5.64 ஸுந்தரகாண்ட - சதுஃஷஷ்டிதம ஸர்கஃ

5.64 Sundarakanda - Chatuhshashtitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத சதுஃஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸுக்ரீவேணைவமுக்தஸ்து ஹ்ரு'ஷ்டோ ததிமுகஃ கபிஃ ।
ராகவம் லக்ஷ்மணம் சைவ ஸுக்ரீவம் சாப்யவாதயத் ॥ 1 ॥
ஸ ப்ரணம்ய ச ஸுக்ரீவம் ராகவௌ ச மஹாபலௌ ।
வாநரைஃ ஸஹிதஃ ஶூரைர்திவமேவோத்பபாத ஹ ॥ 2 ॥
ஸ யதைவாऽகதஃ பூர்வம் ததைவ த்வரிதம் கதஃ ।
நிபத்ய ககநாத்பூமௌதத்வநம் ப்ரவிவேஶ ஹ ॥ 3 ॥
ஸ ப்ரவிஷ்டோ மதுவநம் ததர்ஶ ஹரியூதபாந் ।
விமதாநுத்திதாந்ஸர்வாந் மேஹமாநாந்மதூதகம் ॥ 4 ॥
ஸ தாநுபாகமத்வீரோ பத்த்வா கரபுடாஞ்ஜலிம் ।
உவாச வசநம் ஶ்லக்ஷ்ணமிதம் ஹ்ரு'ஷ்டவதங்கதம் ॥ 5 ॥
ஸௌம்ய ரோஷோ ந கர்தவ்யோ யதேதத்பரிவாரிதம் ।
அஜ்ஞாநாத்ரக்ஷிபிஃ க்ரோதாத்பவந்தஃ ப்ரதிஷேதிதாஃ ॥ 6 ॥
யுவராஜஸ்த்வமீஶஶ்ச வநஸ்யாஸ்ய மஹாபல ।
மௌர்க்யாத்பூர்வம் க்ரு'தோ தோஷஸ்தம் பவாந் க்ஷந்துமர்ஹதி ॥ 7 ॥
ஆக்யாதம் ஹி மயா கத்வா பித்ரு'வ்யஸ்ய தவாநக ।
இஹோபயாதம் ஸர்வேஷாமேதேஷாம் வநசாரிணாம் ॥ 8 ॥
ஸ த்வதாகமநம் ஶ்ருத்வா ஸஹைபிர்ஹரியூதபைஃ ।
ப்ரஹ்ரு'ஷ்டோ ந து ருஷ்டோऽஸௌ வநம் ஶ்ருத்வா ப்ரதர்ஷிதம் ॥ 9 ॥
ப்ரஹ்ரு'ஷ்டோ மாம் பித்ரு'வ்யஸ்தே ஸுக்ரீவோ வாநரேஶ்வரஃ ।
ஶீக்ரம் ப்ரேஷய ஸர்வாம்ஸ்தாநிதி ஹோவாச பார்திவஃ ॥ 10 ॥
ஶ்ருத்வா ததிமுகஸ்யேதம் வசநம் ஶ்லக்ஷ்ணமங்கதஃ ।
அப்ரவீத்தாந் ஹரிஶ்ரேஷ்டோ வாக்யம் வாக்யவிஶாரதஃ ॥ 11 ॥
ஶங்கே ஶ்ருதோऽயம் வ்ரு'த்தாந்தோ ராமேண ஹரியூதபாஃ ।
தத்க்ஷமம் நேஹ நஃ ஸ்தாதும் க்ரு'தே கார்யே பரந்தபாஃ ॥ 12 ॥
பீத்வா மது யதாகாமம் விஶ்ராந்தா வநசாரிணஃ ।
கிம் ஶேஷம் கமநம் தத்ர ஸுக்ரீவோ யத்ர மே குருஃ ॥ 13 ॥
ஸர்வே யதா மாம் வக்ஷ்யந்தி ஸமேத்ய ஹரியூதபாஃ ।
ததாஸ்மி கர்தா கர்தவ்யே பவத்பிஃ பரவாநஹம் ॥ 14 ॥
நாஜ்ஞாபயிதுமீஶோऽஹம் யுவராஜோऽஸ்மி யத்யபி ।
அயுக்தம் க்ரு'தகர்மாணோ யூயம் தர்ஷயிதும் மயா ॥ 15 ॥
ப்ருவதஶ்சாங்கதஸ்யைவம் ஶ்ருத்வா வசநமவ்யயம் ।
ப்ரஹ்ரு'ஷ்டமநஸோ வாக்யமிதமூசுர்வநௌகஸஃ ॥ 16 ॥
ஏவம் வக்ஷ்யதி கோ ராஜந் ப்ரபுஸ்ஸந்வாநரர்ஷப ।
ஐஶ்வர்யமதமத்தோ ஹி ஸர்வோऽஹமிதி மந்யதே ॥ 17 ॥
தவ சேதம் ஸுஸத்ரு'ஶம் வாக்யம் நாந்யஸ்ய கஸ்யசித் ।
ஸந்நதிர்ஹி தவாக்யாதி பவிஷ்யச்சுபயோக்யதாம் ॥ 18 ॥
ஸர்வே வயமபி ப்ராப்தாஸ்தத்ர கந்தும் க்ரு'தக்ஷணாஃ ।
ஸ யத்ர ஹரிவீராணாம் ஸுக்ரீவஃ பதிரவ்யயஃ ॥ 19 ॥
த்வயா ஹ்யநுக்தைர்ஹரிபிர்நைவ ஶக்யம் பதாத்பதம் ।
க்வசித்கந்தும் ஹரிஶ்ரேஷ்ட ப்ரூமஃ ஸத்யமிதம் து தே ॥ 20 ॥
ஏவம் து வததாம் தேஷாமங்கதஃ ப்ரத்யுவாச ஹ ।
பாடம் கச்சாம இத்யுக்த்வா கமுத்பேதுர்மஹாபலாஃ ॥ 21 ॥
உத்பதந்தமநூத்பேது ஸ்ஸர்வே தே ஹரியூதபாஃ ।
க்ரு'த்வாகாஶம் நிராகாஶம் யந்த்ரோத்க்ஷிப்தா இவாசலாஃ ॥ 22 ॥
தேऽம்பரம் ஸஹஸோத்பத்ய வேகவந்தஃ ப்லவங்கமாஃ ।
விநதந்தோ மஹாநாதம் கநா வாதேரிதா யதா ॥ 23 ॥
அங்கதே ஹ்யநநுப்ராப்தே ஸுக்ரீவோ வாநராதிபஃ ।
உவாச ஶோகோபஹதம் ராமம் கமலலோசநம் ॥ 24 ॥
ஸமாஶ்வஸிஹி பத்ரம் தே த்ரு'ஷ்டா தேவீ ந ஸம்ஶயஃ ।
நாகந்துமிஹ ஶக்யம் தைரதீதே ஸமயே ஹி நஃ ॥ 25 ॥
ந மத்ஸகாஶமாகச்சேத்க்ரு'த்யே ஹி விநிபாதிதே ।
யுவராஜோ மஹாபாஹுஃ ப்லவதாம் ப்ரவரோऽங்கதஃ ॥ 26 ॥
யத்யப்யக்ரு'தக்ரு'த்யாநாமீத்ரு'ஶ ஸ்ஸ்யாதுபக்ரமஃ ।
பவேத்ஸ தீநவதநோ ப்ராந்தவிப்லுதமாநஸஃ ॥ 27 ॥
பித்ரு'பைதாமஹம் சைதத்பூர்வகைரபிரக்ஷிதம் ।
ந மே மதுவநம் ஹந்யாதஹ்ரு'ஷ்டஃ ப்லவகேஶ்வரஃ ॥ 28 ॥
கௌஸல்யாஸுப்ரஜா ராம ஸமாஶ்வஸிஹி ஸுவ்ரத ।
த்ரு'ஷ்டா தேவீ ந ஸந்தேஹோ ந சாந்யேந ஹநூமதா ॥ 29 ॥
ந ஹ்யந்யஃ கர்மணோ ஹேதுஸ்ஸாதநேऽஸ்ய ஹநூமதஃ ।
ஹநூமதி ஹி ஸித்திஶ்ச மதிஶ்ச மதிஸத்தமஃ ॥ 30 ॥
வ்யவஸாயஶ்ச வீர்யம் ச ஸூர்யே தேஜ இவ த்ருவம் ।
ஜாம்பவாந்யத்ர நேதா ஸ்யாதங்கதஶ்ச பலேஶ்வரஃ ।
ஹநுமாம்ஶ்சாப்யதிஷ்டாதா ந தஸ்ய கதிரந்யதா ॥ 31 ॥
மா பூஶ்சிந்தாஸமாயுக்தஸ்ஸம்ப்ரத்யமிதவிக்ரமஃ ॥ 32 ॥
ததஃ கிலகிலாஶப்தம் ஶுஶ்ராவாஸந்நமம்பரே ।
ஹநுமத்கர்மத்ரு'ப்தாநாம் நார்ததாம் காநநௌகஸாம் ॥ 33 ॥
கிஷ்கிந்தாமுபயாதாநாம் ஸித்திம் கதயதாமிவ ।
ததஶ்ஶ்ருத்வா நிநாதம் தம் கபீநாம் கபிஸத்தமஃ ॥ 34 ॥
ஆயதாஞ்சிதலாங்கூலஸ்ஸோऽபவத்த்ரு'ஷ்டமாநஸஃ ।
ஆஜக்முஸ்தேऽபி ஹரயோ ராமதர்ஶநகாங்க்ஷிணஃ ॥ 35 ॥
அங்கதம் புரதஃ க்ரு'த்வா ஹநூமந்தம் ச வாநரம் ।
தேऽங்கதப்ரமுகா வீராஃ ப்ரஹ்ரு'ஷ்டாஶ்ச முதாந்விதாஃ ॥ 36 ॥
நிபேதுர்ஹரிராஜஸ்ய ஸமீபே ராகவஸ்ய ச ।
ஹநுமாம்ஶ்ச மஹாபாஹுஃ ப்ரணம்ய ஶிரஸா ததஃ ॥ 37 ॥
நியதாமக்ஷதாம் தேவீம் ராகவாய ந்யவேதயத் ।
த்ரு'ஷ்டா தேவீதி ஹநுமத்வதநாதம்ரு'தோபமம் ॥ 38 ॥
