5.47 ஸுந்தரகாண்ட - ஸப்தசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

5.47 Sundarakanda - Saptachatvarimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத ஸப்தசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஸேநாபதீந்பஞ்ச ஸ து ப்ரமாபிதாந் ஹநூமதா ஸாநுசராந்ஸவாஹநாந் ।
ஸமீக்ஷ்ய ராஜா ஸமரோத்ததோந்முகம் குமாரமக்ஷம் ப்ரஸமைக்ஷதாக்ரதஃ ॥ 1 ॥
ஸ தஸ்ய த்ரு'ஷ்ட்யர்பணஸம்ப்ரசோதிதஃ ப்ரதாபவாந்காஞ்சநசித்ரகார்முகஃ ।
ஸமுத்பபாதாத ஸதஸ்யுதீரிதோ த்விஜாதிமுக்யைர்ஹவிஷேவ பாவகஃ ॥ 2 ॥
ததோ மஹத்பாலதிவாகரப்ரபம் ப்ரதப்தஜாம்பூநதஜாலஸந்ததம் ।
ரதம் ஸமாஸ்தாய யயௌ ஸ வீர்யவாந்மஹாஹரிம் தம் ப்ரதி நைர்ரு'தர்ஷபஃ ॥ 3 ॥
ததஸ்தபஸ்ஸங்க்ரஹஸஞ்சயார்ஜிதம் ப்ரதப்தஜாம்பூநதஜாலஶோபிதம் ।
பதாகிநம் ரத்நவிபூஷிதத்வஜம் மநோஜவாஷ்டாஶ்வவரைஃ ஸுயோஜிதம் ॥ 4 ॥
ஸுராஸுராத்ரு'ஷ்யமஸங்கசாரிணம் ரவிப்ரபம் வ்யோமசரம் ஸமாஹிதம் ।
ஸதூணமஷ்டாஸிநிபத்தபந்துரம் யதாக்ரமாவேஶிதஶக்திதோமரம் ॥ 5 ॥
விராஜமாநம் ப்ரதிபூர்ணவஸ்துநா ஸஹேமதாம்நா ஶஶிஸூர்யவர்சஸா ।
திவாகராபம் ரதமாஸ்திதஸ்ததஸ்ஸ நிர்ஜகாமாமரதுல்யவிக்ரமஃ ॥ 6 ॥
ஸ பூரயந்கம் ச மஹீம் ச ஸாசலாம் துரங்கமாதங்கமஹாரதஸ்வநைஃ ।
பலைஸ்ஸமேதைஸ்ஸஹி தோரணஸ்திதம் ஸமர்தமாஸீநமுபாகமத்கபிம் ॥ 7 ॥
ஸ தம் ஸமாஸாத்ய ஹரிம் ஹரீக்ஷணோ யுகாந்தகாலாக்நிமிவ ப்ரஜாக்ஷயே ।
அவஸ்திதம் விஸ்மிதஜாதஸம்ப்ரம ஸ்ஸமைக்ஷதாக்ஷோ பஹுமாநசக்ஷுஷா ॥ 8 ॥
ஸ தஸ்ய வேகம் ச கபேர்மஹாத்மநஃ பராக்ரமம் சாரிஷு பார்திவாத்மஜஃ ।
விசாரயந்ஸ்வம் ச பலம் மஹாபலோ ஹிமக்ஷயே ஸூர்ய இவாபிவர்ததே ॥ 9 ॥
ஸ ஜாதமந்யுஃ ப்ரஸமீக்ஷ்ய விக்ரமம் ஸ்திரம் ஸ்திரஸ்ஸம்யதி துர்நிவாரணம் ।
ஸமாஹிதாத்மா ஹநுமந்தமாஹவே ப்ரசோதயாமாஸ ஶரைஸ்த்ரிபி ஶ்ஶிதைஃ ॥ 10 ॥
ததஃ கபிம் தம் ப்ரஸமீக்ஷ்ய கர்விதம் ஜிதஶ்ரமம் ஶத்ருபராஜயோர்ஜிதம் ।
அவைக்ஷதாக்ஷஸ்ஸமுதீர்ணமாநஸஸ்ஸபாணபாணிஃ ப்ரக்ரு'ஹீதகார்முகஃ ॥ 11 ॥
ஸ ஹேமநிஷ்காங்கதசாருகுண்டல ஸ்ஸமாஸஸாதாऽஶுபராக்ரமஃ கபிம் ।
தயோர்பபூவாப்ரதிமஸ்ஸமாகம ஸ்ஸுராஸுராணாமபி ஸம்ப்ரமப்ரதஃ ॥ 12 ॥
ரராஸ பூமிர்ந ததாப பாநுமா ந்வநௌ ந வாயுஃ ப்ரசாசல சாசலஃ ।
கபேஃ குமாரஸ்ய ச வீக்ஷ்ய ஸம்யுகம் நநாத ச த்யௌருததிஶ்ச சுக்ஷுபே ॥ 13 ॥
ததஸ்ஸ வீரஸ்ஸுமுகாந் பதத்ரிணஸ்ஸுவர்ணபுங்காந்ஸவிஷாநிவோரகாந் ।
ஸமாதிஸம்யோகவிமோக்ஷதத்த்வவிச்சராநத த்ரீந்கபிமூர்த்ந்யபாதயத் ॥ 14 ॥
ஸ தை ஶ்ஶரைர்மூர்த்நி ஸமம் நிபாதிதைஃ க்ஷரந்நஸ்ரு'க்திக்தவிவ்ரு'த்தலோசநஃ ।
நவோதிதாதித்யநிப ஶ்ஶராம்ஶுமாந் வ்யராஜதாதித்ய இவாம்ஶுமாலிகஃ ॥ 15 ॥
ததஸ்ஸ பிங்காதிபமந்த்ரிஸத்தமஃ ஸமீக்ஷ்ய தம் ராஜவராத்மஜம் ரணே ।
உதக்ரசித்ராயுதசித்ரகார்முகம் ஜஹர்ஷ சாபூர்யத சாஹவோந்முகஃ ॥ 16 ॥
ஸ மந்தராக்ரஸ்த இவாம்ஶுமாலிகோ விவ்ரு'த்தகோபோ பலவீர்யஸம்யுதஃ ।
குமாரமக்ஷம் ஸபலம் ஸவாஹநம் ததாஹ நேத்ராக்நிமரீசிபிஸ்ததா ॥ 17 ॥
ததஸ்ஸ பாணாஸநசித்ரகார்முக ஶ்ஶரப்ரவர்ஷோ யுதி ராக்ஷஸாம்புதஃ ।
ஶராந்முமோசாஶு ஹரீஶ்வராசலே வலாஹகோ வ்ரு'ஷ்டிமிவாசலோத்தமே ॥ 18 ॥
ததஃ கபிஸ்தம் ரணசண்டவிக்ரமம் விவ்ரு'த்ததேஜோபலவீர்யஸம்யுதம் ।
குமாரமக்ஷம் ப்ரஸமீக்ஷ்ய ஸம்யுகே நநாத ஹர்ஷாத் கநதுல்யவிக்ரமம் ॥ 19 ॥
ஸ பாலபாவாத்யுதி வீர்யதர்பிதஃ ப்ரவ்ரு'த்தமந்யுஃ க்ஷதஜோபமேக்ஷணஃ ।
ஸமாஸஸாதாப்ரதிமம் கபிம் ரணே கஜோ மஹாகூபமிவாவ்ரு'தம் த்ரு'ணைஃ ॥ 20 ॥
ஸ தேந பாணைஃ ப்ரஸபம் நிபாதிதைஶ்சகார நாதம் கநநாதநிஸ்ஸ்வநஃ ।
ஸமுத்பபாதாஶு நபஸ்ஸ மாருதிர்புஜோருவிக்ஷேபணகோரதர்ஶநஃ ॥ 21 ॥
ஸமுத்பதந்தம் ஸமபித்ரவத்பலீ ஸ ராக்ஷஸாநாம் ப்ரவரஃ ப்ரதாபவாந் ।
ரதீ ரதிஶ்ரேஷ்டதமஃ கிரந்ஶரைஃ பயோதரஶ்ஶைலமிவாஶ்மவ்ரு'ஷ்டிபிஃ ॥ 22 ॥
ஸ தாந்ஶராம்ஸ்தஸ்ய ஹரிர்விமோக்ஷயம்ஶ்சசார வீரஃ பதி வாயுஸேவிதே ।
ஶராந்தரே மாருதவத்விநிஷ்பதந்மநோஜவஸ்ஸம்யதி சண்டவிக்ரமஃ ॥ 23 ॥
தமாத்தபாணாஸநமாஹவோந்முகம் கமாஸ்த்ரு'ணந்தம் விஶிகைஶ்ஶரோத்தமைஃ ।
அவைக்ஷதாக்ஷம் பஹுமாநசக்ஷுஷா ஜகாம சிந்தாம் ச ஸ மாருதாத்மஜஃ ॥ 24 ॥
ததஶ்ஶரைர்பிந்நபுஜாந்தரஃ கபிஃ குமாரவீரேண மஹாத்மநா நதந் ।
மஹாபுஜஃ கர்மவிஶேஷதத்த்வவி த்விசிந்தயாமாஸ ரணே பராக்ரமம் ॥ 25 ॥
அபாலவத்பாலதிவாகரப்ரபஃ கரோத்யயம் கர்ம மஹந்மஹாபலஃ ।
ந சாஸ்ய ஸர்வாஹவகர்மஶோபிநஃ ப்ரமாபணே மே மதிரத்ர ஜாயதே ॥ 26 ॥
அயம் மஹாத்மா ச மஹாம்ஶ்ச வீர்யத ஸ்ஸமாஹிதஶ்சாதிஸஹஶ்ச ஸம்யுகே ।
அஸம்ஶயம் கர்மகுணோதயாதயம் ஸநாகயக்ஷைர்முநிபிஶ்ச பூஜிதஃ ॥ 27 ॥
