Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 2 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

हनुमानाने शंभर योजने अंतराचा समुद्र ओलांडून त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावरून लंका पाहिली आणि तो समाधानी झाला. तेथून त्याने वने, उपवने, विहिरी, उद्याने व जलाशये पाहिली आणि विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली, रावणाने रक्षिलेली, प्राकार व खंदकांनी वेढलेली लंका पाहिली. राक्षसांची कडक रक्षाव्यवस्था पाहून त्याने विचार केला की खऱ्या रूपात प्रवेश करणे शक्य नाही, म्हणून त्याने आपले रूप लहान करून रात्री लंकेत प्रवेश केला. सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक असलेल्या हनुमानाने सुवर्ण व रत्नांनी युक्त ती महापुरी पाहिली आणि चंद्राच्या प्रकाशात तेथे संचार केला.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

સ સાગરમનાદૃષ્યમતિક્રમ્ય મહાબલઃ ।
ત્રિકૂટશિખરે લઙ્કાં સ્થિતાં સ્વસ્થો દદર્શ હ ॥ 1 ॥

sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||

तो महाबलवान् वानर अदृश्य असलेला सागर ओलांडून, त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावर स्थित असलेली लंका पाहून समाधानी झाला. ^AI

Shloka 2

તતઃ પાદપમુક્તેન પુષ્પવર્ષેણ વીર્યવાન્ ।
અભિવૃષ્ટઃ સ્થિતસ્તત્ર બભૌ પુષ્પમયો યથા ॥ 2 ॥

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||

मग वृक्षांतून पडलेल्या पुष्पवर्षावाने तो वीर्यवान् वानर झाकला गेला आणि तेथे उभा असता पुष्पमय झालेल्या सारखा शोभला. ^AI

Shloka 3

યોજનાનાં શતં શ્રીમાંસ્તીર્ત્વાપ્યુત્તમવિક્રમઃ ।
અનિઃશ્વસન્ કપિસ્તત્ર ન ગ્લાનિમધિગચ્છતિ ॥ 3 ॥

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||

शंभर योजने अंतर पार करूनही, उत्तम पराक्रम असलेला तो श्रीमान् वानर तेथे श्वास न घेताही कोणतीही ग्लानी पावला नाही. ^AI

Shloka 4

શતાન્યહં યોજનાનાં ક્રમેયં સુબહૂન્યપિ ।
કિં પુનઃ સાગરસ્યાન્તં સઙ્ખ્યાતં શતયોજનમ્ ॥ 4 ॥

śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||

मी शंभर योजनांची अनेक अंतरेही उड्डाण करून पार करू शकतो; मग शंभर योजने इतकाच मोजला गेलेला सागराचा अंत तर काहीच नाही. ^AI

Shloka 5

સ તુ વીર્યવતાં શ્રેષ્ઠઃ પ્લવતામપિ ચોત્તમઃ ।
જગામ વેગવાન્ લઙ્કાં લઙ્ઘયિત્વા મહોદધિમ્ ॥ 5 ॥

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||

तो वीर्यवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि उडणाऱ्यांमध्येही उत्तम असलेला वेगवान् वानर महासागर ओलांडून लंकेकडे गेला. ^AI

Shloka 6

શાદ્વલાનિ ચ નીલાનિ ગન્ધવન્તિ વનાનિ ચ ।
ગણ્ડવન્તિ ચ મધ્યેન જગામ નગવન્તિ ચ ॥ 6 ॥

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||

तो हिरवीगार शाद्वलें, सुगंधी वने, डोंगराळ प्रदेश आणि पर्वत असलेल्या मार्गाने मधून मधून गेला. ^AI

Shloka 7

શૈલાંશ્ચ તરુસઞ્છન્નાન્ વનારાજીશ્ચ પુષ્પિતાઃ ।
અભિચક્રામ તેજસ્વી હનુમાન્ પ્લવગર્ષભઃ ॥ 7 ॥

śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||

तेजस्वी आणि वानरश्रेष्ठ हनुमान वृक्षांनी झाकलेले पर्वत आणि फुललेल्या वनराजींच्या दिशेने पुढे सरकला. ^AI

