशी ती लंका. ^AI

Shloka 16

କାଞ୍ଚନେନାଵୃତାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରାକାରେଣ ମହାପୁରୀମ୍ ।
ଗୃହୈଶ୍ଚ ଗ୍ରହସଙ୍କାଶୈଃ ଶାରଦାମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭୈଃ ॥ 16 ॥

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||

सोन्याच्या रम्य प्राकाराने (कोटाने) वेढलेली, ग्रहांसारख्या आणि शरदकालीन मेघांसारख्या दिसणाऱ्या घरांनी युक्त अशी ती महापुरी. ^AI

Shloka 17

ପାଣ୍ଡୁରାଭିଃ ପ୍ରତୋଲୀଭିରୁଚ୍ଚାଭିରଭିସଂଵୃତାମ୍ ।
ଅଟ୍ଟାଲକଶତାକୀର୍ଣାଂ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍ ॥ 17 ॥

pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||

पांढऱ्या रंगाच्या उंच प्रतोली (नगरद्वारांच्या रांगा) यांनी वेढलेली, शेकडो अट्टालकांनी (बुरुजांनी) भरलेली आणि पताका व ध्वजांच्या मालांनी शोभणारी ॥ 17 ॥ ^AI

Shloka 18

ତୋରଣୈଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଲତାପଙ୍ତ୍କିଵିଚିତ୍ରିତୈଃ ।
ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାଂ ଦିଵି ଦେଵପୁରୀଂ ଯଥା ॥ 18 ॥

toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||

सोनेरी व दिव्य अशा, वेलींच्या रांगांनी विचित्रपणे नक्षीदार केलेल्या तोरणांनी युक्त अशी लंका हनुमानाने स्वर्गातील देवपुरीप्रमाणे पाहिली ॥ 18 ॥ ^AI

Shloka 19

ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନିଂ ସ୍ଥିତାଂ ଲଙ୍କାଂ ପାଣ୍ଡୁରୈର୍ଭଵନୈଃ ଶୁଭୈଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରମାକାଶଗଂ ଯଥା ॥ 19 ॥

girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||

तो कपिश्रेष्ठ हनुमान पर्वताच्या माथ्यावर स्थित, शुभ पांढऱ्या भवनांनी युक्त, आकाशात तरंगणाऱ्या नगरासारखी लंका पाहू लागला ॥ 19 ॥ ^AI

Shloka 20

ପାଲିତାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ପ୍ଲଵମାନମିଵାକାଶେ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ ପୁରୀମ୍ ॥ 20 ॥

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||

राक्षसेंद्राने (रावणाने) पालन केलेली आणि विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली ती पुरी आकाशात तरंगत असल्यासारखी हनुमानाने पाहिली ॥ 20 ॥ ^AI

Shloka 21

ଵପ୍ରପ୍ରାକାରଜଘନାଂ ଵିପୁଲାମ୍ବୁନଵାମ୍ବରାମ୍ ।
ଶତଘ୍ନୀଶୂଲକେଶାନ୍ତାମଟ୍ଟାଲକଵତଂସକାମ୍ ॥ 21 ॥

vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||

जिचे कटिभाग (जघन) प्राकार व तटबंदीरूप आहेत, जी विपुल जलराशीने आच्छादलेली आहे, जिचे टोक शतघ्नी, शूल व केश (भाले) यांनी युक्त आहे आणि जी अट्टालकरूपी कर्णभूषणांनी शोभते अशी ती लंका ॥ 21 ॥ ^AI

Shloka 22

ମନସେଵ କୃତାଂ ଲଙ୍କାଂ ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।
ଦ୍ଵାରମୁତ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 22 ॥

manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||

मनानेच कल्पिल्यासारखी विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली लंका उत्तर द्वाराजवळ येऊन त्या वानराने विचार करू लागला ॥ 22 ॥ ^AI

