ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಂ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ಹರಿಸತ್ತಮಃ ।
ವಾಕ್ಯಮರ್ಥವದವ್ಯಗ್ರಸ್ತಮುವಾಚ ದಶಾನನಮ್ ॥ 1 ॥
ಅಹಂ ಸುಗ್ರೀವಸನ್ದೇಶಾದಿಹ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತವಾಲಯಮ್ ।
ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರ ಹರೀಶಸ್ತ್ವಾಂ ಭ್ರಾತಾ ಕುಶಲಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 2 ॥
ಭ್ರಾತುಶ್ಶೃಣು ಸಮಾದೇಶಂ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಧರ್ಮಾರ್ಥೋಪಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಮಿಹ ಚಾಮುತ್ರ ಚ ಕ್ಷಮಮ್ ॥ 3 ॥
ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ನಾಮ ರಥಕುಞ್ಜರವಾಜಿಮಾನ್ ।
ಪಿತೇವ ಬನ್ಧುರ್ಲೋಕಸ್ಯ ಸುರೇಶ್ವರಸಮದ್ಯುತಿಃ ॥ 4 ॥
ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಿಯಕರಃ ಪ್ರಭುಃ ।
ಪಿತುರ್ನಿದೇಶಾನ್ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ದಣ್ಡಕಾವನಮ್ ॥ 5 ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಸೀತಯಾ ಚಾಪಿ ಭಾರ್ಯಯಾ ।
ರಾಮೋ ನಾಮ ಮಹಾತೇಜಾ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಪನ್ಥಾನಮಾಸ್ಥಿತಃ ॥ 6 ॥
ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ವನೇ ನಷ್ಟಾ ಸೀತಾ ಪತಿಮನುವ್ರತಾ ।
ವೈದೇಹಸ್ಯ ಸುತಾ ರಾಜ್ಞೋ ಜನಕಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 7 ॥
ಸ ಮಾರ್ಗಮಾಣಸ್ತಾಂ ದೇವೀಂ ರಾಜಪುತ್ರಃ ಸಹಾನುಜಃ ।
ಋಶ್ಯಮೂಕಮನುಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ ॥ 8 ॥
ತಸ್ಯ ತೇನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಸೀತಾಯಾಃ ಪರಿಮಾರ್ಗಣಮ್ ।
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾಪಿ ರಾಮೇಣ ಹರಿರಾಜ್ಯಂ ನಿವೇದಿತಮ್ ॥ 9 ॥
ತತಸ್ತೇನ ಮೃಧೇ ಹತ್ವಾ ರಾಜಪುತ್ರೇಣ ವಾಲಿನಮ್ ।
ಸುಗ್ರೀವಃ ಸ್ಥಾಪಿತೋ ರಾಜ್ಯೇ ಹರ್ಯೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಗಣೇಶ್ವರಃ ॥ 10 ॥
ತ್ವಯಾ ವಿಜ್ಞಾತಪೂರ್ವಶ್ಚ ವಾಲೀ ವಾನರಪುಙ್ಗವಃ ।
ರಾಮೇಣ ನಿಹತಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಶರೇಣೈಕೇನ ವಾನರಃ ॥ 11 ॥
ಸ ಸೀತಾಮಾರ್ಗಣೇ ವ್ಯಗ್ರಸ್ಸುಗ್ರೀವಃ ಸತ್ಯಸಙ್ಗರಃ ।
ಹರೀನ್ ಸಮ್ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ದಿಶಸ್ಸರ್ವಾ ಹರೀಶ್ವರಃ ॥ 12 ॥
ತಾಂ ಹರೀಣಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನಿ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ।
ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಮಾರ್ಗನ್ತೇ ಹ್ಯಧಶ್ಚೋಪರಿ ಚಾಮ್ಬರೇ ॥ 13 ॥
ವೈನತೇಯಸಮಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿತ್ತತ್ರಾನಿಲೋಪಮಾಃ ।
ಅಸಙ್ಗಗತಯಶಶೀಘ್ರಾ ಹರಿವೀರಾ ಮಹಾಬಲಾಃ ॥ 14 ॥
ಅಹಂ ತು ಹನುಮಾನ್ನಾಮ ಮಾರುತಸ್ಯೌರಸಸ್ಸುತಃ ।
ಸೀತಾಯಾಸ್ತು ಕೃತೇ ತೂರ್ಣಂ ಶತಯೋಜನಮಾಯತಮ್ ॥ 15 ॥
ಸಮುದ್ರಂ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವೈವ ತಾಂ ದಿದೃಕ್ಷುರಿಹಾಗತಃ ।
ಭ್ರಮತಾ ಚ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಗೃಹೇ ತೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 16 ॥
ತದ್ಭವಾನ್ ದೃಷ್ಟಧರ್ಮಾರ್ಥಸ್ತಪಃಕೃತಪರಿಗ್ರಹಃ ।
ಪರದಾರಾನ್ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ನೋಪರೋದ್ಧುಂ ತ್ವಮರ್ಹಸಿ ॥ 17 ॥
ನ ಹಿ ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧೇಷು ಬಹ್ವಪಾಯೇಷು ಕರ್ಮಸು ।
ಮೂಲಘಾತಿಷು ಸಜ್ಜನ್ತೇ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಭವದ್ವಿಧಾಃ ॥ 18 ॥
ಕಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮುಕ್ತಾನಾಂ ರಾಮಕೋಪಾನುವರ್ತಿನಾಮ್ ।
ಶರಾಣಾಮಗ್ರತಃ ಸ್ಥಾತುಂ ಶಕ್ತೋ ದೇವಾಸುರೇಷ್ವಪಿ ॥ 19 ॥
ನ ಚಾಪಿ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ರಾಜನ್ವಿದ್ಯೇತ ಕಶ್ಚನ ।
ರಾಘವಸ್ಯ ವ್ಯಲೀಕಂ ಯಃ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 20 ॥
ತತ್ ತ್ರಿಕಾಲಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮ್ಯಮರ್ಥಾನುಬನ್ಧಿ ಚ ।
ಮನ್ಯಸ್ವ ನರದೇವಾಯ ಜಾನಕೀ ಪ್ರತಿದೀಯತಾಮ್ ॥ 21 ॥
ದೃಷ್ಟಾ ಹೀಯಂ ಮಯಾ ದೇವೀ ಲಬ್ಧಂ ಯದಿಹ ದುರ್ಲಭಮ್ ।
ಉತ್ತರಂ ಕರ್ಮ ಯಚ್ಛೇಷಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ತತ್ರ ರಾಘವಃ ॥ 22 ॥
ಲಕ್ಷಿತೇಯಂ ಮಯಾ ಸೀತಾ ತಥಾ ಶೋಕಪರಾಯಣಾ ।
ಗೃಹ್ಯ ಯಾಂ ನಾಭಿಜಾನಾಸಿ ಪಞ್ಚಾಸ್ಯಾಮಿವ ಪನ್ನಗೀಮ್ ॥ 23 ॥
ನೇಯಂ ಜರಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಸಾಸುರೈರಮರೈರಪಿ ।
ವಿಷಸಂಸೃಷ್ಟಮತ್ಯರ್ಥಂ ಭುಕ್ತಮನ್ನಮಿವೌಜಸಾ ॥ 24 ॥
ತಪಸ್ಸನ್ತಾಪಲಬ್ಧಸ್ತೇ ಯೋಽಯಂ ಧರ್ಮಪರಿಗ್ರಹಃ ।
ನ ಸ ನಾಶಯಿತುಂ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಆತ್ಮಪ್ರಾಣಪರಿಗ್ರಹಃ ॥ 25 ॥
ಅವಧ್ಯತಾಂ ತಪೋಭಿರ್ಯಾಂ ಭವಾನ್ ಸಮನುಪಶ್ಯತಿ ।
ಆತ್ಮನಃ ಸಾಸುರೈರ್ದೇವೈರ್ಹೇತುಸ್ತತ್ರಾಪ್ಯಯಂ ಮಹಾನ್ ॥ 26 ॥
ಸುಗ್ರೀವೋ ನ ಹಿ ದೇವೋಽಯಂ ನಾಸುರೋ ನ ಚ ರಾಕ್ಷಸಃ ।
ನ ದಾನವೋ ನ ಗನ್ಧರ್ವೋ ನ ಯಕ್ಷೋ ನ ಚ ಪನ್ನಗಃ ॥ 27 ॥
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಪರಿತ್ರಾಣಂ ಕಥಂ ರಾಜನ್ಕರಿಷ್ಯಸಿ ।
ನ ತು ಧರ್ಮೋಪಸಂಹಾರಮಧರ್ಮಫಲಸಂಹಿತಮ್ ॥ 28 ॥
ತದೇವ ಫಲಮನ್ವೇತಿ ಧರ್ಮಶ್ಚಾಧರ್ಮನಾಶನಃ ।
ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಧರ್ಮಫಲಂ ತಾವದ್ಭವತಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।
ಫಲಮಸ್ಯಾಪ್ಯಧರ್ಮಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಪ್ರಪತ್ಸ್ಯಸೇ ॥ 29 ॥
ಜನಸ್ಥಾನವಧಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬುದ್ಧ್ವಾ ವಾಲಿವಧಂ ತಥಾ ॥ 30 ॥
ರಾಮಸುಗ್ರೀವಸಖ್ಯಂ ಚ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಹಿತಮಾತ್ಮನಃ ।
ಕಾಮಂ ಖಲ್ವಹಮಪ್ಯೇಕಸ್ಸವಾಜಿರಥಕುಞ್ಜರಾಮ್ ॥ 31 ॥
ಲಙ್ಕಾಂ ನಾಶಯಿತುಂ ಶಕ್ತಸ್ತಸ್ಯೈಷ ತು ನ ನಿಶ್ಚಯಃ ।
ರಾಮೇಣ ಹಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಹರ್ಯೃಕ್ಷಗಣಸನ್ನಿಧೌ ॥ 32 ॥
ಉತ್ಸಾದನಮಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಸೀತಾ ಯೈಸ್ತು ಪ್ರಧರ್ಷಿತಾ ।
ಅಪಕುರ್ವನ್ ಹಿ ರಾಮಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾದಪಿ ಪುರನ್ದರಃ ॥ 33 ॥
ನ ಸುಖಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದನ್ಯಃ ಕಿಂ ಪುನಸ್ತ್ವದ್ವಿಧೋ ಜನಃ ।
ಯಾಂ ಸೀತೇತ್ಯಭಿಜಾನಾಸಿ ಯೇಯಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತೇ ವಶೇ ॥ 34 ॥
ಕಾಲರಾತ್ರೀತಿ ತಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಲಙ್ಕಾವಿನಾಶಿನೀಮ್ ।
ತದಲಂ ಕಾಲಪಾಶೇನ ಸೀತಾವಿಗ್ರಹರೂಪಿಣಾ ॥ 35 ॥
ಸ್ವಯಂ ಸ್ಕನ್ಧಾವಸಕ್ತೇನ ಕ್ಷೇಮಮಾತ್ಮನಿ ಚಿನ್ತ್ಯತಾಮ್ ।
ಸೀತಾಯಾಸ್ತೇಜಸಾ ದಗ್ಧಾಂ ರಾಮಕೋಪಪ್ರಪೀಡಿತಾಮ್ ॥ 36 ॥
ದಹ್ಯಮಾನಾಮಿಮಾಂ ಪಶ್ಯ ಪುರೀಂ ಸಾಟ್ಟಪ್ರತೋಲಿಕಾಮ್ ।
ಸ್ವಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಮನ್ತ್ರೀಂಶ್ಚ ಜ್ಞಾತೀನ್ ಭ್ರಾತ್ರೂನ್ ಸುತಾನ್ ಹಿತಾನ್ ॥ 37 ॥
ಭೋಗಾನ್ದಾರಾಂಶ್ಚ ಲಙ್ಕಾಂ ಚ ಮಾ ವಿನಾಶಮುಪಾನಯ ।
ಸತ್ಯಂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜೇನ್ದ್ರ ಶೃಣುಷ್ವ ವಚನಂ ಮಮ ॥ 38 ॥
ರಾಮದಾಸಸ್ಯ ದೂತಸ್ಯ ವಾನರಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ।
