Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 47 — Latin Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

ఇది వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండ 47వ సర్గ. హనుమంతుడు రాక్షస సేనాపతులను చంపిన తరువాత, రావణుని కుమారుడైన అక్షుడు రథముపై యుద్ధానికి వచ్చాడు. అక్షుడు హనుమంతునిపై బాణములు ప్రయోగించగా, హనుమంతుడు అతని ఎనిమిది గుర్రాలను చంపి, రథాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. చివరకు హనుమంతుడు అక్షుడిని పట్టుకొని భూమిపై విసిరి చంపాడు. దేవతలు, ఋషులు, యక్షులు ఈ యుద్ధాన్ని ఆశ్చర్యంతో చూశారు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Bengali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Bengali

বাল্মীকি রামায়ণের সুন্দরকাণ্ডের সপ্তচত্বারিংশ সর্গে বর্ণিত হয়েছে যে, হনুমান কর্তৃক রাক্ষস সেনাপতিদের নিহত দেখে রাবণ তাঁর পুত্র অক্ষকে যুদ্ধে পাঠান। অক্ষ রথে আরোহণ করে হনুমানের সঙ্গে সংগ্রামে লিপ্ত হন এবং তাঁকে বাণে আঘাত করেন। হনুমান অক্ষের বীর্য ও পরাক্রম দেখে তাঁর প্রতি বিস্মিত ও সহানুভূত হন, কিন্তু ক্রমবর্ধমান শত্রুকে উপেক্ষা করা উচিত নয় ভেবে তাঁর অশ্ব ও রথ ধ্বংস করেন এবং শেষে অক্ষকে ভূমিতে নিক্ষেপ করে বধ করেন। এই ঘটনায় রাবণের মহাভয় উৎপন্ন হয় এবং দেবতারা বিস্ময়ে তা প্রত্যক্ষ করেন।

AI-generated · not yet verified

The Bengali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

सुन्दरकाण्डको सप्तचत्वारिंश सर्गमा हनुमानले आफ्ना अनुचर र वाहनसहित पाँच सेनापतिहरूलाई मारेको देखेर राजा रावणले युद्धका लागि उद्धत आफ्ना पुत्र अक्षकुमारतिर दृष्टि दिएको वर्णन छ। राजाको दृष्टिले प्रेरित भएर अक्षकुमार सुनौलो र चित्रित धनु लिएर ठूलो रथमा चढी सेनासहित हनुमानकहाँ पुग्छन् र उनलाई तीन धारिला बाणले हान्छन्। हनुमानले अक्षका आठ घोडा र रथ नष्ट गर्दै उनलाई आकाशमा पछ्याएर खुट्टामा समाती घुमाई पृथ्वीमा फ्याँकिदिन्छन्, जसबाट अक्षकुमार मारिन्छन्। यस घटनाले राक्षसहरूका स्वामी रावणलाई ठूलो भय उत्पन्न गराउँछ र देवता, महर्षि, यक्ष र नागहरू विस्मित भई भेला हुन्छन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptacatvāriṃśassargaḥ |

Shloka 1

senāpatīnpañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarānsavāhanān |
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ || 1 ||

হনুমান কর্তৃক নিহত সেনাপতিদের পাঁচজনকে, তাদের অনুচর ও বাহনসহ, দেখে যুদ্ধে উদ্ধত মুখবিশিষ্ট রাজা (রাবণ) সম্মুখে অবস্থিত পুত্র অক্ষকে দৃষ্টি করলেন। ^AI

हनुमानले आफ्ना अनुचर र वाहनसहित पाँच सेनापतिहरूलाई मारेको देखेर, युद्धका लागि उद्धत भएका आफ्ना पुत्र अक्षकुमारतिर राजाले अगाडि हेरे। ^AI

హనుమంతునిచే చంపబడిన సేనాపతులైన ఐదుగురిని, వారి అనుచరులను, వాహనాలను చూసి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తున్న కుమారుడు అక్షుడిని రాజు ఎదురుగా చూశాడు. ^AI

Shloka 2

sa tasya dṛṣṭyarpaṇasampracoditaḥ pratāpavānkāñcanacitrakārmukaḥ |
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ || 2 ||

তার দৃষ্টিপাতের প্রেরণায়, প্রতাপবান, স্বর্ণময় বিচিত্র ধনুর্ধারী সেই অক্ষ তখন লাফিয়ে উঠে দাঁড়াল, যেমন দ্বিজশ্রেষ্ঠদের দ্বারা আহুত হয়ে হবি (আহুতি) পাবককে (অগ্নিকে) উদ্রীত করে। ^AI

राजाको दृष्टि-अर्पणले प्रेरित भएर, प्रतापी, सुनौलो र चित्रित धनु भएका ती नैऋत-श्रेष्ठ (राक्षसश्रेष्ठ) कुमार, द्विजश्रेष्ठहरूले हवि अर्पण गर्दा उदीरित अग्नि झैं, तुरुन्तै उठे। ^AI

ఆ రాజు చూపు ప్రేరణతో, ప్రతాపవంతుడు, బంగారు చిత్రాలతో అలంకరించిన ధనుస్సు కలవాడు అయిన అక్షుడు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులు హవిస్సుతో అగ్నిని ప్రేరేపించినట్లు ప్రేరేపించబడి, వెంటనే లేచాడు. ^AI

Shloka 3

tato mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam |
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ || 3 ||

তারপর নৈরৃত (রাক্ষস) শ्रेষ্ঠ অক্ষ, মহান, শিশু সূর্যের ন্যায় প্রভাযুক্ত, তপ্ত স্বর্ণের জালে আচ্ছাদিত রথে আরোহণ করে বীর্যবান হয়ে সেই মহাকপি হনুমানের দিকে যাত্রা করলেন। ^AI

त्यसपछि बालसूर्यको जस्तो प्रभा भएको, तप्त सुनको जालले ढाकिएको, ठूलो रथमा चढेर वीर्यवान् ती नैऋतर्षभ (राक्षसश्रेष्ठ) महाकपि हनुमानतिर गए। ^AI