Shloka 8

સ તસ્મિન્નચલે તિષ્ઠન્વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
સ નગાગ્રે ચ તાં લઙ્કાં દદર્શ પવનાત્મજઃ ॥ 8 ॥

sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||

त्या पर्वतावर उभा असलेला पवनपुत्र हनुमान तेथील वने व उपवने आणि पर्वताच्या शिखरावर असलेली ती लंका पाहू लागला. ^AI

Shloka 9

સરલાન્ કર્ણિકારાંશ્ચ ખર્જૂરાંશ્ચ સુપુષ્પિતાન્ ।
પ્રિયાલૂન્મુચુલિન્દાંશ્ચ કુટજાન્ કેતકાનપિ ॥ 9 ॥

saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||

सरळ वृक्ष, कर्णिकार वृक्ष, तसेच चांगले फुललेले खर्जूर वृक्ष, प्रियाल, उन्मुचुलिंद, कुटज आणि केतकी हे वृक्ष. ^AI

Shloka 10

પ્રિયંઙ્ગૂન્ ગન્ધપૂર્ણાંશ્ચ નીપાન્ સપ્તચ્છદાંસ્તથા ।
આસનાન્ કોવિદારાંશ્ચ કરવીરાંશ્ચ પુષ્પિતાન્ ॥ 10 ॥

priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||

प्रियंगू, सुगंधाने भरलेले नीप, तसेच सप्तच्छद, आसन, कोविदार आणि फुललेले करवीर हे वृक्ष. ^AI

Shloka 11

પુષ્પભારનિબદ્ધાંશ્ચ તથા મુકુલિતાનપિ ।
પાદપાન્ વિહગાકીર્ણાન્ પવનાધૂતમસ્તકાન્ ॥ 11 ॥

puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||

फुलांच्या भाराने वाकलेले आणि तसेच कळ्यांनी युक्त झालेले, पक्ष्यांनी व्यापलेले व वाऱ्याने ज्यांची शिखरे हलत आहेत असे वृक्ष. ^AI

Shloka 12

હંસકારણ્ડવાકીર્ણા વાપીઃ પદ્મોત્મલાયુતાઃ ।
આક્રીડાન્ વિવિધાન્ રમ્યાવન્ વિવિધાંશ્ચ જલાશયાન્ ॥ 12 ॥

haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||

हंस व करंडव पक्ष्यांनी व्यापलेल्या आणि कमळांच्या समूहांनी युक्त अशा वापी (विहिरी), नाना प्रकारची रम्य उद्याने (आक्रीड) आणि नाना प्रकारची जलाशये. ^AI

Shloka 13

સન્તતાન્ વિવિધૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વર્તુફલપુષ્પિતૈઃ ।
ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ ॥ 13 ॥

santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||

सर्व ऋतूंमध्ये फळे व फुले देणाऱ्या नाना प्रकारच्या वृक्षांनी सतत भरलेली आणि रम्य अशी उद्याने, हा वानरश्रेष्ठ (हनुमान) पाहू लागला. ^AI

Shloka 14

સમાસાદ્ય ચ લક્ષ્મીવાન્ લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્ ।
પરિખાભિઃ સપદ્માભિઃ સોત્પલાભિરલઙ્કૃતામ્ ॥ 14 ॥

samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||

नंतर लक्ष्मीवान (हनुमान) रावणाने पालन केलेल्या, कमळांसह व उत्पलांसह अलंकृत अशा परिखांनी (खंदकांनी) वेढलेल्या लंकेजवळ पोहोचला. ^AI

Shloka 15

સીતાપહરણાર્થેન રાવણેન સુરક્ષિતામ્ ।
સમન્તાદ્વિચરદ્ભિશ્ચ રાક્ષસૈરુગ્રધન્વિભિઃ ॥ 15 ॥

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||

सीतेच्या अपहरणासाठी रावणाने जिचे चांगल्या प्रकारे रक्षण केले आहे आणि जिच्याभोवती भयंकर धनुर्धारी राक्षस सर्वत्र फिरत आहेत अशी ती लंका. ^AI