Shloka 23

କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଖ୍ଯାମାଲିଖନ୍ତୀମିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ଡୀଯମାନାମିଵାକାଶମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ ॥ 23 ॥

kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||

कैलासाच्या शिखरासारखी, आकाशावर चित्र काढत असल्यासारखी, आणि उंच उत्तम भवनांमुळे आकाशात उडत असल्यासारखी ॥ 23 ॥ ^AI

Shloka 24

ସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ନାଗୈର୍ଭୋଗଵତୀମିଵ ।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଂ ସୁକୃତାଂ ସ୍ପଷ୍ଟାଂ କୁବେରାଧ୍ଯୁଷିତାଂ ପୁରା ॥ 24 ॥

sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||

घोर राक्षसांनी परिपूर्ण, भोगवती नगरीसारखी, पूर्वी कुबेराने अधिष्ठित (वसलेली) असलेली, अचिंत्य, सुंदर रीतीने बांधलेली आणि स्पष्ट दिसणारी ॥ 24 ॥ ^AI

Shloka 25

ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଭିର୍ବହୁଭିଃ ଶୂରୈଃ ଶୂଲପଟ୍ଟସପାଣିଭିଃ ।
ରକ୍ଷିତାଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ଗୁହାମାଶୀଵିଷୈରିଵ ॥ 25 ॥

daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||

ती घोर राक्षसांनी रक्षिलेली होती; ते राक्षस सरळ दाते असलेले, शूर, शूल व पट्टस हातात धारण केलेले होते — जणू विषारी सर्पांनी भरलेल्या गुहेप्रमाणे ती दुर्ग होती. ^AI

Shloka 26

ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ମହତୀଂ ଗୁପ୍ତିଂ ସାଗରଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ ।
ରାଵଣଂ ଚ ରିପୁଂ ଘୋରଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 26 ॥

tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||

त्या नगरीची अशी महान रक्षाव्यवस्था आणि समुद्र पाहून त्या वानराने घोर शत्रू रावणाचा विचार केला. ^AI

Shloka 27

ଆଗତ୍ଯାପୀହ ହରଯୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନିରର୍ଥକାଃ ।
ନ ହି ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୈ ଲଙ୍କା ଶକ୍ଯା ଜେତୁଂ ସୁରୈରପି ॥ 27 ॥

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||

'येथे येऊनही वानर निष्फळ ठरतील; कारण देवांनाही युद्धाने लंका जिंकता येणे शक्य नाही.' ^AI

Shloka 28

ଇମାଂ ତୁ ଵିଷମାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ଯାପି ସ ମହାବାହୁଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ ॥ 28 ॥

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||

'ही दुर्गम व विषम लंका रावणाने पालित आहे; हे प्राप्त झाल्यावरही तो महाबाहु राघव काय करील?' ^AI

Shloka 29

ଅଵକାଶୋ ନସାନ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ରାକ୍ଷସେଷ୍ଵଭିଗମ୍ଯତେ ।
ନ ଦାନସ୍ଯ ନ ଭେଦସ୍ଯ ନୈଵ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 29 ॥

avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||

'राक्षसांमध्ये आम्हांला संधीचा (सलोख्याचा) अवकाश मिळत नाही; दानाचा, भेदाचा किंवा युद्धाचाही मार्ग दिसत नाही.' ^AI

Shloka 30

ଚତୁର୍ଣାମେଵ ହି ଗତିର୍ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଵାଲିପୁତ୍ରସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯ ମମ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଧୀମତଃ ॥ 30 ॥

caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||

'महात्मा वानरांना — वालिपुत्र, नील, मी आणि बुद्धिमान राजा — या चौघांनाच (येथे प्रवेशाची) गती आहे.' ^AI

Shloka 31

ଯାଵଜ୍ଜାନାମି ଵୈଦେହୀଂ ଯଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା ।
ତତ୍ରୈଵ ଚିନ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 31 ॥

yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||

'वैदेही जिवंत आहे की नाही हे मला कळेपर्यंत; ती जनककन्या पाहिल्यावर तेथेच (पुढे) विचार करीन.' ^AI

