Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 51 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండ 51వ సర్గలో, హనుమంతుడు రావణుని ఎదుట నిలిచి సుగ్రీవుని సందేశాన్ని అందజేస్తాడు. దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, సీత అడవిలో కనబడకుండా పోవడం, సుగ్రీవునితో స్నేహం చేయడం, వాలిని చంపడం, సీతను వెదకడానికి వానరులను నలుదిక్కులకు పంపడం గురించి హనుమంతుడు వివరిస్తాడు. తాను వాయుపుత్రుడనని, నూరు యోజనాల సముద్రాన్ని దాటి వచ్చి సీతను చూశానని చెబుతాడు. పరుల స్త్రీని కామించడం ధర్మవిరుద్ధమని, సీతను రామునికి తిరిగి ఇచ్చివేయమని హనుమంతుడు రావణునికి హితవు చెబుతాడు. రాముని ఎదుట ఎవరూ నిలబడలేరని హెచ్చరించగా, రావణుడు కోపంతో హనుమంతుని వధను ఆజ్ఞాపిస్తాడు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the English meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — English

Hanuman, sent by Sugriva, tells Ravana that Rama's wife Sita was lost in the forest, that Sugriva pledged to find her, and that Hanuman crossed the ocean and found her in Ravana's house. He urges Ravana to return Sita, warning that no one among gods, demons or other beings can withstand Rama and Lakshmana, and that keeping her will destroy Lanka and Ravana himself. Hanuman also says he alone could destroy Lanka but that Rama has vowed to do it. Hearing this, Ravana, his eyes rolling with anger, orders Hanuman to be killed.

AI-generated · not yet verified

The English meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

તં સમીક્ષ્ય મહાસત્ત્વં સત્ત્વવાન્હરિસત્તમઃ ।
વાક્યમર્થવદવ્યગ્રસ્તમુવાચ દશાનનમ્ ॥ 1 ॥

taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ sattvavānharisattamaḥ |
vākyamarthavadavyagrastamuvāca daśānanam || 1 ||

Seeing that great being, the noble-souled best of monkeys, unperturbed, spoke these meaningful words to the ten-headed demon. ^AI

మహాసత్త్వుడైన ఆ రావణుని చూచి, సత్త్వవంతుడైన హరిశ్రేష్ఠుడు (ఆంజనేయుడు) అవ్యగ్రుడై అర్థవంతమైన మాటలను దశాననునితో పలికెను. ^AI

Shloka 2

અહં સુગ્રીવસન્દેશાદિહ પ્રાપ્તસ્તવાલયમ્ ।
રાક્ષસેન્દ્ર હરીશસ્ત્વાં ભ્રાતા કુશલમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

ahaṃ sugrīvasandeśādiha prāptastavālayam |
rākṣasendra harīśastvāṃ bhrātā kuśalamabravīt || 2 ||

I have come here to your abode by the message of Sugriva. O lord of the demons, the king of the monkeys, your brother, has asked after your welfare. ^AI

రాక్షసేంద్రా! నేను సుగ్రీవుని సందేశంతో ఇక్కడ నీ నివాసానికి వచ్చాను. హరీశుడు (సుగ్రీవుడు) అనే నీ సోదరుడు నీకు కుశలం చెప్పాడు. ^AI

Shloka 3

ભ્રાતુશ્શૃણુ સમાદેશં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।
ધર્માર્થોપહિતં વાક્યમિહ ચામુત્ર ચ ક્ષમમ્ ॥ 3 ॥

bhrātuśśṛṇu samādeśaṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
dharmārthopahitaṃ vākyamiha cāmutra ca kṣamam || 3 ||

Hear the command of your brother, the great-souled Sugriva — words that are joined with righteousness and wealth, and fitting both here and in the world hereafter. ^AI

మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని సోదరుని ఆదేశాన్ని వినుము. ఇది ధర్మార్థాలతో కూడిన మాట; ఇహమునందు పరమునందు క్షేమకరము. ^AI

Shloka 4

રાજા દશરથો નામ રથકુઞ્જરવાજિમાન્ ।
પિતેવ બન્ધુર્લોકસ્ય સુરેશ્વરસમદ્યુતિઃ ॥ 4 ॥

rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
piteva bandhurlokasya sureśvarasamadyutiḥ || 4 ||

There was a king named Dasharatha, rich in chariots, elephants and horses, like a father and kinsman to the world, with splendor equal to the lord of the gods. ^AI

దశరథుడు అనే రాజు ఉండెను. అతడు రథములు, ఏనుగులు, గుర్రములతో కూడినవాడు; లోకమునకు తండ్రివలె బంధువు; సురేశ్వరునితో సమానమైన కాంతి కలవాడు. ^AI

Shloka 5

જ્યેષ્ઠસ્તસ્ય મહાબાહુઃ પુત્રઃ પ્રિયકરઃ પ્રભુઃ ।
પિતુર્નિદેશાન્નિષ્ક્રાન્તઃ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્ ॥ 5 ॥

jyeṣṭhastasya mahābāhuḥ putraḥ priyakaraḥ prabhuḥ |
piturnideśānniṣkrāntaḥ praviṣṭo daṇḍakāvanam || 5 ||