ಸರ್ವಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸುಸಂಹೃತ್ಯ ಸಭೂತಾನ್ ಸಚರಾಚರಾನ್ ॥ 39 ॥
ಪುನರೇವ ತಥಾ ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಶಕ್ತೋ ರಾಮೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ದೇವಾಸುರನರೇನ್ದ್ರೇಷು ಯಕ್ಷರಕ್ಷೋಗಣೇಷು ಚ ॥ 40 ॥
ವಿದ್ಯಾಧರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಗನ್ಧರ್ವೇಷೂರಗೇಷು ಚ ।
ಸಿದ್ಧೇಷು ಕಿನ್ನರೇನ್ದ್ರೇಷು ಪತತ್ರಿಷು ಚ ಸರ್ವತಃ ॥ 41 ॥
ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಕಾಲೇಷು ನಾಸ್ತಿ ಸಃ ।
ಯೋ ರಾಮಂ ಪ್ರತಿಯುಧ್ಯೇತ ವಿಷ್ಣುತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 42 ॥
ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರಸ್ಯೈವಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಪ್ರಿಯಮುತ್ತಮಮ್ ।
ರಾಮಸ್ಯ ರಾಜಸಿಂಹಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ತವ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 43 ॥
ದೇವಾಶ್ಚ ದೈತ್ಯಾಶ್ಚ ನಿಶಾಚರೇನ್ದ್ರ ಗನ್ಧರ್ವವಿದ್ಯಾಧರನಾಗಯಕ್ಷಾಃ ।
ರಾಮಸ್ಯ ಲೋಕತ್ರಯನಾಯಕಸ್ಯ ಸ್ಥಾತುಂ ನ ಶಕ್ತಾಸ್ಸಮರೇಷು ಸರ್ವೇ ॥ 44 ॥
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಶ್ಚತುರಾನನೋ ವಾ ರುದ್ರಸ್ತ್ರಿಣೇತ್ರಸ್ತ್ರಿಪುರಾನ್ತಕೋ ವಾ ।
ಇನ್ದ್ರೋ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಸುರನಾಯಕೋ ವಾ ತ್ರಾತುಂ ನ ಶಕ್ತಾ ಯುಧಿ ರಾಮವಧ್ಯಮ್ ॥ 45 ॥
ಸ ಸೌಷ್ಠವೋಪೇತಮದೀನವಾದಿನಃ ಕಪೇರ್ನಿಶಮ್ಯಾಪ್ರತಿಮೋಽಪ್ರಿಯಂ ವಚಃ ।
ದಶಾನನಃ ಕೋಪವಿವೃತ್ತಲೋಚನಃ ಸಮಾದಿಶತ್ತಸ್ಯ ವಧಂ ಮಹಾಕಪೇಃ ॥ 46 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ sattvavānharisattamaḥ |
vākyamarthavadavyagrastamuvāca daśānanam || 1 ||
ahaṃ sugrīvasandeśādiha prāptastavālayam |
rākṣasendra harīśastvāṃ bhrātā kuśalamabravīt || 2 ||
bhrātuśśṛṇu samādeśaṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
dharmārthopahitaṃ vākyamiha cāmutra ca kṣamam || 3 ||
rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
piteva bandhurlokasya sureśvarasamadyutiḥ || 4 ||
jyeṣṭhastasya mahābāhuḥ putraḥ priyakaraḥ prabhuḥ |
piturnideśānniṣkrāntaḥ praviṣṭo daṇḍakāvanam || 5 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā |
rāmo nāma mahātejā dharmyaṃ panthānamāsthitaḥ || 6 ||
tasya bhāryā vane naṣṭā sītā patimanuvratā |
vaidehasya sutā rājño janakasya mahātmanaḥ || 7 ||
sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rājaputraḥ sahānujaḥ |
ṛśyamūkamanuprāptaḥ sugrīveṇa samāgataḥ || 8 ||
tasya tena pratijñātaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
sugrīvasyāpi rāmeṇa harirājyaṃ niveditam || 9 ||
tatastena mṛdhe hatvā rājaputreṇa vālinam |
sugrīvaḥ sthāpito rājye haryṛkṣāṇāṃ gaṇeśvaraḥ || 10 ||
tvayā vijñātapūrvaśca vālī vānarapuṅgavaḥ |
rāmeṇa nihatassaṅkhye śareṇaikena vānaraḥ || 11 ||
sa sītāmārgaṇe vyagrassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
harīn sampreṣayāmāsa diśassarvā harīśvaraḥ || 12 ||
tāṃ harīṇāṃ sahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante hyadhaścopari cāmbare || 13 ||
