5.5 ஸுந்தரகாண்ட - பஞ்சம ஸர்கஃ

5.5 Sundarakanda - Panchama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத பஞ்சமஸ்ஸர்கஃ ।
ததஃ ஸ மத்யங்கதமம்ஶுமந்தம் ஜ்யோத்ஸ்நாவிதாநம் மஹதுத்வமந்தம் ।
ததர்ஶ தீமாந் திவி பாநுமந்தம் கோஷ்டே வ்ரு'ஷம் மத்தமிவ ப்ரமந்தம் ॥ 1 ॥
லோகஸ்ய பாபாநி விநாஶயந்தம் மஹோததிம் சாபி ஸமேதயந்தம் ।
பூதாநி ஸர்வாணி விராஜயந்தம் ததர்ஶ ஶீதாம்ஶுமதாபியாந்தம் ॥ 2 ॥
யா பாதி லக்ஷ்மீர்புவி மந்தரஸ்தா ததா ப்ரதோஷேஷு ச ஸாகரஸ்தா ।
ததைவ தோயேஷு ச புஷ்கரஸ்தா ரராஜ ஸா சாருநிஶாகரஸ்தா ॥ 3 ॥
ஹம்ஸோ யதா ராஜதபஞ்ஜரஸ்தஃ ஸிம்ஹோ யதா மந்தரகந்தரஸ்தஃ ।
வீரோ யதா கர்விதகுஞ்ஜரஸ்த சந்த்ரோऽபி பப்ராஜ ததாம்பரஸ்தஃ ॥ 4 ॥
ஸ்திதஃ ககுத்மாநிவ தீக்ஷ்ணஶ்ரு'ங்கோ மஹாசலஃ ஶ்வேத இவோச்சஶ்ரு'ங்கஃ ।
ஹஸ்தீவ ஜாம்பூநதபத்தஶ்ரு'ங்கோ ரராஜ சந்த்ரஃ பரிபூர்ணஶ்ரு'ங்கஃ ॥ 5 ॥
விநஷ்டஶீதாம்புதுஷாரபங்கோ மஹாக்ரஹக்ராஹவிநஷ்டபங்கஃ ।
ப்ரகாஶலக்ஷ்ம்யாஶ்ரயநிர்மலாங்கஃ ரராஜ சந்த்ரோ பகவாந் ஶஶாங்கஃ ॥ 6 ॥
ஶிலாதலம் ப்ராப்ய யதா ம்ரு'கேந்த்ரோ மஹாரணம் ப்ராப்ய யதா கஜேந்த்ரஃ ।
ராஜ்யம் ஸமாஸாத்ய யதா நரேந்த்ர ஸ்ததாப்ரகாஶோ விரராஜ சந்த்ரஃ ॥ 7 ॥
ப்ரகாஶசந்த்ரோதயநஷ்டதோஷஃ ப்ரவ்ரு'த்தரக்ஷஃ பிஶிதாஶதோஷஃ ।
ராமாபிராமேரிதசித்ததோஷஃ ஸ்வர்கப்ரகாஶோ பகவாந் ப்ரதோஷஃ ॥ 8 ॥
தந்த்ரீஸ்வநாஃ கர்ணஸுகாஃ ப்ரவ்ரு'த்தாஃ ஸ்வபந்தி நார்யஃ பதிபிஃ ஸுவ்ரு'த்தாஃ ।
நக்தஞ்சராஶ்சாபி ததா ப்ரவ்ரு'த்தாஃ விஹர்துமத்யத்புதரௌத்ரவ்ரு'த்தாஃ ॥ 9 ॥
மத்தப்ரமத்தாநி ஸமாகுலாநி ரதாஶ்வபத்ராஸநஸங்குலாநி ।
வீரஶ்ரியா சாபி ஸமாகுலாநி ததர்ஶ தீமாந் ஸ கபிஃ குலாநி ॥ 10 ॥
பரஸ்பரம் சாதிகமாக்ஷிபந்தி புஜாம்ஶ்ச பீநாநதிகம் க்ஷிபந்தி ।
மத்தப்ரலாபாநதிகம் க்ஷிபந்தி மத்தாநி சாந்யோந்யமதிக்ஷிபந்தி ॥ 11 ॥
ரக்ஷாம்ஸி வக்ஷாம்ஸி ச விக்ஷிபந்தி காத்ராணி காந்தாஸு ச விக்ஷிபந்தி ।
ரூபாணி சித்ராணி ச விக்ஷிபந்தி த்ரு'டாநி சாபாநி ச விக்ஷிபந்தி ॥ 12 ॥
ததர்ஶ காந்தாஶ்ச ஸமாலபந்த்ய ஸ்ததா பராஸ்தத்ர புநஃ ஸ்வபந்த்யஃ ।
ஸுரூபவக்த்ராஶ்ச ததா ஹஸந்த்யஃ க்ருத்தாஃ பராஶ்சாபி விநிஃஶ்வஸந்த்ய ॥ 13 ॥
மஹாகஜைஶ்சாபி ததா நதத்பிஃ ஸுபூஜிதைஶ்சாபி ததா ஸுஸத்பிஃ ।
ரராஜ வீரைஶ்ச விநிஃஶ்வஸத்பிஃ ஹ்ரதோ புஜங்கைரிவ நிஃஶ்வஸத்பிஃ ॥ 14 ॥
புத்திப்ரதாநாந் ருசிராபிதாநாந் ஸம்ஶ்ரத்ததாநாந் ஜகதஃ ப்ரதாநாந் ।
நாநாவிதாநாந் ருசிராபிதாநாந் ததர்ஶ தஸ்யாம் புரி யாதுதாநாந் ॥ 15 ॥
நநந்த த்ரு'ஷ்ட்வா ஸ ச தாந் ஸுரூபாந்நாநாகுணாநாத்மகுணாநுரூபாந் ।
வித்யோதமாநாந்ஸ ததாநுரூபாந் ததர்ஶ காம்ஶ்சிச்ச புநர்விரூபாந் ॥ 16 ॥
ததோ வரார்ஹாஃ ஸுவிஶுத்தபாவா ஸ்தேஷாம் ஸ்த்ரியஸ்தத்ர மஹாநுபாவாஃ ।
ப்ரியேஷு பாநேஷு ச ஸக்தபாவா ததர்ஶ தாரா இவ ஸுப்ரபாவாஃ ॥ 17 ॥
ஶ்ரியா ஜ்வலந்தீஸ்த்ரபயோபகூடா நிஶீதகாலே ரமணோபகூடாஃ ।
ததர்ஶ காஶ்சித்ப்ரமதோபகூடா யதா விஹங்காஃ குஸுமோபகூடாஃ ॥ 18 ॥
அந்யாஃ புநர்ஹர்ம்யதலோபவிஷ்டா ஸ்தத்ர ப்ரியாங்கேஷு ஸுகோபவிஷ்டாஃ ।
பர்துஃ ப்ரியா தர்மபரா நிவிஷ்டா ததர்ஶ தீமாந் மதநாபிவிஷ்டாஃ ॥ 19 ॥
அப்ராவ்ரு'தாஃ காஞ்சநராஜிவர்ணாஃ காஶ்சித்பரார்த்யாஸ்தபநீயவர்ணாஃ ।