His eldest son, the mighty-armed lord, dear to all, departed at his father's command and entered the Dandaka forest. ^AI

అతని జ్యేష్ఠ పుత్రుడు మహాబాహుడు, ప్రియము చేయువాడు, ప్రభువు. తండ్రి ఆదేశముతో బయలుదేరి దండకావనమును ప్రవేశించెను. ^AI

Shloka 6

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા ચાપિ ભાર્યયા ।
રામો નામ મહાતેજા ધર્મ્યં પન્થાનમાસ્થિતઃ ॥ 6 ॥

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā |
rāmo nāma mahātejā dharmyaṃ panthānamāsthitaḥ || 6 ||

Together with his brother Lakshmana and his wife Sita, that greatly resplendent Rama followed the path of righteousness. ^AI

సోదరుడైన లక్ష్మణునితోను, భార్యయైన సీతతోను కూడి, మహాతేజస్వియైన రాముడు అనే పేరుగలవాడు ధర్మమార్గమును ఆశ్రయించెను. ^AI

Shloka 7

તસ્ય ભાર્યા વને નષ્ટા સીતા પતિમનુવ્રતા ।
વૈદેહસ્ય સુતા રાજ્ઞો જનકસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 7 ॥

tasya bhāryā vane naṣṭā sītā patimanuvratā |
vaidehasya sutā rājño janakasya mahātmanaḥ || 7 ||

His wife Sita, devoted to her husband, was lost in the forest — the daughter of the great-souled King Janaka of Videha. ^AI

అతని భార్య, పతిని అనుసరించువాడైన సీత, అడవిలో కనబడకుండా పోయెను. ఆమె మహాత్ముడైన జనక మహారాజు కుమార్తె, వైదేహి. ^AI

Shloka 8

સ માર્ગમાણસ્તાં દેવીં રાજપુત્રઃ સહાનુજઃ ।
ઋશ્યમૂકમનુપ્રાપ્તઃ સુગ્રીવેણ સમાગતઃ ॥ 8 ॥

sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rājaputraḥ sahānujaḥ |
ṛśyamūkamanuprāptaḥ sugrīveṇa samāgataḥ || 8 ||

Searching for that goddess, the prince, together with his younger brother, reached Rishyamuka and met with Sugriva. ^AI

ఆ రాజకుమారుడు తమ్మునితో కూడి ఆ దేవిని (సీతను) వెదుకుతూ ఋశ్యమూకమును చేరెను; సుగ్రీవునితో కలిసెను. ^AI

Shloka 9

તસ્ય તેન પ્રતિજ્ઞાતં સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્ ।
સુગ્રીવસ્યાપિ રામેણ હરિરાજ્યં નિવેદિતમ્ ॥ 9 ॥

tasya tena pratijñātaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
sugrīvasyāpi rāmeṇa harirājyaṃ niveditam || 9 ||

By him (Rama) was promised the search for Sita; and by Rama to Sugriva too was offered the kingdom of the monkeys. ^AI

ఆ రాజకుమారుడు (రాముడు) సీతను వెదకడానికి అతనితో (సుగ్రీవుడితో) ప్రతిజ్ఞ చేయించుకున్నాడు; రాముడు సుగ్రీవునికి వానర రాజ్యాన్ని కూడా ఇచ్చాడు. ^AI

Shloka 10

તતસ્તેન મૃધે હત્વા રાજપુત્રેણ વાલિનમ્ ।
સુગ્રીવઃ સ્થાપિતો રાજ્યે હર્યૃક્ષાણાં ગણેશ્વરઃ ॥ 10 ॥

tatastena mṛdhe hatvā rājaputreṇa vālinam |
sugrīvaḥ sthāpito rājye haryṛkṣāṇāṃ gaṇeśvaraḥ || 10 ||

Then by that prince, having slain Vali in battle, Sugriva was established in the kingdom as lord of the hosts of monkeys and bears. ^AI

అప్పుడు ఆ రాజకుమారుడు (రాముడు) యుద్ధంలో వాలిని చంపి, వానరులకు మరియు ఋక్షాలకు (ఎలుగుబంట్లకు) గణాధిపతియైన సుగ్రీవుని రాజ్యంలో నిలిపాడు. ^AI

Shloka 11

ત્વયા વિજ્ઞાતપૂર્વશ્ચ વાલી વાનરપુઙ્ગવઃ ।
રામેણ નિહતસ્સઙ્ખ્યે શરેણૈકેન વાનરઃ ॥ 11 ॥

tvayā vijñātapūrvaśca vālī vānarapuṅgavaḥ |
rāmeṇa nihatassaṅkhye śareṇaikena vānaraḥ || 11 ||

Vali, the foremost of monkeys, was known to you before; that monkey was struck down by Rama in battle with a single arrow. ^AI

వానర శ్రేష్ఠుడైన వాలి గురించి నీకు ముందే తెలుసు; ఆ వానరుడు యుద్ధంలో రాముని ఒకే బాణంతో చంపబడ్డాడు. ^AI

