Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 42 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

सुन्दरकाण्डको यो सर्गमा हनुमान्ले अशोकवन नष्ट गरेपछि राक्षसीहरूले उनलाई देखेर सीतासँग सोधेको र सीताले उनलाई चिन्दिनँ भनेको वर्णन छ। राक्षसीहरूले रावणलाई गएर वानरको बारेमा बताए, र रावण क्रोधले प्रज्वलित भई किङ्कर नामका असी हजार राक्षसहरूलाई हनुमान्लाई पक्रन आदेश दिए। ती राक्षसहरूले हनुमान्माथि विभिन्न हतियारले आक्रमण गरे, तर हनुमान्ले आफ्नो विशाल रूप धारण गरी गर्जना गर्दै आफू रामको दास भएको घोषणा गरे। हनुमान्ले परिघ उठाई ती किङ्कर राक्षसहरूलाई मारे, र मारिएका किङ्करहरूको समाचार सुनेर रावणले प्रहस्तपुत्रलाई आदेश दिए।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च ।
बभूवुस्त्राससम्भ्रान्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 1 ॥

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca |
babhūvustrāsasambhrāntāssarve laṅkānivāsinaḥ || 1 ||

त्यसपछि पक्षीहरूको चिच्याहट र रूख भाँचिने आवाजले लङ्कामा बस्ने सबै प्राणी त्रासले अत्यन्त भयभीत भए। ^AI

Shloka 2

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः ।
रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ 2 ॥

vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣiṇaḥ |
rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire || 2 ||

भयले त्रस्त भएका मृग र पक्षीहरू भागेर कराए, र राक्षसहरूका लागि क्रूर अपशकुनहरू देखा परे। ^AI

Shloka 3

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः ।
तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ 3 ॥

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
tadvanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim || 3 ||

त्यसपछि निद्रा गएपछि विकृत मुख भएका राक्षसीहरूले त्यो भाँचिएको वन र त्यो वीर महाकपिलाई देखे। ^AI

Shloka 4

स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः ।
चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ 4 ॥

sa tā dṛṣṭvā mahābāhurmahāsattvo mahābalaḥ |
cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham || 4 ||

महाबाहु, महासत्त्वशाली र महाबली उनले ती राक्षसीहरूलाई देखेर उनीहरूलाई भय लाग्ने अत्यन्त विशाल रूप धारण गरे। ^AI

Shloka 5

ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम् ।
राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥ 5 ॥

tatastaṃ girisaṅkāśamatikāyaṃ mahābalam |
rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām || 5 ||

त्यसपछि पर्वतसदृश, अत्यन्त विशालकाय र महाबली त्यो वानरलाई देखेर राक्षसीहरूले जनककी छोरीसँग सोधे। ^AI

Shloka 6

कोऽयं कस्य कुतो वायं किं निमित्तमिहागतः ।
कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ 6 ॥

ko'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃ nimittamihāgataḥ |
kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta || 6 ||

यो को हो, कसको हो, कहाँबाट आयो, के कारणले यहाँ आएको हो, र तिमीसँग यसको कस्तो संवाद भयो? ^AI

Shloka 7

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् ।
संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ॥ 7 ॥

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam |
saṃvādamasitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavānayam || 7 ||

हे विशालाक्षी, हामीलाई बताऊ; हे सुभगे, तिमीलाई भय नहोस्। हे कालो आँखाको कोण भएकी, यसले तिमीसँग के संवाद गर्‍यो? ^AI

Shloka 8

अथाब्रवीन्महासाध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी ।
रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ॥ 8 ॥

athābravīnmahāsādhvī sītā sarvāṅgasundarī |
rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ || 8 ||

त्यसपछि सर्वाङ्गसुन्दरी महासाध्वी सीताले भनिन् — भीमरूपी राक्षसहरूको ज्ञानको विषयमा मेरो के गति हुन सक्छ? ^AI

Shloka 9

यूयमेवाभिजानीत योऽयं यद्वा करिष्यति ।
अहिरेव ह्यहेः पादान्विजानाति न संशयः ॥ 9 ॥

yūyamevābhijānīta yo'yaṃ yadvā kariṣyati |
ahireva hyaheḥ pādānvijānāti na saṃśayaḥ || 9 ||

