શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ।
તતઃ સ મધ્યઙ્ગતમંશુમન્તં જ્યોત્સ્નાવિતાનં મહદુદ્વમન્તમ્ ।
દદર્શ ધીમાન્ દિવિ ભાનુમન્તં ગોષ્ઠે વૃષં મત્તમિવ ભ્રમન્તમ્ ॥ 1 ॥
લોકસ્ય પાપાનિ વિનાશયન્તં મહોદધિં ચાપિ સમેધયન્તમ્ ।
ભૂતાનિ સર્વાણિ વિરાજયન્તં દદર્શ શીતાંશુમથાભિયાન્તમ્ ॥ 2 ॥
યા ભાતિ લક્ષ્મીર્ભુવિ મન્દરસ્થા તથા પ્રદોષેષુ ચ સાગરસ્થા ।
તથૈવ તોયેષુ ચ પુષ્કરસ્થા રરાજ સા ચારુનિશાકરસ્થા ॥ 3 ॥
હંસો યથા રાજતપઞ્જરસ્થઃ સિંહો યથા મન્દરકન્દરસ્થઃ ।
વીરો યથા ગર્વિતકુઞ્જરસ્થ ચન્દ્રોઽપિ બભ્રાજ તથામ્બરસ્થઃ ॥ 4 ॥
સ્થિતઃ કકુદ્માનિવ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગો મહાચલઃ શ્વેત ઇવોચ્ચશૃઙ્ગઃ ।
હસ્તીવ જામ્બૂનદબદ્ધશૃઙ્ગો રરાજ ચન્દ્રઃ પરિપૂર્ણશૃઙ્ગઃ ॥ 5 ॥
વિનષ્ટશીતામ્બુતુષારપઙ્કો મહાગ્રહગ્રાહવિનષ્ટપઙ્કઃ ।
પ્રકાશલક્ષ્મ્યાશ્રયનિર્મલાઙ્કઃ રરાજ ચન્દ્રો ભગવાન્ શશાઙ્કઃ ॥ 6 ॥
શિલાતલં પ્રાપ્ય યથા મૃગેન્દ્રો મહારણં પ્રાપ્ય યથા ગજેન્દ્રઃ ।
રાજ્યં સમાસાદ્ય યથા નરેન્દ્ર સ્તથાપ્રકાશો વિરરાજ ચન્દ્રઃ ॥ 7 ॥
પ્રકાશચન્દ્રોદયનષ્ટદોષઃ પ્રવૃત્તરક્ષઃ પિશિતાશદોષઃ ।
રામાભિરામેરિતચિત્તદોષઃ સ્વર્ગપ્રકાશો ભગવાન્ પ્રદોષઃ ॥ 8 ॥
તન્ત્રીસ્વનાઃ કર્ણસુખાઃ પ્રવૃત્તાઃ સ્વપન્તિ નાર્યઃ પતિભિઃ સુવૃત્તાઃ ।
નક્તઞ્ચરાશ્ચાપિ તથા પ્રવૃત્તાઃ વિહર્તુમત્યદ્ભુતરૌદ્રવૃત્તાઃ ॥ 9 ॥
મત્તપ્રમત્તાનિ સમાકુલાનિ રથાશ્વભદ્રાસનસઙ્કુલાનિ ।
વીરશ્રિયા ચાપિ સમાકુલાનિ દદર્શ ધીમાન્ સ કપિઃ કુલાનિ ॥ 10 ॥
પરસ્પરં ચાધિકમાક્ષિપન્તિ ભુજાંશ્ચ પીનાનધિકં ક્ષિપન્તિ ।
મત્તપ્રલાપાનધિકં ક્ષિપન્તિ મત્તાનિ ચાન્યોન્યમધિક્ષિપન્તિ ॥ 11 ॥
રક્ષાંસિ વક્ષાંસિ ચ વિક્ષિપન્તિ ગાત્રાણિ કાન્તાસુ ચ વિક્ષિપન્તિ ।
રૂપાણિ ચિત્રાણિ ચ વિક્ષિપન્તિ દૃઢાનિ ચાપાનિ ચ વિક્ષિપન્તિ ॥ 12 ॥
દદર્શ કાન્તાશ્ચ સમાલભન્ત્ય સ્તથા પરાસ્તત્ર પુનઃ સ્વપન્ત્યઃ ।
સુરૂપવક્ત્રાશ્ચ તથા હસન્ત્યઃ ક્રુદ્ધાઃ પરાશ્ચાપિ વિનિઃશ્વસન્ત્ય ॥ 13 ॥
મહાગજૈશ્ચાપિ તથા નદદ્ભિઃ સુપૂજિતૈશ્ચાપિ તથા સુસદ્ભિઃ ।
રરાજ વીરૈશ્ચ વિનિઃશ્વસદ્ભિઃ હ્રદો ભુજઙ્ગૈરિવ નિઃશ્વસદ્ભિઃ ॥ 14 ॥
બુદ્ધિપ્રધાનાન્ રુચિરાભિધાનાન્ સંશ્રદ્ધધાનાન્ જગતઃ પ્રધાનાન્ ।
નાનાવિધાનાન્ રુચિરાભિધાનાન્ દદર્શ તસ્યાં પુરિ યાતુધાનાન્ ॥ 15 ॥
નનન્દ દૃષ્ટ્વા સ ચ તાન્ સુરૂપાન્નાનાગુણાનાત્મગુણાનુરૂપાન્ ।
વિદ્યોતમાનાન્સ તદાનુરૂપાન્ દદર્શ કાંશ્ચિચ્ચ પુનર્વિરૂપાન્ ॥ 16 ॥
તતો વરાર્હાઃ સુવિશુદ્ધભાવા સ્તેષાં સ્ત્રિયસ્તત્ર મહાનુભાવાઃ ।
પ્રિયેષુ પાનેષુ ચ સક્તભાવા દદર્શ તારા ઇવ સુપ્રભાવાઃ ॥ 17 ॥
શ્રિયા જ્વલન્તીસ્ત્રપયોપગૂઢા નિશીથકાલે રમણોપગૂઢાઃ ।
દદર્શ કાશ્ચિત્પ્રમદોપગૂઢા યથા વિહઙ્ગાઃ કુસુમોપગૂઢાઃ ॥ 18 ॥
અન્યાઃ પુનર્હર્મ્યતલોપવિષ્ટા સ્તત્ર પ્રિયાઙ્કેષુ સુખોપવિષ્ટાઃ ।
ભર્તુઃ પ્રિયા ધર્મપરા નિવિષ્ટા દદર્શ ધીમાન્ મદનાભિવિષ્ટાઃ ॥ 19 ॥
અપ્રાવૃતાઃ કાઞ્ચનરાજિવર્ણાઃ કાશ્ચિત્પરાર્થ્યાસ્તપનીયવર્ણાઃ ।