Shloka 12

સ સીતામાર્ગણે વ્યગ્રસ્સુગ્રીવઃ સત્યસઙ્ગરઃ ।
હરીન્ સમ્પ્રેષયામાસ દિશસ્સર્વા હરીશ્વરઃ ॥ 12 ॥

sa sītāmārgaṇe vyagrassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
harīn sampreṣayāmāsa diśassarvā harīśvaraḥ || 12 ||

That Sugriva, true to his vow, eager in the search for Sita, the lord of the monkeys sent forth monkeys to all directions. ^AI

సత్యప్రతిజ్ఞుడైన ఆ వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు సీతను వెదకడంలో నిమగ్నుడై, వానరులను అన్ని దిక్కులకూ పంపించాడు. ^AI

Shloka 13

તાં હરીણાં સહસ્રાણિ શતાનિ નિયુતાનિ ચ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ માર્ગન્તે હ્યધશ્ચોપરિ ચામ્બરે ॥ 13 ॥

tāṃ harīṇāṃ sahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante hyadhaścopari cāmbare || 13 ||

Thousands, hundreds and ten-thousands of those monkeys search in all directions, below and above, and in the sky. ^AI

వానరుల వేలు, వందలు, కోట్ల సంఖ్యలో, అన్ని దిక్కులలో, క్రింద మరియు పైన ఆకాశంలో కూడా వెదుకుతున్నారు. ^AI

Shloka 14

વૈનતેયસમાઃ કેચિત્કેચિત્તત્રાનિલોપમાઃ ।
અસઙ્ગગતયશશીઘ્રા હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 14 ॥

vainateyasamāḥ kecitkecittatrānilopamāḥ |
asaṅgagatayaśaśīghrā harivīrā mahābalāḥ || 14 ||

Some there are equal to the son of Vinata (Garuda), some equal to the wind; the monkey heroes of great strength have unobstructed movement and are swift as the sun. ^AI

అక్కడ కొందరు గరుడునితో సమానులు, కొందరు వాయువుతో సమానులు, అంటకుండా వేగంగా వెళ్లే, మహాబలవంతులైన వానర వీరులు ఉన్నారు. ^AI

Shloka 15

અહં તુ હનુમાન્નામ મારુતસ્યૌરસસ્સુતઃ ।
સીતાયાસ્તુ કૃતે તૂર્ણં શતયોજનમાયતમ્ ॥ 15 ॥

ahaṃ tu hanumānnāma mārutasyaurasassutaḥ |
sītāyāstu kṛte tūrṇaṃ śatayojanamāyatam || 15 ||

I, however, am named Hanuman, the breast-born son of Maruta (the wind-god); for the sake of Sita I swiftly crossed the hundred-yojana expanse. ^AI

నేను హనుమంతుడు అనే పేరు గలవాడిని, వాయుదేవుని ఔరస పుత్రుడిని; సీత కోసం నూరు యోజనాల పొడవైన (సముద్రాన్ని) వేగంగా దాటాను. ^AI

Shloka 16

સમુદ્રં લઙ્ઘયિત્વૈવ તાં દિદૃક્ષુરિહાગતઃ ।
ભ્રમતા ચ મયા દૃષ્ટા ગૃહે તે જનકાત્મજા ॥ 16 ॥

samudraṃ laṅghayitvaiva tāṃ didṛkṣurihāgataḥ |
bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā || 16 ||

Having crossed the ocean itself, I came here desiring to see her; and while wandering I saw the daughter of Janaka in your house. ^AI

సముద్రాన్ని దాటి ఆమెను చూడాలని ఇక్కడికి వచ్చాను; తిరుగుతూ నేను నీ ఇంటిలో జనకుని కుమార్తెను చూశాను. ^AI

Shloka 17

તદ્ભવાન્ દૃષ્ટધર્માર્થસ્તપઃકૃતપરિગ્રહઃ ।
પરદારાન્ મહાપ્રાજ્ઞ નોપરોદ્ધું ત્વમર્હસિ ॥ 17 ॥

tadbhavān dṛṣṭadharmārthastapaḥkṛtaparigrahaḥ |
paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvamarhasi || 17 ||

Therefore, O greatly wise one, you who have seen what is right and profitable and who have taken upon yourself the observance of austerity, you ought not to violate the wives of another. ^AI

ఓ మహాప్రాజ్ఞుడా! ధర్మార్థాలను దర్శించినవాడవు, తపస్సుచే సంపాదించిన పరిగ్రహము కలవాడవు అయిన నీవు పరుల స్త్రీని కామించుట తగదు. ^AI

Shloka 18

ન હિ ધર્મવિરુદ્ધેષુ બહ્વપાયેષુ કર્મસુ ।
મૂલઘાતિષુ સજ્જન્તે બુદ્ધિમન્તો ભવદ્વિધાઃ ॥ 18 ॥

na hi dharmaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || 18 ||

For men of intelligence such as you do not engage in deeds that are contrary to righteousness, full of many dangers, and destructive at the root. ^AI

ధర్మానికి విరుద్ధమైన, అనేక ఆపదలు కలిగించే, మూలాన్నే నాశనం చేసే కర్మలలో నీవంటి బుద్ధిమంతులు ప్రవర్తించరు. ^AI