तिमीहरूले नै यो को हो र यसले के गर्नेछ भनी जान। सर्पले सर्पको खुट्टा चिन्छ भन्नेमा कुनै शंका छैन। ^AI

Shloka 10

अहमप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि को न्वयम् ।
वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥ 10 ॥

ahamapyasya bhītāsmi nainaṃ jānāmi ko nvayam |
vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam || 10 ||

म पनि यसबाट डराएकी छु, यो को हो मैले चिन्दिनँ। म यसलाई राक्षस नै हो, कामरूप धारण गरेर आएको हो भनी जान्दछु। ^AI

Shloka 11

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः ।
स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ॥ 11 ॥

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā diśaḥ |
sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścidrāvaṇāya niveditum || 11 ||

वैदेहीको वचन सुनेर राक्षसीहरू दिशाहरूतिर भागे। कोही त्यहीँ बसिरहे, कोही रावणलाई सुनाउन गए। ^AI

Shloka 12

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः ।
विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ॥ 12 ॥

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
virūpaṃ vānaraṃ bhīmamākhyātumupacakramuḥ || 12 ||

विकृत मुख भएका राक्षसीहरूले रावणको नजिक गएर त्यो कुरूप, भयानक वानरको बारेमा बताउन थाले। ^AI

Shloka 13

अशोकवनिकामध्ये राजन्भीमवपुः कपिः ।
सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ 13 ॥

aśokavanikāmadhye rājanbhīmavapuḥ kapiḥ |
sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ || 13 ||

हे राजन्, अशोकवनिकाको बीचमा भयानक शरीर भएको, असीमित पराक्रम भएको वानर सीतासँग कुरा गरेर बसेको छ। ^AI

Shloka 14

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना ।
अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥ 14 ॥

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā |
asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchati || 14 ||

मृगनयनी जानकी सीताले त्यो वानरलाई चिन्दिनन्; हामीले धेरै प्रकारले सोध्दा पनि उनी बताउन चाहन्निन्। ^AI

Shloka 15

वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा ।
प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ 15 ॥

vāsavasya bhaveddūto dūto vaiśravaṇasya vā |
preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā || 15 ||

यो वासव (इन्द्र) को दूत होला, वा वैश्रवण (कुबेर) को दूत होला, वा सीताको खोजी गर्ने इच्छाले रामले पठाएको होला। ^AI

Shloka 16

तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् ।
नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ 16 ॥

tena tvadbhutarūpeṇa yattattava manoharam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam || 16 ||

त्यस अद्भुत रूप भएको वानरले तिम्रो त्यो मनोहर, नाना प्रकारका मृगहरूले भरिएको प्रमदावनलाई नष्ट गरिदियो। ^AI

Shloka 17

न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः ।
यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ॥ 17 ॥

na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ |
yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ || 17 ||

त्यहाँ त्यस (हनुमान्) ले नष्ट नगरेको कुनै पनि स्थान छैन; जहाँ सीता जानकी थिइन्, त्यो स्थान पनि उनले नष्ट गरेनन्। ^AI

Shloka 18

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते ।
अथवा कश्श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ 18 ॥

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramādvā nopalabhyate |
athavā kaśśramastasya saiva tenābhirakṣitā || 18 ||

सीताको रक्षाको लागि हो वा श्रमको कारणले हो, त्यो (वन) उनले नष्ट गरेनन् भनी देखिँदैन। अथवा उनलाई के श्रम हुन्थ्यो? त्यसैले त्यो वन उनैले रक्षा गरेका हुन्। ^AI

Shloka 19

चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता ।
प्रवृद्धश्शिंशुपावृक्ष स्स च तेनाभिरक्षितः ॥ 19 ॥

cārupallavapuṣpāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā |
pravṛddhaśśiṃśupāvṛkṣa ssa ca tenābhirakṣitaḥ || 19 ||

जुन राम्रो पल्लव र फूलहरूले भरिएको शिंशुपा वृक्षलाई सीताले स्वयं आश्रय लिएकी थिइन्, त्यो प्रवृद्ध शिंशुपा वृक्ष पनि उनैले रक्षा गरेका छन्। ^AI

Shloka 20

तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि ।
सीता सम्भाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ॥ 20 ॥

tasyograrūpasyogra tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi |
sītā sambhāṣitā yena tadvanaṃ ca vināśitam || 20 ||