பராக்ரமோத்ஸாஹவிவ்ரு'த்தமாநஸ ஸ்ஸமீக்ஷதே மாம் ப்ரமுகாக்ரதஃஸ்திதஃ ।
பராக்ரமோ ஹ்யஸ்ய மநாம்ஸி கம்பயேத்ஸுராஸுராணாமபி ஶீக்ரகாமிநஃ ॥ 28 ॥
ந கல்வயம் நாபிபவேதுபேக்ஷிதஃ பராக்ரமோ ஹ்யஸ்ய ரணே விவர்ததே ।
ப்ரமாபணம் த்வேவ மமாத்ய ரோசதே ந வர்தமாநோऽக்நிருபேக்ஷிதும் க்ஷமஃ ॥ 29 ॥
இதி ப்ரவேகம் து பரஸ்ய சிந்தயந்ஸ்வகர்மயோகம் ச விதாய வீர்யவாந் ।
சகார வேகம் து மஹாபலஸ்ததா மதிம் ச சக்ரேऽஸ்ய வதே மஹாகபிஃ ॥ 30 ॥
ஸ தஸ்ய தாநஷ்டஹயாந்மஹாஜவாந் ஸமாஹிதாந்பாரஸஹாந்விவர்தநே ।
ஜகாந வீரஃ பதி வாயுஸேவிதே தலப்ரஹாரைஃ பவநாத்மஜஃ கபிஃ ॥ 31 ॥
ததஸ்தலேநாபிஹதோ மஹாரத ஸ்ஸ தஸ்ய பிங்காதிபமந்த்ரிநிர்ஜிதஃ ।
ப்ரபக்நநீடஃ பரிமுக்தகூபரஃ பபாத பூமௌ ஹதவாஜிரம்பராத் ॥ 32 ॥
ஸ தம் பரித்யஜ்ய மஹாரதோ ரதம் ஸகார்முகஃ கங்கதரஃ கமுத்பதந் ।
தபோऽபியோகாத்ரு'ஷிருக்ரவீர்யவாந்விஹாய தேஹம் மருதாமிவாலயம் ॥ 33 ॥
ததஃ கபிஸ்தம் விசரந்தமம்பரே பதத்ரிராஜாநிலஸித்தஸேவிதே ।
ஸமேத்ய தம் மாருததுல்யவிக்ரமஃ க்ரமேண ஜக்ராஹ ஸ பாதயோர்த்ரு'டம் ॥ 34 ॥
ஸ தம் ஸமாவித்ய ஸஹஸ்ரஶஃ கபிர்மஹோரகம் க்ரு'ஹ்ய இவாண்டஜேஶ்வரஃ ।
முமோச வேகாத்பித்ரு'துல்யவிக்ரமோ மஹீதலே ஸம்யதி வாநரோத்தமஃ ॥ 35 ॥
ஸ பக்நபாஹூருகடீஶிரோதரஃ க்ஷரந்நஸ்ரு'ஙிநர்மதிதாஸ்திலோசநஃ ।
ஸம்பக்நஸந்திஃ ப்ரவிகீர்ணபந்தநோ ஹதஃ க்ஷிதௌ வாயுஸுதேந ராக்ஷஸஃ ॥ 36 ॥
மஹாகபிர்பூமிதலே நிபீட்ய தம் சகார ரக்ஷோதிபதேர்மஹத்பயம் ।
மஹர்ஷிபிஶ்சக்ரசரைர்மஹாவ்ரதை ஸ்ஸமேத்ய பூதைஶ்ச ஸயக்ஷபந்நகைஃ ॥ 37 ॥
ஸுரைஶ்ச ஸேந்த்ரைர்ப்ரு'ஶஜாதவிஸ்மயை ர்ஹதே குமாரே ஸ கபிர்நிரீக்ஷிதஃ ।
நிஹத்ய தம் வஜ்ரிஸுதோபமப்ரபம் குமாரமக்ஷம் க்ஷதஜோபமேக்ஷணம் ।
தமேவ வீரோऽபிஜகாம தோரணம் க்ரு'தக்ஷணஃ கால இவ ப்ரஜாக்ஷயே ॥ 38 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே ஸப்தசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
senāpatīnpañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarānsavāhanān |
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ || 1 ||
sa tasya dṛṣṭyarpaṇasampracoditaḥ pratāpavānkāñcanacitrakārmukaḥ |
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ || 2 ||
tato mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam |
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ || 3 ||
tatastapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyojitam || 4 ||
surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṃ raviprabhaṃ vyomacaraṃ samāhitam |
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāveśitaśaktitomaram || 5 ||
virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā |
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ || 6 ||
sa pūrayankhaṃ ca mahīṃ ca sācalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ |
balaissametaissahi toraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim || 7 ||
sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye |
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā || 8 ||
sa tasya vegaṃ ca kapermahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |
vicārayansvaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate || 9 ||
sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam |
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ || 10 ||
tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayorjitam |
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ || 11 ||
sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim |
tayorbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ || 12 ||
rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ pracācala cācalaḥ |
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṃyugaṃ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe || 13 ||
tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivoragān |
samādhisamyogavimokṣatattvaviccharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat || 14 ||
sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ |
navoditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ || 15 ||
tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇe |
udagracitrāyudhacitrakārmukaṃ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ || 16 ||
sa mandarāgrastha ivāṃśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṃyutaḥ |
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha netrāgnimarīcibhistadā || 17 ||
tatassa bāṇāsanacitrakārmuka śśarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ |
śarānmumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame || 18 ||
tataḥ kapistaṃ raṇacaṇḍavikramaṃ vivṛddhatejobalavīryasaṃyutam |
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyuge nanāda harṣād ghanatulyavikramam || 19 ||
sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ |
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ || 20 ||
sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiścakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ |
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ || 21 ||
samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān |
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payodharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ || 22 ||
sa tānśarāṃstasya harirvimokṣayaṃścacāra vīraḥ pathi vāyusevite |
śarāntare mārutavadviniṣpatanmanojavassaṃyati caṇḍavikramaḥ || 23 ||
tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarottamaiḥ |
avaikṣatākṣaṃ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṃ ca sa mārutātmajaḥ || 24 ||
tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan |
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavi dvicintayāmāsa raṇe parākramam || 25 ||
abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṃ karma mahanmahābalaḥ |
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate || 26 ||
ayaṃ mahātmā ca mahāṃśca vīryata ssamāhitaścātisahaśca saṃyuge |
asaṃśayaṃ karmaguṇodayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiśca pūjitaḥ || 27 ||
parākramotsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣate māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ |
parākramo hyasya manāṃsi kampayetsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ || 28 ||
na khalvayaṃ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate |
pramāpaṇaṃ tveva mamādya rocate na vardhamāno'gnirupekṣituṃ kṣamaḥ || 29 ||
iti pravegaṃ tu parasya cintayansvakarmayogaṃ ca vidhāya vīryavān |
cakāra vegaṃ tu mahābalastadā matiṃ ca cakre'sya vadhe mahākapiḥ || 30 ||
sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartane |
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ || 31 ||
tatastalenābhihato mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt || 32 ||
sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan |
tapo'bhiyogādṛṣirugravīryavānvihāya dehaṃ marutāmivālayam || 33 ||
tataḥ kapistaṃ vicarantamambare patatrirājānilasiddhasevite |
sametya taṃ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham || 34 ||
sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṃ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ |
mumoca vegātpitṛtulyavikramo mahītale saṃyati vānarottamaḥ || 35 ||
sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilocanaḥ |
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ || 36 ||
mahākapirbhūmitale nipīḍya taṃ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam |
maharṣibhiścakracarairmahāvratai ssametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ || 37 ||
