ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ହରିସତ୍ତମଃ ।
ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ଦଶାନନମ୍ ॥ 1 ॥
ଅହଂ ସୁଗ୍ରୀଵସନ୍ଦେଶାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଵାଲଯମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ହରୀଶସ୍ତ୍ଵାଂ ଭ୍ରାତା କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଭ୍ରାତୁଶ୍ଶୃଣୁ ସମାଦେଶଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଧର୍ମାର୍ଥୋପହିତଂ ଵାକ୍ଯମିହ ଚାମୁତ୍ର ଚ କ୍ଷମମ୍ ॥ 3 ॥
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ରଥକୁଞ୍ଜରଵାଜିମାନ୍ ।
ପିତେଵ ବନ୍ଧୁର୍ଲୋକସ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରସମଦ୍ଯୁତିଃ ॥ 4 ॥
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯକରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ପିତୁର୍ନିଦେଶାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍ ॥ 5 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତଯା ଚାପି ଭାର୍ଯଯା ।
ରାମୋ ନାମ ମହାତେଜା ଧର୍ମ୍ଯଂ ପନ୍ଥାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 6 ॥
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵନେ ନଷ୍ଟା ସୀତା ପତିମନୁଵ୍ରତା ।
ଵୈଦେହସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞୋ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 7 ॥
ସ ମାର୍ଗମାଣସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଜପୁତ୍ରଃ ସହାନୁଜଃ ।
ଋଶ୍ଯମୂକମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ ॥ 8 ॥
ତସ୍ଯ ତେନ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସୀତାଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାପି ରାମେଣ ହରିରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦିତମ୍ ॥ 9 ॥
ତତସ୍ତେନ ମୃଧେ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଵାଲିନମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ୍ଥାପିତୋ ରାଜ୍ଯେ ହର୍ଯୃକ୍ଷାଣାଂ ଗଣେଶ୍ଵରଃ ॥ 10 ॥
ତ୍ଵଯା ଵିଜ୍ଞାତପୂର୍ଵଶ୍ଚ ଵାଲୀ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ରାମେଣ ନିହତସ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶରେଣୈକେନ ଵାନରଃ ॥ 11 ॥
ସ ସୀତାମାର୍ଗଣେ ଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ ।
ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦିଶସ୍ସର୍ଵା ହରୀଶ୍ଵରଃ ॥ 12 ॥
ତାଂ ହରୀଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ନିଯୁତାନି ଚ ।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାର୍ଗନ୍ତେ ହ୍ଯଧଶ୍ଚୋପରି ଚାମ୍ବରେ ॥ 13 ॥
ଵୈନତେଯସମାଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ତତ୍ରାନିଲୋପମାଃ ।
ଅସଙ୍ଗଗତଯଶଶୀଘ୍ରା ହରିଵୀରା ମହାବଲାଃ ॥ 14 ॥
ଅହଂ ତୁ ହନୁମାନ୍ନାମ ମାରୁତସ୍ଯୌରସସ୍ସୁତଃ ।
ସୀତାଯାସ୍ତୁ କୃତେ ତୂର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍ ॥ 15 ॥
ସମୁଦ୍ରଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵୈଵ ତାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରିହାଗତଃ ।
ଭ୍ରମତା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଗୃହେ ତେ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 16 ॥
ତଦ୍ଭଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଧର୍ମାର୍ଥସ୍ତପଃକୃତପରିଗ୍ରହଃ ।
ପରଦାରାନ୍ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନୋପରୋଦ୍ଧୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ॥ 17 ॥
ନ ହି ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧେଷୁ ବହ୍ଵପାଯେଷୁ କର୍ମସୁ ।
ମୂଲଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ ॥ 18 ॥
କଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁକ୍ତାନାଂ ରାମକୋପାନୁଵର୍ତିନାମ୍ ।
ଶରାଣାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଦେଵାସୁରେଷ୍ଵପି ॥ 19 ॥