అప్పుడు బాల సూర్యుని కాంతి కలిగిన, మిక్కిలి వేడిచేసిన బంగారు జాలాలతో నిండిన ఆ రథాన్ని ఎక్కి, వీర్యవంతుడైన నైరృత శ్రేష్ఠుడు (రాక్షస శ్రేష్ఠుడు) ఆ మహా వానరుడైన హనుమంతుని వైపు వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 4

tatastapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyojitam || 4 ||

তারপর তপস্যার সংগ্রহ ও সঞ্চয়ে অর্জিত, তপ্ত স্বর্ণের জালে শোভিত, পতাকাযুক্ত, রত্নবিভূষিত ধ্বজযুক্ত, মনোরথ গতিবিশিষ্ট শ্রেষ্ঠ অশ্ব দ্বারা সুযোজিত সেই রথে। ^AI

त्यसपछि तपस्याको सञ्चयबाट आर्जित, तप्त सुनको जालले शोभित, पताकासहित, रत्नले विभूषित ध्वजा भएको, मनोवेग भएका उत्तम आठ घोडाले राम्ररी जोडिएको रथ। ^AI

అప్పుడు తపస్సు సంగ్రహంతో సంపాదించబడిన, మిక్కిలి వేడిచేసిన బంగారు జాలాలతో ప్రకాశించే, పతాకలతో కూడిన, రత్నాలతో అలంకరించిన ధ్వజం కలిగిన, మనోవేగం కలిగిన ఎనిమిది ఉత్తమ గుర్రాలతో బాగా కూర్చబడిన రథాన్ని. ^AI

Shloka 5

surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṃ raviprabhaṃ vyomacaraṃ samāhitam |
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāveśitaśaktitomaram || 5 ||

দেবতা ও অসুরদের অগম্য, অসঙ্গগতি, সূর্যের ন্যায় প্রভাযুক্ত, আকাশচর, সমাহিত, তূণীরযুক্ত, আটটি তলোয়ারে বদ্ধ ও সুন্দর, যথাক্রমে স্থাপিত শক্তি ও তমোর সহিত সেই রথ। ^AI

देवता र असुरले पनि जित्न नसक्ने, अवरोधरहित गति भएको, सूर्यको प्रभा भएको, आकाशमा चल्ने, सुसज्जित, तूणीरसहित, आठ तरवार बाँधिएको सुन्दर, क्रमशः राखिएका शक्ति र तोमर भएको रथ। ^AI

దేవతలు, రాక్షసులచే జయించలేని, అడ్డంకులు లేకుండా సంచరించే, సూర్యుని కాంతి కలిగిన, ఆకాశంలో సంచరించే, సమాహితమైన, మంచి అమ్ముల పొది కలిగిన, ఎనిమిది కత్తులతో బంధించబడిన అందమైన, క్రమంగా ఏర్పాటు చేయబడిన శక్తి, తోమరం కలిగిన రథాన్ని. ^AI

Shloka 6

virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā |
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ || 6 ||

প্রতিপূর্ণ বস্তু (আলঙ্কার) দ্বারা বিরাজমান, স্বর্ণময় হারযুক্ত, চন্দ্র ও সূর্যের ন্যায় দীপ্তিসম্পন্ন, সূর্যের ন্যায় অভ রথে আরোহণ করে, দেবতুল্য পরাক্রমী সেই অক্ষ তখন নির্গত হলেন। ^AI

पूर्ण वस्तुहरूले र चन्द्र-सूर्यको तेज भएको सुनौलो मालाले विराजमान, सूर्यकै जस्तो देखिने त्यो रथमा चढेर, देवतासँग तुलना गर्न सकिने पराक्रम भएका ती कुमार बाहिर निस्के। ^AI

పూర్ణ వస్తువుతో, బంగారు దండతో, చంద్ర సూర్యుల కాంతి కలిగిన, ప్రకాశిస్తున్న ఆ రథాన్ని అధిరోహించి, అప్పుడు దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన అతను బయలుదేరాడు. ^AI

Shloka 7

sa pūrayankhaṃ ca mahīṃ ca sācalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ |
balaissametaissahi toraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim || 7 ||

তিনি অশ্ব, হস্তী ও মহান রথের শব্দে আকাশ, পৃথিবী ও পর্বতসহ সমস্ত স্থান পূর্ণ করতে করতে, সৈন্যসমেত হয়ে তোরণে অবস্থিত, সমর্থ, উপবিষ্ট সেই কপিকে (হনুমানকে) নিকটে এলেন। ^AI

उनले घोडा, हात्ती र ठूला रथहरूको आवाजले आकाश, पृथ्वी र पर्वतसमेत भरिदिँदै, साथमा सेनाहरू लिएर, तोरणमा बसेका समर्थ कपि हनुमानकहाँ पुगे। ^AI

అతను గుర్రాలు, ఏనుగులు, గొప్ప రథాల ధ్వనులతో ఆకాశాన్ని, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని నింపుతూ, సేనలతో కూడి, తోరణం వద్ద నిలబడి, సమర్థుడై కూర్చున్న ఆ వానరుడిని సమీపించాడు. ^AI

Shloka 8

sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye |
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā || 8 ||

সেই হরিকে (হনুমানকে) নিকটে পেয়ে, হরির নয়নবিশিষ্ট (বানরনয়ন) অক্ষ, প্রজাক্ষয়কালে যুগান্তকালাগ্নির ন্যায় অবস্থিত, বিস্মিত ও উৎপন্ন সম्भ্রমযুক্ত হয়ে বহুমানচক্ষুে (সম্মানের দৃষ্টিতে) তাকে নিরীক্ষণ করলেন। ^AI

हरि (वानर) हेर्ने नेत्र भएका अक्षले, प्रजाको क्षयकालमा युगान्तकालको अग्नि झैं स्थित ती हनुमानकहाँ पुगेर, विस्मय र सम्भ्रमले युक्त भई, ठूलो आदरको दृष्टिले हेरे। ^AI

అతను ఆ వానరుడిని చేరి, ప్రజల నాశన సమయంలో యుగాంతకాలాగ్ని వలె ఉన్న ఆ వానరుడిని, ఆశ్చర్యం కలిగించే సంభ్రమంతో, హరి అయిన అక్షుడు గౌరవ దృష్టితో చూశాడు. ^AI

Shloka 9

sa tasya vegaṃ ca kapermahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |
vicārayansvaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate || 9 ||

মহাত্মা কপির সেই বেগ ও শত্রুদের প্রতি পরাক্রম এবং নিজের বল বিচার করে, মহাবলশালী সেই রাজপুত্র হিমশেষে সূর্যের মতো ক্রমশ বৃদ্ধি পেতে লাগলেন। ^AI

