ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத ஷட்விம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ப்ரஸக்தாஶ்ருமுகீத்யவம் ப்ருவந்தீ ஜநகாத்மஜா ।
ஆதோகதமுகீ பாலா விலப்துமுபசக்ரமே ॥ 1 ॥
உந்மத்தேவ ப்ரமத்தேவ ப்ராந்தசித்தேவ ஶோசதீ ।
உபாவ்ரு'த்தா கிஶோரீவ விவேஷ்டந்தீ மஹீதலே ॥ 2 ॥
ராகவஸ்ய ப்ரமத்தஸ்ய ரக்ஷஸா காமரூபிணா ।
ராவணேந ப்ரமத்யாஹமாநீதா க்ரோஶதீ பலாத் ॥ 3 ॥
ராக்ஷஸீவஶமாபந்நா பர்த்ஸ்யமாநா ஸுதாருணம் ।
சிந்தயந்தீ ஸுதுஃகார்தா நாஹம் ஜீவிதுமுத்ஸுஹே ॥ 4 ॥
ந ஹி மே ஜீவிதேநார்தோ நைவார்தேர்ந ச பூஷணைஃ ।
வஸந்த்யா ராக்ஷஸீமத்யே விநா ராமம் மஹாரதம் ॥ 5 ॥
அஶ்மஸாரமிதம் நூநமதவாப்யஜராமரம் ।
ஹ்ரு'தயம் மம யேநேதம் ந துஃகேநாவஶீர்யதே ॥ 6 ॥
திங்மாமநார்யாமஸதீம் யாஹம் தேநா விநா க்ரு'தா ।
முஹூர்தமபி ரக்ஷாமி ஜீவிதம் பாபஜீவிதா ॥ 7 ॥
கா ச மே ஜீவிதே ஶ்ரத்தா ஸுகே வா தம் ப்ரியம் விநா ।
பர்தாரம் ஸாகராந்தாயா வஸுதாயாஃ ப்ரியம்வதம் ॥ 8 ॥
பித்யதாம் பக்ஷ்யதாம் வாபி ஶரீரம் விஸ்ரு'ஜாம்யஹம் ।
ந சாப்யஹம் சிரம் துஃகம் ஸஹேயம் ப்ரியவர்ஜிதா ॥ 9 ॥
சரணேநாபி ஸவ்யேந ந ஸ்ப்ரு'ஶேயம் நிஶாசரம் ।
ராவணம் கிம் புநரஹம் காமமேயம் விகர்ஹிதம் ॥ 10 ॥
ப்ரத்யாக்யாதம் ந ஜாநாதி நாத்மாநம் நாத்மநஃ குலம் ।
யோ ந்ரு'ஶம்ஸஸ்வபாவேந மாம் ப்ரார்தயிதுமிச்சதி ॥ 11 ॥
சிந்நா பிந்நா விபக்தா வா தீப்தேவாக்நௌ ப்ரதீபிதா ।
ராவணம் நோபதிஷ்டேயம் கிம் ப்ரலாபேந வஶ்சிரம் ॥ 12 ॥
க்யாதஃ ப்ராஜ்ஞஃ க்ரு'தஜ்ஞஶ்ச ஸாநுக்ரோஶஶ்ச ராகவஃ ।
ஸத்வ்ரு'த்தோ நிரநுக்ரோஶஶ்ஶங்கே மத்பாக்யஸங்க்ஷயாத் ॥ 13 ॥
ராக்ஷஸாநாம் ஸஹஸ்ராணி ஜநஸ்தாநே சதுர்தஶ ।
யேநைகேந நிரஸ்தாநி ஸ மாம் கிம் நாபிபத்யதே ॥ 14 ॥
நிருத்தா ராவணேநாஹமல்பவீர்யேண ரக்ஷஸா ।
ஸமர்தஃ கலு மே பர்தா ராவணம் ஹந்துமாஹவே ॥ 15 ॥
விராதோ தண்டகாரண்யே யேந ராக்ஷஸபுங்கவஃ ।
ரணே ராமேண நிஹதஸ்ஸ மாம் கிம் நாபிபத்யதே ॥ 16 ॥
காமம் மத்யே ஸமுத்ரஸ்ய லங்கேயம் துஷ்ப்ரதர்ஷணா ।
ந து ராகவபாணாநாம் கதிரோதோ பவிஷ்யதி ॥ 17 ॥
கிந்நு தத்காரணம் யேந ராமோ த்ரு'டபராக்ரமஃ ।
ரக்ஷஸாபஹ்ரு'தாம் பார்யாமிஷ்டாம் நாப்யவபத்யதே ॥ 18 ॥
இஹஸ்தாம் மாம் ந ஜாநீதே ஶங்கே லக்ஷ்மணபூர்வஜஃ ।
ஜாநந்நபி ஹி தேஜஸ்வீ தர்ஷணம் மர்ஷயிஷ்யதி ॥ 19 ॥
ஹ்ரு'தேதி யோऽதிகத்வா மாம் ராகவாய நிவேதயேத் ।
க்ரு'த்ரராஜோऽபி ஸ ரணே ராவணேந நிபாதிதஃ ॥ 20 ॥
க்ரு'தம் கர்ம மஹத்தேந மாம் ததாऽப்யவபத்யதா ।
திஷ்டதா ராவணத்வந்த்வே வ்ரு'த்தேநாபி ஜடாயுஷா ॥ 21 ॥
யதி மாமிஹ ஜாநீயாத்வர்தமாநாம் ஸ ராகவஃ ।
அத்ய பாணைரபிக்ருத்தஃ குர்யால்லோகமராக்ஷஸம் ॥ 22 ॥
விதமேச்ச புரீம் லங்காம் ஶோஷயேச்ச மஹோததிம் ।
ராவணஸ்ய ச நீசஸ்ய கீர்திம் நாம ச நாஶயேத் ॥ 23 ॥
ததோ நிஹதநாதாநாம் ராக்ஷஸீநாம் க்ரு'ஹே க்ரு'ஹே ।
யதாஹமேவம் ருததீ ததா பூயோ ந ஸம்ஶயஃ ॥ 24 ॥
அந்விஷ்ய ரக்ஷஸாம் லங்காம் குர்யாத்ராமஸ்ஸலக்ஷ்மணஃ ।
ந ஹி தாப்யாம் ரிபுர்த்ரு'ஷ்டோ முஹூர்தமபி ஜீவதி ॥ 25 ॥
சிதாதூமாகுலபதா க்ரு'த்ரமண்டலஸங்குலா ।
அசிரேண து லங்கேயம் ஶ்மஶாநஸத்ரு'ஶீ பவேத் ॥ 26 ॥
அசிரேணைவ காலேந ப்ராப்ஸ்யாம்யேவ மநோரதம் ।
துஷ்ப்ரஸ்தாநோऽயாமாக்யாதி ஸர்வேஷாம் வோ விபர்யயம் ॥ 27 ॥
யாத்ரு'ஶாநீஹ த்ரு'ஶ்யந்தே லங்காயாமஶுபாநி வை ।
அசிரேணைவ காலேந பவிஷ்யதி ஹதப்ரபா ॥ 28 ॥
நூநம் லங்கா ஹதே பாபே ராவணே ராக்ஷஸாதமே ।
