ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத ஏகஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ததோ ஜாம்பவதோ வாக்யமக்ரு'ஹ்ணந்த வநௌகஸஃ ।
அங்கதப்ரமுகா வீரா ஹநுமாம்ஶ்ச மஹாகபிஃ ॥ 1 ॥
ப்ரீதிமந்தஸ்ததஃ ஸர்வே வாயுபுத்ரபரஸ்பராஃ ।
மஹேந்த்ராத்ரிம் பரித்யஜ்ய புப்லுவுஃ ப்லவகர்ஷபாஃ ॥ 2 ॥
மேருமந்தரஸங்காஶா மத்தா இவ மஹாகஜாஃ ।
சாதயந்த இவாகாஶம் மஹாகாயா மஹாபலாஃ ॥ 3 ॥
ஸபாஜ்யமாநம் பூதைஸ்தமாத்மவந்தம் மஹாபலம் ।
ஹநூமந்தம் மஹாவேகம் வஹந்த இவ த்ரு'ஷ்டிபிஃ ॥ 4 ॥
ராகவே சார்தநிர்வவ்ரு'த்திம் கர்தும் ச பரமம் யஶஃ ।
ஸமாதாய ஸம்ரு'த்தார்தாஃ ஸர்வேஸித்திபிருந்நதா ॥ 5 ॥
ப்ரியாக்யாநோந்முகாஃ ஸர்வே ஸர்வே யுத்தாபிநந்திநஃ ।
ஸர்வே ராமப்ரதீகாரே நிஶ்சிதார்தா மநஸ்ஸ்விநஃ ॥ 6 ॥
ப்லவமாநாஃ கமாப்லுத்ய ததஸ்தே காநநௌகஸஃ ।
நந்தநோபமயாஸேதுர்வநம் த்ருமலதாயுதம் ॥ 7 ॥
யத்தந்மதுவநம் நாம ஸுக்ரீவஸ்யாபிரக்ஷிதம் ।
அத்ரு'ஷ்யம் ஸர்வபூதாநாம் ஸர்வபூதமநோஹரம் ॥ 8 ॥
யத்ரக்ஷதி மஹாவீர்ய ஸ்ஸதா ததிமுகஃ கபிஃ ।
மாதுலஃ கபிமுக்யஸ்ய ஸுக்ரீவஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 9 ॥
தே தத்வநமுபாகம்ய பபூவுஃ பரமோத்கடாஃ ।
வாநரா வாநரேந்த்ரஸ்ய மநஃ காந்ததமம் மஹத் ॥ 10 ॥
ததஸ்தே வாநரா ஹ்ரு'ஷ்டா த்ரு'ஷ்டவா மதுவநம் மஹத் ।
குமாரமப்யயாசந்த மதூநி மதுபிங்கலாஃ ॥ 11 ॥
ததஃ குமாரஸ்தாந் வ்ரு'த்தாந் ஜாம்பவத்ப்ரமுகாந் கபீந் ।
அநுமாந்ய ததௌ தேஷாம் விஸர்கம் மதுபிக்ஷணே ॥ 12 ॥
ததஶ்சாநுமதா ஸ்ஸர்வே ஸம்ப்ரஹ்ரு'ஷ்டா வநௌகஸஃ ।
முதிதாஃ ப்ரேரிதாஶ்சாபி ப்ரந்ரு'த்யந்தோऽபவம்ஸ்ததா ॥ 13 ॥
காயந்தி கேசித்ப்ரணமந்தி கேசிந்ந்ரு'த்யந்தி கேசித்ப்ரஹஸந்தி கேசித் ।
பதந்தி கேசித்விசரந்தி கேசித்ல்பவந்தி கேசித்ப்ரலபந்தி கேசித் ॥ 14 ॥
பரஸ்பரம் கேசிதுபாஶ்ரயந்தே பரஸ்பரம் கேசிதுபாக்ரமந்தே ।
பரஸ்பரம் கேசிதுபப்ருவந்தே பரஸ்பரம் கேசிதுபாரமந்தே ॥ 15 ॥
த்ருமாத்த்ருமம் கேசிதபித்ரவந்தே க்ஷிதௌ நகாக்ராந்நிபதந்தி கேசித் ।
மஹீதலாத்கேசிதுதீர்ணவேகா மஹாத்ருமாக்ராண்யபிஸம்பதந்தி ॥ 16 ॥
காயந்தமந்யஃ ப்ரஹஸந்நுபைதி ஹஸந்தமந்யஃ ப்ரருதந்நுபைதி ।
ருதந்தமந்யஃ ப்ரணுதந்நுபைதி நுதந்தமந்யஃ ப்ரணதந்நுபைதி ॥ 17 ॥
ஸமாகுலம் தத்கபிஸைந்யமாஸீந்மதுப்ரஸாநோத்கடஸத்த்வசேஷ்டம் ।
ந சாத்ர கஶ்சிந்ந பபூவ மத்தோ ந சாத்ர கஶ்சிந்ந பபூவ த்ரு'ப்தஃ ॥ 18 ॥
ததோ வநம் தத்பரிபக்ஷ்யமாணம் த்ருமாம்ஶ்ச வித்வம்ஸிதபத்ரபுஷ்பாந் ।
ஸமீக்ஷ்ய கோபாத்ததிவக்ரநாமா நிவாரயாமாஸ கபிஃ கபீம்ஸ்தாந் ॥ 19 ॥
ஸ தைஃ ப்ரவ்ரு'த்தைஃ பரிபர்த்ஸ்யமாநோ வநஸ்ய கோப்தா ஹரிவீரவ்ரு'த்தஃ ।