ती महात्मा कपिको वेग र शत्रुहरूमाथिको पराक्रम, र आफ्नो बललाई पनि विचार गर्दै, राजकुमार (इन्द्रजित्) महाबली भएर हिमान्तमा सूर्यले जस्तै बढ्दै गए। ^AI

ఆ మహాత్ముడైన కపి (హనుమంతుడు) వేగాన్ని, శత్రువులపై అతని పరాక్రమాన్ని, తన బలాన్ని విచారిస్తూ, మహాబలుడైన ఆ రాజకుమారుడు (ఇంద్రజిత్తు) హిమము తరిగిన కాలమున సూర్యుడు వలె అభివృద్ధి చెందెను. ^AI

Shloka 10

sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam |
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ || 10 ||

স্থিরচিত্ত সেই বীর ক্রোধে উৎফুল্ল হয়ে, সংগ্রামে দুর্নিবার সেই স্থির বিক্রম প্রত্যক্ষ করে, সমাহিতচিত্তে তিনটি তীক্ষ্ণ বাণে হনুমানকে আঘাত করতে প্রবৃত্ত হলেন। ^AI

उनी क्रोधित भएर, स्थिर रहने उनले हनुमान्को दुर्निवारणीय स्थिर पराक्रमलाई राम्ररी देखेर, एकाग्र मन भएका ती राजकुमारले धारिला तीन बाणहरूद्वारा हनुमान्लाई युद्धमा प्रेरित गरे। ^AI

ఆ స్థిరుడు (ఇంద్రజిత్తు), సంగ్రామమున దుర్నివారణమైన స్థిరమైన హనుమంతుని పరాక్రమాన్ని చూచి కోపము పొంది, సమాహిత చిత్తుడై, హనుమంతుని యుద్ధమునకు పదునైన మూడు బాణములతో ప్రేరేపించెను. ^AI

Shloka 11

tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayorjitam |
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ || 11 ||

তারপর সেই গর্বিত, শ্রমজিত ও শত্রুপরাজয়ে উৎসাহিত কপিকে দেখে, উদ্ধতমনা অক্ষ বাণহস্তে ও ধনু গ্রহণ করে তাঁকে নিরীক্ষণ করলেন। ^AI

त्यसपछि ती गर्वित, श्रमरहित र शत्रुहरूलाई जित्ने शक्तिले युक्त कपिलाई देखेर, बाण हातमा लिएका र धनु ग्रहण गरेका इन्द्रजित्ले उत्तेजित मनले हेरे। ^AI

అప్పుడు ఆ గర్వితుడును, అలసట లేనివాడును, శత్రువులను జయించి వర్ధిల్లినవాడును అయిన ఆ కపిని చూచి, ఇంద్రజిత్తు ఉద్రిక్త మనస్కుడై, బాణమును చేత పట్టి, విల్లు ఎక్కుపెట్టి చూచెను. ^AI

Shloka 12

sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim |
tayorbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ || 12 ||

স্বর্ণনির্মিত নিষ্ক ও অঙ্গদ এবং সুন্দর কুণ্ডলধারী, শীঘ্রপরাক্রমী সেই বীর কপির নিকট উপস্থিত হলেন। দেবতা ও অসুরদেরও বিস্ময় উৎপাদনকারী সেই দুইজনের সমাগম অতুলনীয় হয়েছিল। ^AI

सुन्दर स्वर्णका निष्क र बाजु र मनोहर कुण्डल धारण गरेका, तीव्र पराक्रम भएका उनी कपिको नजिक पुगे। तिनीहरूको त्यो अतुलनीय समागम देवता र असुरहरूलाई पनि आश्चर्य उत्पन्न गराउने भयो। ^AI

బంగారు నిష్కములతో కూడిన భుజకీర్తులు, అందమైన కుండలములు ధరించినవాడును, శీఘ్ర పరాక్రముడును అయిన అతడు కపిని సమీపించెను. వారిద్దరి సమాగమము సురాసురులకు కూడా సంభ్రమము కలిగించునదిగా, సాటిలేనిదిగా ఉండెను. ^AI

Shloka 13

rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ pracācala cācalaḥ |
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṃyugaṃ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe || 13 ||

পৃথিবী কেঁপে উঠল, সূর্য তাপ দিল না, অগ্নি জ্বলল না, বায়ু প্রবাহিত হল না, পর্বত কম্পিত হল না; কপি ও কুমারের সেই সংগ্রাম দেখে আকাশ নিনাদিত হল এবং সমুদ্র ক্ষুব্ধ হয়ে উঠল। ^AI

पृथ्वी काँपी, सूर्यले तापेन, अग्निले जलाएन, वायु चलेन, पर्वत चल्न थालेन; कपि र कुमारको युद्ध देखेर आकाश गुञ्जियो र समुद्र पनि क्षुब्ध भयो। ^AI

భూమి ధ్వనించెను, సూర్యుడు తాపము కలిగించలేదు, అగ్ని మండలేదు, వాయువు వీచలేదు, పర్వతము కదలలేదు. కపి (హనుమంతుడు) మరియు కుమారుని (ఇంద్రజిత్తు) సంగ్రామమును చూచి ఆకాశము ధ్వనించెను, సముద్రము క్షోభించెను. ^AI

Shloka 14

tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivoragān |
samādhisamyogavimokṣatattvaviccharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat || 14 ||

তারপর সেই বীর, সুন্দর মুখবিশিষ্ট, স্বর্ণপুঙ্খযুক্ত, বিষযুক্ত সর্পের মতো সেই বাণগুলি—সমাধিযোগে মুক্তির তত্ত্বজ্ঞের ন্যায়—তিনটি বাণ কপির মস্তকে নিক্ষেপ করলেন। ^AI

त्यसपछि ती वीरले सुन्दर मुख भएका, सुनौलो पुछर भएका, विष भएका सर्पहरूजस्ता तीक्ष्ण बाणहरू तीनवटा कपिको शिरमा हाने। ^AI

అప్పుడు ఆ వీరుడు (ఇంద్రజిత్తు), అందమైన ముఖములు కలిగిన పక్షులతో కూడినవి, బంగారు పుచ్ఛములు కలిగినవి, విషముతో కూడిన సర్పముల వలె ఉన్నవి, సమాధి సంయోగ విమోక్ష తత్త్వమును తెలిసినవి అయిన మూడు బాణములను కపి (హనుమంతుని) తలపై ప్రయోగించెను. ^AI