Shloka 32

ତତଃ ସ ଚିନ୍ତଯାମାସ ମୁହୂର୍ତଂ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯେ ରତଃ ॥ 32 ॥

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||

नंतर तो कपिश्रेष्ठ, त्या गिरिशिखरावर स्थित होऊन, रामाच्या कल्याणात तत्पर असलेला, क्षणभर असा विचार करू लागला. ^AI

Shloka 33

ଅନେନ ରୂପେଣ ମଯା ନ ଶକ୍ଯା ରକ୍ଷସାଂ ପୁରୀ ।
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ରାକ୍ଷସୈର୍ଗୁପ୍ତା କ୍ରୂରୈର୍ବଲସମନ୍ଵିତୈଃ ॥ 33 ॥

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||

या रूपाने मला क्रूर व बलसंपन्न राक्षसांनी रक्षिलेल्या राक्षसांच्या नगरीत प्रवेश करता येणार नाही. ^AI

Shloka 34

ଉଗ୍ରୌଜସୋ ମହାଵୀର୍ଯା ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ ।
ଵଞ୍ଚନୀଯା ମଯା ସର୍ଵେ ଜାନକୀଂ ପରିମାର୍ଗତା ॥ 34 ॥

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||

उग्र पराक्रमाचे, महापराक्रमी व बलवान असे ते सर्व राक्षस मला जानकीचा शोध घेत असताना टाळावे लागतील. ^AI

Shloka 35

ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯେଣ ରୂପେଣ ରାତ୍ରୌ ଲଙ୍କା ପୁରୀ ମଯା ।
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ମେ କୃତ୍ଯଂ ସାଧଯିତୁଂ ମହତ୍ ॥ 35 ॥

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||

रात्री लक्ष्य व अलक्ष्य अशा रूपाने मला लंका नगरीत प्रवेश करावा लागेल; माझे हे मोठे कार्य साध्य करण्याची हीच योग्य वेळ आहे. ^AI

Shloka 36

ତାଂ ପୁରୀଂ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ସୁରାସୁରୈଃ ।
ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 36 ॥

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||

देव व दानवांनाही दुर्जय अशी ती नगरी पाहून हनुमानाने पुन्हा पुन्हा विचार करून मनात चिंतन केले. ^AI

Shloka 37

କେନୋପାଯେନ ପଶ୍ଯେଯଂ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଅଦୃଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 37 ॥

kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||

दुरात्मा राक्षसेंद्र रावणाला न दिसता मी जनककन्या मैथिलीला कोणत्या उपायाने पाहू शकेन? ^AI

Shloka 38

ନ ଵିନଶ୍ଯେତ୍କଥଂ କାର୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ଏକାମେକଶ୍ଚ ଵଶ୍ଯେଯଂ ରହିତେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 38 ॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||

ज्ञानी अशा रामाचे कार्य कसे नष्ट होणार नाही? आणि जनककन्येजवळ एकटी असताना मी एकटाच तिच्यावर ताबा कसा मिळवू शकेन? (टीप: 'वश्येयं' म्हणजे 'मी वश होईन' असा अर्थ आहे; म्हणजे जनककन्येजवळ एकटी असताना मी एकटाच तिच्या ताब्यात का जाऊ नये?) ^AI

Shloka 39

ଭୂତାଶ୍ଚାର୍ଥା ଵିପଦ୍ଯନ୍ତେ ଦେଶକାଲଵିରୋଧିତାଃ ।
ଵିକ୍ଲବଂ ଦୂତମାସାଦ୍ଯ ତମଃ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା ॥ 39 ॥

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||

देश व काळाच्या विरोधामुळे सिद्ध होणारी कार्येही नष्ट होतात; जसे सूर्योदयाच्या वेळी अंधार नाहीसा होतो, तसे घाबरलेला दूत मिळाल्यावर ती नष्ट होतात. ^AI