Shloka 19

કશ્ચ લક્ષ્મણમુક્તાનાં રામકોપાનુવર્તિનામ્ ।
શરાણામગ્રતઃ સ્થાતું શક્તો દેવાસુરેષ્વપિ ॥ 19 ॥

kaśca lakṣmaṇamuktānāṃ rāmakopānuvartinām |
śarāṇāmagrataḥ sthātuṃ śakto devāsureṣvapi || 19 ||

Who, even among gods and demons, is able to stand before the arrows released by Lakshmana, which follow upon the wrath of Rama? ^AI

లక్ష్మణుడు విడిచిన, రాముని కోపాన్ని అనుసరించే బాణాల ఎదుట నిలబడగలవాడు దేవాసురులలో కూడా ఎవరు ఉన్నారు? ^AI

Shloka 20

ન ચાપિ ત્રિષુ લોકેષુ રાજન્વિદ્યેત કશ્ચન ।
રાઘવસ્ય વ્યલીકં યઃ કૃત્વા સુખમવાપ્નુયાત્ ॥ 20 ॥

na cāpi triṣu lokeṣu rājanvidyeta kaścana |
rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukhamavāpnuyāt || 20 ||

And, O king, there is no one in the three worlds who, having done wrong to the descendant of Raghu, could attain happiness. ^AI

ఓ రాజా! రాఘవునికి అపకారం చేసి సుఖపడగలవాడు ముల్లోకాలలో ఎవడూ లేడు. ^AI

Shloka 21

તત્ ત્રિકાલહિતં વાક્યં ધર્મ્યમર્થાનુબન્ધિ ચ ।
મન્યસ્વ નરદેવાય જાનકી પ્રતિદીયતામ્ ॥ 21 ॥

tat trikālahitaṃ vākyaṃ dharmyamarthānubandhi ca |
manyasva naradevāya jānakī pratidīyatām || 21 ||

Therefore consider this speech, beneficial for the three times, righteous and connected with profit: let Janaki be given back to the lord of men. ^AI

కాబట్టి మూడు కాలాలకూ హితమైనది, ధర్మయుక్తమైనది, అర్థానుబంధి అయినది అయిన ఈ మాటను మన్నించి, జానకిని నరదేవునికి (రామునికి) తిరిగి ఇచ్చివేయుము. ^AI

Shloka 22

દૃષ્ટા હીયં મયા દેવી લબ્ધં યદિહ દુર્લભમ્ ।
ઉત્તરં કર્મ યચ્છેષં નિમિત્તં તત્ર રાઘવઃ ॥ 22 ॥

dṛṣṭā hīyaṃ mayā devī labdhaṃ yadiha durlabham |
uttaraṃ karma yaccheṣaṃ nimittaṃ tatra rāghavaḥ || 22 ||

For this goddess has been seen by me; what was hard to obtain here has been attained. The remaining work that is left — Raghava is the cause of that. ^AI

ఈ దేవిని నేను చూశాను; ఇక్కడ దుర్లభమైనది లభించింది. మిగిలిన కర్మ ఉత్తరకార్యము; దానికి నిమిత్తము రాఘవుడే. ^AI

Shloka 23

લક્ષિતેયં મયા સીતા તથા શોકપરાયણા ।
ગૃહ્ય યાં નાભિજાનાસિ પઞ્ચાસ્યામિવ પન્નગીમ્ ॥ 23 ॥

lakṣiteyaṃ mayā sītā tathā śokaparāyaṇā |
gṛhya yāṃ nābhijānāsi pañcāsyāmiva pannagīm || 23 ||

This Sita has been observed by me, and she is wholly given over to grief — she whom you do not recognize when you seize her, like a five-hooded serpent. ^AI

ఈ సీత శోకపరాయణురాలిగా ఉన్నట్లు నేను గుర్తించాను. ఐదు పడగల పామును పాముగా ఎరుగని విధంగా, ఆమెను నీవు గ్రహించి ఎరుగవు. ^AI

Shloka 24

નેયં જરયિતું શક્યા સાસુરૈરમરૈરપિ ।
વિષસંસૃષ્ટમત્યર્થં ભુક્તમન્નમિવૌજસા ॥ 24 ॥

neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi |
viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā || 24 ||

She cannot be worn down by age, even by gods together with demons, any more than food mixed with poison can be digested by strength. ^AI

ఈమెను అసురులతో సహా అమరులైనా జరయించుట (క్షీణింపజేయుట) సాధ్యము కాదు; విషము కలిసిన అన్నమును అత్యధికమైన బలముతో భుజించినట్లు. ^AI

Shloka 25

તપસ્સન્તાપલબ્ધસ્તે યોઽયં ધર્મપરિગ્રહઃ ।
ન સ નાશયિતું ન્યાય્ય આત્મપ્રાણપરિગ્રહઃ ॥ 25 ॥

tapassantāpalabdhaste yo'yaṃ dharmaparigrahaḥ |
na sa nāśayituṃ nyāyya ātmaprāṇaparigrahaḥ || 25 ||

This righteousness you have acquired through the austerity of your penance — it is not right for you to destroy it, for it is the very safeguard of your own life. ^AI