ஶோஷம் யாஸ்யதி துர்தர்ஷா ப்ரமதா விதவா யதா ॥ 29 ॥
புண்யோத்ஸவஸமுத்தா ச நஷ்டபர்த்ரீ ஸராக்ஷஸீ ।
பவிஷ்யதி புரீ லங்கா நஷ்டபர்த்ரீ யதாங்கநா ॥ 30 ॥
நூநம் ராக்ஷஸகந்யாநாம் ருதந்தீநாம் க்ரு'ஹே க்ரு'ஹே ।
ஶ்ரோஷ்யாமி நசிராதேவ துஃகார்தாநாமிஹ த்வநிம் ॥ 31 ॥
ஸாந்தகாரா ஹதத்யோதா ஹதராக்ஷஸபுங்கவா ।
பவிஷ்யதி புரீ லங்கா நிர்தக்தா ராமஸாயகைஃ ॥ 32 ॥
யதி நாம ஸ ஶூரோ மாம் ராமோ ரக்தாந்தலோசநஃ ।
ஜாநீயாத்வர்தமாநாம் ஹி ராவணஸ்ய நிவேஶநே ॥ 33 ॥
அநேந து ந்ரு'ஶம்ஸேந ராவணேநாதமேந மே ।
ஸமயோ யஸ்து நிர்திஷ்டஸ்தஸ்ய காலோऽயமாகதஃ ॥ 34 ॥
ஸ ச மே விஹிதோ ம்ரு'த்யுரஸ்மிந் துஷ்டே ந வர்ததே ।
அகார்யம் யே ந ஜாநந்தி நைர்ரு'தாஃ பாபகாரிணஃ ॥ 35 ॥
அதர்மாத்து மஹோத்பாதோ பவிஷ்யதி ஹி ஸாம்ப்ரதம் ।
நைதே தர்மம் விஜாநந்தி ராக்ஷஸாஃ பிஶிதாஶநாஃ ॥ 36 ॥
த்ருவம் மாம் ப்ராதராஶார்தே ராக்ஷஸஃ கல்பயிஷ்யதி ।
ஸாஹம் கதம் கரிஷ்யாமி தம் விநா ப்ரியதர்ஶநம் ॥ 37 ॥
க்ஷிப்ரம் வைவஸ்வதம் தேவம் பஶ்யேயம் பதிநா விநா ।
நாஜாநாஜ்ஜீவதீம் ராமஸ்ஸ மாம் லக்ஷ்மணபூர்வஜஃ ॥ 38 ॥
ஜாநந்தௌ தௌ ந குர்யாதாம் நோர்ய்வாம் ஹி மம மார்கணம் ।
நூநம் மமைவ ஶோகேந ஸ வீரோ லக்ஷ்மணாக்ரஜஃ ॥ 39 ॥
தேவலோகமிதோ யாதஸ்த்யக்த்வா தேஹம் மஹீதலே ।
தந்யா தேவாஸ்ஸகந்தர்வாஃ ஸித்தாஶ்ச பரமர்ஷயஃ ॥ 40 ॥
மம பஶ்யந்தி யே நாதம் ராமம் ராஜீவலோசநம் ।
அதவா ந ஹி தஸ்யார்தோ தர்மகாமஸ்ய தீமதஃ ॥ 41 ॥
மயா ராமஸ்ய ராஜர்ஷேர்பார்யயா பரமாத்மநஃ ।
த்ரு'ஶ்யமாநே பவேத்ப்ரீதி ஸ்ஸௌஹ்ரு'தம் நாஸ்த்யபஶ்யதஃ ॥ 42 ॥
நாஶயந்தி க்ரு'தக்நாஸ்து ந ராமோ நாஶயிஷ்யதி ।
கிம் நு மே ந குணாஃ கேசித்கிம் வா பாக்யக்ஷயோ மம ॥ 43 ॥
யாஹம் ஸீதாமி ராமேண ஹீநா முக்யேந பாமிநீ ।
ஶ்ரேயோ மே ஜீவிதாந்மர்தும் விஹீநாயா மஹாத்மநஃ ॥ 44 ॥
ராமாதக்லிஷ்டசாரித்ராச்சூராச்சத்ருநிபர்ஹணாத் ।
அதவா ந்யஸ்தஶத்ரௌ தௌ வநே மூலபலாஶிநௌ ॥ 45 ॥
ப்ராதரௌ ஹி நரஶ்ரேஷ்டௌ ஸம்வ்ரு'த்தௌ வநகோசரௌ ।
அதவா ராக்ஷஸேந்த்ரேண ராவணேந துராத்மநா ॥ 46 ॥
சத்மநா காதிதௌ ஶூரௌ ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ।
ஸாऽஹமேவங்கதே காலே மர்துமிச்சாமி ஸர்வதா ॥ 47 ॥
ந ச மே விஹிதோ ம்ரு'த்யுரஸ்மிந் துஃகேऽபி வர்ததே ।
தந்யாஃ கலு மஹாத்மாநோ முநயஸ்த்யக்தகில்பிஷாஃ ॥ 48 ॥
ஜிதாத்மநோ மஹாபாகா யேஷாம் ந ஸ்தஃ ப்ரியாப்ரியே ।
ப்ரியாந்ந ஸம்பவேத்துஃகமப்ரியாததிகம் பயம் ॥ 49 ॥
தாப்யாம் ஹி யே வியுஜ்யந்தே நமஸ்தேஷாம் மஹாத்மநாம் ।
ஸாஹம் த்யக்தா ப்ரியார்ஹேண ராமேண விதிதாத்மநா ॥ 50 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே ஷட்விம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षड्विंशस्सर्गः ।
प्रसक्ताश्रुमुखीत्यवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा ।
आधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती ।
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ॥ 2 ॥
राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा ।
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ॥ 3 ॥
राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् ।
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सुहे ॥ 4 ॥
न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थेर्न च भूषणैः ।
वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ॥ 5 ॥
अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम् ।
हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ॥ 6 ॥
धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेना विना कृता ।
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ॥ 7 ॥
का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना ।
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ॥ 8 ॥
भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् ।
न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ॥ 9 ॥
चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् ।
रावणं किं पुनरहं काममेयं विगर्हितम् ॥ 10 ॥
प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् ।
यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ॥ 11 ॥
छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता ।
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥ 12 ॥
ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः ।
सद्वृत्तो निरनुक्रोशश्शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात् ॥ 13 ॥
राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश ।
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥ 14 ॥
निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा ।
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ॥ 15 ॥
विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः ।
रणे रामेण निहतस्स मां किं नाभिपद्यते ॥ 16 ॥
कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा ।
न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ॥ 17 ॥
किन्नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः ।
रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ॥ 18 ॥
इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः ।
जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति ॥ 19 ॥
हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् ।
गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः ॥ 20 ॥
कृतं कर्म महत्तेन मां तथाऽभ्यवपद्यता ।
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ॥ 21 ॥
यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः ।
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ॥ 22 ॥
विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् ।
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥ 23 ॥
ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे ।
यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ॥ 24 ॥
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामस्सलक्ष्मणः ।
न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ॥ 25 ॥
चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला ।
अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ॥ 26 ॥
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम् ।
दुष्प्रस्थानोऽयामाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम् ॥ 27 ॥
यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै ।