Shloka 16

કાઞ્ચનેનાવૃતાં રમ્યાં પ્રાકારેણ મહાપુરીમ્ ।
ગૃહૈશ્ચ ગ્રહસઙ્કાશૈઃ શારદામ્બુદસન્નિભૈઃ ॥ 16 ॥

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||

सोन्याच्या रम्य प्राकाराने (कोटाने) वेढलेली, ग्रहांसारख्या आणि शरदकालीन मेघांसारख्या दिसणाऱ्या घरांनी युक्त अशी ती महापुरी. ^AI

Shloka 17

પાણ્ડુરાભિઃ પ્રતોલીભિરુચ્ચાભિરભિસંવૃતામ્ ।
અટ્ટાલકશતાકીર્ણાં પતાકાધ્વજમાલિનીમ્ ॥ 17 ॥

pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||

पांढऱ्या रंगाच्या उंच प्रतोली (नगरद्वारांच्या रांगा) यांनी वेढलेली, शेकडो अट्टालकांनी (बुरुजांनी) भरलेली आणि पताका व ध्वजांच्या मालांनी शोभणारी ॥ 17 ॥ ^AI

Shloka 18

તોરણૈઃ કાઞ્ચનૈર્દિવ્યૈર્લતાપઙ્ત્કિવિચિત્રિતૈઃ ।
દદર્શ હનુમાન્ લઙ્કાં દિવિ દેવપુરીં યથા ॥ 18 ॥

toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||

सोनेरी व दिव्य अशा, वेलींच्या रांगांनी विचित्रपणे नक्षीदार केलेल्या तोरणांनी युक्त अशी लंका हनुमानाने स्वर्गातील देवपुरीप्रमाणे पाहिली ॥ 18 ॥ ^AI

Shloka 19

ગિરિમૂર્ધ્નિં સ્થિતાં લઙ્કાં પાણ્ડુરૈર્ભવનૈઃ શુભૈઃ ।
દદર્શ સ કપિશ્રેષ્ઠઃ પુરમાકાશગં યથા ॥ 19 ॥

girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||

तो कपिश्रेष्ठ हनुमान पर्वताच्या माथ्यावर स्थित, शुभ पांढऱ्या भवनांनी युक्त, आकाशात तरंगणाऱ्या नगरासारखी लंका पाहू लागला ॥ 19 ॥ ^AI

Shloka 20

પાલિતાં રાક્ષસેન્દ્રેણ નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ।
પ્લવમાનમિવાકાશે દદર્શ હનુમાન્ પુરીમ્ ॥ 20 ॥

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||

राक्षसेंद्राने (रावणाने) पालन केलेली आणि विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली ती पुरी आकाशात तरंगत असल्यासारखी हनुमानाने पाहिली ॥ 20 ॥ ^AI

Shloka 21

વપ્રપ્રાકારજઘનાં વિપુલામ્બુનવામ્બરામ્ ।
શતઘ્નીશૂલકેશાન્તામટ્ટાલકવતંસકામ્ ॥ 21 ॥

vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||

जिचे कटिभाग (जघन) प्राकार व तटबंदीरूप आहेत, जी विपुल जलराशीने आच्छादलेली आहे, जिचे टोक शतघ्नी, शूल व केश (भाले) यांनी युक्त आहे आणि जी अट्टालकरूपी कर्णभूषणांनी शोभते अशी ती लंका ॥ 21 ॥ ^AI

Shloka 22

મનસેવ કૃતાં લઙ્કાં નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ।
દ્વારમુત્તરમાસાદ્ય ચિન્તયામાસ વાનરઃ ॥ 22 ॥

manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||

मनानेच कल्पिल्यासारखी विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली लंका उत्तर द्वाराजवळ येऊन त्या वानराने विचार करू लागला ॥ 22 ॥ ^AI