తపస్సు యొక్క తాపము వలన పొందిన ఈ ధర్మ సంపాదనను నీవు నాశనము చేయుట న్యాయము కాదు; ఇది నీ ప్రాణములను రక్షించుకొనుటకై ఉన్నది. ^AI

Shloka 26

અવધ્યતાં તપોભિર્યાં ભવાન્ સમનુપશ્યતિ ।
આત્મનઃ સાસુરૈર્દેવૈર્હેતુસ્તત્રાપ્યયં મહાન્ ॥ 26 ॥

avadhyatāṃ tapobhiryāṃ bhavān samanupaśyati |
ātmanaḥ sāsurairdevairhetustatrāpyayaṃ mahān || 26 ||

The immunity from death which you believe you have obtained through your austerities — even in that matter this is a great cause, namely the gods together with the asuras. ^AI

తపస్సు వలన నీవు పొందిన అవధ్యత్వమును (చంపబడని స్థితిని) నీవు చూచుచున్నావు; అందులో కూడా అసురులతో సహా దేవతలచే కూడా ఇది గొప్ప కారణమే. ^AI

Shloka 27

સુગ્રીવો ન હિ દેવોઽયં નાસુરો ન ચ રાક્ષસઃ ।
ન દાનવો ન ગન્ધર્વો ન યક્ષો ન ચ પન્નગઃ ॥ 27 ॥

sugrīvo na hi devo'yaṃ nāsuro na ca rākṣasaḥ |
na dānavo na gandharvo na yakṣo na ca pannagaḥ || 27 ||

For this Sugriva is no god, nor an asura, nor a rakshasa, nor a danava, nor a gandharva, nor a yaksha, nor a serpent. ^AI

సుగ్రీవుడు దేవుడు కాడు, అసురుడు కాడు, రాక్షసుడు కాడు, దానవుడు కాడు, గంధర్వుడు కాడు, యక్షుడు కాడు, పన్నగుడు కాడు. ^AI

Shloka 28

તસ્માત્પ્રાણપરિત્રાણં કથં રાજન્કરિષ્યસિ ।
ન તુ ધર્મોપસંહારમધર્મફલસંહિતમ્ ॥ 28 ॥

tasmātprāṇaparitrāṇaṃ kathaṃ rājankariṣyasi |
na tu dharmopasaṃhāramadharmaphalasaṃhitam || 28 ||

Therefore, O king, how will you save your life? You will not, however, bring about the fulfillment of dharma, which is joined with the fruit of adharma. ^AI

ఓ రాజా, అందుచేత నీవు ప్రాణములను ఎలా రక్షించుకుంటావు? అధర్మ ఫలమును కలిగించే ధర్మ నాశనమును మాత్రం చేయకూడదు. ^AI

Shloka 29

તદેવ ફલમન્વેતિ ધર્મશ્ચાધર્મનાશનઃ ।
પ્રાપ્તં ધર્મફલં તાવદ્ભવતા નાત્ર સંશયઃ ।
ફલમસ્યાપ્યધર્મસ્ય ક્ષિપ્રમેવ પ્રપત્સ્યસે ॥ 29 ॥

tadeva phalamanveti dharmaścādharmanāśanaḥ |
prāptaṃ dharmaphalaṃ tāvadbhavatā nātra saṃśayaḥ |
phalamasyāpyadharmasya kṣiprameva prapatsyase || 29 ||

That very fruit follows dharma, and dharma destroys adharma. The fruit of dharma has already been obtained by you; there is no doubt in this. You will swiftly reap the fruit of this adharma as well. ^AI

ఆ ధర్మమే ఫలమును ఇచ్చును, అధర్మమును నాశనము చేయును. ధర్మ ఫలము నీవు ఇప్పటికే పొందియున్నావు, ఇందులో సందేహము లేదు. ఈ అధర్మము యొక్క ఫలమును కూడా నీవు శీఘ్రమే పొందుతావు. ^AI

Shloka 30

જનસ્થાનવધં બુદ્ધ્વા બુદ્ધ્વા વાલિવધં તથા ॥ 30 ॥

janasthānavadhaṃ buddhvā buddhvā vālivadhaṃ tathā || 30 ||

Having understood the slaying at Janasthana, and likewise having understood the slaying of Vali, ^AI

జనస్థాన వధను తెలుసుకొని, వాలి వధను కూడా తెలుసుకొని. ^AI

Shloka 31

રામસુગ્રીવસખ્યં ચ બુધ્યસ્વ હિતમાત્મનઃ ।
કામં ખલ્વહમપ્યેકસ્સવાજિરથકુઞ્જરામ્ ॥ 31 ॥

rāmasugrīvasakhyaṃ ca budhyasva hitamātmanaḥ |
kāmaṃ khalvahamapyekassavājirathakuñjarām || 31 ||

and the friendship of Rama and Sugriva — understand what is good for yourself. To be sure, I too, alone, am capable of destroying Lanka together with its horses, chariots and elephants; ^AI

రామ సుగ్రీవుల స్నేహమును తెలుసుకొని నీ మేలును కోరుకో. నిజముగా నేను ఒక్కడినే గుఱ్ఱములు, రథములు, ఏనుగులతో కూడిన లంకను నాశనము చేయగల సమర్థుడను; కానీ అది నా నిశ్చయము కాదు. ఎందుకంటే రాముడు కోతుల మరియు ఎలుగుబంట్ల సమూహము ముందు ప్రతిజ్ఞ చేసియున్నాడు. ^AI