Shloka 15

sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ |
navoditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ || 15 ||

মস্তকে সমভাবে নিপতিত সেই বাণগুলির আঘাতে রক্তক্ষরণ করতে লাগল, তাঁর চোখ ঘুরে গেল; নবোদিত সূর্যের মতো দীপ্তিমান, বাণরশ্মিবিশিষ্ট সেই কপি রশ্মিমালী সূর্যের মতো শোভা পেলেন। ^AI

ती बाणहरूले शिरमा एकैसाथ परेपछि रगत बगाउँदै, घुमेका आँखा भएका, नयाँ उदाएको सूर्यजस्तै तेज भएका, किरणहरू भएका ती कपि किरणमाला भएका सूर्यजस्तै शोभायमान भए। ^AI

ఆ బాణములు తలపై సమముగా పడుటచే, రక్తము స్రవించుచు, రక్తముతో తడిసిన తిరిగిన కన్నులు కలిగి, నవోదిత సూర్యుని వలె ప్రకాశించుచు, కిరణములు కలిగిన సూర్యుని వలె ఆ కపి శోభించెను. ^AI

Shloka 16

tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇe |
udagracitrāyudhacitrakārmukaṃ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ || 16 ||

তারপর পিঙ্গাক্ষ-রাজার শ্রেষ্ঠ মন্ত্রী সেই বাণ-আঘাতে রণে রাজশ্রেষ্ঠের পুত্রকে—উদগ্র চিত্রায়ুধ ও বিচিত্র ধনুর্ধারীকে—দেখে হর্ষিত হলেন এবং যুদ্ধাভিমুখ হয়ে পূর্ণ হলেন। ^AI

त्यसपछि पिङ्गल नेत्र भएका (इन्द्रजित्), जो राजाहरूमध्ये श्रेष्ठ मन्त्री हुन्, युद्धमा ती राजवरका पुत्रलाई उदग्र चित्रित अस्त्र र चित्रित धनु भएको देखेर हर्षित भए र युद्धतर्फ उन्मुख हुँदै परिपूर्ण भए। ^AI

అప్పుడు పింగాక్షుడైన (ఇంద్రజిత్తు) మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడు, రణమున ఆ రాజవరాత్మజుని (హనుమంతుని) చూచి, ఉదగ్రమైన చిత్రాయుధములు, చిత్రమైన ధనుస్సు కలిగిన అతనిని చూచి సంతోషించెను, యుద్ధోన్ముఖుడై నిండెను. ^AI

Shloka 17

sa mandarāgrastha ivāṃśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṃyutaḥ |
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha netrāgnimarīcibhistadā || 17 ||

মন্দর পর্বতের শিখরে অবস্থিত সূর্যের মতো কিরণমালাবিশিষ্ট, অত্যন্ত ক্রুদ্ধ, বল ও বীর্যে যুক্ত সেই রাক্ষস, তখন চোখের অগ্নিকণা দ্বারা বল ও বাহনসহ কুমার অক্ষকে দগ্ধ করল। ^AI

मन्दर पर्वतको शिखरमा रहेको सूर्यजस्तो, अत्यन्त बढेको क्रोध भएको, बल र पराक्रमले युक्त त्यो (हनुमान्) ले त्यस समय आफ्ना नेत्रका अग्निकिरणहरूद्वारा बल र वाहनसहित कुमार अक्षलाई जलाइदियो। ^AI

ఆ హనుమంతుడు మందర పర్వత శిఖరంపై నిలిచిన సూర్యకిరణ సమూహము వలె, మిక్కిలి పెరిగిన కోపముతో, బల పరాక్రమములతో కూడి, బలము మరియు వాహనముతో సహా ఉన్న కుమారుడైన అక్షుని తన నేత్రాగ్ని కిరణములతో ఆ సమయంలో దహించాడు. ^AI

Shloka 18

tatassa bāṇāsanacitrakārmuka śśarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ |
śarānmumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame || 18 ||

তারপর চিত্রবিচিত্র ধনুর্বাণে সজ্জিত, যুদ্ধে বাণবর্ষণকারী সেই রাক্ষসরূপ মেঘ, শ্রেষ্ঠ পর্বতের উপর মেঘ যেমন বৃষ্টি বর্ষণ করে, তেমনি হরিশ্রেষ্ঠ বানরের উপর দ্রুত বাণ নিক্ষেপ করল। ^AI

त्यसपछि बाण र धनुषले चित्रित, युद्धमा बाणहरूको वर्षा गर्ने त्यो राक्षसरूपी मेघले हरिश्रेष्ठरूपी पर्वतमाथि मेघले उत्तम पर्वतमा वृष्टि गरेझैं तुरन्त बाणहरू छोड्यो। ^AI

అప్పుడు ఆ రాక్షస మేఘము, ధనుస్సు అను చిత్రమైన విల్లు కలిగి, బాణముల వర్షము కురిపించుచు, యుద్ధములో శరములను వేగముగా విడిచెను, మేఘము శ్రేష్ఠమైన పర్వతము పై వర్షము కురిపించినట్లు. ^AI

Shloka 19

tataḥ kapistaṃ raṇacaṇḍavikramaṃ vivṛddhatejobalavīryasaṃyutam |
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyuge nanāda harṣād ghanatulyavikramam || 19 ||

তারপর সেই বানর, যুদ্ধে ভয়ংকর পরাক্রমী, অত্যন্ত তেজ, বল ও বীর্যে যুক্ত, মেঘের সমান পরাক্রমী কুমার অক্ষকে যুদ্ধে সম্যক দর্শন করে হর্ষে গর্জন করল। ^AI

त्यसपछि कपि (हनुमान्) ले युद्धमा प्रचण्ड विक्रम भएको, अत्यन्त बढेको तेज, बल र पराक्रमले युक्त, मेघसमान विक्रम भएको कुमार अक्षलाई संग्राममा देखेर हर्षले गर्दा ठूलो नाद गरे। ^AI

అప్పుడు ఆ కపి (హనుమంతుడు), యుద్ధములో భయంకర పరాక్రమము కలిగి, మిక్కిలి పెరిగిన తేజస్సు, బలము, పరాక్రమములతో కూడిన, మేఘముతో సమానమైన పరాక్రమము కలిగిన కుమారుడైన అక్షుని యుద్ధములో చూచి, సంతోషముతో గర్జించాడు. ^AI

Shloka 20

sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ |
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ || 20 ||