suraiśca sendrairbhṛśajātavismayai rhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ |
nihatya taṃ vajrisutopamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajopamekṣaṇam |
tameva vīro'bhijagāma toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान् ।
समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः ॥ 1 ॥
स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः ।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥ 2 ॥
ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम् ।
रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः ॥ 3 ॥
ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम् ।
पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम् ॥ 4 ॥
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम् ।
सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् ॥ 5 ॥
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा ।
दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः ॥ 6 ॥
स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः ।
बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम् ॥ 7 ॥
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये ।
अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥ 8 ॥
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः ।
विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते ॥ 9 ॥
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम् ।
समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः ॥ 10 ॥
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम् ।
अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः ॥ 11 ॥
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम् ।
तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ॥ 12 ॥
ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः ।
कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे ॥ 13 ॥
ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान् ।
समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत् ॥ 14 ॥
स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः ।
नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः ॥ 15 ॥
ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे ।
उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः ॥ 16 ॥
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः ।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥ 17 ॥
ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः ।
शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे ॥ 18 ॥
ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम् ।
कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम् ॥ 19 ॥
स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः ।
समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥ 20 ॥
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः ।
समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः ॥ 21 ॥
समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान् ।
रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः ॥ 22 ॥
स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते ।
शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः ॥ 23 ॥
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः ।
अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः ॥ 24 ॥
ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन् ।
महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् ॥ 25 ॥
अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः ।
न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते ॥ 26 ॥
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे ।
असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः ॥ 27 ॥
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः ।
पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः ॥ 28 ॥
