Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 42 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

सुन्दरकाण्डको यो सर्गमा हनुमान्ले अशोकवन नष्ट गरेपछि राक्षसीहरूले उनलाई देखेर सीतासँग सोधेको र सीताले उनलाई चिन्दिनँ भनेको वर्णन छ। राक्षसीहरूले रावणलाई गएर वानरको बारेमा बताए, र रावण क्रोधले प्रज्वलित भई किङ्कर नामका असी हजार राक्षसहरूलाई हनुमान्लाई पक्रन आदेश दिए। ती राक्षसहरूले हनुमान्माथि विभिन्न हतियारले आक्रमण गरे, तर हनुमान्ले आफ्नो विशाल रूप धारण गरी गर्जना गर्दै आफू रामको दास भएको घोषणा गरे। हनुमान्ले परिघ उठाई ती किङ्कर राक्षसहरूलाई मारे, र मारिएका किङ्करहरूको समाचार सुनेर रावणले प्रहस्तपुत्रलाई आदेश दिए।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

તતઃ પક્ષિનિનાદેન વૃક્ષભઙ્ગસ્વનેન ચ ।
બભૂવુસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તાસ્સર્વે લઙ્કાનિવાસિનઃ ॥ 1 ॥

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca |
babhūvustrāsasambhrāntāssarve laṅkānivāsinaḥ || 1 ||

त्यसपछि पक्षीहरूको चिच्याहट र रूख भाँचिने आवाजले लङ्कामा बस्ने सबै प्राणी त्रासले अत्यन्त भयभीत भए। ^AI

Shloka 2

વિદ્રુતાશ્ચ ભયત્રસ્તા વિનેદુર્મૃગપક્ષિણઃ ।
રક્ષસાં ચ નિમિત્તાનિ ક્રૂરાણિ પ્રતિપેદિરે ॥ 2 ॥

vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣiṇaḥ |
rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire || 2 ||

भयले त्रस्त भएका मृग र पक्षीहरू भागेर कराए, र राक्षसहरूका लागि क्रूर अपशकुनहरू देखा परे। ^AI

Shloka 3

તતો ગતાયાં નિદ્રાયાં રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ ।
તદ્વનં દદૃશુર્ભગ્નં તં ચ વીરં મહાકપિમ્ ॥ 3 ॥

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
tadvanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim || 3 ||

त्यसपछि निद्रा गएपछि विकृत मुख भएका राक्षसीहरूले त्यो भाँचिएको वन र त्यो वीर महाकपिलाई देखे। ^AI

Shloka 4

સ તા દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્મહાસત્ત્વો મહાબલઃ ।
ચકાર સુમહદ્રૂપં રાક્ષસીનાં ભયાવહમ્ ॥ 4 ॥

sa tā dṛṣṭvā mahābāhurmahāsattvo mahābalaḥ |
cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham || 4 ||

महाबाहु, महासत्त्वशाली र महाबली उनले ती राक्षसीहरूलाई देखेर उनीहरूलाई भय लाग्ने अत्यन्त विशाल रूप धारण गरे। ^AI

Shloka 5

તતસ્તં ગિરિસઙ્કાશમતિકાયં મહાબલમ્ ।
રાક્ષસ્યો વાનરં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુર્જનકાત્મજામ્ ॥ 5 ॥

tatastaṃ girisaṅkāśamatikāyaṃ mahābalam |
rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām || 5 ||

त्यसपछि पर्वतसदृश, अत्यन्त विशालकाय र महाबली त्यो वानरलाई देखेर राक्षसीहरूले जनककी छोरीसँग सोधे। ^AI

Shloka 6

કોઽયં કસ્ય કુતો વાયં કિં નિમિત્તમિહાગતઃ ।
કથં ત્વયા સહાનેન સંવાદઃ કૃત ઇત્યુત ॥ 6 ॥

ko'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃ nimittamihāgataḥ |
kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta || 6 ||

यो को हो, कसको हो, कहाँबाट आयो, के कारणले यहाँ आएको हो, र तिमीसँग यसको कस्तो संवाद भयो? ^AI