সেই বালক, বাল্যভাব হেতু যুদ্ধে বীর্যের দর্পে উন্মত্ত, অত্যন্ত ক্রোধবৃদ্ধ, রক্তের মতো লাল চোখবিশিষ্ট, যুদ্ধে অতুলনীয় সেই বানরের নিকটে এল, যেমন হাতি তৃণে আচ্ছাদিত মহাকূপের নিকটে আসে। ^AI

त्यो बालभावका कारण युद्धमा वीर्यको दर्पले मत्त, अत्यन्त बढेको क्रोध भएको, रगतजस्तो देखिने आँखा भएको (अक्ष) युद्धमा तृणले ढाकिएको ठूलो कुवाझैं अप्रतिम कपिको नजिक पुग्यो। ^AI

ఆ అక్షుడు బాల్య భావము వలన యుద్ధములో పరాక్రమ గర్వము కలిగి, మిక్కిలి పెరిగిన కోపము కలిగి, రక్తము వంటి కళ్ళు కలిగి, గడ్డితో కప్పబడిన పెద్ద బావి వైపు ఏనుగు వెళ్ళినట్లు, యుద్ధములో సాటిలేని ఆ కపిని సమీపించాడు. ^AI

Shloka 21

sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiścakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ |
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ || 21 ||

সেই বানর, তার দ্বারা প্রবলভাবে নিক্ষিপ্ত বাণে আহত হয়ে মেঘের ন্যায় গর্জনকারী নাদ করল, এবং ভুজ ও ঊরুর বিস্তারে ভয়ংকর দর্শন হয়ে দ্রুত আকাশে উত্থিত হল। ^AI

त्यस (अक्ष) का बलपूर्वक हानिएका बाणहरूद्वारा मेघको गर्जनजस्तो स्वर भएको (हनुमान्) ले नाद गरे; अनि हात र तिघ्राको फ्याँकाइले भयानक देखिने त्यो वायुपुत्र (हनुमान्) तुरन्त आकाशमा उड्यो। ^AI

ఆ హనుమంతుడు, అతనిచే బలవంతముగా ప్రయోగించబడిన బాణములచే, మేఘము యొక్క గర్జన వంటి ధ్వని కలిగి, గర్జన చేసాడు. అప్పుడు ఆ వాయుపుత్రుడు, భుజములను మరియు తొడలను చలనము చేయుటచే భయంకర దర్శనము కలిగి, వేగముగా ఆకాశమునకు ఎగిరాడు. ^AI

Shloka 22

samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān |
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payodharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ || 22 ||

সেই বলবান, প্রতাপশালী, রথী, রথীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ রাক্ষস, উত্থিত বানরের দিকে ধাবিত হল, মেঘ যেমন পাথরের বৃষ্টিতে পর্বতের উপর বর্ষণ করে, তেমনি বাণবর্ষণ করতে লাগল। ^AI

उडिरहेको उसलाई बलवान्, प्रतापी, रथी, रथीहरूमध्ये श्रेष्ठतम त्यो राक्षसहरूमध्ये प्रमुख (अक्ष) ले ढुङ्गाको वृष्टिले पर्वतमाथि मेघले जस्तै बाणहरू वर्षाउँदै तुरन्त आक्रमण गर्यो। ^AI

ఎగురుతున్న ఆ హనుమంతుని వైపు, బలవంతుడు, ప్రతాపవంతుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, రథముపై ఉన్నవాడు, రథికులలో ఉత్తముడు అయిన అక్షుడు, మేఘము పర్వతము పై రాళ్ళ వర్షము కురిపించినట్లు బాణములను కురిపించుచు దూసుకొని వెళ్ళాడు. ^AI

Shloka 23

sa tānśarāṃstasya harirvimokṣayaṃścacāra vīraḥ pathi vāyusevite |
śarāntare mārutavadviniṣpatanmanojavassaṃyati caṇḍavikramaḥ || 23 ||

সেই বীর বানর, তার সেই বাণগুলি এড়িয়ে বায়ুসেবিত পথে বিচরণ করল; বাণের ফাঁকে ফাঁকে বায়ুর মতো নির্গত হয়ে, মনোরম গতিতে, যুদ্ধে ভয়ংকর পরাক্রমে চলাফেরা করল। ^AI

त्यो वीर हरि (हनुमान्) ले उसका ती बाणहरूलाई छल्दै वायुले सेवित मार्गमा विचरण गरे; युद्धमा प्रचण्ड विक्रम भएको, मनको वेग भएको उनी बाणहरूको बीचबाट वायुजस्तै निस्कन्थे। ^AI

ఆ వీరుడైన హనుమంతుడు, అతని ఆ బాణములను విడిచిపెట్టుచు, వాయువు సేవించు మార్గములో సంచరించాడు. బాణముల మధ్యలో, వాయువు వలె వేగముగా బయటకు దూసుకొని పోతూ, మనోవేగము కలిగి, యుద్ధములో భయంకర పరాక్రమము కలిగి ఉన్నాడు. ^AI

Shloka 24

tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarottamaiḥ |
avaikṣatākṣaṃ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṃ ca sa mārutātmajaḥ || 24 ||

ধনুর্বাণ হাতে যুদ্ধে মুখর, শ্রেষ্ঠ বাণে আকাশ আচ্ছাদনকারী সেই অক্ষকে মরুৎপুত্র (হনুমান) বহুমানসূচক দৃষ্টিতে দেখল এবং চিন্তায় পড়ল। ^AI

बाण र धनुष लिएर युद्धतर्फ उन्मुख, उत्तम बाणहरूद्वारा आकाश ढाक्दै गरेको त्यो अक्षलाई मारुतात्मज (हनुमान्) ले आदरपूर्ण दृष्टिले हेरे र चिन्तामा पनि परे। ^AI

బాణములను ధనుస్సుతో సహా ధరించి, యుద్ధమునకు ముఖము చేసి, శ్రేష్ఠమైన బాణములతో ఆకాశమును నింపుతున్న ఆ అక్షుని, ఆ మారుతాత్మజుడు (హనుమంతుడు) గౌరవ దృష్టితో చూచాడు మరియు చింతను పొందాడు. ^AI

Shloka 25

tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan |
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavi dvicintayāmāsa raṇe parākramam || 25 ||

তারপর সেই মহাবাহু বানর, মহাত্মা কুমারবীরের বাণে বক্ষস্থলে বিদ্ধ হয়ে গর্জন করতে করতে, যুদ্ধে সেই কুমারবীরের পরাক্রমের বিশেষ কর্মতত্ত্ব চিন্তা করতে লাগল। ^AI