हे उग्ररूप (रावण), तिमीले त्यस उग्ररूप (हनुमान्) लाई दण्ड दिने आज्ञा दिनु उचित छ; जसले सीतासँग वार्तालाप गर्‍यो र त्यो वन पनि नष्ट गर्‍यो। ^AI

Shloka 21

मनः परिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर ।
कस्सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ॥ 21 ॥

manaḥ parigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara |
kassītāmabhibhāṣeta yo na syāttyaktajīvitaḥ || 21 ||

हे राक्षसगणका स्वामी, तिम्रो मनले ग्रहण गरेकी त्यो सीतासँग त्यो कसले बोल्न सक्छ, जो जीवन त्याग गर्ने (मर्न तयार) नहोस्? ^AI

Shloka 22

राक्षसीनां वचश्त्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ 22 ॥

rākṣasīnāṃ vacaśtrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
hutāgniriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 22 ||

राक्षसीहरूको वचन सुनेर राक्षसेश्वर रावण अग्निमा हवन गरिएको अग्नि झैँ क्रोधले प्रज्वलित भयो, र उनका आँखा क्रोधले संकुचित भए। ^AI

Shloka 23

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः ।
दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिष स्स्नेहबिन्दवः ॥ 23 ॥

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannāsrabindavaḥ |
dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣa ssnehabindavaḥ || 23 ||

क्रुद्ध उनका आँखाबाट अश्रुका थोपाहरू खसिरहे, जसरी प्रज्वलित दुई दीपकबाट तेलका थोपाहरू ज्वालासहित खस्छन्। ^AI

Shloka 24

आत्मनस्सदृशान्शूरान्किङ्करान्नाम राक्षसान् ।
व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ 24 ॥

ātmanassadṛśānśūrānkiṅkarānnāma rākṣasān |
vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ || 24 ||

महातेजस्वी रावणले हनुमान्को निग्रह गर्नका लागि आफ्नै समान शूरवीर, किङ्कर नामका राक्षसहरूलाई आदेश दिए। ^AI

Shloka 25

तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् ।
निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः ॥ 25 ॥

teṣāmaśītisāhasraṃ kiṅkarāṇāṃ tarasvinām |
niryayurbhavanāttasmātkūṭamudgarapāṇayaḥ || 25 ||

ती किङ्कर नामका असी हजार वेगवान् राक्षसहरू कूट र मुद्गर हातमा लिएर त्यस भवनबाट बाहिर निस्के ॥ २५ ॥ ^AI

Shloka 26

महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः ।
युद्धाभिमनसस्सर्वे हनुमद्ग्रहणोद्यताः ॥ 26 ॥

mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ |
yuddhābhimanasassarve hanumadgrahaṇodyatāḥ || 26 ||

ठूला पेट भएका, ठूला दाँत भएका, भयानक रूप भएका र महाबली ती सबै युद्धको अभिलाषा राखी हनुमानलाई पक्रने उद्यत भए ॥ २६ ॥ ^AI

Shloka 27

ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् ।
अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ॥ 27 ॥

te kapīndraṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam |
abhipeturmahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam || 27 ||

ती महावेगशाली राक्षसहरू तोरणमा उभिएका कपीन्द्र हनुमानको नजिक पुगी पतङ्गहरू आगोमा खस्नेझैं उनमाथि झम्टिए ॥ २७ ॥ ^AI

Shloka 28

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।
आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः ॥ 28 ॥

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ śaraiścādityasannibhaiḥ || 28 ||

तिनीहरूले विचित्र गदा, परिघ, सुनका अङ्गद, र सूर्यसदृश बाणहरूले वानरश्रेष्ठ हनुमानलाई हाने ॥ २८ ॥ ^AI

Shloka 29

मुद्गरैः पट्टिशैश्शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः ।
परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ॥ 29 ॥

mudgaraiḥ paṭṭiśaiśśūlaiḥ prāsatomaraśaktibhiḥ |
parivārya hanūmantaṃ sahasā tasthuragrataḥ || 29 ||

मुद्गर, पट्टिश, शूल, प्रास, तोमर र शक्तिहरूले हनुमानलाई घेरी तिनीहरू एकाएक अगाडि उभिए ॥ २९ ॥ ^AI

Shloka 30

हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसन्निभः ।
क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् ॥ 30 ॥

hanumānapi tejasvī śrīmānparvatasannibhaḥ |
kṣitāvāvidhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam || 30 ||