Shloka 23

કૈલાસશિખરપ્રખ્યામાલિખન્તીમિવામ્બરમ્ ।
ડીયમાનામિવાકાશમુચ્છ્રિતૈર્ભવનોત્તમૈઃ ॥ 23 ॥

kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||

कैलासाच्या शिखरासारखी, आकाशावर चित्र काढत असल्यासारखी, आणि उंच उत्तम भवनांमुळे आकाशात उडत असल्यासारखी ॥ 23 ॥ ^AI

Shloka 24

સમ્પૂર્ણાં રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્નાગૈર્ભોગવતીમિવ ।
અચિન્ત્યાં સુકૃતાં સ્પષ્ટાં કુબેરાધ્યુષિતાં પુરા ॥ 24 ॥

sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||

घोर राक्षसांनी परिपूर्ण, भोगवती नगरीसारखी, पूर्वी कुबेराने अधिष्ठित (वसलेली) असलेली, अचिंत्य, सुंदर रीतीने बांधलेली आणि स्पष्ट दिसणारी ॥ 24 ॥ ^AI

Shloka 25

દંષ્ટ્રિભિર્બહુભિઃ શૂરૈઃ શૂલપટ્ટસપાણિભિઃ ।
રક્ષિતાં રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્ગુહામાશીવિષૈરિવ ॥ 25 ॥

daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||

ती घोर राक्षसांनी रक्षिलेली होती; ते राक्षस सरळ दाते असलेले, शूर, शूल व पट्टस हातात धारण केलेले होते — जणू विषारी सर्पांनी भरलेल्या गुहेप्रमाणे ती दुर्ग होती. ^AI

Shloka 26

તસ્યાશ્ચ મહતીં ગુપ્તિં સાગરં ચ નિરીક્ષ્ય સઃ ।
રાવણં ચ રિપું ઘોરં ચિન્તયામાસ વાનરઃ ॥ 26 ॥

tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||

त्या नगरीची अशी महान रक्षाव्यवस्था आणि समुद्र पाहून त्या वानराने घोर शत्रू रावणाचा विचार केला. ^AI

Shloka 27

આગત્યાપીહ હરયો ભવિષ્યન્તિ નિરર્થકાઃ ।
ન હિ યુદ્ધેન વૈ લઙ્કા શક્યા જેતું સુરૈરપિ ॥ 27 ॥

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||

'येथे येऊनही वानर निष्फळ ठरतील; कारण देवांनाही युद्धाने लंका जिंकता येणे शक्य नाही.' ^AI

Shloka 28

ઇમાં તુ વિષમાં દુર્ગાં લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્ ।
પ્રાપ્યાપિ સ મહાબાહુઃ કિં કરિષ્યતિ રાઘવઃ ॥ 28 ॥

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||

'ही दुर्गम व विषम लंका रावणाने पालित आहे; हे प्राप्त झाल्यावरही तो महाबाहु राघव काय करील?' ^AI

Shloka 29

અવકાશો નસાન્ત્વસ્ય રાક્ષસેષ્વભિગમ્યતે ।
ન દાનસ્ય ન ભેદસ્ય નૈવ યુદ્ધસ્ય દૃશ્યતે ॥ 29 ॥

avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||

'राक्षसांमध्ये आम्हांला संधीचा (सलोख्याचा) अवकाश मिळत नाही; दानाचा, भेदाचा किंवा युद्धाचाही मार्ग दिसत नाही.' ^AI

Shloka 30

ચતુર્ણામેવ હિ ગતિર્વાનરાણાં મહાત્મનામ્ ।
વાલિપુત્રસ્ય નીલસ્ય મમ રાજ્ઞશ્ચ ધીમતઃ ॥ 30 ॥

caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||

'महात्मा वानरांना — वालिपुत्र, नील, मी आणि बुद्धिमान राजा — या चौघांनाच (येथे प्रवेशाची) गती आहे.' ^AI

Shloka 31

યાવજ્જાનામિ વૈદેહીં યદિ જીવતિ વા ન વા ।
તત્રૈવ ચિન્તયિષ્યામિ દૃષ્ટ્વા તાં જનકાત્મજામ્ ॥ 31 ॥

yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||

'वैदेही जिवंत आहे की नाही हे मला कळेपर्यंत; ती जनककन्या पाहिल्यावर तेथेच (पुढे) विचार करीन.' ^AI