त्यसपछि शत्रुका बाणहरूले छाती छेडिएको, महान् आत्मा भएका कुमार वीर (इन्द्रजित्) का सामना गर्दै कराउँदै, महाभुजा र कर्मविशेषको तत्त्व जान्ने त्यो कपि (हनुमान्) ले युद्धमा उसको पराक्रमको विषयमा विचार गर्न थाले ॥ 25 ॥ ^AI

అప్పుడు బాణములచే భిన్నమైన భుజమధ్యభాగము కలవాడై, మహాత్ముడైన కుమారవీరునిచే (ఇంద్రజిత్తు చేత) నదుచు, గొప్ప భుజములు కలవాడును, కర్మవిశేషముల సత్యమును తెలిసినవాడును అగు ఆ కపి (హనుమంతుడు) రణములో పరాక్రమమును గూర్చి ఆలోచించెను. ^AI

Shloka 26

abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṃ karma mahanmahābalaḥ |
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate || 26 ||

‘এই মহাবলশালী, অল্পবয়স্ক সূর্যের মতো দীপ্তিমান, এমন মহৎ কর্ম করে; যুদ্ধকর্মে শোভমান এই ব্যক্তিকে বধ করার ইচ্ছা আমার এখানে জাগছে না।’ ^AI

यो महाबलीले बालसूर्यको झैँ प्रभा भएको यसले बालकले झैँ महान् कर्म गरिरहेको छ; सम्पूर्ण युद्धकर्ममा शोभा पाउने यसको वध गर्नेमा भने मेरो बुद्धि यहाँ जन्मँदैन ॥ 26 ॥ ^AI

బాలుడైన సూర్యుని వంటి ప్రకాశము కలవాడు, మహాబలుడు అగు ఇతడు బాలుని వలె కాక గొప్ప కర్మను చేయుచున్నాడు. సమస్త యుద్ధకర్మలలో శోభించువాడగు ఇతనిని చంపుటలో నాకు మనస్సు ఏర్పడుట లేదు. ^AI

Shloka 27

ayaṃ mahātmā ca mahāṃśca vīryata ssamāhitaścātisahaśca saṃyuge |
asaṃśayaṃ karmaguṇodayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiśca pūjitaḥ || 27 ||

‘এই মহাত্মা বীর্যবান, মহান, সংযত এবং যুদ্ধে অত্যন্ত সহনশীল; নিঃসন্দেহে নিজের কর্মগুণের প্রভাবে এই ব্যক্তি নাগ, যক্ষ ও মুনিদের দ্বারা পূজিত।’ ^AI

यो महात्मा हो, पराक्रममा महान् छ, स्थिर छ र युद्धमा अत्यन्त सहनशील छ; निःसन्देह यसको कर्मगुणको उदयका कारण यो नाग, यक्ष र मुनिहरूद्वारा पूजित छ ॥ 27 ॥ ^AI

ఇతడు మహాత్ముడు, పరాక్రమములో గొప్పవాడు, సమాహితుడు (ఏకాగ్రచిత్తుడు), యుద్ధములో మిక్కిలి సహనశీలుడు. కర్మగుణముల ఉదయము వలన ఇతడు నిస్సందేహముగా నాగయక్షులచేతను మునులచేతను పూజింపబడువాడు. ^AI

Shloka 28

parākramotsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣate māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ |
parākramo hyasya manāṃsi kampayetsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ || 28 ||

‘পরাক্রম ও উৎসাহে বর্ধিত মনযুক্ত হয়ে সে সম্মুখে অগ্রে স্থিত থেকে আমাকে দেখছে; দ্রুতগামী এই ব্যক্তির পরাক্রম দেবতা ও অসুরদের মনও কম্পিত করতে পারে।’ ^AI

पराक्रम र उत्साहले बढेको मन भएको यो मेरो सामु अगाडि उभिएर मलाई हेरिरहेको छ; शीघ्रगामी यसको पराक्रमले देवता र असुरहरूका मन पनि कम्पाउन सक्छ ॥ 28 ॥ ^AI

పరాక్రమము మరియు ఉత్సాహముచే వృద్ధి చెందిన మనస్సు కలవాడై, ముందు నిలిచి నన్ను చూచుచున్నాడు. శీఘ్రగామియగు ఇతని పరాక్రమము సురాసురుల మనస్సులనైనను కంపింపజేయగలదు. ^AI

Shloka 29

na khalvayaṃ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate |
pramāpaṇaṃ tveva mamādya rocate na vardhamāno'gnirupekṣituṃ kṣamaḥ || 29 ||

‘উপেক্ষা করলে নিশ্চয়ই এই ব্যক্তি পরাভূত হবে না; যুদ্ধে এর পরাক্রম বর্ধিত হয়। তাই আজ আমার বধই ইচ্ছনীয়; বর্ধমান অগ্নিকে উপেক্ষা করা উচিত নয়।’ ^AI

यसलाई उपेक्षा गरियो भने यो निश्चय नै विजयी हुनेछ, किनकि युद्धमा यसको पराक्रम बढ्दै जान्छ; तर आज मलाई यसको वध गर्ने कुरा नै मन पर्छ, किनकि बढ्दै गएको अग्निलाई उपेक्षा गर्नु उचित हुँदैन ॥ 29 ॥ ^AI

ఉపేక్షించినచో ఇతడు నిశ్చయముగా నన్ను అభిభవింపకుండుట లేదు; రణములో ఇతని పరాక్రమము వృద్ధి చెందుచున్నది. కావున ఇప్పుడు ఇతనిని చంపుటయే నాకు ఇష్టము; వృద్ధి చెందుచున్న అగ్నిని ఉపేక్షించుట ఎవరికిని సాధ్యము కాదు. ^AI

iti pravegaṃ tu parasya cintayansvakarmayogaṃ ca vidhāya vīryavān |
cakāra vegaṃ tu mahābalastadā matiṃ ca cakre'sya vadhe mahākapiḥ || 30 ||

Shloka 31

sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartane |
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ || 31 ||

তারপর সেই বীর বায়ুপুত্র বানর, বায়ুসেবিত পথে, সেই কুমারের আটটি মহাবেগসম্পন্ন, সংযত, ভারবহনক্ষম ও (রথের) বিবর্তনে সমর্থ অশ্বকে করতলপ্রহারে বধ করল। ^AI