Shloka 40

ଅର୍ଥାନର୍ଥାନ୍ତରେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନିଶ୍ଚିତାପି ନ ଶୋଭତେ ।
ଘାତଯନ୍ତି ହି କାର୍ଯାଣି ଦୂତାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ॥ 40 ॥

arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||

अर्थ व अनर्थ यांच्यामध्ये निश्चित केलेली बुद्धीही शोभत नाही; कारण स्वतःला पंडित मानणारे दूत कार्ये नष्ट करतात. ^AI

Shloka 41

ନ ଵିନଶ୍ଯେତ୍କଥଂ କାର୍ଯଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯଂ ନ କଥଂ ଭଵେତ୍ ।
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ନୁ ନ ଵୃଥା ଭଵେତ୍ ॥ 41 ॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||

हे कार्य कसे नष्ट होणार नाही, आणि कसलीही शिथिलता कशी येणार नाही, तसेच समुद्राचे उल्लंघन कसे व्यर्थ होणार नाही? ^AI

Shloka 42

ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ ତୁ ରକ୍ଷୋଭୀ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯର୍ଥମିଦଂ କାର୍ଯଂ ରାଵଣାନର୍ଥମିଚ୍ଛତଃ ॥ 42 ॥

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||

जर राक्षसांनी मला पाहिले, तर रामाच्या कार्याची जाणीव असलेल्या माझ्या या कार्याचा नाश होईल आणि रावणाच्या अनर्थाची इच्छा सफल होईल. ^AI

Shloka 43

ନ ହି ଶକ୍ଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥାତୁମଵିଜ୍ଞାତେନ ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ଅପି ରାକ୍ଷସରୂପେଣ କିମୁତାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ ॥ 43 ॥

na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||

राक्षसांना न दिसता कोठेही राहणे शक्य नाही; मग राक्षसाचे रूप धारण केल्यावर तर कसे शक्य होईल, आणि दुसऱ्या कोणत्याही रूपात तर मुळीच नाही. ^AI

Shloka 44

ଵାଯୁରପ୍ଯତ୍ର ନାଜ୍ଞାତଶ୍ଚରେଦିତି ମତିର୍ମମ ।
ନ ହ୍ଯ ସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲୀଯସାମ୍ ॥ 44 ॥

vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||

माझी अशी बुद्धी आहे की येथे वायूही कोणाला न कळता संचार करू शकत नाही; कारण बलवान राक्षसांना काहीही अज्ञात नाही. ^AI

Shloka 45

ଇହାହଂ ଯଦି ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ସଂଵୃତଃ ।
ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯାମି ଭର୍ତୁରର୍ଥଶ୍ଚ ହୀଯତେ ॥ 45 ॥

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||

जर मी येथे आपल्या खऱ्या रूपात राहिलो, तर माझा नाश होईल आणि स्वामींचे कार्यही नष्ट होईल. ^AI

Shloka 46

ତଦହଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ରଜନ୍ଯାଂ ହ୍ରସ୍ଵତାଂ ଗତଃ ।
ଲଙ୍କାମଭିପତିଷ୍ଯାମି ରାଘଵସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ 46 ॥

tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||

म्हणून मी आपले रूप लहान करून रात्री लंकेकडे धाव घेईन, राघवांच्या कार्याच्या सिद्धीसाठी. ^AI

Shloka 47

ରାଵଣସ୍ଯ ପୁରୀଂ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୁଦୁରାସଦାମ୍ ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ ଭଵନଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 47 ॥

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||

रात्री रावणाच्या अत्यंत दुर्लभ अशा नगरीत प्रवेश करून, सर्व भवनात शोध घेत जनककन्येला पाहीन. ^AI

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ସୂର୍ଯସ୍ଯାସ୍ତମଯଂ କପିଃ ।
ଆଚକାଙ୍କ୍ଷେ ତଦା ଵୀରୋ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ ॥ 48 ॥