சகார பூயோ மதிமுக்ரதேஜா வநஸ்ய ரக்ஷாம் ப்ரதி வாநரேப்யஃ ॥ 20 ॥
உவாச காம்ஶ்சித்பருஷாணி த்ரு'ஷ்டமஸக்தமந்யாம்ஶ்ச தலைர்ஜகாந ।
ஸமேத்ய கைஶ்சித்கலஹம் சகார ததைவ ஸாம்நோபஜகாம காம்ஶ்சித் ॥ 21 ॥
ஸ தைர்மதாத்ஸம்பரிவார்ய வாக்யைர்பலாச்ச தேந ப்ரதிவார்யமாணைஃ ।
ப்ரதர்ஷிதஸ்த்யக்தபயை ஸ்ஸமேத்ய ப்ரக்ரு'ஷ்யதே சாப்யநவேக்ஷ்ய தோஷம் ॥ 22 ॥
நகைஸ்துதந்தோ தஶநைர்தஶந்த ஸ்தலைஶ்ச பாதைஶ்ச ஸமாபயந்தஃ ।
மதாத்கபிம் தம் கபய ஸ்ஸமக்ரா மஹாவநம் நிர்விஷயம் ச சக்ருஃ ॥ 23 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே ஏகஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tato jāmbavato vākyamagṛhṇanta vanaukasaḥ |
aṅgadapramukhā vīrā hanumāṃśca mahākapiḥ || 1 ||
prītimantastataḥ sarve vāyuputraparasparāḥ |
mahendrādriṃ parityajya pupluvuḥ plavagarṣabhāḥ || 2 ||
merumandarasaṅkāśā mattā iva mahāgajāḥ |
chādayanta ivākāśaṃ mahākāyā mahābalāḥ || 3 ||
sabhājyamānaṃ bhūtaistamātmavantaṃ mahābalam |
hanūmantaṃ mahāvegaṃ vahanta iva dṛṣṭibhiḥ || 4 ||
rāghave cārthanirvavṛttiṃ kartuṃ ca paramaṃ yaśaḥ |
samādhāya samṛddhārthāḥ sarvesiddhibhirunnatā || 5 ||
priyākhyānonmukhāḥ sarve sarve yuddhābhinandinaḥ |
sarve rāmapratīkāre niścitārthā manassvinaḥ || 6 ||
plavamānāḥ khamāplutya tataste kānanaukasaḥ |
nandanopamayāsedurvanaṃ drumalatāyutam || 7 ||
yattanmadhuvanaṃ nāma sugrīvasyābhirakṣitam |
adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamanoharam || 8 ||
yadrakṣati mahāvīrya ssadā dadhimukhaḥ kapiḥ |
mātulaḥ kapimukhyasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 9 ||
te tadvanamupāgamya babhūvuḥ paramotkaṭāḥ |
vānarā vānarendrasya manaḥ kāntatamaṃ mahat || 10 ||
tataste vānarā hṛṣṭā dṛṣṭavā madhuvanaṃ mahat |
kumāramabhyayācanta madhūni madhupiṅgalāḥ || 11 ||
tataḥ kumārastān vṛddhān jāmbavatpramukhān kapīn |
anumānya dadau teṣāṃ visargaṃ madhubhikṣaṇe || 12 ||
tataścānumatā ssarve samprahṛṣṭā vanaukasaḥ |
muditāḥ preritāścāpi pranṛtyanto'bhavaṃstadā || 13 ||
gāyanti kecitpraṇamanti kecinnṛtyanti kecitprahasanti kecit |
patanti kecidvicaranti kecitlpavanti kecitpralapanti kecit || 14 ||
parasparaṃ kecidupāśrayante parasparaṃ kecidupākramante |
parasparaṃ kecidupabruvante parasparaṃ kecidupāramante || 15 ||