त्यसपछि वीर पवनपुत्र कपिले वायुसेवित मार्गमा उभिएका, ठूलो वेग भएका, भार बोक्न सक्ने र फर्कन सक्ने उसका ती आठ घोडाहरूलाई हातका प्रहारले मारे ॥ 31 ॥ ^AI

అప్పుడు వాయుపుత్రుడును, కపియు, వీరుడును అగు అతడు, గొప్ప వేగము కలవియు, భారమును సహించువియు, తిరుగుటలో సమర్థములును అగు ఆ ఎనిమిది అశ్వములను, వాయువు సేవించు మార్గములో, తన అరచేతి ప్రహారములచే చంపెను. ^AI

Shloka 32

tatastalenābhihato mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt || 32 ||

তারপর করতলাঘাতে আহত হয়ে সেই মহারথ, পিঙ্গাধিপতি (কুবের)-মন্ত্রী-বিজিত, ভগ্ননীড় ও মুক্তকূবর হয়ে হত অশ্বসহ আকাশ থেকে ভূমিতে পড়ে গেল। ^AI

त्यसपछि हातको प्रहारले आघात पुगेको, पिङ्गाधिप (कुबेर) का मन्त्रीद्वारा सञ्चालित त्यो महारथ, भाँचिएको नीड र छुटेको कुबार भएको, मारिएका घोडा भएको रथ आकाशबाट भूमिमा खस्यो ॥ 32 ॥ ^AI

అప్పుడు అరచేతి ప్రహారముచే కొట్టబడిన ఆ మహారథుడు, పింగాక్షుడగు (ఇంద్రజిత్తు) మంత్రిచే నిర్జింపబడినవాడై, నీడలు భగ్నమై, కూబరము విడిపోయిన రథముతో, చచ్చిన గుఱ్ఱములతో, ఆకాశము నుండి భూమిపై పడెను. ^AI

Shloka 33

sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan |
tapo'bhiyogādṛṣirugravīryavānvihāya dehaṃ marutāmivālayam || 33 ||

সেই মহারথ সেই রথ ত্যাগ করে ধনুকধারী ও খড়্গধারী হয়ে আকাশে উত্থিত হয়ে, তপস্যার প্রভাবে উগ্রবীর্যবান ঋষি, মরুতদের আবাসস্থলের মতো (আকাশস্থ) দেহ ত্যাগ করলেন। ^AI

त्यो महारथले त्यो रथ त्यागेर, धनु लिएर र तरवार धारण गरेर आकाशमा उड्दै, कठोर पराक्रम भएको ऋषि तपस्याको प्रभावले शरीर त्यागेर वायुको निवासस्थानतर्फ गयो ॥ 33 ॥ ^AI

ఆ మహారథుడు ఆ రథమును విడిచి, ధనుస్సు కలవాడై, ఖడ్గము ధరించి, ఆకాశమునకు ఎగిరెను. తపస్సు యొక్క అభియోగము (ఆచరణ) వలన ఉగ్రవీర్యుడగు ఋషి, దేహమును విడిచి, మరుత్తుల (వాయుదేవతల) నివాసమునకు (ఆకాశమునకు) వెళ్ళెను. ^AI

Shloka 34

tataḥ kapistaṃ vicarantamambare patatrirājānilasiddhasevite |
sametya taṃ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham || 34 ||

তারপর সেই বানর, যাঁর পরাক্রম বায়ুর সমান, আকাশে বিচরণকারী সেই রাক্ষসকে—যে আকাশ পক্ষীরাজ, বায়ু ও সিদ্ধগণ কর্তৃক সেবিত—নিকটে গিয়ে ক্রমে দৃঢ়ভাবে তার দুই পা ধরিয়া ফেলিল। ^AI

त्यसपछि, पक्षीराज (गरुड) र वायु तथा सिद्धहरूले सेवित आकाशमा विचरण गरिरहेको त्यस (अक्ष)लाई वायुसँग तुल्य विक्रम भएको त्यो कपि (हनुमान) नजिक पुगी क्रमैसँग बलियो गरी खुट्टामा समात्न लागे ॥ 34 ॥ ^AI

అప్పుడు ఆ వానరుడు, గాలి వేగంతో సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు, పక్షిరాజు (గరుడుడు), వాయువు, సిద్ధులు సేవించే ఆకాశంలో సంచరిస్తున్న ఆ రాక్షసుడిని సమీపించి, క్రమంగా అతని పాదాలను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. ^AI

Shloka 35

sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṃ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ |
mumoca vegātpitṛtulyavikramo mahītale saṃyati vānarottamaḥ || 35 ||

সেই বানরশ্রেষ্ঠ, যাঁর পরাক্রম পিতৃসম (বায়ুর সমান), সেই মহাসর্পসদৃশ রাক্ষসকে সহস্রবার ঘুরাইয়া, পক্ষীরাজ গরুড় যেমন সর্পকে ধরিয়া থাকে, তেমনি ধরিয়া যুদ্ধকালে জোরে তাহাকে ভূমিতলে নিক্ষেপ করিল। ^AI

पितासँग तुल्य विक्रम भएको त्यो वानरश्रेष्ठ कपिले पक्षीराज (गरुड)ले महोरग (ठूलो सर्प)लाई समातेझैँ त्यसलाई समाती हजारौँ पटक घुमाएर वेगसँग युद्धभूमिमा पृथ्वीतलमा फ्याँकिदिए ॥ 35 ॥ ^AI

తండ్రితో సమానమైన పరాక్రమం కల ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు, పక్షిరాజు (గరుడుడు) మహాసర్పాన్ని పట్టుకున్నట్లు, ఆ రాక్షసుడిని వేయిసార్లు తిప్పి, వేగంగా భూమిపై విసిరివేశాడు. ^AI

Shloka 36

sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilocanaḥ |
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ || 36 ||

সেই রাক্ষসের বাহু, ঊরু, কটি ও গ্রীবা ভগ্ন হইল, রক্ত ক্ষরিত হইতে লাগিল, অস্থি ও চক্ষু মর্দিত হইল, সন্ধিসকল ভগ্ন এবং বন্ধনসকল ছিন্নভিন্ন হইয়া বায়ুপুত্রের আঘাতে সে ভূমিতে নিহত হইল। ^AI