Shloka 49

ସୂର୍ଯେ ଚାସ୍ତଂ ଗତେ ରାତ୍ରୌ ଦେହଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ମାରୁତିଃ ।
ପୃଷଦଂଶକମାତ୍ରଃ ସନ୍ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ ॥ 49 ॥

sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||

सूर्य अस्ताला गेल्यावर रात्री मारुतीने आपले शरीर लहान केले आणि पृषदंशक (एका किड्याच्या) मात्र आकाराचा होऊन अद्भुत दर्शन देणारा झाला. ^AI

Shloka 50

ପ୍ରଦୋଷକାଲେ ହନୁମାଂସ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍ ॥ 50 ॥

pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||

संध्याकाळच्या वेळी पराक्रमी हनुमान त्वरेने उडी मारून, सुंदर रीतीने विभागलेल्या महामार्गांनी युक्त अशा सुंदर लंकापुरीत प्रवेश करून गेले. ^AI

Shloka 51

ପ୍ରାସାଦମାଲାଵିତତାଂ ସ୍ତମ୍ଭୈଃ କାଞ୍ଚନରାଜତୈଃ ।
ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈର୍ଜାଲୈର୍ଗନ୍ଥର୍ଵନଗରୋପମାମ୍ ॥ 51 ॥

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||

सोने व चांदीच्या स्तंभांनी युक्त, सुवर्णमय जाळ्यांनी वेढलेल्या, प्रासादांच्या रांगांनी व्यापलेल्या आणि गंधर्वनगरासारख्या दिसणाऱ्या त्या पुरीत ते शिरले. ^AI

Shloka 52

ସପ୍ତଭୌମାଷ୍ଟଭୌମୈଶ୍ଚ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାପୁରୀମ୍ ।
ତଲୈଃ ସ୍ଫାଟିକସଙ୍କୀର୍ଣୈଃ କାର୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତୈଃ ॥ 52 ॥

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||

स्फटिकमणींनी भरलेल्या व सुवर्णाने भूषित अशा सात मजली व आठ मजली तळांनी युक्त ती महापुरी त्यांनी पाहिली. ^AI

Shloka 53

ଵୈଡୂର୍ଯମଣିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଜାଲଵିଭୂଷିତୈଃ ।
ତଲୈଃ ଶୁଶୁଭିରେ ତାନି ଭଵନାନ୍ଯତ୍ର ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 53 ॥

vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||

वैडूर्यमणींनी चित्रविचित्र केलेल्या व मोत्यांच्या जाळ्यांनी भूषित अशा तळांनी तेथील राक्षसांची भवने शोभून दिसत होती. ^AI

Shloka 54

କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଚିତ୍ରାଣି ତୋରଣାନି ଚ ରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଲଙ୍କାମୁଦ୍ଯୋତଯାମାସୁଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍ ॥ 54 ॥

kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||

राक्षसांच्या सोनेरी व चित्रविचित्र तोरणांनी सर्व बाजूंनी सुशोभित झालेल्या त्या लंकेला उजाळा दिला. ^AI

Shloka 55

ଅଚିନ୍ତ୍ଯାମଦ୍ଭୁତାକାରାଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ଲଙ୍କାଂ ମହାକପିଃ ।
ଆସୀଦ୍ଵିଷଣ୍ଣୋ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକଃ ॥ 55 ॥

acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||

अचिंत्य व अद्भुत आकाराची लंका पाहून महाकपी हनुमान विषण्णही झाले आणि आनंदितही झाले; ते सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक होते. ^AI

Shloka 56

ସ ପାଣ୍ଡୁରାଵିଦ୍ଧଵିମାନମାଲିନୀଂ ମହାର୍ହଜାମ୍ବୂନଦଜାଲତୋରଣାମ୍ ।
ଯଶସ୍ଵିନୀଂ ରାଵଣବାହୁପାଲିତାଂ କ୍ଷପାଚରୈର୍ଭୀମବଲୈଃ ସମାଵୃତାମ୍ ॥ 56 ॥

sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||

पांढऱ्या रंगाने युक्त विमानांच्या रांगांनी शोभणारी, अत्यंत मौल्यवान सुवर्णाच्या जाळ्यांची तोरणे असलेली, कीर्तिमान रावणाच्या बाहूंनी पालित आणि भयंकर बलवान निशाचरांनी वेढलेली अशी ती लंका त्यांनी पाहिली. ^AI

