5.42 Sundarakanda - Dvichatvarimsha Sargah

ॐ

5.42 સુન્દરકાણ્ડ - દ્વિચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

તતઃ પક્ષિનિનાદેન વૃક્ષભઙ્ગસ્વનેન ચ ।

બભૂવુસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તાસ્સર્વે લઙ્કાનિવાસિનઃ ॥ 1 ॥

વિદ્રુતાશ્ચ ભયત્રસ્તા વિનેદુર્મૃગપક્ષિણઃ ।

રક્ષસાં ચ નિમિત્તાનિ ક્રૂરાણિ પ્રતિપેદિરે ॥ 2 ॥

તતો ગતાયાં નિદ્રાયાં રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ ।

તદ્વનં દદૃશુર્ભગ્નં તં ચ વીરં મહાકપિમ્ ॥ 3 ॥

સ તા દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્મહાસત્ત્વો મહાબલઃ ।

ચકાર સુમહદ્રૂપં રાક્ષસીનાં ભયાવહમ્ ॥ 4 ॥

તતસ્તં ગિરિસઙ્કાશમતિકાયં મહાબલમ્ ।

રાક્ષસ્યો વાનરં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુર્જનકાત્મજામ્ ॥ 5 ॥

કોઽયં કસ્ય કુતો વાયં કિં નિમિત્તમિહાગતઃ ।

કથં ત્વયા સહાનેન સંવાદઃ કૃત ઇત્યુત ॥ 6 ॥

આચક્ષ્વ નો વિશાલાક્ષિ મા ભૂત્તે સુભગે ભયમ્ ।

સંવાદમસિતાપાઙ્ગે ત્વયા કિં કૃતવાનયમ્ ॥ 7 ॥

અથાબ્રવીન્મહાસાધ્વી સીતા સર્વાઙ્ગસુન્દરી ।

રક્ષસાં ભીમરૂપાણાં વિજ્ઞાને મમ કા ગતિઃ ॥ 8 ॥

યૂયમેવાભિજાનીત યોઽયં યદ્વા કરિષ્યતિ ।

અહિરેવ હ્યહેઃ પાદાન્વિજાનાતિ ન સંશયઃ ॥ 9 ॥

અહમપ્યસ્ય ભીતાસ્મિ નૈનં જાનામિ કો ન્વયમ્ ।

વેદ્મિ રાક્ષસમેવૈનં કામરૂપિણમાગતમ્ ॥ 10 ॥

વૈદેહ્યા વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસ્યો વિદ્રુતા દિશઃ ।