ஆகர்ண்ய வசநம் ராமோ ஹர்ஷமாப ஸலக்ஷ்மணஃ ।
நிஶ்சிதார்தம் ததஸ்தஸ்மிந் ஸுக்ரீவம் பவநாத்மஜே ॥ 39 ॥
லக்ஷ்மணஃ ப்ரீதிமாந் ப்ரீதம் பஹுமாநாதவைக்ஷத ।
ப்ரீத்யா ச ரமமாணோऽத ராகவஃ பரவீரஹா ॥ 40 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே சதுஃஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
sugrīveṇaivamuktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |
rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat || 1 ||
sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |
vānaraiḥ sahitaḥ śūrairdivamevotpapāta ha || 2 ||
sa yathaivā'gataḥ pūrvaṃ tathaiva tvaritaṃ gataḥ |
nipatya gaganādbhūmautadvanaṃ praviveśa ha || 3 ||
sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |
vimadānutthitānsarvān mehamānānmadhūdakam || 4 ||
sa tānupāgamadvīro baddhvā karapuṭāñjalim |
uvāca vacanaṃ ślakṣṇamidaṃ hṛṣṭavadaṅgadam || 5 ||
saumya roṣo na kartavyo yadetatparivāritam |
ajñānādrakṣibhiḥ krodhādbhavantaḥ pratiṣedhitāḥ || 6 ||
yuvarājastvamīśaśca vanasyāsya mahābala |
maurkhyātpūrvaṃ kṛto doṣastaṃ bhavān kṣantumarhati || 7 ||
ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |
ihopayātaṃ sarveṣāmeteṣāṃ vanacāriṇām || 8 ||
sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhirhariyūthapaiḥ |
prahṛṣṭo na tu ruṣṭo'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam || 9 ||
prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |
śīghraṃ preṣaya sarvāṃstāniti hovāca pārthivaḥ || 10 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ ślakṣṇamaṅgadaḥ |
abravīttān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 11 ||
śaṅke śruto'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |
tatkṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye parantapāḥ || 12 ||
pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |
kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ || 13 ||
sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |
tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravānaham || 14 ||
nājñāpayitumīśo'haṃ yuvarājo'smi yadyapi |
ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā || 15 ||
bruvataścāṅgadasyaivaṃ śrutvā vacanamavyayam |
prahṛṣṭamanaso vākyamidamūcurvanaukasaḥ || 16 ||
evaṃ vakṣyati ko rājan prabhussanvānararṣabha |
aiśvaryamadamatto hi sarvo'hamiti manyate || 17 ||
tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |
sannatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubhayogyatām || 18 ||
sarve vayamapi prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |
sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patiravyayaḥ || 19 ||
tvayā hyanuktairharibhirnaiva śakyaṃ padātpadam |
kvacidgantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyamidaṃ tu te || 20 ||
evaṃ tu vadatāṃ teṣāmaṅgadaḥ pratyuvāca ha |
bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā khamutpeturmahābalāḥ || 21 ||
utpatantamanūtpetu ssarve te hariyūthapāḥ |
kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ || 22 ||
te'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṅgamāḥ |
vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā || 23 ||
aṅgade hyananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |
uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam || 24 ||
samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |
nāgantumiha śakyaṃ tairatīte samaye hi naḥ || 25 ||
na matsakāśamāgacchetkṛtye hi vinipātite |
yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 26 ||
yadyapyakṛtakṛtyānāmīdṛśa ssyādupakramaḥ |
bhavetsa dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ || 27 ||
pitṛpaitāmahaṃ caitatpūrvakairabhirakṣitam |
na me madhuvanaṃ hanyādahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ || 28 ||