वायुपुत्रद्वारा मारिएको त्यो राक्षस पृथ्वीमा ढल्यो; उसका बाहु, तिघ्रा, कटि र शिर-घाँटी भाँचिएका थिए, रगत बगिरहेको थियो, आँखा र हड्डी मथिएका थिए, जोर्नीहरू भाँचिएका थिए र बन्धनहरू छरपस्ट भएका थिए ॥ 36 ॥ ^AI

వాయుపుత్రుడు (హనుమంతుడు) చేత కొట్టబడిన ఆ రాక్షసుడు, భుజాలు, తొడలు, నడుము, తల మెడ విరిగిపోయి, రక్తం స్రవిస్తూ, కళ్ళు పిండిచేయబడి, ఎముకలు నలిగి, కీళ్ళు విరిగి, బంధనాలు చెల్లాచెదురై భూమిపై పడిపోయాడు. ^AI

Shloka 37

mahākapirbhūmitale nipīḍya taṃ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam |
maharṣibhiścakracarairmahāvratai ssametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ || 37 ||

সেই মহাবানর সেই রাক্ষসকে ভূমিতলে চাপিয়া ধরিয়া রাক্ষসপতির (রাবণের) মহাভয় উৎপাদন করিল; তখন মহর্ষিগণ, চক্রচরগণ, মহাব্রতগণ, ভূতগণ এবং যক্ষ ও নাগগণ সহ সকলে সমবেত হইল। ^AI

महाकपिले त्यसलाई भूमितलमा निचोरेर राक्षसहरूका स्वामी (रावण)लाई ठूलो भय उत्पन्न गराए; त्यसै समय महर्षिहरू, आकाशमा विचरण गर्नेहरू, महाव्रतधारीहरू, यक्ष र नागहरूसहितका भूतगणहरूसँगै भेला भए ॥ 37 ॥ ^AI

ఆ మహావానరుడు అతనిని భూమిపై నొక్కి, రాక్షసాధిపతికి గొప్ప భయాన్ని కలిగించాడు. మహర్షులు, చక్రచరులు (సూర్యుడు మొదలైనవారు), మహావ్రతులు, యక్షులు, పన్నగులతో కూడిన భూతాలు సమీపించి (ఆ దృశ్యాన్ని చూశారు). ^AI

Shloka 38

suraiśca sendrairbhṛśajātavismayai rhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ |
nihatya taṃ vajrisutopamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajopamekṣaṇam |
tameva vīro'bhijagāma toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 38 ||

ইন্দ্রসহ দেবতারা অত্যন্ত বিস্ময়াবিষ্ট হইয়া দেখিতে লাগিলেন, সেই কুমার (অক্ষ) নিহত হইলে সেই বানর তাহাদের দৃষ্টিগোচর হইল। বজ্রধারী ইন্দ্রপুত্রের (জয়ন্তের) ন্যায় প্রভাযুক্ত, রক্তবর্ণ-নয়ন সেই কুমার অক্ষকে বধ করিয়া বীর বানরটি, প্রজাক্ষয়কালে কালের ন্যায় সময়োপযোগী হইয়া, সেই তোরণদ্বারেই গমন করিল। ^AI

इन्द्रसहित देवताहरूले अत्यन्त विस्मित भई, मारिएको त्यस कुमार (अक्ष)लाई हेरे; वज्रधारी (इन्द्र)का पुत्रसँग तुल्य प्रभा भएको, रगतजस्ता आँखा भएको त्यस कुमार अक्षलाई मारेर वीर कपिले प्रजाको क्षयकालमा काल (मृत्यु)ले झैँ अवसर पाएर त्यही तोरण (द्वार)तर्फ प्रस्थान गरे ॥ 38 ॥ ^AI

ఇంద్రుడితో కూడిన దేవతలు గొప్ప ఆశ్చర్యం చెందగా, ఆ కుమారుడు (అక్షకుమారుడు) చంపబడగా, ఆ వానరుడు వారిచే చూడబడ్డాడు. వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) కుమారుడితో సమానమైన ప్రకాశం కలవాడు, రక్తంతో నిండిన కళ్ళు కలవాడు అయిన ఆ అక్షకుమారుడిని చంపి, ఆ వీరుడు ప్రజలు నశించే సమయంలో కాలుని వలె, సమయం చూసి, ఆ తోరణం వైపే వెళ్ళాడు. ^AI

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।

सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान् ।

समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः ॥ 1 ॥

स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः ।

समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥ 2 ॥

ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम् ।

रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः ॥ 3 ॥

ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम् ।

पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम् ॥ 4 ॥

सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम् ।

सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् ॥ 5 ॥

विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा ।

दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः ॥ 6 ॥

स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः ।

बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम् ॥ 7 ॥

स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये ।

अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥ 8 ॥

स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः ।

विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते ॥ 9 ॥

स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम् ।

समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः ॥ 10 ॥

ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम् ।

अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः ॥ 11 ॥

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम् ।

तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ॥ 12 ॥

ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः ।

कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे ॥ 13 ॥

ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान् ।

समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत् ॥ 14 ॥

स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः ।

नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः ॥ 15 ॥

ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे ।

उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः ॥ 16 ॥

स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः ।

कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥ 17 ॥

ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः ।

शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे ॥ 18 ॥

ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम् ।

कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम् ॥ 19 ॥

स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः ।

समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥ 20 ॥

स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः ।

समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः ॥ 21 ॥

समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान् ।

रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः ॥ 22 ॥

स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते ।

शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः ॥ 23 ॥

तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः ।

अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः ॥ 24 ॥

ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन् ।

महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् ॥ 25 ॥

अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः ।

न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते ॥ 26 ॥

अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे ।

असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः ॥ 27 ॥

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः ।

पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः ॥ 28 ॥

न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते ।

प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः ॥ 29 ॥

इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान् ।

चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः ॥ 30 ॥

स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने ।

जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः ॥ 31 ॥

ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः ।

प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥ 32 ॥

स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन् ।

तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम् ॥ 33 ॥

ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते ।

समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम् ॥ 34 ॥

स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः ।

मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः ॥ 35 ॥

स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः ।

सम्भग्नसन्धिः प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः ॥ 36 ॥

महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम् ।

महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः ॥ 37 ॥

सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः ।

निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम् ।

तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥

5.47 sundarakāṇḍa - saptacatvāriṃśa sargaḥ