Shloka 32

લઙ્કાં નાશયિતું શક્તસ્તસ્યૈષ તુ ન નિશ્ચયઃ ।
રામેણ હિ પ્રતિજ્ઞાતં હર્યૃક્ષગણસન્નિધૌ ॥ 32 ॥

laṅkāṃ nāśayituṃ śaktastasyaiṣa tu na niścayaḥ |
rāmeṇa hi pratijñātaṃ haryṛkṣagaṇasannidhau || 32 ||

but that is not his resolve. For it has been vowed by Rama in the presence of the host of monkeys and bears. ^AI

రాముడు కోతుల మరియు ఎలుగుబంట్ల సమూహము ముందు ప్రతిజ్ఞ చేసియున్నాడు. ^AI

Shloka 33

ઉત્સાદનમમિત્રાણાં સીતા યૈસ્તુ પ્રધર્ષિતા ।
અપકુર્વન્ હિ રામસ્ય સાક્ષાદપિ પુરન્દરઃ ॥ 33 ॥

utsādanamamitrāṇāṃ sītā yaistu pradharṣitā |
apakurvan hi rāmasya sākṣādapi purandaraḥ || 33 ||

It is the destruction of enemies by whom Sita has been outraged; for one who does wrong to Rama, even Indra himself would not attain happiness. ^AI

శత్రువులను నాశనం చేయడం; సీతను ఎవరు బాధించారో, వారు రామునికి అపకారం చేసినవారే; సాక్షాత్తు పురందరుడైనా (ఇంద్రుడైనా) అలా చేసినవాడే. ^AI

Shloka 34

ન સુખં પ્રાપ્નુયાદન્યઃ કિં પુનસ્ત્વદ્વિધો જનઃ ।
યાં સીતેત્યભિજાનાસિ યેયં તિષ્ઠતિ તે વશે ॥ 34 ॥

na sukhaṃ prāpnuyādanyaḥ kiṃ punastvadvidho janaḥ |
yāṃ sītetyabhijānāsi yeyaṃ tiṣṭhati te vaśe || 34 ||

No other person would obtain happiness — how much less a person like you? She whom you know as Sita, who stands here in your power — ^AI

వేరెవరూ సుఖాన్ని పొందలేరు, మరి నీలాంటి మనుష్యుడు ఎలా పొందగలడు? సీత అని నీవు ఎవరిని తెలుసుకుంటున్నావో, ఈమె నీ అధీనంలో ఉన్నది. ^AI

Shloka 35

કાલરાત્રીતિ તાં વિદ્ધિ સર્વલઙ્કાવિનાશિનીમ્ ।
તદલં કાલપાશેન સીતાવિગ્રહરૂપિણા ॥ 35 ॥

kālarātrīti tāṃ viddhi sarvalaṅkāvināśinīm |
tadalaṃ kālapāśena sītāvigraharūpiṇā || 35 ||

know her to be the night of death, the destroyer of all Lanka. Therefore have done with this noose of death in the form of Sita's body. ^AI

ఈమెను కాలరాత్రిగా తెలుసుకో; సమస్త లంకను నాశనం చేసేది. సీతా విగ్రహ రూపమైన ఈ కాలపాశం చాలు. ^AI

Shloka 36

સ્વયં સ્કન્ધાવસક્તેન ક્ષેમમાત્મનિ ચિન્ત્યતામ્ ।
સીતાયાસ્તેજસા દગ્ધાં રામકોપપ્રપીડિતામ્ ॥ 36 ॥

svayaṃ skandhāvasaktena kṣemamātmani cintyatām |
sītāyāstejasā dagdhāṃ rāmakopaprapīḍitām || 36 ||

Think of your own safety while it is still bound to your shoulder; [consider] this city being burned by Sita's radiance and oppressed by Rama's wrath. ^AI

తన భుజస్కంధానికి చుట్టుకొన్న దానితో తనకు క్షేమాన్ని ఆలోచించుకో. సీత తేజస్సుచే దగ్ధమై, రాముని కోపంచే పీడితమైన ఈ పురిని చూడు. ^AI

Shloka 37

દહ્યમાનામિમાં પશ્ય પુરીં સાટ્ટપ્રતોલિકામ્ ।
સ્વાનિ મિત્રાણિ મન્ત્રીંશ્ચ જ્ઞાતીન્ ભ્રાત્રૂન્ સુતાન્ હિતાન્ ॥ 37 ॥

dahyamānāmimāṃ paśya purīṃ sāṭṭapratolikām |
svāni mitrāṇi mantrīṃśca jñātīn bhrātrūn sutān hitān || 37 ||

See this city with its markets and ramparts being burned — your friends, counsellors, kinsmen, brothers, and dear sons — ^AI

అంగడులతో, ప్రాకారాలతో కూడిన ఈ పురి కాలిపోతున్నది చూడు. నీ మిత్రులను, మంత్రులను, బంధువులను, సోదరులను, కుమారులను, హితులను, ^AI