kausalyāsuprajā rāma samāśvasihi suvrata |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 29 ||
na hyanyaḥ karmaṇo hetussādhane'sya hanūmataḥ |
hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattamaḥ || 30 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca baleśvaraḥ |
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā || 31 ||
mā bhūścintāsamāyuktassampratyamitavikramaḥ || 32 ||
tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannamambare |
hanumatkarmadṛptānāṃ nārdhatāṃ kānanaukasām || 33 ||
kiṣkindhāmupayātānāṃ siddhiṃ kathayatāmiva |
tataśśrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ || 34 ||
āyatāñcitalāṅgūlasso'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ |
ājagmuste'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 35 ||
aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram |
te'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭhāśca mudānvitāḥ || 36 ||
nipeturharirājasya samīpe rāghavasya ca |
hanumāṃśca mahābāhuḥ praṇamya śirasā tataḥ || 37 ||
niyatāmakṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat |
dṛṣṭā devīti hanumadvadanādamṛtopamam || 38 ||
ākarṇya vacanaṃ rāmo harṣamāpa salakṣmaṇaḥ |
niścitārthaṃ tatastasmin sugrīvaṃ pavanātmaje || 39 ||
lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānādavaikṣata |
prītyā ca ramamāṇo'tha rāghavaḥ paravīrahā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः ।
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ 1 ॥
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ ।
वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह ॥ 2 ॥
स यथैवाऽगतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः ।
निपत्य गगनाद्भूमौतद्वनं प्रविवेश ह ॥ 3 ॥
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान् ।
विमदानुत्थितान्सर्वान् मेहमानान्मधूदकम् ॥ 4 ॥
स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम् ।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम् ॥ 5 ॥
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेतत्परिवारितम् ।
अज्ञानाद्रक्षिभिः क्रोधाद्भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ 6 ॥
युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ।
मौर्ख्यात्पूर्वं कृतो दोषस्तं भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ 7 ॥
आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ।
इहोपयातं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम् ॥ 8 ॥
स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः ।
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम् ॥ 9 ॥
प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ।
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः ॥ 10 ॥
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ।
अब्रवीत्तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 11 ॥
शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ।
तत्क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परन्तपाः ॥ 12 ॥
पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः ।
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः ॥ 13 ॥
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः ।
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम् ॥ 14 ॥
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि ।
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया ॥ 15 ॥
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम् ।
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः ॥ 16 ॥
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुस्सन्वानरर्षभ ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते ॥ 17 ॥
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित् ।
सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम् ॥ 18 ॥
सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः ।
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः ॥ 19 ॥