Shloka 32

તતઃ સ ચિન્તયામાસ મુહૂર્તં કપિકુઞ્જરઃ ।
ગિરિશૃઙ્ગે સ્થિતસ્તસ્મિન્ રામસ્યાભ્યુદયે રતઃ ॥ 32 ॥

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||

नंतर तो कपिश्रेष्ठ, त्या गिरिशिखरावर स्थित होऊन, रामाच्या कल्याणात तत्पर असलेला, क्षणभर असा विचार करू लागला. ^AI

Shloka 33

અનેન રૂપેણ મયા ન શક્યા રક્ષસાં પુરી ।
પ્રવેષ્ટું રાક્ષસૈર્ગુપ્તા ક્રૂરૈર્બલસમન્વિતૈઃ ॥ 33 ॥

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||

या रूपाने मला क्रूर व बलसंपन्न राक्षसांनी रक्षिलेल्या राक्षसांच्या नगरीत प्रवेश करता येणार नाही. ^AI

Shloka 34

ઉગ્રૌજસો મહાવીર્યા બલવન્તશ્ચ રાક્ષસાઃ ।
વઞ્ચનીયા મયા સર્વે જાનકીં પરિમાર્ગતા ॥ 34 ॥

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||

उग्र पराक्रमाचे, महापराक्रमी व बलवान असे ते सर्व राक्षस मला जानकीचा शोध घेत असताना टाळावे लागतील. ^AI

Shloka 35

લક્ષ્યાલક્ષ્યેણ રૂપેણ રાત્રૌ લઙ્કા પુરી મયા ।
પ્રવેષ્ટું પ્રાપ્તકાલં મે કૃત્યં સાધયિતું મહત્ ॥ 35 ॥

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||

रात्री लक्ष्य व अलक्ष्य अशा रूपाने मला लंका नगरीत प्रवेश करावा लागेल; माझे हे मोठे कार्य साध्य करण्याची हीच योग्य वेळ आहे. ^AI

Shloka 36

તાં પુરીં તાદૃશીં દૃષ્ટ્વા દુરાધર્ષાં સુરાસુરૈઃ ।
હનુમાન્ ચિન્તયામાસ વિનિશ્ચિત્ય મુહુર્મુહુઃ ॥ 36 ॥

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||

देव व दानवांनाही दुर्जय अशी ती नगरी पाहून हनुमानाने पुन्हा पुन्हा विचार करून मनात चिंतन केले. ^AI

Shloka 37

કેનોપાયેન પશ્યેયં મૈથિલીં જનકાત્મજામ્ ।
અદૃષ્ટો રાક્ષસેન્દ્રેણ રાવણેન દુરાત્મના ॥ 37 ॥

kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||

दुरात्मा राक्षसेंद्र रावणाला न दिसता मी जनककन्या मैथिलीला कोणत्या उपायाने पाहू शकेन? ^AI

Shloka 38

ન વિનશ્યેત્કથં કાર્યં રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
એકામેકશ્ચ વશ્યેયં રહિતે જનકાત્મજામ્ ॥ 38 ॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||

ज्ञानी अशा रामाचे कार्य कसे नष्ट होणार नाही? आणि जनककन्येजवळ एकटी असताना मी एकटाच तिच्यावर ताबा कसा मिळवू शकेन? (टीप: 'वश्येयं' म्हणजे 'मी वश होईन' असा अर्थ आहे; म्हणजे जनककन्येजवळ एकटी असताना मी एकटाच तिच्या ताब्यात का जाऊ नये?) ^AI

Shloka 39

ભૂતાશ્ચાર્થા વિપદ્યન્તે દેશકાલવિરોધિતાઃ ।
વિક્લબં દૂતમાસાદ્ય તમઃ સૂર્યોદયે યથા ॥ 39 ॥