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा ॥ 28 ॥
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे ।
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ॥ 29 ॥
पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी ।
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना ॥ 30 ॥
नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे ।
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ॥ 31 ॥
सान्थकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा ।
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ॥ 32 ॥
यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः ।
जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ॥ 33 ॥
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे ।
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः ॥ 34 ॥
स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टे न वर्तते ।
अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः ॥ 35 ॥
अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ।
नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 36 ॥
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ।
साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् ॥ 37 ॥
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ।
नाजानाज्जीवतीं रामस्स मां लक्ष्मणपूर्वजः ॥ 38 ॥
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्य्वां हि मम मार्गणम् ।
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः ॥ 39 ॥
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ।
धन्या देवास्सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ 40 ॥
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ।
अथवा न हि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः ॥ 41 ॥
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ।
दृश्यमाने भवेत्प्रीति स्सौहृदं नास्त्यपश्यतः ॥ 42 ॥
नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ।
किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम ॥ 43 ॥
याहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी ।
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः ॥ 44 ॥
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ।
अथवा न्यस्तशत्रौ तौ वने मूलफलाशिनौ ॥ 45 ॥
भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ।
अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 46 ॥
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
साऽहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा ॥ 47 ॥
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽपि वर्तते ।
धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः ॥ 48 ॥
जितात्मनो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ।
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् ॥ 49 ॥
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ।
साहं त्यक्ता प्रियार्हेण रामेण विदितात्मना ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.