vainateyasamāḥ kecitkecittatrānilopamāḥ |
asaṅgagatayaśaśīghrā harivīrā mahābalāḥ || 14 ||
ahaṃ tu hanumānnāma mārutasyaurasassutaḥ |
sītāyāstu kṛte tūrṇaṃ śatayojanamāyatam || 15 ||
samudraṃ laṅghayitvaiva tāṃ didṛkṣurihāgataḥ |
bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā || 16 ||
tadbhavān dṛṣṭadharmārthastapaḥkṛtaparigrahaḥ |
paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvamarhasi || 17 ||
na hi dharmaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || 18 ||
kaśca lakṣmaṇamuktānāṃ rāmakopānuvartinām |
śarāṇāmagrataḥ sthātuṃ śakto devāsureṣvapi || 19 ||
na cāpi triṣu lokeṣu rājanvidyeta kaścana |
rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukhamavāpnuyāt || 20 ||
tat trikālahitaṃ vākyaṃ dharmyamarthānubandhi ca |
manyasva naradevāya jānakī pratidīyatām || 21 ||
dṛṣṭā hīyaṃ mayā devī labdhaṃ yadiha durlabham |
uttaraṃ karma yaccheṣaṃ nimittaṃ tatra rāghavaḥ || 22 ||
lakṣiteyaṃ mayā sītā tathā śokaparāyaṇā |
gṛhya yāṃ nābhijānāsi pañcāsyāmiva pannagīm || 23 ||
neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi |
viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā || 24 ||
tapassantāpalabdhaste yo'yaṃ dharmaparigrahaḥ |
na sa nāśayituṃ nyāyya ātmaprāṇaparigrahaḥ || 25 ||
avadhyatāṃ tapobhiryāṃ bhavān samanupaśyati |
ātmanaḥ sāsurairdevairhetustatrāpyayaṃ mahān || 26 ||
sugrīvo na hi devo'yaṃ nāsuro na ca rākṣasaḥ |
na dānavo na gandharvo na yakṣo na ca pannagaḥ || 27 ||
tasmātprāṇaparitrāṇaṃ kathaṃ rājankariṣyasi |
na tu dharmopasaṃhāramadharmaphalasaṃhitam || 28 ||
tadeva phalamanveti dharmaścādharmanāśanaḥ |
prāptaṃ dharmaphalaṃ tāvadbhavatā nātra saṃśayaḥ |
phalamasyāpyadharmasya kṣiprameva prapatsyase || 29 ||
janasthānavadhaṃ buddhvā buddhvā vālivadhaṃ tathā || 30 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca budhyasva hitamātmanaḥ |
kāmaṃ khalvahamapyekassavājirathakuñjarām || 31 ||
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktastasyaiṣa tu na niścayaḥ |
rāmeṇa hi pratijñātaṃ haryṛkṣagaṇasannidhau || 32 ||
utsādanamamitrāṇāṃ sītā yaistu pradharṣitā |
apakurvan hi rāmasya sākṣādapi purandaraḥ || 33 ||
na sukhaṃ prāpnuyādanyaḥ kiṃ punastvadvidho janaḥ |
yāṃ sītetyabhijānāsi yeyaṃ tiṣṭhati te vaśe || 34 ||
kālarātrīti tāṃ viddhi sarvalaṅkāvināśinīm |
tadalaṃ kālapāśena sītāvigraharūpiṇā || 35 ||
svayaṃ skandhāvasaktena kṣemamātmani cintyatām |
sītāyāstejasā dagdhāṃ rāmakopaprapīḍitām || 36 ||
dahyamānāmimāṃ paśya purīṃ sāṭṭapratolikām |
svāni mitrāṇi mantrīṃśca jñātīn bhrātrūn sutān hitān || 37 ||
bhogāndārāṃśca laṅkāṃ ca mā vināśamupānaya |
satyaṃ rākṣasarājendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama || 38 ||
rāmadāsasya dūtasya vānarasya viśeṣataḥ |
sarvān lokān susaṃhṛtya sabhūtān sacarācarān || 39 ||