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||

देश व काळाच्या विरोधामुळे सिद्ध होणारी कार्येही नष्ट होतात; जसे सूर्योदयाच्या वेळी अंधार नाहीसा होतो, तसे घाबरलेला दूत मिळाल्यावर ती नष्ट होतात. ^AI

Shloka 40

અર્થાનર્થાન્તરે બુદ્ધિર્નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે ।
ઘાતયન્તિ હિ કાર્યાણિ દૂતાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ॥ 40 ॥

arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||

अर्थ व अनर्थ यांच्यामध्ये निश्चित केलेली बुद्धीही शोभत नाही; कारण स्वतःला पंडित मानणारे दूत कार्ये नष्ट करतात. ^AI

Shloka 41

ન વિનશ્યેત્કથં કાર્યં વૈક્લબ્યં ન કથં ભવેત્ ।
લઙ્ઘનં ચ સમુદ્રસ્ય કથં નુ ન વૃથા ભવેત્ ॥ 41 ॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||

हे कार्य कसे नष्ट होणार नाही, आणि कसलीही शिथिलता कशी येणार नाही, तसेच समुद्राचे उल्लंघन कसे व्यर्थ होणार नाही? ^AI

Shloka 42

મયિ દૃષ્ટે તુ રક્ષોભી રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
ભવેદ્વ્યર્થમિદં કાર્યં રાવણાનર્થમિચ્છતઃ ॥ 42 ॥

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||

जर राक्षसांनी मला पाहिले, तर रामाच्या कार्याची जाणीव असलेल्या माझ्या या कार्याचा नाश होईल आणि रावणाच्या अनर्थाची इच्छा सफल होईल. ^AI

Shloka 43

ન હિ શક્યં ક્વચિત્ સ્થાતુમવિજ્ઞાતેન રાક્ષસૈઃ ।
અપિ રાક્ષસરૂપેણ કિમુતાન્યેન કેનચિત્ ॥ 43 ॥

na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||

राक्षसांना न दिसता कोठेही राहणे शक्य नाही; मग राक्षसाचे रूप धारण केल्यावर तर कसे शक्य होईल, आणि दुसऱ्या कोणत्याही रूपात तर मुळीच नाही. ^AI

Shloka 44

વાયુરપ્યત્ર નાજ્ઞાતશ્ચરેદિતિ મતિર્મમ ।
ન હ્ય સ્ત્યવિદિતં કિઞ્ચિદ્રાક્ષસાનાં બલીયસામ્ ॥ 44 ॥

vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||

माझी अशी बुद्धी आहे की येथे वायूही कोणाला न कळता संचार करू शकत नाही; कारण बलवान राक्षसांना काहीही अज्ञात नाही. ^AI

Shloka 45

ઇહાહં યદિ તિષ્ઠામિ સ્વેન રૂપેણ સંવૃતઃ ।
વિનાશમુપયાસ્યામિ ભર્તુરર્થશ્ચ હીયતે ॥ 45 ॥

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||

जर मी येथे आपल्या खऱ्या रूपात राहिलो, तर माझा नाश होईल आणि स्वामींचे कार्यही नष्ट होईल. ^AI

Shloka 46

તદહં સ્વેન રૂપેણ રજન્યાં હ્રસ્વતાં ગતઃ ।
લઙ્કામભિપતિષ્યામિ રાઘવસ્યાર્થસિદ્ધયે ॥ 46 ॥

tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||

म्हणून मी आपले रूप लहान करून रात्री लंकेकडे धाव घेईन, राघवांच्या कार्याच्या सिद्धीसाठी. ^AI

Shloka 47

રાવણસ્ય પુરીં રાત્રૌ પ્રવિશ્ય સુદુરાસદામ્ ।
વિચિન્વન્ ભવનં સર્વં દ્રક્ષ્યામિ જનકાત્મજામ્ ॥ 47 ॥

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||

रात्री रावणाच्या अत्यंत दुर्लभ अशा नगरीत प्रवेश करून, सर्व भवनात शोध घेत जनककन्येला पाहीन. ^AI

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય હનુમાન્ સૂર્યસ્યાસ્તમયં કપિઃ ।
આચકાઙ્ક્ષે તદા વીરો વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ ॥ 48 ॥