સ્થિતાઃ કાશ્ચિદ્ગતાઃ કાશ્ચિદ્રાવણાય નિવેદિતુમ્ ॥ 11 ॥

રાવણસ્ય સમીપે તુ રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ ।

વિરૂપં વાનરં ભીમમાખ્યાતુમુપચક્રમુઃ ॥ 12 ॥

અશોકવનિકામધ્યે રાજન્ભીમવપુઃ કપિઃ ।

સીતયા કૃતસંવાદસ્તિષ્ઠત્યમિતવિક્રમઃ ॥ 13 ॥

ન ચ તં જાનકી સીતા હરિં હરિણલોચના ।

અસ્માભિર્બહુધા પૃષ્ટા નિવેદયિતુમિચ્છતિ ॥ 14 ॥

વાસવસ્ય ભવેદ્દૂતો દૂતો વૈશ્રવણસ્ય વા ।

પ્રેષિતો વાપિ રામેણ સીતાન્વેષણકાઙ્ક્ષયા ॥ 15 ॥

તેન ત્વદ્ભુતરૂપેણ યત્તત્તવ મનોહરમ્ ।

નાનામૃગગણાકીર્ણં પ્રમૃષ્ટં પ્રમદાવનમ્ ॥ 16 ॥

ન તત્ર કશ્ચિદુદ્દેશો યસ્તેન ન વિનાશિતઃ ।

યત્ર સા જાનકી સીતા સ તેન ન વિનાશિતઃ ॥ 17 ॥

જાનકીરક્ષણાર્થં વા શ્રમાદ્વા નોપલભ્યતે ।

અથવા કશ્શ્રમસ્તસ્ય સૈવ તેનાભિરક્ષિતા ॥ 18 ॥

ચારુપલ્લવપુષ્પાઢ્યં યં સીતા સ્વયમાસ્થિતા ।

પ્રવૃદ્ધશ્શિંશુપાવૃક્ષ સ્સ ચ તેનાભિરક્ષિતઃ ॥ 19 ॥

તસ્યોગ્રરૂપસ્યોગ્ર ત્વં દણ્ડમાજ્ઞાતુમર્હસિ ।

સીતા સમ્ભાષિતા યેન તદ્વનં ચ વિનાશિતમ્ ॥ 20 ॥

મનઃ પરિગૃહીતાં તાં તવ રક્ષોગણેશ્વર ।

કસ્સીતામભિભાષેત યો ન સ્યાત્ત્યક્તજીવિતઃ ॥ 21 ॥

રાક્ષસીનાં વચશ્ત્રુત્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।

હુતાગ્નિરિવ જજ્વાલ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ ॥ 22 ॥

તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નાસ્રબિન્દવઃ ।

દીપ્તાભ્યામિવ દીપાભ્યાં સાર્ચિષ સ્સ્નેહબિન્દવઃ ॥ 23 ॥

આત્મનસ્સદૃશાન્શૂરાન્કિઙ્કરાન્નામ રાક્ષસાન્ ।

વ્યાદિદેશ મહાતેજા નિગ્રહાર્થં હનૂમતઃ ॥ 24 ॥

તેષામશીતિસાહસ્રં કિઙ્કરાણાં તરસ્વિનામ્ ।

નિર્યયુર્ભવનાત્તસ્માત્કૂટમુદ્ગરપાણયઃ ॥ 25 ॥

મહોદરા મહાદંષ્ટ્રા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ ।

યુદ્ધાભિમનસસ્સર્વે હનુમદ્ગ્રહણોદ્યતાઃ ॥ 26 ॥

તે કપીન્દ્રં સમાસાદ્ય તોરણસ્થમવસ્થિતમ્ ।

અભિપેતુર્મહાવેગાઃ પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ ॥ 27 ॥

તે ગદાભિર્વિચિત્રાભિઃ પરિઘૈઃ કાઞ્ચનાઙ્ગદૈઃ ।

આજઘ્નુર્વાનરશ્રેષ્ઠં શરૈશ્ચાદિત્યસન્નિભૈઃ ॥ 28 ॥

મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિશૈશ્શૂલૈઃ પ્રાસતોમરશક્તિભિઃ ।

પરિવાર્ય હનૂમન્તં સહસા તસ્થુરગ્રતઃ ॥ 29 ॥

હનુમાનપિ તેજસ્વી શ્રીમાન્પર્વતસન્નિભઃ ।

ક્ષિતાવાવિધ્ય લાઙ્ગૂલં નનાદ ચ મહાસ્વનમ્ ॥ 30 ॥

સ ભૂત્વા સુમહાકાયો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

ધૃષ્ટમાસ્ફોટયામાસ લઙ્કાં શબ્દેન પૂરયન્ ॥ 31 ॥

તસ્યાસ્ફોટિતશબ્દેન મહતા સાનુનાદિના ।

પેતુર્વિહઙ્ગા ગગનાદુચ્ચૈશ્ચેદમઘોષયત્ ॥ 32 ॥

જયત્યતિબલો રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।

રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ ॥ 33 ॥

દાસોઽહં કોસલેન્દ્રસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।

હનુમાન્શત્રુસૈન્યાનાં નિહન્તા મારુતાત્મજઃ ॥ 34 ॥

ન રાવણસહસ્રં મે યુદ્ધે પ્રતિબલં ભવેત્ ।

શિલાભિસ્તુ પ્રહરતઃ પાદપૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥ 35 ॥

અર્દયિત્વા પુરીં લઙ્કામભિવાદ્ય ચ મૈથિલીમ્ ।

સમૃદ્ધાર્થો ગમિષ્યામિ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્ ॥ 36 ॥

તસ્ય સન્નાદશબ્દેન તેઽભવન્ભયશઙ્કિતાઃ ।

દદૃશુશ્ચ હનૂમન્તં સન્ધ્યામેઘમિવોન્નતમ્ ॥ 37 ॥

સ્વામિસન્દેશનિશ્શઙ્કાસ્તતસ્તે રાક્ષસાઃ કપિમ્ ।

ચિત્રૈઃ પ્રહરણૈર્ભીમૈરભિપેતુસ્તતસ્તતઃ ॥ 38 ॥

સ તૈઃ પરિવૃતશ્શૂરૈસ્સર્વતસ્સુમહાબલઃ ।

આસસાદાઽયસં ભીમં પરિઘં તોરણાશ્રિતમ્ ॥ 39 ॥

સ તં પરિઘમાદાય જઘાન રજનીચરાન્ ।

સ પન્નગમિવાદાય સ્ફુરન્તં વિનતાસુતઃ ॥ 40 ॥

વિચચારામ્બરે વીરઃ પરિગૃહ્ય ચ મારુતિઃ ।

સ હત્વા રાક્ષસાન્વીરાન્કિઙ્કરાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 41 ॥