punareva tathā sraṣṭuṃ śakto rāmo mahāyaśāḥ |
devāsuranarendreṣu yakṣarakṣogaṇeṣu ca || 40 ||
vidyādhareṣu sarveṣu gandharveṣūrageṣu ca |
siddheṣu kinnarendreṣu patatriṣu ca sarvataḥ || 41 ||
sarvabhūteṣu sarvatra sarvakāleṣu nāsti saḥ |
yo rāmaṃ pratiyudhyeta viṣṇutulyaparākramam || 42 ||
sarvalokeśvarasyaivaṃ kṛtvā vipriyamuttamam |
rāmasya rājasiṃhasya durlabhaṃ tava jīvitam || 43 ||
devāśca daityāśca niśācarendra gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
rāmasya lokatrayanāyakasya sthātuṃ na śaktāssamareṣu sarve || 44 ||
brahmā svayambhūścaturānano vā rudrastriṇetrastripurāntako vā |
indro mahendrassuranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam || 45 ||
sa sauṣṭhavopetamadīnavādinaḥ kaperniśamyāpratimo'priyaṃ vacaḥ |
daśānanaḥ kopavivṛttalocanaḥ samādiśattasya vadhaṃ mahākapeḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः ।
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥ 1 ॥
अहं सुग्रीवसन्देशादिह प्राप्तस्तवालयम् ।
राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥
भ्रातुश्शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।
धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥ 3 ॥
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥ 4 ॥
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः ।
पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 5 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ।
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः ॥ 6 ॥
तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता ।
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥ 7 ॥
स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।
ऋश्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ॥ 8 ॥
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ॥ 9 ॥
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥ 10 ॥
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः ।
रामेण निहतस्सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः ॥ 11 ॥
स सीतामार्गणे व्यग्रस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः ।
हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः ॥ 12 ॥
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥ 13 ॥
वैनतेयसमाः केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः ।
असङ्गगतयशशीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥ 14 ॥
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसस्सुतः ।
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥ 15 ॥
समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः ।
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥ 16 ॥
तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः ।
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥
न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ 18 ॥
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम् ।