drumāddrumaṃ kecidabhidravante kṣitau nagāgrānnipatanti kecit |
mahītalātkecidudīrṇavegā mahādrumāgrāṇyabhisampatanti || 16 ||
gāyantamanyaḥ prahasannupaiti hasantamanyaḥ prarudannupaiti |
rudantamanyaḥ praṇudannupaiti nudantamanyaḥ praṇadannupaiti || 17 ||
samākulaṃ tatkapisainyamāsīnmadhuprasānotkaṭasattvaceṣṭam |
na cātra kaścinna babhūva matto na cātra kaścinna babhūva tṛptaḥ || 18 ||
tato vanaṃ tatparibhakṣyamāṇaṃ drumāṃśca vidhvaṃsitapatrapuṣpān |
samīkṣya kopāddhadhivakranāmā nivārayāmāsa kapiḥ kapīṃstān || 19 ||
sa taiḥ pravṛddhaiḥ paribhartsyamāno vanasya goptā harivīravṛddhaḥ |
cakāra bhūyo matimugratejā vanasya rakṣāṃ prati vānarebhyaḥ || 20 ||
uvāca kāṃścitparuṣāṇi dhṛṣṭamasaktamanyāṃśca talairjaghāna |
sametya kaiścitkalahaṃ cakāra tathaiva sāmnopajagāma kāṃścit || 21 ||
sa tairmadātsamparivārya vākyairbhalāccha tena prativāryamāṇaiḥ |
pradharṣitastyaktabhayai ssametya prakṛṣyate cāpyanavekṣya doṣam || 22 ||
nakhaistudanto daśanairdaśanta stalaiśca pādaiśca samāpayantaḥ |
madātkapiṃ taṃ kapaya ssamagrā mahāvanaṃ nirviṣayaṃ ca cakruḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
ततो जाम्बवतो वाक्यमगृह्णन्त वनौकसः ।
अङ्गदप्रमुखा वीरा हनुमांश्च महाकपिः ॥ 1 ॥
प्रीतिमन्तस्ततः सर्वे वायुपुत्रपरस्पराः ।
महेन्द्राद्रिं परित्यज्य पुप्लुवुः प्लवगर्षभाः ॥ 2 ॥
मेरुमन्दरसङ्काशा मत्ता इव महागजाः ।
छादयन्त इवाकाशं महाकाया महाबलाः ॥ 3 ॥
सभाज्यमानं भूतैस्तमात्मवन्तं महाबलम् ।
हनूमन्तं महावेगं वहन्त इव दृष्टिभिः ॥ 4 ॥
राघवे चार्थनिर्ववृत्तिं कर्तुं च परमं यशः ।
समाधाय समृद्धार्थाः सर्वेसिद्धिभिरुन्नता ॥ 5 ॥
प्रियाख्यानोन्मुखाः सर्वे सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।
सर्वे रामप्रतीकारे निश्चितार्था मनस्स्विनः ॥ 6 ॥
प्लवमानाः खमाप्लुत्य ततस्ते काननौकसः ।
नन्दनोपमयासेदुर्वनं द्रुमलतायुतम् ॥ 7 ॥
यत्तन्मधुवनं नाम सुग्रीवस्याभिरक्षितम् ।
अधृष्यं सर्वभूतानां सर्वभूतमनोहरम् ॥ 8 ॥
यद्रक्षति महावीर्य स्सदा दधिमुखः कपिः ।
मातुलः कपिमुख्यस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ 9 ॥
ते तद्वनमुपागम्य बभूवुः परमोत्कटाः ।
वानरा वानरेन्द्रस्य मनः कान्ततमं महत् ॥ 10 ॥
ततस्ते वानरा हृष्टा दृष्टवा मधुवनं महत् ।
कुमारमभ्ययाचन्त मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ 11 ॥