புநஶ்ச காஶ்சிச்சஶலக்ஷ்மவர்ணாஃ காந்தப்ரஹீணா ருசிராங்கவர்ணாஃ ॥ 20 ॥
ததஃ ப்ரியாந் ப்ராப்ய மநோபிராமாஃ ஸுப்ரீதியுக்தாஃ ப்ரஸமீக்ஷ்யராமாஃ ।
க்ரு'ஹேஷு ஹ்ரு'ஷ்டாஃ பரமாபிராமாஃ ஹரிப்ரவீரஃ ஸ ததர்ஶ ராமாஃ ॥ 21 ॥
சந்த்ரப்ரகாஶாஶ்ச ஹி வக்த்ரமாலாஃ வக்ராக்ஷிபக்ஷ்மாஶ்ச ஸுநேத்ரமாலாஃ ।
விபூஷணாநாம் ச ததர்ஶ மாலாஃ ஶதஹ்ரதாநாமிவ சாருமாலாஃ ॥ 22 ॥
ந த்வேவ ஸீதாம் பரமாபிஜாதாம் பதி ஸ்திதே ராஜகுலே ப்ரஜாதாம் ।
லதாம் ப்ரபுல்லாமிவ ஸாது ஜாதாம் ததர்ஶ தந்வீம் மநஸாபிஜாதாம் ॥ 23 ॥
ஸநாதநே வர்த்மநி ஸந்நிவிஷ்டாம் ராமேக்ஷணாம் தாம் மதநாபிவிஷ்டாம் ।
பர்துர்மநஃ ஶ்ரீமதநுப்ரவிஷ்டாம் ஸ்த்ரீப்யோ வராப்யஶ்ச ஸதா விஶிஷ்டாம் ॥ 24 ॥
உஷ்ணார்திதாம் ஸாநுஸ்ரு'தாஸ்ரகண்டீம் புரா வரார்ஹோத்தமநிஷ்ககண்டீம் ।
ஸுஜாதபக்ஷ்மாமபிரக்தகண்டீம் வநேऽப்ரவ்ரு'த்தாமிவ நீலகண்டீம் ॥ 25 ॥
அவ்யக்தரேகாமிவ சந்த்ரரேகாம் பாம்ஸுப்ரதிக்தாமிவ ஹேமரேகாம் ।
க்ஷதப்ரரூடாமிவ பாணரேகாம் வாயுப்ரபிந்நாமிவ மேகரேகாம் ॥ 26 ॥
ஸீதாமபஶ்யந் மநுஜேஶ்வரஸ்ய ராமஸ்ய பத்நீம் வததாம் வரஸ்ய ।
பபூவ துஃகாபிஹதஶ்சிரஸ்ய ப்லவங்கமோ மந்த இவாசிரஸ்ய ॥ 27 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே பஞ்சமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चमस्सर्गः ।
ततः स मध्यङ्गतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महदुद्वमन्तम् ।
ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम् ॥ 1 ॥
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम् ।
भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम् ॥ 2 ॥
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था तथा प्रदोषेषु च सागरस्था ।
तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ 3 ॥
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः ।
वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ 4 ॥
स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः ।
हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो रराज चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ 5 ॥
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः ।
प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्कः रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः ॥ 6 ॥
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः ।
राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र स्तथाप्रकाशो विरराज चन्द्रः ॥ 7 ॥
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृत्तरक्षः पिशिताशदोषः ।
रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ 8 ॥
तन्त्रीस्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः ।
नक्तञ्चराश्चापि तथा प्रवृत्ताः विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ 9 ॥
मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसङ्कुलानि ।
वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ 10 ॥