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥ 19 ॥
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन ।
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ 20 ॥
तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च ।
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥ 21 ॥
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम् ।
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥ 22 ॥
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा ।
गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ॥ 23 ॥
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।
विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥ 24 ॥
तपस्सन्तापलब्धस्ते योऽयं धर्मपरिग्रहः ।
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥ 25 ॥
अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति ।
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥ 26 ॥
सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च राक्षसः ।
न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः ॥ 27 ॥
तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि ।
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ॥ 28 ॥
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ।
प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः ।
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥ 29 ॥
जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा ॥ 30 ॥
रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः ।
कामं खल्वहमप्येकस्सवाजिरथकुञ्जराम् ॥ 31 ॥
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ।
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ ॥ 32 ॥
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ।
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः ॥ 33 ॥
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ।
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे ॥ 34 ॥
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा ॥ 35 ॥
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ।
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम् ॥ 36 ॥
दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ।
स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रात्रून् सुतान् हितान् ॥ 37 ॥
भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ।
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम ॥ 38 ॥
रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ।
सर्वान् लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान् ॥ 39 ॥
पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ।
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च ॥ 40 ॥
विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।
सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः ॥ 41 ॥
सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः ।
यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम् ॥ 42 ॥
सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम् ।
रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 43 ॥
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।
रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे ॥ 44 ॥
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा ।
इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम् ॥ 45 ॥
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः ।
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ sattvavānharisattamaḥ |
vākyamarthavadavyagrastamuvāca daśānanam || 1 ||
ahaṃ sugrīvasandeśādiha prāptastavālayam |
rākṣasendra harīśastvāṃ bhrātā kuśalamabravīt || 2 ||
bhrātuśśṛṇu samādeśaṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |
dharmārthopahitaṃ vākyamiha cāmutra ca kṣamam || 3 ||
rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
piteva bandhurlokasya sureśvarasamadyutiḥ || 4 ||
jyeṣṭhastasya mahābāhuḥ putraḥ priyakaraḥ prabhuḥ |
piturnideśānniṣkrāntaḥ praviṣṭo daṇḍakāvanam || 5 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā |
rāmo nāma mahātejā dharmyaṃ panthānamāsthitaḥ || 6 ||
tasya bhāryā vane naṣṭā sītā patimanuvratā |
vaidehasya sutā rājño janakasya mahātmanaḥ || 7 ||
sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rājaputraḥ sahānujaḥ |
ṛśyamūkamanuprāptaḥ sugrīveṇa samāgataḥ || 8 ||
tasya tena pratijñātaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
sugrīvasyāpi rāmeṇa harirājyaṃ niveditam || 9 ||
tatastena mṛdhe hatvā rājaputreṇa vālinam |
sugrīvaḥ sthāpito rājye haryṛkṣāṇāṃ gaṇeśvaraḥ || 10 ||
tvayā vijñātapūrvaśca vālī vānarapuṅgavaḥ |
rāmeṇa nihatassaṅkhye śareṇaikena vānaraḥ || 11 ||
sa sītāmārgaṇe vyagrassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
harīn sampreṣayāmāsa diśassarvā harīśvaraḥ || 12 ||
tāṃ harīṇāṃ sahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante hyadhaścopari cāmbare || 13 ||
vainateyasamāḥ kecitkecittatrānilopamāḥ |
asaṅgagatayaśaśīghrā harivīrā mahābalāḥ || 14 ||
ahaṃ tu hanumānnāma mārutasyaurasassutaḥ |
sītāyāstu kṛte tūrṇaṃ śatayojanamāyatam || 15 ||
samudraṃ laṅghayitvaiva tāṃ didṛkṣurihāgataḥ |
bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā || 16 ||
tadbhavān dṛṣṭadharmārthastapaḥkṛtaparigrahaḥ |
paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvamarhasi || 17 ||
na hi dharmaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || 18 ||
kaśca lakṣmaṇamuktānāṃ rāmakopānuvartinām |
śarāṇāmagrataḥ sthātuṃ śakto devāsureṣvapi || 19 ||
na cāpi triṣu lokeṣu rājanvidyeta kaścana |
rāghavasya vyalīkaṃ yaḥ kṛtvā sukhamavāpnuyāt || 20 ||
tat trikālahitaṃ vākyaṃ dharmyamarthānubandhi ca |
manyasva naradevāya jānakī pratidīyatām || 21 ||
dṛṣṭā hīyaṃ mayā devī labdhaṃ yadiha durlabham |