त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम् ।
क्वचिद्गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते ॥ 20 ॥
एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्युवाच ह ।
बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः ॥ 21 ॥
उत्पतन्तमनूत्पेतु स्सर्वे ते हरियूथपाः ।
कृत्वाकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवाचलाः ॥ 22 ॥
तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ।
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा ॥ 23 ॥
अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः ।
उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम् ॥ 24 ॥
समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः ।
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीते समये हि नः ॥ 25 ॥
न मत्सकाशमागच्छेत्कृत्ये हि विनिपातिते ।
युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरोऽङ्गदः ॥ 26 ॥
यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृश स्स्यादुपक्रमः ।
भवेत्स दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ 27 ॥
पितृपैतामहं चैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम् ।
न मे मधुवनं हन्यादहृष्टः प्लवगेश्वरः ॥ 28 ॥
कौसल्यासुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत ।
दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता ॥ 29 ॥
न ह्यन्यः कर्मणो हेतुस्साधनेऽस्य हनूमतः ।
हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तमः ॥ 30 ॥
व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्ये तेज इव ध्रुवम् ।
जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः ।
हनुमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा ॥ 31 ॥
मा भूश्चिन्तासमायुक्तस्सम्प्रत्यमितविक्रमः ॥ 32 ॥
ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ।
हनुमत्कर्मदृप्तानां नार्धतां काननौकसाम् ॥ 33 ॥
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव ।
ततश्श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः ॥ 34 ॥
आयताञ्चितलाङ्गूलस्सोऽभवद्धृष्टमानसः ।
आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 35 ॥
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ।
तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्ठाश्च मुदान्विताः ॥ 36 ॥
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ।
हनुमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः ॥ 37 ॥
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ।
दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम् ॥ 38 ॥
आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः ।
निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे ॥ 39 ॥
लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत ।
प्रीत्या च रममाणोऽथ राघवः परवीरहा ॥ 40 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
sugrīveṇaivamuktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |
rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat || 1 ||
sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |
vānaraiḥ sahitaḥ śūrairdivamevotpapāta ha || 2 ||
sa yathaivā'gataḥ pūrvaṃ tathaiva tvaritaṃ gataḥ |
nipatya gaganādbhūmautadvanaṃ praviveśa ha || 3 ||
sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |
vimadānutthitānsarvān mehamānānmadhūdakam || 4 ||
sa tānupāgamadvīro baddhvā karapuṭāñjalim |
uvāca vacanaṃ ślakṣṇamidaṃ hṛṣṭavadaṅgadam || 5 ||
saumya roṣo na kartavyo yadetatparivāritam |
ajñānādrakṣibhiḥ krodhādbhavantaḥ pratiṣedhitāḥ || 6 ||
yuvarājastvamīśaśca vanasyāsya mahābala |
maurkhyātpūrvaṃ kṛto doṣastaṃ bhavān kṣantumarhati || 7 ||
ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |
ihopayātaṃ sarveṣāmeteṣāṃ vanacāriṇām || 8 ||
sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhirhariyūthapaiḥ |
prahṛṣṭo na tu ruṣṭo'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam || 9 ||
prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |
śīghraṃ preṣaya sarvāṃstāniti hovāca pārthivaḥ || 10 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ ślakṣṇamaṅgadaḥ |
abravīttān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 11 ||
śaṅke śruto'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |
tatkṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye parantapāḥ || 12 ||
pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |
kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ || 13 ||
sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |
tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravānaham || 14 ||
nājñāpayitumīśo'haṃ yuvarājo'smi yadyapi |
ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā || 15 ||
bruvataścāṅgadasyaivaṃ śrutvā vacanamavyayam |
prahṛṣṭamanaso vākyamidamūcurvanaukasaḥ || 16 ||
evaṃ vakṣyati ko rājan prabhussanvānararṣabha |
aiśvaryamadamatto hi sarvo'hamiti manyate || 17 ||
tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |
sannatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubhayogyatām || 18 ||
sarve vayamapi prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |
sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patiravyayaḥ || 19 ||
tvayā hyanuktairharibhirnaiva śakyaṃ padātpadam |
kvacidgantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyamidaṃ tu te || 20 ||
evaṃ tu vadatāṃ teṣāmaṅgadaḥ pratyuvāca ha |
bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā khamutpeturmahābalāḥ || 21 ||
utpatantamanūtpetu ssarve te hariyūthapāḥ |
kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ || 22 ||
te'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṅgamāḥ |
vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā || 23 ||
aṅgade hyananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |
uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam || 24 ||
samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |
nāgantumiha śakyaṃ tairatīte samaye hi naḥ || 25 ||
na matsakāśamāgacchetkṛtye hi vinipātite |
yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 26 ||
yadyapyakṛtakṛtyānāmīdṛśa ssyādupakramaḥ |
bhavetsa dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ || 27 ||
pitṛpaitāmahaṃ caitatpūrvakairabhirakṣitam |
na me madhuvanaṃ hanyādahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ || 28 ||
kausalyāsuprajā rāma samāśvasihi suvrata |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 29 ||
na hyanyaḥ karmaṇo hetussādhane'sya hanūmataḥ |
hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattamaḥ || 30 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca baleśvaraḥ |
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā || 31 ||
mā bhūścintāsamāyuktassampratyamitavikramaḥ || 32 ||
tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannamambare |
hanumatkarmadṛptānāṃ nārdhatāṃ kānanaukasām || 33 ||
kiṣkindhāmupayātānāṃ siddhiṃ kathayatāmiva |
tataśśrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ || 34 ||
āyatāñcitalāṅgūlasso'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ |
ājagmuste'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 35 ||
aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram |
te'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭhāśca mudānvitāḥ || 36 ||
nipeturharirājasya samīpe rāghavasya ca |
hanumāṃśca mahābāhuḥ praṇamya śirasā tataḥ || 37 ||
niyatāmakṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat |
dṛṣṭā devīti hanumadvadanādamṛtopamam || 38 ||
ākarṇya vacanaṃ rāmo harṣamāpa salakṣmaṇaḥ |
niścitārthaṃ tatastasmin sugrīvaṃ pavanātmaje || 39 ||
lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānādavaikṣata |
prītyā ca ramamāṇo'tha rāghavaḥ paravīrahā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in