Shloka 49

સૂર્યે ચાસ્તં ગતે રાત્રૌ દેહં સઙ્ક્ષિપ્ય મારુતિઃ ।
પૃષદંશકમાત્રઃ સન્ બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ ॥ 49 ॥

sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||

सूर्य अस्ताला गेल्यावर रात्री मारुतीने आपले शरीर लहान केले आणि पृषदंशक (एका किड्याच्या) मात्र आकाराचा होऊन अद्भुत दर्शन देणारा झाला. ^AI

Shloka 50

પ્રદોષકાલે હનુમાંસ્તૂર્ણમુત્પ્લુત્ય વીર્યવાન્ ।
પ્રવિવેશ પુરીં રમ્યાં સુવિભક્તમહાપથામ્ ॥ 50 ॥

pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||

संध्याकाळच्या वेळी पराक्रमी हनुमान त्वरेने उडी मारून, सुंदर रीतीने विभागलेल्या महामार्गांनी युक्त अशा सुंदर लंकापुरीत प्रवेश करून गेले. ^AI

Shloka 51

પ્રાસાદમાલાવિતતાં સ્તમ્ભૈઃ કાઞ્ચનરાજતૈઃ ।
શાતકુમ્ભમયૈર્જાલૈર્ગન્થર્વનગરોપમામ્ ॥ 51 ॥

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||

सोने व चांदीच्या स्तंभांनी युक्त, सुवर्णमय जाळ्यांनी वेढलेल्या, प्रासादांच्या रांगांनी व्यापलेल्या आणि गंधर्वनगरासारख्या दिसणाऱ्या त्या पुरीत ते शिरले. ^AI

Shloka 52

સપ્તભૌમાષ્ટભૌમૈશ્ચ સ દદર્શ મહાપુરીમ્ ।
તલૈઃ સ્ફાટિકસઙ્કીર્ણૈઃ કાર્તસ્વરવિભૂષિતૈઃ ॥ 52 ॥

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||

स्फटिकमणींनी भरलेल्या व सुवर्णाने भूषित अशा सात मजली व आठ मजली तळांनी युक्त ती महापुरी त्यांनी पाहिली. ^AI

Shloka 53

વૈડૂર્યમણિચિત્રૈશ્ચ મુક્તાજાલવિભૂષિતૈઃ ।
તલૈઃ શુશુભિરે તાનિ ભવનાન્યત્ર રક્ષસામ્ ॥ 53 ॥

vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||

वैडूर्यमणींनी चित्रविचित्र केलेल्या व मोत्यांच्या जाळ्यांनी भूषित अशा तळांनी तेथील राक्षसांची भवने शोभून दिसत होती. ^AI

Shloka 54

કાઞ્ચનાનિ ચ ચિત્રાણિ તોરણાનિ ચ રક્ષસામ્ ।
લઙ્કામુદ્યોતયામાસુઃ સર્વતઃ સમલઙ્કૃતામ્ ॥ 54 ॥

kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||

राक्षसांच्या सोनेरी व चित्रविचित्र तोरणांनी सर्व बाजूंनी सुशोभित झालेल्या त्या लंकेला उजाळा दिला. ^AI

Shloka 55

અચિન્ત્યામદ્ભુતાકારાં દૃષ્ટવા લઙ્કાં મહાકપિઃ ।
આસીદ્વિષણ્ણો હૃષ્ટશ્ચ વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ ॥ 55 ॥

acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||

अचिंत्य व अद्भुत आकाराची लंका पाहून महाकपी हनुमान विषण्णही झाले आणि आनंदितही झाले; ते सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक होते. ^AI