Shloka 38

ભોગાન્દારાંશ્ચ લઙ્કાં ચ મા વિનાશમુપાનય ।
સત્યં રાક્ષસરાજેન્દ્ર શૃણુષ્વ વચનં મમ ॥ 38 ॥

bhogāndārāṃśca laṅkāṃ ca mā vināśamupānaya |
satyaṃ rākṣasarājendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama || 38 ||

do not bring to destruction your enjoyments, your wives, and Lanka. O king of the Rakshasas, hear my true word. ^AI

భోగాలను, భార్యలను, లంకను నాశనానికి గురిచేయకు. ఓ రాక్షసరాజేంద్రా, నా మాటను నిజంగా విను. ^AI

Shloka 39

રામદાસસ્ય દૂતસ્ય વાનરસ્ય વિશેષતઃ ।
સર્વાન્ લોકાન્ સુસંહૃત્ય સભૂતાન્ સચરાચરાન્ ॥ 39 ॥

rāmadāsasya dūtasya vānarasya viśeṣataḥ |
sarvān lokān susaṃhṛtya sabhūtān sacarācarān || 39 ||

Rama, of great fame, is able, having gathered together all the worlds with their beings, moving and unmoving, to create them again just as before — ^AI

రాముని దాసుడైన దూత అయిన వానరుడు, ముఖ్యంగా, సమస్త లోకాలను, భూతాలతో, చరాచరాలతో సహా బాగా సంహరించి, ^AI

Shloka 40

પુનરેવ તથા સ્રષ્ટું શક્તો રામો મહાયશાઃ ।
દેવાસુરનરેન્દ્રેષુ યક્ષરક્ષોગણેષુ ચ ॥ 40 ॥

punareva tathā sraṣṭuṃ śakto rāmo mahāyaśāḥ |
devāsuranarendreṣu yakṣarakṣogaṇeṣu ca || 40 ||

[he is able to do so] among gods, Asuras, and lords of men, and among the hosts of Yakshas and Rakshasas. ^AI

మహాయశుడైన రాముడు దేవ, అసుర, నరేంద్రులలో, యక్ష, రాక్షస గణాలలో మళ్లీ అలాగే సృష్టించడానికి సమర్థుడు. ^AI

Shloka 41

વિદ્યાધરેષુ સર્વેષુ ગન્ધર્વેષૂરગેષુ ચ ।
સિદ્ધેષુ કિન્નરેન્દ્રેષુ પતત્રિષુ ચ સર્વતઃ ॥ 41 ॥

vidyādhareṣu sarveṣu gandharveṣūrageṣu ca |
siddheṣu kinnarendreṣu patatriṣu ca sarvataḥ || 41 ||

Among all the Vidyadharas, among the Gandharvas and the Uragas, among the Siddhas, among the lords of the Kinnaras, and among all the birds everywhere — ^AI

విద్యాధరులందు, గంధర్వులందు, ఉరగులందు, సిద్ధులందు, కిన్నరేంద్రులందు, పక్షులందు, అన్నిచోట్లా ఉన్న సమస్త ప్రాణులలో కూడా— ^AI

Shloka 42

સર્વભૂતેષુ સર્વત્ર સર્વકાલેષુ નાસ્તિ સઃ ।
યો રામં પ્રતિયુધ્યેત વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમમ્ ॥ 42 ॥

sarvabhūteṣu sarvatra sarvakāleṣu nāsti saḥ |
yo rāmaṃ pratiyudhyeta viṣṇutulyaparākramam || 42 ||

there is no being anywhere, in all places, at all times, who could fight against Rama, whose valor is equal to that of Vishnu. ^AI

విష్ణువుతో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన రామునితో యుద్ధం చేయగలవాడు ఎవడూ లేడు; సర్వభూతాలలో, సర్వత్ర, సర్వకాలాలలో కూడా అట్టివాడు లేడు. ^AI

Shloka 43

સર્વલોકેશ્વરસ્યૈવં કૃત્વા વિપ્રિયમુત્તમમ્ ।
રામસ્ય રાજસિંહસ્ય દુર્લભં તવ જીવિતમ્ ॥ 43 ॥

sarvalokeśvarasyaivaṃ kṛtvā vipriyamuttamam |
rāmasya rājasiṃhasya durlabhaṃ tava jīvitam || 43 ||

Having thus done the greatest displeasure to Rama, the lord of all the worlds, the lion among kings, your life is hard to preserve. ^AI

సర్వలోకేశ్వరుడైన రాజసింహుడు రామునకు ఇటువంటి గొప్ప అప్రియాన్ని చేసినందున నీ జీవితం దుర్లభం (అనగా నీ ప్రాణాలు నిలవవు). ^AI

Shloka 44

દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ નિશાચરેન્દ્ર ગન્ધર્વવિદ્યાધરનાગયક્ષાઃ ।
રામસ્ય લોકત્રયનાયકસ્ય સ્થાતું ન શક્તાસ્સમરેષુ સર્વે ॥ 44 ॥

devāśca daityāśca niśācarendra gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
rāmasya lokatrayanāyakasya sthātuṃ na śaktāssamareṣu sarve || 44 ||