Shloka 7

આચક્ષ્વ નો વિશાલાક્ષિ મા ભૂત્તે સુભગે ભયમ્ ।
સંવાદમસિતાપાઙ્ગે ત્વયા કિં કૃતવાનયમ્ ॥ 7 ॥

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam |
saṃvādamasitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavānayam || 7 ||

हे विशालाक्षी, हामीलाई बताऊ; हे सुभगे, तिमीलाई भय नहोस्। हे कालो आँखाको कोण भएकी, यसले तिमीसँग के संवाद गर्‍यो? ^AI

Shloka 8

અથાબ્રવીન્મહાસાધ્વી સીતા સર્વાઙ્ગસુન્દરી ।
રક્ષસાં ભીમરૂપાણાં વિજ્ઞાને મમ કા ગતિઃ ॥ 8 ॥

athābravīnmahāsādhvī sītā sarvāṅgasundarī |
rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ || 8 ||

त्यसपछि सर्वाङ्गसुन्दरी महासाध्वी सीताले भनिन् — भीमरूपी राक्षसहरूको ज्ञानको विषयमा मेरो के गति हुन सक्छ? ^AI

Shloka 9

યૂયમેવાભિજાનીત યોઽયં યદ્વા કરિષ્યતિ ।
અહિરેવ હ્યહેઃ પાદાન્વિજાનાતિ ન સંશયઃ ॥ 9 ॥

yūyamevābhijānīta yo'yaṃ yadvā kariṣyati |
ahireva hyaheḥ pādānvijānāti na saṃśayaḥ || 9 ||

तिमीहरूले नै यो को हो र यसले के गर्नेछ भनी जान। सर्पले सर्पको खुट्टा चिन्छ भन्नेमा कुनै शंका छैन। ^AI

Shloka 10

અહમપ્યસ્ય ભીતાસ્મિ નૈનં જાનામિ કો ન્વયમ્ ।
વેદ્મિ રાક્ષસમેવૈનં કામરૂપિણમાગતમ્ ॥ 10 ॥

ahamapyasya bhītāsmi nainaṃ jānāmi ko nvayam |
vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam || 10 ||

म पनि यसबाट डराएकी छु, यो को हो मैले चिन्दिनँ। म यसलाई राक्षस नै हो, कामरूप धारण गरेर आएको हो भनी जान्दछु। ^AI

Shloka 11

વૈદેહ્યા વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસ્યો વિદ્રુતા દિશઃ ।
સ્થિતાઃ કાશ્ચિદ્ગતાઃ કાશ્ચિદ્રાવણાય નિવેદિતુમ્ ॥ 11 ॥

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā diśaḥ |
sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścidrāvaṇāya niveditum || 11 ||

वैदेहीको वचन सुनेर राक्षसीहरू दिशाहरूतिर भागे। कोही त्यहीँ बसिरहे, कोही रावणलाई सुनाउन गए। ^AI

Shloka 12

રાવણસ્ય સમીપે તુ રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ ।
વિરૂપં વાનરં ભીમમાખ્યાતુમુપચક્રમુઃ ॥ 12 ॥

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
virūpaṃ vānaraṃ bhīmamākhyātumupacakramuḥ || 12 ||

विकृत मुख भएका राक्षसीहरूले रावणको नजिक गएर त्यो कुरूप, भयानक वानरको बारेमा बताउन थाले। ^AI

Shloka 13

અશોકવનિકામધ્યે રાજન્ભીમવપુઃ કપિઃ ।
સીતયા કૃતસંવાદસ્તિષ્ઠત્યમિતવિક્રમઃ ॥ 13 ॥

aśokavanikāmadhye rājanbhīmavapuḥ kapiḥ |
sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ || 13 ||

हे राजन्, अशोकवनिकाको बीचमा भयानक शरीर भएको, असीमित पराक्रम भएको वानर सीतासँग कुरा गरेर बसेको छ। ^AI

Shloka 14

ન ચ તં જાનકી સીતા હરિં હરિણલોચના ।
અસ્માભિર્બહુધા પૃષ્ટા નિવેદયિતુમિચ્છતિ ॥ 14 ॥

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā |
asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchati || 14 ||