ନ ଚାପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଯେତ କଶ୍ଚନ ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵ୍ଯଲୀକଂ ଯଃ କୃତ୍ଵା ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ 20 ॥
ତତ୍ ତ୍ରିକାଲହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମ୍ଯମର୍ଥାନୁବନ୍ଧି ଚ ।
ମନ୍ଯସ୍ଵ ନରଦେଵାଯ ଜାନକୀ ପ୍ରତିଦୀଯତାମ୍ ॥ 21 ॥
ଦୃଷ୍ଟା ହୀଯଂ ମଯା ଦେଵୀ ଲବ୍ଧଂ ଯଦିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।
ଉତ୍ତରଂ କର୍ମ ଯଚ୍ଛେଷଂ ନିମିତ୍ତଂ ତତ୍ର ରାଘଵଃ ॥ 22 ॥
ଲକ୍ଷିତେଯଂ ମଯା ସୀତା ତଥା ଶୋକପରାଯଣା ।
ଗୃହ୍ଯ ଯାଂ ନାଭିଜାନାସି ପଞ୍ଚାସ୍ଯାମିଵ ପନ୍ନଗୀମ୍ ॥ 23 ॥
ନେଯଂ ଜରଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସାସୁରୈରମରୈରପି ।
ଵିଷସଂସୃଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୁକ୍ତମନ୍ନମିଵୌଜସା ॥ 24 ॥
ତପସ୍ସନ୍ତାପଲବ୍ଧସ୍ତେ ଯୋଽଯଂ ଧର୍ମପରିଗ୍ରହଃ ।
ନ ସ ନାଶଯିତୁଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯ ଆତ୍ମପ୍ରାଣପରିଗ୍ରହଃ ॥ 25 ॥
ଅଵଧ୍ଯତାଂ ତପୋଭିର୍ଯାଂ ଭଵାନ୍ ସମନୁପଶ୍ଯତି ।
ଆତ୍ମନଃ ସାସୁରୈର୍ଦେଵୈର୍ହେତୁସ୍ତତ୍ରାପ୍ଯଯଂ ମହାନ୍ ॥ 26 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ ହି ଦେଵୋଽଯଂ ନାସୁରୋ ନ ଚ ରାକ୍ଷସଃ ।
ନ ଦାନଵୋ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ ପନ୍ନଗଃ ॥ 27 ॥
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣପରିତ୍ରାଣଂ କଥଂ ରାଜନ୍କରିଷ୍ଯସି ।
ନ ତୁ ଧର୍ମୋପସଂହାରମଧର୍ମଫଲସଂହିତମ୍ ॥ 28 ॥
ତଦେଵ ଫଲମନ୍ଵେତି ଧର୍ମଶ୍ଚାଧର୍ମନାଶନଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଧର୍ମଫଲଂ ତାଵଦ୍ଭଵତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।
ଫଲମସ୍ଯାପ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ ॥ 29 ॥
ଜନସ୍ଥାନଵଧଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵାଲିଵଧଂ ତଥା ॥ 30 ॥
ରାମସୁଗ୍ରୀଵସଖ୍ଯଂ ଚ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ହିତମାତ୍ମନଃ ।
କାମଂ ଖଲ୍ଵହମପ୍ଯେକସ୍ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍ ॥ 31 ॥
ଲଙ୍କାଂ ନାଶଯିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତସ୍ଯୈଷ ତୁ ନ ନିଶ୍ଚଯଃ ।
ରାମେଣ ହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷଗଣସନ୍ନିଧୌ ॥ 32 ॥
ଉତ୍ସାଦନମମିତ୍ରାଣାଂ ସୀତା ଯୈସ୍ତୁ ପ୍ରଧର୍ଷିତା ।
ଅପକୁର୍ଵନ୍ ହି ରାମସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦପି ପୁରନ୍ଦରଃ ॥ 33 ॥
ନ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦନ୍ଯଃ କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଜନଃ ।
ଯାଂ ସୀତେତ୍ଯଭିଜାନାସି ଯେଯଂ ତିଷ୍ଠତି ତେ ଵଶେ ॥ 34 ॥
କାଲରାତ୍ରୀତି ତାଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵଲଙ୍କାଵିନାଶିନୀମ୍ ।
ତଦଲଂ କାଲପାଶେନ ସୀତାଵିଗ୍ରହରୂପିଣା ॥ 35 ॥
ସ୍ଵଯଂ ସ୍କନ୍ଧାଵସକ୍ତେନ କ୍ଷେମମାତ୍ମନି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍ ।
ସୀତାଯାସ୍ତେଜସା ଦଗ୍ଧାଂ ରାମକୋପପ୍ରପୀଡିତାମ୍ ॥ 36 ॥
ଦହ୍ଯମାନାମିମାଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୀଂ ସାଟ୍ଟପ୍ରତୋଲିକାମ୍ ।
ସ୍ଵାନି ମିତ୍ରାଣି ମନ୍ତ୍ରୀଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୀନ୍ ଭ୍ରାତ୍ରୂନ୍ ସୁତାନ୍ ହିତାନ୍ ॥ 37 ॥
ଭୋଗାନ୍ଦାରାଂଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଂ ଚ ମା ଵିନାଶମୁପାନଯ ।
ସତ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ॥ 38 ॥
ରାମଦାସସ୍ଯ ଦୂତସ୍ଯ ଵାନରସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ ।
ସର୍ଵାନ୍ ଲୋକାନ୍ ସୁସଂହୃତ୍ଯ ସଭୂତାନ୍ ସଚରାଚରାନ୍ ॥ 39 ॥
ପୁନରେଵ ତଥା ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତୋ ରାମୋ ମହାଯଶାଃ ।
ଦେଵାସୁରନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷୋଗଣେଷୁ ଚ ॥ 40 ॥
ଵିଦ୍ଯାଧରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୂରଗେଷୁ ଚ ।
ସିଦ୍ଧେଷୁ କିନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ପତତ୍ରିଷୁ ଚ ସର୍ଵତଃ ॥ 41 ॥
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵକାଲେଷୁ ନାସ୍ତି ସଃ ।