Shloka 57

ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସାଚିଵ୍ଯମିଵାସ୍ଯ କୁର୍ଵଂସ୍ତାରାଗଣୈର୍ମଧ୍ଯଗତୋ ଵିରାଜନ୍ ।
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଵିତାନେନ ଵିତତ୍ଯ ଲୋକ ମୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ନୈକସହସ୍ରରଶ୍ମିଃ ॥ 57 ॥

candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||

चंद्रही त्याला मंत्र्यासारखा साहाय्य करीत, ताऱ्यांच्या समूहासह मध्यभागी विराजमान होऊन, चांदण्याचा पडदा पसरवून अनेक हजार किरणांनी जगाला उजळून टाकीत होता. ^AI

Shloka 58

ଶଙ୍ଖପ୍ରଭଂ କ୍ଷୀରମୃଣାଲଵର୍ଣ ମୁଦ୍ଗଚ୍ଛମାନଂ ଵ୍ଯଵଭାସମାନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ ପୋପ୍ଲୂଯମାନଂ ସରସୀଵ ହଂସମ୍ ॥ 58 ॥

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||

त्या वानरश्रेष्ठाने (हनुमानाने) शंखाच्या कांतीसारखा, दुधाच्या कमळाच्या देठाच्या रंगासारखा, वर येत असलेला व प्रकाशमान होणारा चंद्र, सरोवरात तरंगणाऱ्या हंसासारखा दिसणारा, पाहिला. ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्वितीयस्सर्गः ।

स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।

त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ 1 ॥

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।

अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 2 ॥

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।

अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ 3 ॥

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि ।

किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् ॥ 4 ॥

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।

जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 5 ॥

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।

गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ 6 ॥

शैलांश्च तरुसञ्छन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः ।

अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ 7 ॥

स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।

स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ 8 ॥

सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।

प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ 9 ॥

प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।

आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ 10 ॥

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि ।

पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ 11 ॥

हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः ।

आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान् ॥ 12 ॥

सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।

उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ 13 ॥

समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम् ।

परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम् ॥ 14 ॥

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।

समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥ 15 ॥

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।

गृहैश्च ग्रहसङ्काशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥ 16 ॥

पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।

अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ 17 ॥

तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः ।

ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥ 18 ॥

गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।

ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥ 19 ॥

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।

प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ 20 ॥

वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।

शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥ 21 ॥

मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।

द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ 22 ॥

कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम् ।

डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ 23 ॥

सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।

अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ 24 ॥

दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः ।

रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ 25 ॥

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।

रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ 26 ॥

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः ।

न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ 27 ॥

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।

प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ 28 ॥

अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते ।

न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ 29 ॥

चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।

वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ 30 ॥

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।

तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ 31 ॥

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।

गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ 32 ॥

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।

प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ 33 ॥

उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।

वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ 34 ॥

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।

प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ 35 ॥

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः ।

हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥ 36 ॥

केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।

अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 37 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।

एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ 38 ॥

भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।

विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ 39 ॥

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।

घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ 40 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ।

लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ 41 ॥

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।

भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ 42 ॥

न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।

अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ 43 ॥

वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।

न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥ 44 ॥

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।

विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥ 45 ॥

तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।

लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ 46 ॥

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।

विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ 47 ॥

इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।

आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 48 ॥

सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः ।

पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।

प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 50 ॥

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।

शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम् ॥ 51 ॥

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।

तलैः स्फाटिकसङ्कीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ 52 ॥

वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।

तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ 53 ॥

काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।

लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम् ॥ 54 ॥

अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः ।

आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 55 ॥

स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।

यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम् ॥ 56 ॥

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।

ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ 57 ॥

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।

ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ 58 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.2 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିତୀଯ ସର୍ଗଃ