પુનશ્ચ કાશ્ચિચ્છશલક્ષ્મવર્ણાઃ કાન્તપ્રહીણા રુચિરાઙ્ગવર્ણાઃ ॥ 20 ॥
તતઃ પ્રિયાન્ પ્રાપ્ય મનોભિરામાઃ સુપ્રીતિયુક્તાઃ પ્રસમીક્ષ્યરામાઃ ।
ગૃહેષુ હૃષ્ટાઃ પરમાભિરામાઃ હરિપ્રવીરઃ સ દદર્શ રામાઃ ॥ 21 ॥
ચન્દ્રપ્રકાશાશ્ચ હિ વક્ત્રમાલાઃ વક્રાક્ષિપક્ષ્માશ્ચ સુનેત્રમાલાઃ ।
વિભૂષણાનાં ચ દદર્શ માલાઃ શતહ્રદાનામિવ ચારુમાલાઃ ॥ 22 ॥
ન ત્વેવ સીતાં પરમાભિજાતાં પથિ સ્થિતે રાજકુલે પ્રજાતામ્ ।
લતાં પ્રપુલ્લામિવ સાધુ જાતાં દદર્શ તન્વીં મનસાભિજાતામ્ ॥ 23 ॥
સનાતને વર્ત્મનિ સન્નિવિષ્ટાં રામેક્ષણાં તાં મદનાભિવિષ્ટામ્ ।
ભર્તુર્મનઃ શ્રીમદનુપ્રવિષ્ટાં સ્ત્રીભ્યો વરાભ્યશ્ચ સદા વિશિષ્ટામ્ ॥ 24 ॥
ઉષ્ણાર્દિતાં સાનુસૃતાસ્રકણ્ઠીં પુરા વરાર્હોત્તમનિષ્કકણ્ઠીમ્ ।
સુજાતપક્ષ્મામભિરક્તકણ્ઠીં વનેઽપ્રવૃત્તામિવ નીલકણ્ઠીમ્ ॥ 25 ॥
અવ્યક્તરેખામિવ ચન્દ્રરેખાં પાંસુપ્રદિગ્ધામિવ હેમરેખામ્ ।
ક્ષતપ્રરૂઢામિવ બાણરેખાં વાયુપ્રભિન્નામિવ મેઘરેખામ્ ॥ 26 ॥
સીતામપશ્યન્ મનુજેશ્વરસ્ય રામસ્ય પત્નીં વદતાં વરસ્ય ।
બભૂવ દુઃખાભિહતશ્ચિરસ્ય પ્લવઙ્ગમો મન્દ ઇવાચિરસ્ય ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चमस्सर्गः ।
ततः स मध्यङ्गतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महदुद्वमन्तम् ।
ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम् ॥ 1 ॥
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम् ।
भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम् ॥ 2 ॥
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था तथा प्रदोषेषु च सागरस्था ।
तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ 3 ॥
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः ।
वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ 4 ॥
स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः ।
हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो रराज चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ 5 ॥
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः ।
प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्कः रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः ॥ 6 ॥
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः ।
राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र स्तथाप्रकाशो विरराज चन्द्रः ॥ 7 ॥
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृत्तरक्षः पिशिताशदोषः ।
रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ 8 ॥
तन्त्रीस्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः ।
नक्तञ्चराश्चापि तथा प्रवृत्ताः विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ 9 ॥
मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसङ्कुलानि ।
वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ 10 ॥