ଯୋ ରାମଂ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯେତ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ॥ 42 ॥
ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯମୁତ୍ତମମ୍ ।
ରାମସ୍ଯ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ ତଵ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 43 ॥
ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରନାଗଯକ୍ଷାଃ ।
ରାମସ୍ଯ ଲୋକତ୍ରଯନାଯକସ୍ଯ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ସମରେଷୁ ସର୍ଵେ ॥ 44 ॥
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଶ୍ଚତୁରାନନୋ ଵା ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିଣେତ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକୋ ଵା ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ସୁରନାଯକୋ ଵା ତ୍ରାତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଯୁଧି ରାମଵଧ୍ଯମ୍ ॥ 45 ॥
ସ ସୌଷ୍ଠଵୋପେତମଦୀନଵାଦିନଃ କପେର୍ନିଶମ୍ଯାପ୍ରତିମୋଽପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ ।
ଦଶାନନଃ କୋପଵିଵୃତ୍ତଲୋଚନଃ ସମାଦିଶତ୍ତସ୍ଯ ଵଧଂ ମହାକପେଃ ॥ 46 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ sattvavānharisattamaḥ |
vākyamarthavadavyagrastamuvāca daśānanam || 1 ||
ahaṃ sugrīvasandeśādiha prāptastavālayam |
rākṣasendra harīśastvāṃ bhrātā kuśalamabravīt || 2 ||
bhrātuśśṛṇu samādeśaṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
dharmārthopahitaṃ vākyamiha cāmutra ca kṣamam || 3 ||
rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
piteva bandhurlokasya sureśvarasamadyutiḥ || 4 ||
jyeṣṭhastasya mahābāhuḥ putraḥ priyakaraḥ prabhuḥ |
piturnideśānniṣkrāntaḥ praviṣṭo daṇḍakāvanam || 5 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā |
rāmo nāma mahātejā dharmyaṃ panthānamāsthitaḥ || 6 ||
tasya bhāryā vane naṣṭā sītā patimanuvratā |
vaidehasya sutā rājño janakasya mahātmanaḥ || 7 ||
sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rājaputraḥ sahānujaḥ |
ṛśyamūkamanuprāptaḥ sugrīveṇa samāgataḥ || 8 ||
tasya tena pratijñātaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
sugrīvasyāpi rāmeṇa harirājyaṃ niveditam || 9 ||
tatastena mṛdhe hatvā rājaputreṇa vālinam |
sugrīvaḥ sthāpito rājye haryṛkṣāṇāṃ gaṇeśvaraḥ || 10 ||
tvayā vijñātapūrvaśca vālī vānarapuṅgavaḥ |
rāmeṇa nihatassaṅkhye śareṇaikena vānaraḥ || 11 ||
sa sītāmārgaṇe vyagrassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
harīn sampreṣayāmāsa diśassarvā harīśvaraḥ || 12 ||
tāṃ harīṇāṃ sahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante hyadhaścopari cāmbare || 13 ||
vainateyasamāḥ kecitkecittatrānilopamāḥ |
asaṅgagatayaśaśīghrā harivīrā mahābalāḥ || 14 ||
ahaṃ tu hanumānnāma mārutasyaurasassutaḥ |
sītāyāstu kṛte tūrṇaṃ śatayojanamāyatam || 15 ||
samudraṃ laṅghayitvaiva tāṃ didṛkṣurihāgataḥ |
bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā || 16 ||
tadbhavān dṛṣṭadharmārthastapaḥkṛtaparigrahaḥ |
paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvamarhasi || 17 ||
na hi dharmaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || 18 ||
kaśca lakṣmaṇamuktānāṃ rāmakopānuvartinām |
śarāṇāmagrataḥ sthātuṃ śakto devāsureṣvapi || 19 ||
na cāpi triṣu lokeṣu rājanvidyeta kaścana |
rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukhamavāpnuyāt || 20 ||
tat trikālahitaṃ vākyaṃ dharmyamarthānubandhi ca |
manyasva naradevāya jānakī pratidīyatām || 21 ||