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते ।
प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः ॥ 29 ॥
इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान् ।
चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः ॥ 30 ॥
स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने ।
जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः ॥ 31 ॥
ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः ।
प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥ 32 ॥
स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन् ।
तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम् ॥ 33 ॥
ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते ।
समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम् ॥ 34 ॥
स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः ।
मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः ॥ 35 ॥
स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः ।
सम्भग्नसन्धिः प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः ॥ 36 ॥
महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम् ।
महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः ॥ 37 ॥
सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः ।
निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम् ।
तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
senāpatīnpañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarānsavāhanān |
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ || 1 ||
sa tasya dṛṣṭyarpaṇasampracoditaḥ pratāpavānkāñcanacitrakārmukaḥ |
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ || 2 ||
tato mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam |
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ || 3 ||
tatastapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyojitam || 4 ||
surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṃ raviprabhaṃ vyomacaraṃ samāhitam |
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāveśitaśaktitomaram || 5 ||
virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā |
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ || 6 ||
sa pūrayankhaṃ ca mahīṃ ca sācalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ |
balaissametaissahi toraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim || 7 ||
sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye |
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā || 8 ||
sa tasya vegaṃ ca kapermahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |
vicārayansvaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate || 9 ||
sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam |
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ || 10 ||
tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayorjitam |
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ || 11 ||
sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim |
tayorbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ || 12 ||
rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ pracācala cācalaḥ |
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṃyugaṃ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe || 13 ||
tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivoragān |
samādhisamyogavimokṣatattvaviccharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat || 14 ||
sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ |
navoditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ || 15 ||
tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇe |
udagracitrāyudhacitrakārmukaṃ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ || 16 ||