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति भुजांश्च पीनानधिकं क्षिपन्ति ।
मत्तप्रलापानधिकं क्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति ॥ 11 ॥
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति ।
रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति ॥ 12 ॥
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः ।
सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्य ॥ 13 ॥
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः ।
रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भिः ह्रदो भुजङ्गैरिव निःश्वसद्भिः ॥ 14 ॥
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्धधानान् जगतः प्रधानान् ।
नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ 15 ॥
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्नानागुणानात्मगुणानुरूपान् ।
विद्योतमानान्स तदानुरूपान् ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान् ॥ 16 ॥
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः ।
प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः ॥ 17 ॥
श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः ।
ददर्श काश्चित्प्रमदोपगूढा यथा विहङ्गाः कुसुमोपगूढाः ॥ 18 ॥
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः ।
भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः ॥ 19 ॥
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः ।
पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ 20 ॥
ततः प्रियान् प्राप्य मनोभिरामाः सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्यरामाः ।
गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामाः हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ 21 ॥
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमालाः वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः ।
विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानामिव चारुमालाः ॥ 22 ॥
न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् ।
लतां प्रपुल्लामिव साधु जातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ 23 ॥
सनातने वर्त्मनि सन्निविष्टां रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम् ।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ 24 ॥
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् ।
सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं वनेऽप्रवृत्तामिव नीलकण्ठीम् ॥ 25 ॥
अव्यक्तरेखामिव चन्द्ररेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम् ।
क्षतप्ररूढामिव बाणरेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघरेखाम् ॥ 26 ॥
सीतामपश्यन् मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य ।
बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.