ततः कुमारस्तान् वृद्धान् जाम्बवत्प्रमुखान् कपीन् ।
अनुमान्य ददौ तेषां विसर्गं मधुभिक्षणे ॥ 12 ॥
ततश्चानुमता स्सर्वे सम्प्रहृष्टा वनौकसः ।
मुदिताः प्रेरिताश्चापि प्रनृत्यन्तोऽभवंस्तदा ॥ 13 ॥
गायन्ति केचित्प्रणमन्ति केचिन्नृत्यन्ति केचित्प्रहसन्ति केचित् ।
पतन्ति केचिद्विचरन्ति केचित्ल्पवन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित् ॥ 14 ॥
परस्परं केचिदुपाश्रयन्ते परस्परं केचिदुपाक्रमन्ते ।
परस्परं केचिदुपब्रुवन्ते परस्परं केचिदुपारमन्ते ॥ 15 ॥
द्रुमाद्द्रुमं केचिदभिद्रवन्ते क्षितौ नगाग्रान्निपतन्ति केचित् ।
महीतलात्केचिदुदीर्णवेगा महाद्रुमाग्राण्यभिसम्पतन्ति ॥ 16 ॥
गायन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति हसन्तमन्यः प्ररुदन्नुपैति ।
रुदन्तमन्यः प्रणुदन्नुपैति नुदन्तमन्यः प्रणदन्नुपैति ॥ 17 ॥
समाकुलं तत्कपिसैन्यमासीन्मधुप्रसानोत्कटसत्त्वचेष्टम् ।
न चात्र कश्चिन्न बभूव मत्तो न चात्र कश्चिन्न बभूव तृप्तः ॥ 18 ॥
ततो वनं तत्परिभक्ष्यमाणं द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान् ।
समीक्ष्य कोपाद्धधिवक्रनामा निवारयामास कपिः कपींस्तान् ॥ 19 ॥
स तैः प्रवृद्धैः परिभर्त्स्यमानो वनस्य गोप्ता हरिवीरवृद्धः ।
चकार भूयो मतिमुग्रतेजा वनस्य रक्षां प्रति वानरेभ्यः ॥ 20 ॥
उवाच कांश्चित्परुषाणि धृष्टमसक्तमन्यांश्च तलैर्जघान ।
समेत्य कैश्चित्कलहं चकार तथैव साम्नोपजगाम कांश्चित् ॥ 21 ॥
स तैर्मदात्सम्परिवार्य वाक्यैर्भलाच्छ तेन प्रतिवार्यमाणैः ।
प्रधर्षितस्त्यक्तभयै स्समेत्य प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम् ॥ 22 ॥
नखैस्तुदन्तो दशनैर्दशन्त स्तलैश्च पादैश्च समापयन्तः ।
मदात्कपिं तं कपय स्समग्रा महावनं निर्विषयं च चक्रुः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tato jāmbavato vākyamagṛhṇanta vanaukasaḥ |
aṅgadapramukhā vīrā hanumāṃśca mahākapiḥ || 1 ||
prītimantastataḥ sarve vāyuputraparasparāḥ |
mahendrādriṃ parityajya pupluvuḥ plavagarṣabhāḥ || 2 ||
merumandarasaṅkāśā mattā iva mahāgajāḥ |
chādayanta ivākāśaṃ mahākāyā mahābalāḥ || 3 ||
sabhājyamānaṃ bhūtaistamātmavantaṃ mahābalam |
hanūmantaṃ mahāvegaṃ vahanta iva dṛṣṭibhiḥ || 4 ||
rāghave cārthanirvavṛttiṃ kartuṃ ca paramaṃ yaśaḥ |
samādhāya samṛddhārthāḥ sarvesiddhibhirunnatā || 5 ||
priyākhyānonmukhāḥ sarve sarve yuddhābhinandinaḥ |
sarve rāmapratīkāre niścitārthā manassvinaḥ || 6 ||