मृगनयनी जानकी सीताले त्यो वानरलाई चिन्दिनन्; हामीले धेरै प्रकारले सोध्दा पनि उनी बताउन चाहन्निन्। ^AI

Shloka 15

વાસવસ્ય ભવેદ્દૂતો દૂતો વૈશ્રવણસ્ય વા ।
પ્રેષિતો વાપિ રામેણ સીતાન્વેષણકાઙ્ક્ષયા ॥ 15 ॥

vāsavasya bhaveddūto dūto vaiśravaṇasya vā |
preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā || 15 ||

यो वासव (इन्द्र) को दूत होला, वा वैश्रवण (कुबेर) को दूत होला, वा सीताको खोजी गर्ने इच्छाले रामले पठाएको होला। ^AI

Shloka 16

તેન ત્વદ્ભુતરૂપેણ યત્તત્તવ મનોહરમ્ ।
નાનામૃગગણાકીર્ણં પ્રમૃષ્ટં પ્રમદાવનમ્ ॥ 16 ॥

tena tvadbhutarūpeṇa yattattava manoharam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam || 16 ||

त्यस अद्भुत रूप भएको वानरले तिम्रो त्यो मनोहर, नाना प्रकारका मृगहरूले भरिएको प्रमदावनलाई नष्ट गरिदियो। ^AI

Shloka 17

ન તત્ર કશ્ચિદુદ્દેશો યસ્તેન ન વિનાશિતઃ ।
યત્ર સા જાનકી સીતા સ તેન ન વિનાશિતઃ ॥ 17 ॥

na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ |
yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ || 17 ||

त्यहाँ त्यस (हनुमान्) ले नष्ट नगरेको कुनै पनि स्थान छैन; जहाँ सीता जानकी थिइन्, त्यो स्थान पनि उनले नष्ट गरेनन्। ^AI

Shloka 18

જાનકીરક્ષણાર્થં વા શ્રમાદ્વા નોપલભ્યતે ।
અથવા કશ્શ્રમસ્તસ્ય સૈવ તેનાભિરક્ષિતા ॥ 18 ॥

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramādvā nopalabhyate |
athavā kaśśramastasya saiva tenābhirakṣitā || 18 ||

सीताको रक्षाको लागि हो वा श्रमको कारणले हो, त्यो (वन) उनले नष्ट गरेनन् भनी देखिँदैन। अथवा उनलाई के श्रम हुन्थ्यो? त्यसैले त्यो वन उनैले रक्षा गरेका हुन्। ^AI

Shloka 19

ચારુપલ્લવપુષ્પાઢ્યં યં સીતા સ્વયમાસ્થિતા ।
પ્રવૃદ્ધશ્શિંશુપાવૃક્ષ સ્સ ચ તેનાભિરક્ષિતઃ ॥ 19 ॥

cārupallavapuṣpāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā |
pravṛddhaśśiṃśupāvṛkṣa ssa ca tenābhirakṣitaḥ || 19 ||

जुन राम्रो पल्लव र फूलहरूले भरिएको शिंशुपा वृक्षलाई सीताले स्वयं आश्रय लिएकी थिइन्, त्यो प्रवृद्ध शिंशुपा वृक्ष पनि उनैले रक्षा गरेका छन्। ^AI

Shloka 20

તસ્યોગ્રરૂપસ્યોગ્ર ત્વં દણ્ડમાજ્ઞાતુમર્હસિ ।
સીતા સમ્ભાષિતા યેન તદ્વનં ચ વિનાશિતમ્ ॥ 20 ॥

tasyograrūpasyogra tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi |
sītā sambhāṣitā yena tadvanaṃ ca vināśitam || 20 ||

हे उग्ररूप (रावण), तिमीले त्यस उग्ररूप (हनुमान्) लाई दण्ड दिने आज्ञा दिनु उचित छ; जसले सीतासँग वार्तालाप गर्‍यो र त्यो वन पनि नष्ट गर्‍यो। ^AI