dṛṣṭā hīyaṃ mayā devī labdhaṃ yadiha durlabham |
uttaraṃ karma yaccheṣaṃ nimittaṃ tatra rāghavaḥ || 22 ||
lakṣiteyaṃ mayā sītā tathā śokaparāyaṇā |
gṛhya yāṃ nābhijānāsi pañcāsyāmiva pannagīm || 23 ||
neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi |
viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā || 24 ||
tapassantāpalabdhaste yo'yaṃ dharmaparigrahaḥ |
na sa nāśayituṃ nyāyya ātmaprāṇaparigrahaḥ || 25 ||
avadhyatāṃ tapobhiryāṃ bhavān samanupaśyati |
ātmanaḥ sāsurairdevairhetustatrāpyayaṃ mahān || 26 ||
sugrīvo na hi devo'yaṃ nāsuro na ca rākṣasaḥ |
na dānavo na gandharvo na yakṣo na ca pannagaḥ || 27 ||
tasmātprāṇaparitrāṇaṃ kathaṃ rājankariṣyasi |
na tu dharmopasaṃhāramadharmaphalasaṃhitam || 28 ||
tadeva phalamanveti dharmaścādharmanāśanaḥ |
prāptaṃ dharmaphalaṃ tāvadbhavatā nātra saṃśayaḥ |
phalamasyāpyadharmasya kṣiprameva prapatsyase || 29 ||
janasthānavadhaṃ buddhvā buddhvā vālivadhaṃ tathā || 30 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca budhyasva hitamātmanaḥ |
kāmaṃ khalvahamapyekassavājirathakuñjarām || 31 ||
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktastasyaiṣa tu na niścayaḥ |
rāmeṇa hi pratijñātaṃ haryṛkṣagaṇasannidhau || 32 ||
utsādanamamitrāṇāṃ sītā yaistu pradharṣitā |
apakurvan hi rāmasya sākṣādapi purandaraḥ || 33 ||
na sukhaṃ prāpnuyādanyaḥ kiṃ punastvadvidho janaḥ |
yāṃ sītetyabhijānāsi yeyaṃ tiṣṭhati te vaśe || 34 ||
kālarātrīti tāṃ viddhi sarvalaṅkāvināśinīm |
tadalaṃ kālapāśena sītāvigraharūpiṇā || 35 ||
svayaṃ skandhāvasaktena kṣemamātmani cintyatām |
sītāyāstejasā dagdhāṃ rāmakopaprapīḍitām || 36 ||
dahyamānāmimāṃ paśya purīṃ sāṭṭapratolikām |
svāni mitrāṇi mantrīṃśca jñātīn bhrātrūn sutān hitān || 37 ||
bhogāndārāṃśca laṅkāṃ ca mā vināśamupānaya |
satyaṃ rākṣasarājendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama || 38 ||
rāmadāsasya dūtasya vānarasya viśeṣataḥ |
sarvān lokān susaṃhṛtya sabhūtān sacarācarān || 39 ||
punareva tathā sraṣṭuṃ śakto rāmo mahāyaśāḥ |
devāsuranarendreṣu yakṣarakṣogaṇeṣu ca || 40 ||
vidyādhareṣu sarveṣu gandharveṣūrageṣu ca |
siddheṣu kinnarendreṣu patatriṣu ca sarvataḥ || 41 ||
sarvabhūteṣu sarvatra sarvakāleṣu nāsti saḥ |
yo rāmaṃ pratiyudhyeta viṣṇutulyaparākramam || 42 ||
sarvalokeśvarasyaivaṃ kṛtvā vipriyamuttamam |
rāmasya rājasiṃhasya durlabhaṃ tava jīvitam || 43 ||
devāśca daityāśca niśācarendra gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
rāmasya lokatrayanāyakasya sthātuṃ na śaktāssamareṣu sarve || 44 ||
brahmā svayambhūścaturānano vā rudrastriṇetrastripurāntako vā |
indro mahendrassuranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam || 45 ||
sa sauṣṭhavopetamadīnavādinaḥ kaperniśamyāpratimo'priyaṃ vacaḥ |
daśānanaḥ kopavivṛttalocanaḥ samādiśattasya vadhaṃ mahākapeḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः ।
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥ 1 ॥
अहं सुग्रीवसन्देशादिह प्राप्तस्तवालयम् ।
राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥
भ्रातुश्शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।
धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥ 3 ॥
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥ 4 ॥
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः ।
पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 5 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ।
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः ॥ 6 ॥
तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता ।
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥ 7 ॥
स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।
ऋश्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ॥ 8 ॥
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ॥ 9 ॥
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥ 10 ॥
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः ।
रामेण निहतस्सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः ॥ 11 ॥
स सीतामार्गणे व्यग्रस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः ।
हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः ॥ 12 ॥
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥ 13 ॥
वैनतेयसमाः केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः ।
असङ्गगतयशशीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥ 14 ॥
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसस्सुतः ।
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥ 15 ॥
समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः ।
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥ 16 ॥
तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः ।
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥
न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ 18 ॥
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम् ।
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥ 19 ॥
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन ।
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ 20 ॥
तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च ।
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥ 21 ॥
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम् ।
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥ 22 ॥
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा ।
गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ॥ 23 ॥
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।
विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥ 24 ॥
तपस्सन्तापलब्धस्ते योऽयं धर्मपरिग्रहः ।
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥ 25 ॥
अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति ।
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥ 26 ॥
सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च राक्षसः ।
न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः ॥ 27 ॥
तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि ।
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ॥ 28 ॥
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ।
प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः ।
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥ 29 ॥
जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा ॥ 30 ॥
रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः ।
कामं खल्वहमप्येकस्सवाजिरथकुञ्जराम् ॥ 31 ॥
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ।
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ ॥ 32 ॥
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ।
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः ॥ 33 ॥
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ।