sa mandarāgrastha ivāṃśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṃyutaḥ |
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha netrāgnimarīcibhistadā || 17 ||
tatassa bāṇāsanacitrakārmuka śśarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ |
śarānmumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame || 18 ||
tataḥ kapistaṃ raṇacaṇḍavikramaṃ vivṛddhatejobalavīryasaṃyutam |
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyuge nanāda harṣād ghanatulyavikramam || 19 ||
sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ |
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ || 20 ||
sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiścakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ |
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ || 21 ||
samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān |
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payodharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ || 22 ||
sa tānśarāṃstasya harirvimokṣayaṃścacāra vīraḥ pathi vāyusevite |
śarāntare mārutavadviniṣpatanmanojavassaṃyati caṇḍavikramaḥ || 23 ||
tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarottamaiḥ |
avaikṣatākṣaṃ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṃ ca sa mārutātmajaḥ || 24 ||
tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan |
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavi dvicintayāmāsa raṇe parākramam || 25 ||
abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṃ karma mahanmahābalaḥ |
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate || 26 ||
ayaṃ mahātmā ca mahāṃśca vīryata ssamāhitaścātisahaśca saṃyuge |
asaṃśayaṃ karmaguṇodayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiśca pūjitaḥ || 27 ||
parākramotsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣate māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ |
parākramo hyasya manāṃsi kampayetsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ || 28 ||
na khalvayaṃ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate |
pramāpaṇaṃ tveva mamādya rocate na vardhamāno'gnirupekṣituṃ kṣamaḥ || 29 ||
iti pravegaṃ tu parasya cintayansvakarmayogaṃ ca vidhāya vīryavān |
cakāra vegaṃ tu mahābalastadā matiṃ ca cakre'sya vadhe mahākapiḥ || 30 ||
sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartane |
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ || 31 ||
tatastalenābhihato mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt || 32 ||
sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan |
tapo'bhiyogādṛṣirugravīryavānvihāya dehaṃ marutāmivālayam || 33 ||
tataḥ kapistaṃ vicarantamambare patatrirājānilasiddhasevite |
sametya taṃ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham || 34 ||
sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṃ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ |
mumoca vegātpitṛtulyavikramo mahītale saṃyati vānarottamaḥ || 35 ||
sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilocanaḥ |
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ || 36 ||
mahākapirbhūmitale nipīḍya taṃ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam |
maharṣibhiścakracarairmahāvratai ssametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ || 37 ||
suraiśca sendrairbhṛśajātavismayai rhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ |
nihatya taṃ vajrisutopamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajopamekṣaṇam |
tameva vīro'bhijagāma toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in