तेजस्वी, श्रीसम्पन्न र पर्वतसदृश हनुमानले पनि भूमिमा लामो पुच्छर हिर्काएर ठूलो गर्जन गरे ॥ ३० ॥ ^AI

Shloka 31

स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान्मारुतात्मजः ।
धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ 31 ॥

sa bhūtvā sumahākāyo hanumānmārutātmajaḥ |
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 31 ||

मारुतात्मज हनुमानले अत्यन्त विशाल शरीर धारण गरी, लङ्कालाई आफ्नो शब्दले भर्दै, निर्भयतापूर्वक हातको ताली बजाए ॥ ३१ ॥ ^AI

Shloka 32

तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना ।
पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ॥ 32 ॥

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā sānunādinā |
peturvihaṅgā gaganāduccaiścedamaghoṣayat || 32 ||

उनको त्यो ठूलो प्रतिध्वनि भएको तालीको शब्दले आकाशबाट पक्षीहरू खसे, र उनले उच्च स्वरले यसो घोषणा गरे ॥ ३२ ॥ ^AI

Shloka 33

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ 33 ॥

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 33 ||

अत्यन्त बलवान् राम र महाबली लक्ष्मण विजयी हुन्; राघवद्वारा पालित राजा सुग्रीव विजयी हुन्। ^AI

Shloka 34

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 34 ॥

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 34 ||

म कोसलेन्द्रका, अक्लिष्ट कर्मा रामका दास हुँ; म शत्रुसेनाको संहारक मारुतात्मज हनुमान् हुँ। ^AI

Shloka 35

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।
शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ 35 ॥

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 35 ||

हजार रावण पनि युद्धमा मेरो बराबरीको बलवान् हुन सक्दैनन्; म त शिला र रुखहरूले हजारौंको संख्यामा प्रहार गर्ने गर्छु। ^AI

Shloka 36

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ 36 ॥

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 36 ||

लङ्का नगरीलाई पीडित गरी मैथिलीलाई प्रणाम गरेर, सम्पूर्ण राक्षसहरू हेरिरहेकै बेला म सफल अर्थसहित फर्कनेछु। ^AI

Shloka 37

तस्य सन्नादशब्देन तेऽभवन्भयशङ्किताः ।
ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम् ॥ 37 ॥

tasya sannādaśabdena te'bhavanbhayaśaṅkitāḥ |
dadṛśuśca hanūmantaṃ sandhyāmeghamivonnatam || 37 ||

उनको गर्जनाको शब्दले ती राक्षसहरू भयले शङ्कित भए; र सन्ध्याकालको मेघझैं उन्नत हनुमान्लाई देखे। ^AI

Shloka 38

स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् ।
चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥ 38 ॥

svāmisandeśaniśśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim |
citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ || 38 ||

तब ती राक्षसहरू स्वामीको सन्देशले निःशङ्क भई, भयानक र विचित्र प्रहरणहरूले त्यस कपिलाई यताउता आक्रमण गरे। ^AI

Shloka 39

स तैः परिवृतश्शूरैस्सर्वतस्सुमहाबलः ।
आससादाऽयसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ 39 ॥

sa taiḥ parivṛtaśśūraissarvatassumahābalaḥ |
āsasādā'yasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam || 39 ||

ती सबै शूरवीरहरूले सबैतिरबाट घेरिएका त्यो महाबलीले तोरणमा राखिएको भयानक फलामे परिघ नजिक पुगे। ^AI

Shloka 40

स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् ।
स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ॥ 40 ॥

sa taṃ parighamādāya jaghāna rajanīcarān |
sa pannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ || 40 ||

विनताका पुत्र (गरुड)ले सर्पलाई उठाएझैं उनले त्यो परिघ उठाई ती रजनीचरहरूलाई प्रहार गरे। ^AI

Shloka 41

विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।
स हत्वा राक्षसान्वीरान्किङ्करान्मारुतात्मजः ॥ 41 ॥

vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ |
sa hatvā rākṣasānvīrānkiṅkarānmārutātmajaḥ || 41 ||

वीर मारुतिका पुत्र (हनुमान) ले परिघलाई हातमा लिएर आकाशमा विचरण गरे। मारुतात्मज (वायुपुत्र) ले ती वीर किङ्कर राक्षसहरूलाई मारे। ^AI