Shloka 56

સ પાણ્ડુરાવિદ્ધવિમાનમાલિનીં મહાર્હજામ્બૂનદજાલતોરણામ્ ।
યશસ્વિનીં રાવણબાહુપાલિતાં ક્ષપાચરૈર્ભીમબલૈઃ સમાવૃતામ્ ॥ 56 ॥

sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||

पांढऱ्या रंगाने युक्त विमानांच्या रांगांनी शोभणारी, अत्यंत मौल्यवान सुवर्णाच्या जाळ्यांची तोरणे असलेली, कीर्तिमान रावणाच्या बाहूंनी पालित आणि भयंकर बलवान निशाचरांनी वेढलेली अशी ती लंका त्यांनी पाहिली. ^AI

Shloka 57

ચન્દ્રોઽપિ સાચિવ્યમિવાસ્ય કુર્વંસ્તારાગણૈર્મધ્યગતો વિરાજન્ ।
જ્યોત્સ્નાવિતાનેન વિતત્ય લોક મુત્તિષ્ઠતે નૈકસહસ્રરશ્મિઃ ॥ 57 ॥

candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||

चंद्रही त्याला मंत्र्यासारखा साहाय्य करीत, ताऱ्यांच्या समूहासह मध्यभागी विराजमान होऊन, चांदण्याचा पडदा पसरवून अनेक हजार किरणांनी जगाला उजळून टाकीत होता. ^AI

Shloka 58

શઙ્ખપ્રભં ક્ષીરમૃણાલવર્ણ મુદ્ગચ્છમાનં વ્યવભાસમાનમ્ ।
દદર્શ ચન્દ્રં સ હરિપ્રવીરઃ પોપ્લૂયમાનં સરસીવ હંસમ્ ॥ 58 ॥

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||

त्या वानरश्रेष्ठाने (हनुमानाने) शंखाच्या कांतीसारखा, दुधाच्या कमळाच्या देठाच्या रंगासारखा, वर येत असलेला व प्रकाशमान होणारा चंद्र, सरोवरात तरंगणाऱ्या हंसासारखा दिसणारा, पाहिला. ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्वितीयस्सर्गः ।

स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।

त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ 1 ॥

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।

अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 2 ॥

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।

अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ 3 ॥

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि ।

किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् ॥ 4 ॥

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।

जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 5 ॥

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।

गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ 6 ॥

शैलांश्च तरुसञ्छन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः ।

अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ 7 ॥

स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।

स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ 8 ॥

सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।

प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ 9 ॥

प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।

आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ 10 ॥

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि ।

पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ 11 ॥

हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः ।

आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान् ॥ 12 ॥

सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।

उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ 13 ॥

समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम् ।

परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम् ॥ 14 ॥

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।

समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥ 15 ॥

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।

गृहैश्च ग्रहसङ्काशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥ 16 ॥

पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।

अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ 17 ॥

तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः ।

ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥ 18 ॥

गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।

ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥ 19 ॥

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।

प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ 20 ॥

वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।

शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥ 21 ॥

मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।

द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ 22 ॥

कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम् ।

डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ 23 ॥

सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।

अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ 24 ॥

दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः ।

रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ 25 ॥

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।

रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ 26 ॥

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः ।

न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ 27 ॥

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।

प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ 28 ॥

अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते ।

न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ 29 ॥

चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।

वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ 30 ॥

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।

तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ 31 ॥

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।

गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ 32 ॥

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।

प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ 33 ॥

उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।

वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ 34 ॥

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।

प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ 35 ॥

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः ।

हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥ 36 ॥

केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।

अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 37 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।

एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ 38 ॥

भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।

विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ 39 ॥

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।

घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ 40 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ।

लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ 41 ॥

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।

भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ 42 ॥

न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।

अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ 43 ॥

वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।

न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥ 44 ॥

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।

विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥ 45 ॥

तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।

लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ 46 ॥

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।

विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ 47 ॥

इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।

आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 48 ॥

सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः ।

पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।

प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 50 ॥

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।

शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम् ॥ 51 ॥

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।

तलैः स्फाटिकसङ्कीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ 52 ॥

वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।

तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ 53 ॥

काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।

लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम् ॥ 54 ॥

अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः ।

आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 55 ॥

स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।

यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम् ॥ 56 ॥

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।

ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ 57 ॥

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।

ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ 58 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.2 સુન્દરકાણ્ડ - દ્વિતીય સર્ગઃ