યુદ્ધાકાઙ્ક્ષી પુનર્વીરસ્તોરણં સમુપાશ્રિતઃ ।

તતસ્તસ્માદ્ભયાન્મુક્તાઃ કતિચિત્તત્ર રાક્ષસાઃ ॥ 42 ॥

નિહતાન્કિઙ્કરાન્સર્વાન્રાવણાયન્યવેદયન્ ।

સ રાક્ષસાનાં નિહતં મહદ્બલં નિશમ્ય રાજા પરિવૃત્તલોચનઃ ।

સમાદિદેશાપ્રતિમં પરાક્રમે પ્રહસ્તપુત્રં સમરે સુદુર્જયમ્ ॥ 43 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha dvicatvāriṃśassargaḥ |

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca |

babhūvustrāsasambhrāntāssarve laṅkānivāsinaḥ || 1 ||

vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣiṇaḥ |

rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire || 2 ||

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ |

tadvanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim || 3 ||

sa tā dṛṣṭvā mahābāhurmahāsattvo mahābalaḥ |

cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham || 4 ||

tatastaṃ girisaṅkāśamatikāyaṃ mahābalam |

rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām || 5 ||

ko'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃ nimittamihāgataḥ |

kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta || 6 ||

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam |

saṃvādamasitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavānayam || 7 ||

athābravīnmahāsādhvī sītā sarvāṅgasundarī |

rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ || 8 ||

yūyamevābhijānīta yo'yaṃ yadvā kariṣyati |

ahireva hyaheḥ pādānvijānāti na saṃśayaḥ || 9 ||

ahamapyasya bhītāsmi nainaṃ jānāmi ko nvayam |

vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam || 10 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā diśaḥ |

sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścidrāvaṇāya niveditum || 11 ||

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ |

virūpaṃ vānaraṃ bhīmamākhyātumupacakramuḥ || 12 ||

aśokavanikāmadhye rājanbhīmavapuḥ kapiḥ |

sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ || 13 ||

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā |

asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchati || 14 ||

vāsavasya bhaveddūto dūto vaiśravaṇasya vā |

preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā || 15 ||

tena tvadbhutarūpeṇa yattattava manoharam |

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam || 16 ||

na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ |

yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ || 17 ||

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramādvā nopalabhyate |

athavā kaśśramastasya saiva tenābhirakṣitā || 18 ||

cārupallavapuṣpāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā |

pravṛddhaśśiṃśupāvṛkṣa ssa ca tenābhirakṣitaḥ || 19 ||

tasyograrūpasyogra tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi |

sītā sambhāṣitā yena tadvanaṃ ca vināśitam || 20 ||

manaḥ parigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara |

kassītāmabhibhāṣeta yo na syāttyaktajīvitaḥ || 21 ||

rākṣasīnāṃ vacaśtrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

hutāgniriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 22 ||

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannāsrabindavaḥ |

dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣa ssnehabindavaḥ || 23 ||

ātmanassadṛśānśūrānkiṅkarānnāma rākṣasān |

vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ || 24 ||

teṣāmaśītisāhasraṃ kiṅkarāṇāṃ tarasvinām |

niryayurbhavanāttasmātkūṭamudgarapāṇayaḥ || 25 ||

mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ |

yuddhābhimanasassarve hanumadgrahaṇodyatāḥ || 26 ||

te kapīndraṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam |

abhipeturmahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam || 27 ||

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |

ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ śaraiścādityasannibhaiḥ || 28 ||

mudgaraiḥ paṭṭiśaiśśūlaiḥ prāsatomaraśaktibhiḥ |

parivārya hanūmantaṃ sahasā tasthuragrataḥ || 29 ||

hanumānapi tejasvī śrīmānparvatasannibhaḥ |

kṣitāvāvidhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam || 30 ||

sa bhūtvā sumahākāyo hanumānmārutātmajaḥ |

dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 31 ||

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā sānunādinā |

peturvihaṅgā gaganāduccaiścedamaghoṣayat || 32 ||

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 33 ||

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 34 ||

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |

śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 35 ||

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |

samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 36 ||

tasya sannādaśabdena te'bhavanbhayaśaṅkitāḥ |

dadṛśuśca hanūmantaṃ sandhyāmeghamivonnatam || 37 ||

svāmisandeśaniśśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim |

citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ || 38 ||

sa taiḥ parivṛtaśśūraissarvatassumahābalaḥ |

āsasādā'yasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam || 39 ||

sa taṃ parighamādāya jaghāna rajanīcarān |

sa pannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ || 40 ||

vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ |

sa hatvā rākṣasānvīrānkiṅkarānmārutātmajaḥ || 41 ||

yuddhākāṅkṣī punarvīrastoraṇaṃ samupāśritaḥ |

tatastasmādbhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ || 42 ||

nihatānkiṅkarānsarvānrāvaṇāyanyavedayan |

sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahadbalaṃ niśamya rājā parivṛttalocanaḥ |

samādideśāpratimaṃ parākrame prahastaputraṃ samare sudurjayam || 43 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||