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति भुजांश्च पीनानधिकं क्षिपन्ति ।
मत्तप्रलापानधिकं क्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति ॥ 11 ॥
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति ।
रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति ॥ 12 ॥
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः ।
सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्य ॥ 13 ॥
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः ।
रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भिः ह्रदो भुजङ्गैरिव निःश्वसद्भिः ॥ 14 ॥
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्धधानान् जगतः प्रधानान् ।
नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ 15 ॥
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्नानागुणानात्मगुणानुरूपान् ।
विद्योतमानान्स तदानुरूपान् ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान् ॥ 16 ॥
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः ।
प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः ॥ 17 ॥
श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः ।
ददर्श काश्चित्प्रमदोपगूढा यथा विहङ्गाः कुसुमोपगूढाः ॥ 18 ॥
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः ।
भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः ॥ 19 ॥
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः ।
पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ 20 ॥
ततः प्रियान् प्राप्य मनोभिरामाः सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्यरामाः ।
गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामाः हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ 21 ॥
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमालाः वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः ।
विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानामिव चारुमालाः ॥ 22 ॥
न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् ।
लतां प्रपुल्लामिव साधु जातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ 23 ॥
सनातने वर्त्मनि सन्निविष्टां रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम् ।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ 24 ॥
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् ।
सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं वनेऽप्रवृत्तामिव नीलकण्ठीम् ॥ 25 ॥
अव्यक्तरेखामिव चन्द्ररेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम् ।
क्षतप्ररूढामिव बाणरेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघरेखाम् ॥ 26 ॥
सीतामपश्यन् मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य ।
बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in