Shloka 21

મનઃ પરિગૃહીતાં તાં તવ રક્ષોગણેશ્વર ।
કસ્સીતામભિભાષેત યો ન સ્યાત્ત્યક્તજીવિતઃ ॥ 21 ॥

manaḥ parigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara |
kassītāmabhibhāṣeta yo na syāttyaktajīvitaḥ || 21 ||

हे राक्षसगणका स्वामी, तिम्रो मनले ग्रहण गरेकी त्यो सीतासँग त्यो कसले बोल्न सक्छ, जो जीवन त्याग गर्ने (मर्न तयार) नहोस्? ^AI

Shloka 22

રાક્ષસીનાં વચશ્ત્રુત્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
હુતાગ્નિરિવ જજ્વાલ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ ॥ 22 ॥

rākṣasīnāṃ vacaśtrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
hutāgniriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 22 ||

राक्षसीहरूको वचन सुनेर राक्षसेश्वर रावण अग्निमा हवन गरिएको अग्नि झैँ क्रोधले प्रज्वलित भयो, र उनका आँखा क्रोधले संकुचित भए। ^AI

Shloka 23

તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નાસ્રબિન્દવઃ ।
દીપ્તાભ્યામિવ દીપાભ્યાં સાર્ચિષ સ્સ્નેહબિન્દવઃ ॥ 23 ॥

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannāsrabindavaḥ |
dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣa ssnehabindavaḥ || 23 ||

क्रुद्ध उनका आँखाबाट अश्रुका थोपाहरू खसिरहे, जसरी प्रज्वलित दुई दीपकबाट तेलका थोपाहरू ज्वालासहित खस्छन्। ^AI

Shloka 24

આત્મનસ્સદૃશાન્શૂરાન્કિઙ્કરાન્નામ રાક્ષસાન્ ।
વ્યાદિદેશ મહાતેજા નિગ્રહાર્થં હનૂમતઃ ॥ 24 ॥

ātmanassadṛśānśūrānkiṅkarānnāma rākṣasān |
vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ || 24 ||

महातेजस्वी रावणले हनुमान्को निग्रह गर्नका लागि आफ्नै समान शूरवीर, किङ्कर नामका राक्षसहरूलाई आदेश दिए। ^AI

Shloka 25

તેષામશીતિસાહસ્રં કિઙ્કરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
નિર્યયુર્ભવનાત્તસ્માત્કૂટમુદ્ગરપાણયઃ ॥ 25 ॥

teṣāmaśītisāhasraṃ kiṅkarāṇāṃ tarasvinām |
niryayurbhavanāttasmātkūṭamudgarapāṇayaḥ || 25 ||

ती किङ्कर नामका असी हजार वेगवान् राक्षसहरू कूट र मुद्गर हातमा लिएर त्यस भवनबाट बाहिर निस्के ॥ २५ ॥ ^AI

Shloka 26

મહોદરા મહાદંષ્ટ્રા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ ।
યુદ્ધાભિમનસસ્સર્વે હનુમદ્ગ્રહણોદ્યતાઃ ॥ 26 ॥

mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ |
yuddhābhimanasassarve hanumadgrahaṇodyatāḥ || 26 ||

ठूला पेट भएका, ठूला दाँत भएका, भयानक रूप भएका र महाबली ती सबै युद्धको अभिलाषा राखी हनुमानलाई पक्रने उद्यत भए ॥ २६ ॥ ^AI

Shloka 27

તે કપીન્દ્રં સમાસાદ્ય તોરણસ્થમવસ્થિતમ્ ।
અભિપેતુર્મહાવેગાઃ પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ ॥ 27 ॥

te kapīndraṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam |
abhipeturmahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam || 27 ||

ती महावेगशाली राक्षसहरू तोरणमा उभिएका कपीन्द्र हनुमानको नजिक पुगी पतङ्गहरू आगोमा खस्नेझैं उनमाथि झम्टिए ॥ २७ ॥ ^AI