uttaraṃ karma yaccheṣaṃ nimittaṃ tatra rāghavaḥ || 22 ||
lakṣiteyaṃ mayā sītā tathā śokaparāyaṇā |
gṛhya yāṃ nābhijānāsi pañcāsyāmiva pannagīm || 23 ||
neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi |
viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā || 24 ||
tapassantāpalabdhaste yo'yaṃ dharmaparigrahaḥ |
na sa nāśayituṃ nyāyya ātmaprāṇaparigrahaḥ || 25 ||
avadhyatāṃ tapobhiryāṃ bhavān samanupaśyati |
ātmanaḥ sāsurairdevairhetustatrāpyayaṃ mahān || 26 ||
sugrīvo na hi devo'yaṃ nāsuro na ca rākṣasaḥ |
na dānavo na gandharvo na yakṣo na ca pannagaḥ || 27 ||
tasmātprāṇaparitrāṇaṃ kathaṃ rājankariṣyasi |
na tu dharmopasaṃhāramadharmaphalasaṃhitam || 28 ||
tadeva phalamanveti dharmaścādharmanāśanaḥ |
prāptaṃ dharmaphalaṃ tāvadbhavatā nātra saṃśayaḥ |
phalamasyāpyadharmasya kṣiprameva prapatsyase || 29 ||
janasthānavadhaṃ buddhvā buddhvā vālivadhaṃ tathā || 30 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca budhyasva hitamātmanaḥ |
kāmaṃ khalvahamapyekassavājirathakuñjarām || 31 ||
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktastasyaiṣa tu na niścayaḥ |
rāmeṇa hi pratijñātaṃ haryṛkṣagaṇasannidhau || 32 ||
utsādanamamitrāṇāṃ sītā yaistu pradharṣitā |
apakurvan hi rāmasya sākṣādapi purandaraḥ || 33 ||
na sukhaṃ prāpnuyādanyaḥ kiṃ punastvadvidho janaḥ |
yāṃ sītetyabhijānāsi yeyaṃ tiṣṭhati te vaśe || 34 ||
kālarātrīti tāṃ viddhi sarvalaṅkāvināśinīm |
tadalaṃ kālapāśena sītāvigraharūpiṇā || 35 ||
svayaṃ skandhāvasaktena kṣemamātmani cintyatām |
sītāyāstejasā dagdhāṃ rāmakopaprapīḍitām || 36 ||
dahyamānāmimāṃ paśya purīṃ sāṭṭapratolikām |
svāni mitrāṇi mantrīṃśca jñātīn bhrātrūn sutān hitān || 37 ||
bhogāndārāṃśca laṅkāṃ ca mā vināśamupānaya |
satyaṃ rākṣasarājendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama || 38 ||
rāmadāsasya dūtasya vānarasya viśeṣataḥ |
sarvān lokān susaṃhṛtya sabhūtān sacarācarān || 39 ||
punareva tathā sraṣṭuṃ śakto rāmo mahāyaśāḥ |
devāsuranarendreṣu yakṣarakṣogaṇeṣu ca || 40 ||
vidyādhareṣu sarveṣu gandharveṣūrageṣu ca |
siddheṣu kinnarendreṣu patatriṣu ca sarvataḥ || 41 ||
sarvabhūteṣu sarvatra sarvakāleṣu nāsti saḥ |
yo rāmaṃ pratiyudhyeta viṣṇutulyaparākramam || 42 ||
sarvalokeśvarasyaivaṃ kṛtvā vipriyamuttamam |
rāmasya rājasiṃhasya durlabhaṃ tava jīvitam || 43 ||
devāśca daityāśca niśācarendra gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |
rāmasya lokatrayanāyakasya sthātuṃ na śaktāssamareṣu sarve || 44 ||
brahmā svayambhūścaturānano vā rudrastriṇetrastripurāntako vā |
indro mahendrassuranāyako vā trātuṃ na śaktā yudhi rāmavadhyam || 45 ||
sa sauṣṭhavopetamadīnavādinaḥ kaperniśamyāpratimo'priyaṃ vacaḥ |
daśānanaḥ kopavivṛttalocanaḥ samādiśattasya vadhaṃ mahākapeḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.