plavamānāḥ khamāplutya tataste kānanaukasaḥ |
nandanopamayāsedurvanaṃ drumalatāyutam || 7 ||
yattanmadhuvanaṃ nāma sugrīvasyābhirakṣitam |
adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamanoharam || 8 ||
yadrakṣati mahāvīrya ssadā dadhimukhaḥ kapiḥ |
mātulaḥ kapimukhyasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 9 ||
te tadvanamupāgamya babhūvuḥ paramotkaṭāḥ |
vānarā vānarendrasya manaḥ kāntatamaṃ mahat || 10 ||
tataste vānarā hṛṣṭā dṛṣṭavā madhuvanaṃ mahat |
kumāramabhyayācanta madhūni madhupiṅgalāḥ || 11 ||
tataḥ kumārastān vṛddhān jāmbavatpramukhān kapīn |
anumānya dadau teṣāṃ visargaṃ madhubhikṣaṇe || 12 ||
tataścānumatā ssarve samprahṛṣṭā vanaukasaḥ |
muditāḥ preritāścāpi pranṛtyanto'bhavaṃstadā || 13 ||
gāyanti kecitpraṇamanti kecinnṛtyanti kecitprahasanti kecit |
patanti kecidvicaranti kecitlpavanti kecitpralapanti kecit || 14 ||
parasparaṃ kecidupāśrayante parasparaṃ kecidupākramante |
parasparaṃ kecidupabruvante parasparaṃ kecidupāramante || 15 ||
drumāddrumaṃ kecidabhidravante kṣitau nagāgrānnipatanti kecit |
mahītalātkecidudīrṇavegā mahādrumāgrāṇyabhisampatanti || 16 ||
gāyantamanyaḥ prahasannupaiti hasantamanyaḥ prarudannupaiti |
rudantamanyaḥ praṇudannupaiti nudantamanyaḥ praṇadannupaiti || 17 ||
samākulaṃ tatkapisainyamāsīnmadhuprasānotkaṭasattvaceṣṭam |
na cātra kaścinna babhūva matto na cātra kaścinna babhūva tṛptaḥ || 18 ||
tato vanaṃ tatparibhakṣyamāṇaṃ drumāṃśca vidhvaṃsitapatrapuṣpān |
samīkṣya kopāddhadhivakranāmā nivārayāmāsa kapiḥ kapīṃstān || 19 ||
sa taiḥ pravṛddhaiḥ paribhartsyamāno vanasya goptā harivīravṛddhaḥ |
cakāra bhūyo matimugratejā vanasya rakṣāṃ prati vānarebhyaḥ || 20 ||
uvāca kāṃścitparuṣāṇi dhṛṣṭamasaktamanyāṃśca talairjaghāna |
sametya kaiścitkalahaṃ cakāra tathaiva sāmnopajagāma kāṃścit || 21 ||
sa tairmadātsamparivārya vākyairbhalāccha tena prativāryamāṇaiḥ |
pradharṣitastyaktabhayai ssametya prakṛṣyate cāpyanavekṣya doṣam || 22 ||
nakhaistudanto daśanairdaśanta stalaiśca pādaiśca samāpayantaḥ |
madātkapiṃ taṃ kapaya ssamagrā mahāvanaṃ nirviṣayaṃ ca cakruḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.