Shloka 28

તે ગદાભિર્વિચિત્રાભિઃ પરિઘૈઃ કાઞ્ચનાઙ્ગદૈઃ ।
આજઘ્નુર્વાનરશ્રેષ્ઠં શરૈશ્ચાદિત્યસન્નિભૈઃ ॥ 28 ॥

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ śaraiścādityasannibhaiḥ || 28 ||

तिनीहरूले विचित्र गदा, परिघ, सुनका अङ्गद, र सूर्यसदृश बाणहरूले वानरश्रेष्ठ हनुमानलाई हाने ॥ २८ ॥ ^AI

Shloka 29

મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિશૈશ્શૂલૈઃ પ્રાસતોમરશક્તિભિઃ ।
પરિવાર્ય હનૂમન્તં સહસા તસ્થુરગ્રતઃ ॥ 29 ॥

mudgaraiḥ paṭṭiśaiśśūlaiḥ prāsatomaraśaktibhiḥ |
parivārya hanūmantaṃ sahasā tasthuragrataḥ || 29 ||

मुद्गर, पट्टिश, शूल, प्रास, तोमर र शक्तिहरूले हनुमानलाई घेरी तिनीहरू एकाएक अगाडि उभिए ॥ २९ ॥ ^AI

Shloka 30

હનુમાનપિ તેજસ્વી શ્રીમાન્પર્વતસન્નિભઃ ।
ક્ષિતાવાવિધ્ય લાઙ્ગૂલં નનાદ ચ મહાસ્વનમ્ ॥ 30 ॥

hanumānapi tejasvī śrīmānparvatasannibhaḥ |
kṣitāvāvidhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam || 30 ||

तेजस्वी, श्रीसम्पन्न र पर्वतसदृश हनुमानले पनि भूमिमा लामो पुच्छर हिर्काएर ठूलो गर्जन गरे ॥ ३० ॥ ^AI

Shloka 31

સ ભૂત્વા સુમહાકાયો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ધૃષ્ટમાસ્ફોટયામાસ લઙ્કાં શબ્દેન પૂરયન્ ॥ 31 ॥

sa bhūtvā sumahākāyo hanumānmārutātmajaḥ |
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 31 ||

मारुतात्मज हनुमानले अत्यन्त विशाल शरीर धारण गरी, लङ्कालाई आफ्नो शब्दले भर्दै, निर्भयतापूर्वक हातको ताली बजाए ॥ ३१ ॥ ^AI

Shloka 32

તસ્યાસ્ફોટિતશબ્દેન મહતા સાનુનાદિના ।
પેતુર્વિહઙ્ગા ગગનાદુચ્ચૈશ્ચેદમઘોષયત્ ॥ 32 ॥

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā sānunādinā |
peturvihaṅgā gaganāduccaiścedamaghoṣayat || 32 ||

उनको त्यो ठूलो प्रतिध्वनि भएको तालीको शब्दले आकाशबाट पक्षीहरू खसे, र उनले उच्च स्वरले यसो घोषणा गरे ॥ ३२ ॥ ^AI

Shloka 33

જયત્યતિબલો રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।
રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ ॥ 33 ॥

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 33 ||

अत्यन्त बलवान् राम र महाबली लक्ष्मण विजयी हुन्; राघवद्वारा पालित राजा सुग्रीव विजयी हुन्। ^AI

Shloka 34

દાસોઽહં કોસલેન્દ્રસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
હનુમાન્શત્રુસૈન્યાનાં નિહન્તા મારુતાત્મજઃ ॥ 34 ॥

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 34 ||

म कोसलेन्द्रका, अक्लिष्ट कर्मा रामका दास हुँ; म शत्रुसेनाको संहारक मारुतात्मज हनुमान् हुँ। ^AI

Shloka 35

ન રાવણસહસ્રં મે યુદ્ધે પ્રતિબલં ભવેત્ ।
શિલાભિસ્તુ પ્રહરતઃ પાદપૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥ 35 ॥

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 35 ||

हजार रावण पनि युद्धमा मेरो बराबरीको बलवान् हुन सक्दैनन्; म त शिला र रुखहरूले हजारौंको संख्यामा प्रहार गर्ने गर्छु। ^AI