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे ॥ 34 ॥
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा ॥ 35 ॥
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ।
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम् ॥ 36 ॥
दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ।
स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रात्रून् सुतान् हितान् ॥ 37 ॥
भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ।
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम ॥ 38 ॥
रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ।
सर्वान् लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान् ॥ 39 ॥
पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ।
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च ॥ 40 ॥
विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।
सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः ॥ 41 ॥
सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः ।
यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम् ॥ 42 ॥
सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम् ।
रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 43 ॥
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।
रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे ॥ 44 ॥
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा ।
इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम् ॥ 45 ॥
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः ।
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ sattvavānharisattamaḥ |
vākyamarthavadavyagrastamuvāca daśānanam || 1 ||
ahaṃ sugrīvasandeśādiha prāptastavālayam |
rākṣasendra harīśastvāṃ bhrātā kuśalamabravīt || 2 ||
bhrātuśśṛṇu samādeśaṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
dharmārthopahitaṃ vākyamiha cāmutra ca kṣamam || 3 ||
rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
piteva bandhurlokasya sureśvarasamadyutiḥ || 4 ||
jyeṣṭhastasya mahābāhuḥ putraḥ priyakaraḥ prabhuḥ |
piturnideśānniṣkrāntaḥ praviṣṭo daṇḍakāvanam || 5 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā |
rāmo nāma mahātejā dharmyaṃ panthānamāsthitaḥ || 6 ||
tasya bhāryā vane naṣṭā sītā patimanuvratā |
vaidehasya sutā rājño janakasya mahātmanaḥ || 7 ||
sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rājaputraḥ sahānujaḥ |
ṛśyamūkamanuprāptaḥ sugrīveṇa samāgataḥ || 8 ||
tasya tena pratijñātaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
sugrīvasyāpi rāmeṇa harirājyaṃ niveditam || 9 ||
tatastena mṛdhe hatvā rājaputreṇa vālinam |
sugrīvaḥ sthāpito rājye haryṛkṣāṇāṃ gaṇeśvaraḥ || 10 ||
tvayā vijñātapūrvaśca vālī vānarapuṅgavaḥ |
rāmeṇa nihatassaṅkhye śareṇaikena vānaraḥ || 11 ||
sa sītāmārgaṇe vyagrassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
harīn sampreṣayāmāsa diśassarvā harīśvaraḥ || 12 ||
tāṃ harīṇāṃ sahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante hyadhaścopari cāmbare || 13 ||
vainateyasamāḥ kecitkecittatrānilopamāḥ |
asaṅgagatayaśaśīghrā harivīrā mahābalāḥ || 14 ||
ahaṃ tu hanumānnāma mārutasyaurasassutaḥ |
sītāyāstu kṛte tūrṇaṃ śatayojanamāyatam || 15 ||
samudraṃ laṅghayitvaiva tāṃ didṛkṣurihāgataḥ |
bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā || 16 ||
tadbhavān dṛṣṭadharmārthastapaḥkṛtaparigrahaḥ |
paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvamarhasi || 17 ||