Shloka 42

युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः ।
ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः ॥ 42 ॥

yuddhākāṅkṣī punarvīrastoraṇaṃ samupāśritaḥ |
tatastasmādbhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ || 42 ||

युद्धको अभिलाषा राख्ने ती वीरले फेरि तोरण (ढोकाको माला) को आश्रय लिए। त्यसपछि त्यहाँ केही राक्षसहरू त्यस भयबाट मुक्त भए। ^AI

Shloka 43

निहतान्किङ्करान्सर्वान्रावणायन्यवेदयन् ।
स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः ।
समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ 43 ॥

nihatānkiṅkarānsarvānrāvaṇāyanyavedayan |
sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahadbalaṃ niśamya rājā parivṛttalocanaḥ |
samādideśāpratimaṃ parākrame prahastaputraṃ samare sudurjayam || 43 ||

मारिएका सबै किङ्करहरूको समाचार तिनीहरूले रावणलाई सुनाए। राक्षसहरूको ठूलो सेना मारिएको सुनेर राजा रावणले आँखा घुमाएर युद्धमा अतुलनीय पराक्रम भएको, दुर्जय प्रहस्तपुत्रलाई आदेश दिए। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च ।

बभूवुस्त्राससम्भ्रान्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ 1 ॥

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः ।

रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ 2 ॥

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः ।

तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ 3 ॥

स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः ।

चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ 4 ॥

ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम् ।

राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥ 5 ॥

कोऽयं कस्य कुतो वायं किं निमित्तमिहागतः ।

कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ 6 ॥

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् ।

संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ॥ 7 ॥

अथाब्रवीन्महासाध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी ।

रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ॥ 8 ॥

यूयमेवाभिजानीत योऽयं यद्वा करिष्यति ।

अहिरेव ह्यहेः पादान्विजानाति न संशयः ॥ 9 ॥

अहमप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि को न्वयम् ।

वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥ 10 ॥

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः ।

स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ॥ 11 ॥

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः ।

विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ॥ 12 ॥

अशोकवनिकामध्ये राजन्भीमवपुः कपिः ।

सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ 13 ॥

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना ।

अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥ 14 ॥

वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा ।

प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ 15 ॥

तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् ।

नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ 16 ॥

न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः ।

यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ॥ 17 ॥

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते ।

अथवा कश्श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ 18 ॥

चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता ।

प्रवृद्धश्शिंशुपावृक्ष स्स च तेनाभिरक्षितः ॥ 19 ॥

तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि ।

सीता सम्भाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ॥ 20 ॥

मनः परिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर ।

कस्सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ॥ 21 ॥

राक्षसीनां वचश्त्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।

हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ 22 ॥

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः ।

दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिष स्स्नेहबिन्दवः ॥ 23 ॥

आत्मनस्सदृशान्शूरान्किङ्करान्नाम राक्षसान् ।

व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ 24 ॥

तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् ।

निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः ॥ 25 ॥

महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः ।

युद्धाभिमनसस्सर्वे हनुमद्ग्रहणोद्यताः ॥ 26 ॥

ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् ।

अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ॥ 27 ॥

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।

आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः ॥ 28 ॥

मुद्गरैः पट्टिशैश्शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः ।

परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ॥ 29 ॥

हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसन्निभः ।

क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् ॥ 30 ॥

स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान्मारुतात्मजः ।

धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥ 31 ॥

तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना ।

पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ॥ 32 ॥

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ 33 ॥

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।

हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 34 ॥

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।

शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥ 35 ॥

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।

समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ 36 ॥

तस्य सन्नादशब्देन तेऽभवन्भयशङ्किताः ।

ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम् ॥ 37 ॥

स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् ।

चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥ 38 ॥

स तैः परिवृतश्शूरैस्सर्वतस्सुमहाबलः ।

आससादाऽयसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ 39 ॥

स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् ।

स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ॥ 40 ॥

विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।

स हत्वा राक्षसान्वीरान्किङ्करान्मारुतात्मजः ॥ 41 ॥

युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः ।

ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः ॥ 42 ॥

निहतान्किङ्करान्सर्वान्रावणायन्यवेदयन् ।

स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः ।

समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ 43 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.42 सुन्दरकाण्ड - द्विचत्वारिंश सर्गः