Shloka 36

અર્દયિત્વા પુરીં લઙ્કામભિવાદ્ય ચ મૈથિલીમ્ ।
સમૃદ્ધાર્થો ગમિષ્યામિ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્ ॥ 36 ॥

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 36 ||

लङ्का नगरीलाई पीडित गरी मैथिलीलाई प्रणाम गरेर, सम्पूर्ण राक्षसहरू हेरिरहेकै बेला म सफल अर्थसहित फर्कनेछु। ^AI

Shloka 37

તસ્ય સન્નાદશબ્દેન તેઽભવન્ભયશઙ્કિતાઃ ।
દદૃશુશ્ચ હનૂમન્તં સન્ધ્યામેઘમિવોન્નતમ્ ॥ 37 ॥

tasya sannādaśabdena te'bhavanbhayaśaṅkitāḥ |
dadṛśuśca hanūmantaṃ sandhyāmeghamivonnatam || 37 ||

उनको गर्जनाको शब्दले ती राक्षसहरू भयले शङ्कित भए; र सन्ध्याकालको मेघझैं उन्नत हनुमान्लाई देखे। ^AI

Shloka 38

સ્વામિસન્દેશનિશ્શઙ્કાસ્તતસ્તે રાક્ષસાઃ કપિમ્ ।
ચિત્રૈઃ પ્રહરણૈર્ભીમૈરભિપેતુસ્તતસ્તતઃ ॥ 38 ॥

svāmisandeśaniśśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim |
citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ || 38 ||

तब ती राक्षसहरू स्वामीको सन्देशले निःशङ्क भई, भयानक र विचित्र प्रहरणहरूले त्यस कपिलाई यताउता आक्रमण गरे। ^AI

Shloka 39

સ તૈઃ પરિવૃતશ્શૂરૈસ્સર્વતસ્સુમહાબલઃ ।
આસસાદાઽયસં ભીમં પરિઘં તોરણાશ્રિતમ્ ॥ 39 ॥

sa taiḥ parivṛtaśśūraissarvatassumahābalaḥ |
āsasādā'yasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam || 39 ||

ती सबै शूरवीरहरूले सबैतिरबाट घेरिएका त्यो महाबलीले तोरणमा राखिएको भयानक फलामे परिघ नजिक पुगे। ^AI

Shloka 40

સ તં પરિઘમાદાય જઘાન રજનીચરાન્ ।
સ પન્નગમિવાદાય સ્ફુરન્તં વિનતાસુતઃ ॥ 40 ॥

sa taṃ parighamādāya jaghāna rajanīcarān |
sa pannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ || 40 ||

विनताका पुत्र (गरुड)ले सर्पलाई उठाएझैं उनले त्यो परिघ उठाई ती रजनीचरहरूलाई प्रहार गरे। ^AI

Shloka 41

વિચચારામ્બરે વીરઃ પરિગૃહ્ય ચ મારુતિઃ ।
સ હત્વા રાક્ષસાન્વીરાન્કિઙ્કરાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 41 ॥

vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ |
sa hatvā rākṣasānvīrānkiṅkarānmārutātmajaḥ || 41 ||

वीर मारुतिका पुत्र (हनुमान) ले परिघलाई हातमा लिएर आकाशमा विचरण गरे। मारुतात्मज (वायुपुत्र) ले ती वीर किङ्कर राक्षसहरूलाई मारे। ^AI

Shloka 42

યુદ્ધાકાઙ્ક્ષી પુનર્વીરસ્તોરણં સમુપાશ્રિતઃ ।
તતસ્તસ્માદ્ભયાન્મુક્તાઃ કતિચિત્તત્ર રાક્ષસાઃ ॥ 42 ॥

yuddhākāṅkṣī punarvīrastoraṇaṃ samupāśritaḥ |
tatastasmādbhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ || 42 ||

युद्धको अभिलाषा राख्ने ती वीरले फेरि तोरण (ढोकाको माला) को आश्रय लिए। त्यसपछि त्यहाँ केही राक्षसहरू त्यस भयबाट मुक्त भए। ^AI