na hi dharmaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || 18 ||
kaśca lakṣmaṇamuktānāṃ rāmakopānuvartinām |
śarāṇāmagrataḥ sthātuṃ śakto devāsureṣvapi || 19 ||
na cāpi triṣu lokeṣu rājanvidyeta kaścana |
rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukhamavāpnuyāt || 20 ||
tat trikālahitaṃ vākyaṃ dharmyamarthānubandhi ca |
manyasva naradevāya jānakī pratidīyatām || 21 ||
dṛṣṭā hīyaṃ mayā devī labdhaṃ yadiha durlabham |
uttaraṃ karma yaccheṣaṃ nimittaṃ tatra rāghavaḥ || 22 ||
lakṣiteyaṃ mayā sītā tathā śokaparāyaṇā |
gṛhya yāṃ nābhijānāsi pañcāsyāmiva pannagīm || 23 ||
neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi |
viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā || 24 ||
tapassantāpalabdhaste yo'yaṃ dharmaparigrahaḥ |
na sa nāśayituṃ nyāyya ātmaprāṇaparigrahaḥ || 25 ||
avadhyatāṃ tapobhiryāṃ bhavān samanupaśyati |
ātmanaḥ sāsurairdevairhetustatrāpyayaṃ mahān || 26 ||
sugrīvo na hi devo'yaṃ nāsuro na ca rākṣasaḥ |
na dānavo na gandharvo na yakṣo na ca pannagaḥ || 27 ||
tasmātprāṇaparitrāṇaṃ kathaṃ rājankariṣyasi |
na tu dharmopasaṃhāramadharmaphalasaṃhitam || 28 ||
tadeva phalamanveti dharmaścādharmanāśanaḥ |
prāptaṃ dharmaphalaṃ tāvadbhavatā nātra saṃśayaḥ |
phalamasyāpyadharmasya kṣiprameva prapatsyase || 29 ||
janasthānavadhaṃ buddhvā buddhvā vālivadhaṃ tathā || 30 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca budhyasva hitamātmanaḥ |
kāmaṃ khalvahamapyekassavājirathakuñjarām || 31 ||
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktastasyaiṣa tu na niścayaḥ |
rāmeṇa hi pratijñātaṃ haryṛkṣagaṇasannidhau || 32 ||
utsādanamamitrāṇāṃ sītā yaistu pradharṣitā |
apakurvan hi rāmasya sākṣādapi purandaraḥ || 33 ||
na sukhaṃ prāpnuyādanyaḥ kiṃ punastvadvidho janaḥ |
yāṃ sītetyabhijānāsi yeyaṃ tiṣṭhati te vaśe || 34 ||
kālarātrīti tāṃ viddhi sarvalaṅkāvināśinīm |
tadalaṃ kālapāśena sītāvigraharūpiṇā || 35 ||
svayaṃ skandhāvasaktena kṣemamātmani cintyatām |
sītāyāstejasā dagdhāṃ rāmakopaprapīḍitām || 36 ||
dahyamānāmimāṃ paśya purīṃ sāṭṭapratolikām |
svāni mitrāṇi mantrīṃśca jñātīn bhrātrūn sutān hitān || 37 ||
bhogāndārāṃśca laṅkāṃ ca mā vināśamupānaya |
satyaṃ rākṣasarājendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama || 38 ||
rāmadāsasya dūtasya vānarasya viśeṣataḥ |
sarvān lokān susaṃhṛtya sabhūtān sacarācarān || 39 ||
punareva tathā sraṣṭuṃ śakto rāmo mahāyaśāḥ |
devāsuranarendreṣu yakṣarakṣogaṇeṣu ca || 40 ||
vidyādhareṣu sarveṣu gandharveṣūrageṣu ca |
siddheṣu kinnarendreṣu patatriṣu ca sarvataḥ || 41 ||
sarvabhūteṣu sarvatra sarvakāleṣu nāsti saḥ |
yo rāmaṃ pratiyudhyeta viṣṇutulyaparākramam || 42 ||
sarvalokeśvarasyaivaṃ kṛtvā vipriyamuttamam |
rāmasya rājasiṃhasya durlabhaṃ tava jīvitam || 43 ||
devāśca daityāśca niśācarendra gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
rāmasya lokatrayanāyakasya sthātuṃ na śaktāssamareṣu sarve || 44 ||
brahmā svayambhūścaturānano vā rudrastriṇetrastripurāntako vā |
indro mahendrassuranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam || 45 ||
sa sauṣṭhavopetamadīnavādinaḥ kaperniśamyāpratimo'priyaṃ vacaḥ |
daśānanaḥ kopavivṛttalocanaḥ samādiśattasya vadhaṃ mahākapeḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.