O lord of the night-rangers, the gods and the Daityas, the Gandharvas, Vidyadharas, Nagas and Yakshas — all of them are unable to stand against Rama, the leader of the three worlds, in battle. ^AI

ఓ నిశాచరేంద్రా! దేవతలు, దైత్యులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, నాగులు, యక్షులు—వీరందరూ కూడా లోకత్రయనాయకుడైన రాముని ఎదుర్కొని యుద్ధంలో నిలబడలేరు. ^AI

Shloka 45

બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂશ્ચતુરાનનો વા રુદ્રસ્ત્રિણેત્રસ્ત્રિપુરાન્તકો વા ।
ઇન્દ્રો મહેન્દ્રસ્સુરનાયકો વા ત્રાતું ન શક્તા યુધિ રામવધ્યમ્ ॥ 45 ॥

brahmā svayambhūścaturānano vā rudrastriṇetrastripurāntako vā |
indro mahendrassuranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam || 45 ||

Neither Brahma, the self-born one with four faces, nor Rudra of three eyes, the destroyer of the three cities, nor Indra, the great Indra, the lord of the gods, is able to save in battle one whom Rama has doomed to death. ^AI

స్వయంభువైన బ్రహ్మ గానీ, చతుర్ముఖుడు గానీ, త్రినేత్రుడైన రుద్రుడు గానీ, త్రిపురాంతకుడు గానీ, సురనాయకుడైన మహేంద్రుడు గానీ—యుద్ధంలో రాముని చేత చంపబడే వానిని రక్షించలేరు. ^AI

Shloka 46

સ સૌષ્ઠવોપેતમદીનવાદિનઃ કપેર્નિશમ્યાપ્રતિમોઽપ્રિયં વચઃ ।
દશાનનઃ કોપવિવૃત્તલોચનઃ સમાદિશત્તસ્ય વધં મહાકપેઃ ॥ 46 ॥

sa sauṣṭhavopetamadīnavādinaḥ kaperniśamyāpratimo'priyaṃ vacaḥ |
daśānanaḥ kopavivṛttalocanaḥ samādiśattasya vadhaṃ mahākapeḥ || 46 ||

Hearing that unpleasant speech of the monkey, who spoke with elegance and without meanness, the matchless Dashanana, his eyes rolling with anger, ordered the killing of that great monkey. ^AI

అసదృశుడైన దశాననుడు, నేర్పుతో కూడినది, దైన్యం లేనిది అయిన ఆ కపి మాటలను విని, కోపంతో విరిగిన కన్నులు కలవాడై, ఆ మహాకపి వధను ఆజ్ఞాపించాడు. ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।

तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः ।

वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥ 1 ॥

अहं सुग्रीवसन्देशादिह प्राप्तस्तवालयम् ।

राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥

भ्रातुश्शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।

धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥ 3 ॥

राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।

पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥ 4 ॥

ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः ।

पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 5 ॥

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ।

रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः ॥ 6 ॥

तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता ।

वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥ 7 ॥

स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।

ऋश्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ॥ 8 ॥

तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।

सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ॥ 9 ॥

ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।

सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥ 10 ॥

त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः ।

रामेण निहतस्सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः ॥ 11 ॥

स सीतामार्गणे व्यग्रस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः ।

हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः ॥ 12 ॥

तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च ।

दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥ 13 ॥

वैनतेयसमाः केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः ।

असङ्गगतयशशीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥ 14 ॥

अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसस्सुतः ।

सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥ 15 ॥

समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः ।

भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥ 16 ॥

तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः ।

परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥

न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।

मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ 18 ॥

कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम् ।

शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥ 19 ॥

न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन ।

राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ 20 ॥

तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च ।

मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥ 21 ॥

दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम् ।

उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥ 22 ॥

लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा ।

गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ॥ 23 ॥

नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।

विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥ 24 ॥

तपस्सन्तापलब्धस्ते योऽयं धर्मपरिग्रहः ।

न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥ 25 ॥

अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति ।

आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥ 26 ॥

सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च राक्षसः ।

न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः ॥ 27 ॥

तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि ।

न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ॥ 28 ॥

तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ।

प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः ।

फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥ 29 ॥

जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा ॥ 30 ॥

रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः ।

कामं खल्वहमप्येकस्सवाजिरथकुञ्जराम् ॥ 31 ॥

लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ।

रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ ॥ 32 ॥

उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ।

अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः ॥ 33 ॥

न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ।

यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे ॥ 34 ॥

कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।

तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा ॥ 35 ॥

स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ।

सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम् ॥ 36 ॥

दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ।

स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रात्रून् सुतान् हितान् ॥ 37 ॥

भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ।

सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम ॥ 38 ॥

रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ।

सर्वान् लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान् ॥ 39 ॥

पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ।

देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च ॥ 40 ॥

विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।

सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः ॥ 41 ॥

सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः ।

यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम् ॥ 42 ॥

सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम् ।

रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 43 ॥

देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।

रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे ॥ 44 ॥

ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा ।

इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम् ॥ 45 ॥

स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः ।

दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः ॥ 46 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.51 સુન્દરકાણ્ડ - એકપઞ્ચાશ સર્ગઃ