Shloka 43

નિહતાન્કિઙ્કરાન્સર્વાન્રાવણાયન્યવેદયન્ ।
સ રાક્ષસાનાં નિહતં મહદ્બલં નિશમ્ય રાજા પરિવૃત્તલોચનઃ ।
સમાદિદેશાપ્રતિમં પરાક્રમે પ્રહસ્તપુત્રં સમરે સુદુર્જયમ્ ॥ 43 ॥

nihatānkiṅkarānsarvānrāvaṇāyanyavedayan |
sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahadbalaṃ niśamya rājā parivṛttalocanaḥ |
samādideśāpratimaṃ parākrame prahastaputraṃ samare sudurjayam || 43 ||

मारिएका सबै किङ्करहरूको समाचार तिनीहरूले रावणलाई सुनाए। राक्षसहरूको ठूलो सेना मारिएको सुनेर राजा रावणले आँखा घुमाएर युद्धमा अतुलनीय पराक्रम भएको, दुर्जय प्रहस्तपुत्रलाई आदेश दिए। ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च ।

बभूवुस्त्राससम्भ्रान्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 1 ॥

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः ।

रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ 2 ॥

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः ।

तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ 3 ॥

स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः ।

चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ 4 ॥

ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम् ।

राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥ 5 ॥

कोऽयं कस्य कुतो वायं किं निमित्तमिहागतः ।

कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ 6 ॥

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् ।

संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ॥ 7 ॥

अथाब्रवीन्महासाध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी ।

रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ॥ 8 ॥

यूयमेवाभिजानीत योऽयं यद्वा करिष्यति ।

अहिरेव ह्यहेः पादान्विजानाति न संशयः ॥ 9 ॥

अहमप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि को न्वयम् ।

वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥ 10 ॥

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः ।

स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ॥ 11 ॥

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः ।

विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ॥ 12 ॥

अशोकवनिकामध्ये राजन्भीमवपुः कपिः ।

सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ 13 ॥

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना ।

अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥ 14 ॥

वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा ।

प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ 15 ॥

तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् ।

नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ 16 ॥

न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः ।

यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ॥ 17 ॥

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते ।

अथवा कश्श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ 18 ॥

चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता ।

प्रवृद्धश्शिंशुपावृक्ष स्स च तेनाभिरक्षितः ॥ 19 ॥

तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि ।

सीता सम्भाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ॥ 20 ॥

मनः परिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर ।

कस्सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ॥ 21 ॥

राक्षसीनां वचश्त्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।

हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ 22 ॥

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः ।

दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिष स्स्नेहबिन्दवः ॥ 23 ॥

आत्मनस्सदृशान्शूरान्किङ्करान्नाम राक्षसान् ।

व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ 24 ॥

तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् ।

निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः ॥ 25 ॥

महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः ।

युद्धाभिमनसस्सर्वे हनुमद्ग्रहणोद्यताः ॥ 26 ॥

ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् ।

अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ॥ 27 ॥

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।

आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः ॥ 28 ॥

मुद्गरैः पट्टिशैश्शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः ।

परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ॥ 29 ॥

हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसन्निभः ।

क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् ॥ 30 ॥

स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान्मारुतात्मजः ।

धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ 31 ॥

तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना ।

पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ॥ 32 ॥

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ 33 ॥

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।

हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 34 ॥

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।

शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ 35 ॥

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।

समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ 36 ॥

तस्य सन्नादशब्देन तेऽभवन्भयशङ्किताः ।

ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम् ॥ 37 ॥

स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् ।

चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥ 38 ॥

स तैः परिवृतश्शूरैस्सर्वतस्सुमहाबलः ।

आससादाऽयसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ 39 ॥

स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् ।

स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ॥ 40 ॥

विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।

स हत्वा राक्षसान्वीरान्किङ्करान्मारुतात्मजः ॥ 41 ॥

युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः ।

ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः ॥ 42 ॥

निहतान्किङ्करान्सर्वान्रावणायन्यवेदयन् ।

स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः ।

समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ 43 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.42 સુન્દરકાણ્ડ - દ્વિચત્વારિંશ સર્ગઃ